देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् उत्पत्तिं विस्तरेणैव लोमहर्षण कीर्तय ॥
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām utpattiṃ vistareṇaiva lomaharṣaṇa kīrtaya //
प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणुत भो द्विजाः ॥
prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇuta bho dvijāḥ //
मानसान्य् एव भूतानि पूर्वम् एवासृजत् प्रभुः ऋषीन् देवान् सगन्धर्वान् असुरान् यक्षराक्षसान् ॥
mānasāny eva bhūtāni pūrvam evāsṛjat prabhuḥ ṛṣīn devān sagandharvān asurān yakṣarākṣasān //
यदास्य मानसी विप्रा न व्यवर्धत वै प्रजा तदा संचिन्त्य धर्मात्मा प्रजाहेतोः प्रजापतिः ॥
yadāsya mānasī viprā na vyavardhata vai prajā tadā saṃcintya dharmātmā prajāhetoḥ prajāpatiḥ //
स मैथुनेन धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः असिक्नीम् आवहत् पत्नीं वीरणस्य प्रजापतेः ॥
sa maithunena dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ asiknīm āvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ //
सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारिणीम् अथ पुत्रसहस्राणि वैरण्यां पञ्च वीर्यवान् ॥
sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm atha putrasahasrāṇi vairaṇyāṃ pañca vīryavān //
असिक्न्यां जनयाम् आस दक्ष एव प्रजापतिः तांस् तु दृष्ट्वा महाभागान् संविवर्धयिषून् प्रजाः ॥
asiknyāṃ janayām āsa dakṣa eva prajāpatiḥ tāṃs tu dṛṣṭvā mahābhāgān saṃvivardhayiṣūn prajāḥ //
देवर्षिः प्रियसंवादो नारदः प्राब्रवीद् इदम् नाशाय वचनं तेषां शापायैवात्मनस् तथा ॥
devarṣiḥ priyasaṃvādo nāradaḥ prābravīd idam nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpāyaivātmanas tathā //
यं कश्यपः सुतवरं परमेष्ठी व्यजीजनत् दक्षस्य वै दुहितरि दक्षशापभयान् मुनिः ॥
yaṃ kaśyapaḥ sutavaraṃ parameṣṭhī vyajījanat dakṣasya vai duhitari dakṣaśāpabhayān muniḥ //
पूर्वं स हि समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः असिक्न्याम् अथ वैरण्यां भूयो देवर्षिसत्तमः ॥
pūrvaṃ sa hi samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ asiknyām atha vairaṇyāṃ bhūyo devarṣisattamaḥ //
तं भूयो जनयाम् आस पितेव मुनिपुंगवम् तेन दक्षस्य वै पुत्रा हर्यश्वा इति विश्रुताः ॥
taṃ bhūyo janayām āsa piteva munipuṃgavam tena dakṣasya vai putrā haryaśvā iti viśrutāḥ //
निर्मथ्य नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः तस्योद्यतस् तदा दक्षो नाशायामितविक्रमः ॥
nirmathya nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ tasyodyatas tadā dakṣo nāśāyāmitavikramaḥ //
ब्रह्मर्षीन् पुरतः कृत्वा याचितः परमेष्ठिना ततो ऽभिसंधिश् चक्रे वै दक्षस्य परमेष्ठिना ॥
brahmarṣīn purataḥ kṛtvā yācitaḥ parameṣṭhinā tato 'bhisaṃdhiś cakre vai dakṣasya parameṣṭhinā //
कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेद् इति ततो दक्षः सुतां प्रादात् प्रियां वै परमेष्ठिने स तस्यां नारदो जज्ञे भूयः शापभयाद् ऋषिः ॥
kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhaved iti tato dakṣaḥ sutāṃ prādāt priyāṃ vai parameṣṭhine sa tasyāṃ nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayād ṛṣiḥ //
कथं प्रणाशिताः पुत्रा नारदेन महर्षिणा प्रजापतेः सूतवर्य श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः ॥
kathaṃ praṇāśitāḥ putrā nāradena maharṣiṇā prajāpateḥ sūtavarya śrotum icchāma tattvataḥ //
दक्षस्य पुत्रा हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः समागता महावीर्या नारदस् तान् उवाच ह ॥
dakṣasya putrā haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ samāgatā mahāvīryā nāradas tān uvāca ha //
बालिशा बत यूयं वै नास्या जानीत वै भुवः प्रमाणं स्रष्टुकामा वै प्रजाः प्राचेतसात्मजाः ॥
bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ pramāṇaṃ sraṣṭukāmā vai prajāḥ prācetasātmajāḥ //
अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैव कथं सृजथ वै प्रजाः ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशः ॥
antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ sṛjatha vai prajāḥ te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśaḥ //
अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः ॥
adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ //
वैरण्याम् अथ पुत्राणां सहस्रम् असृजत् प्रभुः विवर्धयिषवस् ते तु शबलाश्वास् तथा प्रजाः ॥
vairaṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ vivardhayiṣavas te tu śabalāśvās tathā prajāḥ //
पूर्वोक्तं वचनं ते तु नारदेन प्रचोदिताः अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वे सम्यग् आह महान् ऋषिः ॥
pūrvoktaṃ vacanaṃ te tu nāradena pracoditāḥ anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahān ṛṣiḥ //
भ्रातॄणां पदवीं ज्ञातुं गन्तव्यं नात्र संशयः ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् च सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः ॥
bhrātṝṇāṃ padavīṃ jñātuṃ gantavyaṃ nātra saṃśayaḥ jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ //
ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ॥
te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ //
तदा प्रभृति वै भ्राता भ्रातुर् अन्वेषणे द्विजाः प्रयातो नश्यति क्षिप्रं तन् न कार्यं विपश्चिता ॥
tadā prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvijāḥ prayāto naśyati kṣipraṃ tan na kāryaṃ vipaścitā //
तांश् चैव नष्टान् विज्ञाय पुत्रान् दक्षः प्रजापतिः षष्टिं ततो ऽसृजत् कन्या वैरण्याम् इति नः श्रुतम् ॥
tāṃś caiva naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ ṣaṣṭiṃ tato 'sṛjat kanyā vairaṇyām iti naḥ śrutam //
तास् तदा प्रतिजग्राह भार्यार्थं कश्यपः प्रभुः सोमो धर्मश् च भो विप्रास् तथैवान्ये महर्षयः ॥
tās tadā pratijagrāha bhāryārthaṃ kaśyapaḥ prabhuḥ somo dharmaś ca bho viprās tathaivānye maharṣayaḥ //
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने ॥
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine //
द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु ॥
dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu //
अरुन्धती वसुर् यामी लम्बा भानुर् मरुत्वती संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भो द्विजाः ॥
arundhatī vasur yāmī lambā bhānur marutvatī saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bho dvijāḥ //
धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास् तास्व् अपत्यानि बोधत विश्वेदेवास् तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत ॥
dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni bodhata viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata //
मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः सुताः भानोस् तु भानवः पुत्रा मुहूर्तास् तु मुहूर्तजाः ॥
marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ sutāḥ bhānos tu bhānavaḥ putrā muhūrtās tu muhūrtajāḥ //
लम्बायाश् चैव घोषो ऽथ नागवीथी च यामिजा पृथिवी विषयं सर्वम् अरुन्धत्यां व्यजायत ॥
lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī ca yāmijā pṛthivī viṣayaṃ sarvam arundhatyāṃ vyajāyata //
संकल्पायास् तु विश्वात्मा जज्ञे संकल्प एव हि नागवीथ्यां च यामिन्यां वृषलश् च व्यजायत ॥
saṃkalpāyās tu viśvātmā jajñe saṃkalpa eva hi nāgavīthyāṃ ca yāminyāṃ vṛṣalaś ca vyajāyata //
परा याः सोमपत्नीश् च दक्षः प्राचेतसो ददौ सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस् ता ज्योतिषे परिकीर्तिताः ॥
parā yāḥ somapatnīś ca dakṣaḥ prācetaso dadau sarvā nakṣatranāmnyas tā jyotiṣe parikīrtitāḥ //
ये त्व् अन्ये ख्यातिमन्तो वै देवा ज्योतिष्पुरोगमाः वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ॥
ye tv anye khyātimanto vai devā jyotiṣpurogamāḥ vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram //
आपो ध्रुवश् च सोमश् च धवश् चैवानिलो ऽनलः प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो नामभिः स्मृताः ॥
āpo dhruvaś ca somaś ca dhavaś caivānilo 'nalaḥ pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ //
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो मुनिस् तथा ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः ॥
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śrānto munis tathā dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ //
सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते धवस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा मनोहरायाः शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस् तथा ॥
somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate dhavasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇas tathā //
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य च ॥
anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya ca //
अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे श्रिया वृतः तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्ठजः ॥
agniputraḥ kumāras tu śarastambe śriyā vṛtaḥ tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajaḥ //
अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रम् ऋषिं नाम्नाथ देवलम् ॥
apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam //
द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ बृहस्पतेस् तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मवादिनी ॥
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmavādinī //
योगसिद्धा जगत् कृत्स्नम् असक्ता विचचार ह प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनाम् अष्टमस्य तु ॥
yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicacāra ha prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnām aṣṭamasya tu //
विश्वकर्मा महाभागो यस्यां जज्ञे प्रजापतिः कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्धकिः ॥
viśvakarmā mahābhāgo yasyāṃ jajñe prajāpatiḥ kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārdhakiḥ //
भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः यः सर्वेषां विमानानि दैवतानां चकार ह ॥
bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ yaḥ sarveṣāṃ vimānāni daivatānāṃ cakāra ha //
मानुषाश् चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः सुरभी कश्यपाद् रुद्रान् एकादश विनिर्ममे ