इदानीं ब्रूहि योगं च दुःखसंयोगभेषजम् यं विदित्वाव्ययं तत्र युञ्जामः पुरुषोत्तमम् ॥
idānīṃ brūhi yogaṃ ca duḥkhasaṃyogabheṣajam yaṃ viditvāvyayaṃ tatra yuñjāmaḥ puruṣottamam //
श्रुत्वा स वचनं तेषां कृष्णद्वैपायनस् तदा अब्रवीत् परमप्रीतो योगी योगविदां वरः ॥
śrutvā sa vacanaṃ teṣāṃ kṛṣṇadvaipāyanas tadā abravīt paramaprīto yogī yogavidāṃ varaḥ //
योगं वक्ष्यामि भो विप्राः शृणुध्वं भवनाशनम् यम् अभ्यस्याप्नुयाद् योगी मोक्षं परमदुर्लभम् ॥
yogaṃ vakṣyāmi bho viprāḥ śṛṇudhvaṃ bhavanāśanam yam abhyasyāpnuyād yogī mokṣaṃ paramadurlabham //
श्रुत्वादौ योगशास्त्राणि गुरुम् आराध्य भक्तितः इतिहासं पुराणं च वेदांश् चैव विचक्षणः ॥
śrutvādau yogaśāstrāṇi gurum ārādhya bhaktitaḥ itihāsaṃ purāṇaṃ ca vedāṃś caiva vicakṣaṇaḥ //
आहारं योगदोषांश् च देशकालं च बुद्धिमान् ज्ञात्वा समभ्यसेद् योगं निर्द्वंद्वो निष्परिग्रहः ॥
āhāraṃ yogadoṣāṃś ca deśakālaṃ ca buddhimān jñātvā samabhyased yogaṃ nirdvaṃdvo niṣparigrahaḥ //
भुञ्जन् सक्तुं यवागूं च तक्रमूलफलं पयः यावकं कणपिण्याकम् आहारं योगसाधनम् ॥
bhuñjan saktuṃ yavāgūṃ ca takramūlaphalaṃ payaḥ yāvakaṃ kaṇapiṇyākam āhāraṃ yogasādhanam //
न मनोविकले ध्माते न श्रान्ते क्षुधिते तथा न द्वंद्वे न च शीते च न चोष्णे नानिलात्मके ॥
na manovikale dhmāte na śrānte kṣudhite tathā na dvaṃdve na ca śīte ca na coṣṇe nānilātmake //
सशब्दे न जलाभ्यासे जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे सरीसृपे श्मशाने च न नद्यन्ते ऽग्निसंनिधौ ॥
saśabde na jalābhyāse jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe sarīsṛpe śmaśāne ca na nadyante 'gnisaṃnidhau //
न चैत्ये न च वल्मीके सभये कूपसंनिधौ न शुष्कपर्णनिचये योगं युञ्जीत कर्हिचित् ॥
na caitye na ca valmīke sabhaye kūpasaṃnidhau na śuṣkaparṇanicaye yogaṃ yuñjīta karhicit //
देशान् एतान् अनादृत्य मूढत्वाद् यो युनक्ति वै प्रवक्ष्ये तस्य ये दोषा जायन्ते विघ्नकारकाः ॥
deśān etān anādṛtya mūḍhatvād yo yunakti vai pravakṣye tasya ye doṣā jāyante vighnakārakāḥ //
बाधिर्यं जडता लोपः स्मृतेर् मूकत्वम् अन्धता ज्वरश् च जायते सद्यस् तद्वद् अज्ञानसंभवः ॥
bādhiryaṃ jaḍatā lopaḥ smṛter mūkatvam andhatā jvaraś ca jāyate sadyas tadvad ajñānasaṃbhavaḥ //
तस्मात् सर्वात्मना कार्या रक्षा योगविदा सदा धर्मार्थकाममोक्षाणां शरीरं साधनं यतः ॥
tasmāt sarvātmanā kāryā rakṣā yogavidā sadā dharmārthakāmamokṣāṇāṃ śarīraṃ sādhanaṃ yataḥ //
आश्रमे विजने गुह्ये निःशब्दे निर्भये नगे शून्यागारे शुचौ रम्ये चैकान्ते देवतालये ॥
āśrame vijane guhye niḥśabde nirbhaye nage śūnyāgāre śucau ramye caikānte devatālaye //
रजन्याः पश्चिमे यामे पूर्वे च सुसमाहितः पूर्वाह्णे मध्यमे चाह्नि युक्ताहारो जितेन्द्रियः ॥
rajanyāḥ paścime yāme pūrve ca susamāhitaḥ pūrvāhṇe madhyame cāhni yuktāhāro jitendriyaḥ //
आसीनः प्राङ्मुखो रम्य आसने सुखनिश्चले नातिनीचे न चोच्छ्रिते निःस्पृहः सत्यवाक् शुचिः ॥
āsīnaḥ prāṅmukho ramya āsane sukhaniścale nātinīce na cocchrite niḥspṛhaḥ satyavāk śuciḥ //
युक्तनिद्रो जितक्रोधः सर्वभूतहिते रतः सर्वद्वंद्वसहो धीरः समकायाङ्घ्रिमस्तकः ॥
yuktanidro jitakrodhaḥ sarvabhūtahite rataḥ sarvadvaṃdvasaho dhīraḥ samakāyāṅghrimastakaḥ //
नाभौ निधाय हस्तौ द्वौ शान्तः पद्मासने स्थितः संस्थाप्य दृष्टिं नासाग्रे प्राणान् आयम्य वाग्यतः ॥
nābhau nidhāya hastau dvau śāntaḥ padmāsane sthitaḥ saṃsthāpya dṛṣṭiṃ nāsāgre prāṇān āyamya vāgyataḥ //
समाहृत्येन्द्रियग्रामं मनसा हृदये मुनिः प्रणवं दीर्घम् उद्यम्य संवृतास्यः सुनिश्चलः ॥
samāhṛtyendriyagrāmaṃ manasā hṛdaye muniḥ praṇavaṃ dīrgham udyamya saṃvṛtāsyaḥ suniścalaḥ //
रजसा तमसो वृत्तिं सत्त्वेन रजसस् तथा संछाद्य निर्मले शान्ते स्थितः संवृतलोचनः ॥
rajasā tamaso vṛttiṃ sattvena rajasas tathā saṃchādya nirmale śānte sthitaḥ saṃvṛtalocanaḥ //
हृत्पद्मकोटरे लीनं सर्वव्यापि निरञ्जनम् युञ्जीत सततं योगी मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् ॥
hṛtpadmakoṭare līnaṃ sarvavyāpi nirañjanam yuñjīta satataṃ yogī muktidaṃ puruṣottamam //
करणेन्द्रियभूतानि क्षेत्रज्ञे प्रथमं न्यसेत् क्षेत्रज्ञश् च परे योज्यस् ततो युञ्जति योगवित् ॥
karaṇendriyabhūtāni kṣetrajñe prathamaṃ nyaset kṣetrajñaś ca pare yojyas tato yuñjati yogavit //
मनो यस्यान्तम् अभ्येति परमात्मनि चञ्चलम् संत्यज्य विषयांस् तस्य योगसिद्धिः प्रकाशिता ॥
mano yasyāntam abhyeti paramātmani cañcalam saṃtyajya viṣayāṃs tasya yogasiddhiḥ prakāśitā //
यदा निर्विषयं चित्तं परे ब्रह्मणि लीयते समाधौ योगयुक्तस्य तदाभ्येति परं पदम् ॥
yadā nirviṣayaṃ cittaṃ pare brahmaṇi līyate samādhau yogayuktasya tadābhyeti paraṃ padam //
असंसक्तं यदा चित्तं योगिनः सर्वकर्मसु भवत्य् आनन्दम् आसाद्य तदा निर्वाणम् ऋच्छति ॥
asaṃsaktaṃ yadā cittaṃ yoginaḥ sarvakarmasu bhavaty ānandam āsādya tadā nirvāṇam ṛcchati //
शुद्धं धामत्रयातीतं तुर्याख्यं पुरुषोत्तमम् प्राप्य योगबलाद् योगी मुच्यते नात्र संशयः ॥
śuddhaṃ dhāmatrayātītaṃ turyākhyaṃ puruṣottamam prāpya yogabalād yogī mucyate nātra saṃśayaḥ //
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यः सर्वत्र प्रियदर्शनः सर्वत्रानित्यबुद्धिस् तु योगी मुच्येत नान्यथा ॥
niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyaḥ sarvatra priyadarśanaḥ sarvatrānityabuddhis tu yogī mucyeta nānyathā //
इन्द्रियाणि न सेवेत वैराग्येण च योगवित् सदा चाभ्यासयोगेन मुच्यते नात्र संशयः ॥
indriyāṇi na seveta vairāgyeṇa ca yogavit sadā cābhyāsayogena mucyate nātra saṃśayaḥ //
न च पद्मासनाद् योगो न नासाग्रनिरीक्षणात् मनसश् चेन्द्रियाणां च संयोगो योग उच्यते ॥
na ca padmāsanād yogo na nāsāgranirīkṣaṇāt manasaś cendriyāṇāṃ ca saṃyogo yoga ucyate //
एवं मया मुनिश्रेष्ठा योगः प्रोक्तो विमुक्तिदः संसारमोक्षहेतुश् च किम् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छथ ॥
evaṃ mayā muniśreṣṭhā yogaḥ prokto vimuktidaḥ saṃsāramokṣahetuś ca kim anyac chrotum icchatha //
श्रुत्वा ते वचनं तस्य साधु साध्व् इति चाब्रुवन् व्यासं प्रशस्य संपूज्य पुनः प्रष्टुं समुद्यताः ॥
śrutvā te vacanaṃ tasya sādhu sādhv iti cābruvan vyāsaṃ praśasya saṃpūjya punaḥ praṣṭuṃ samudyatāḥ //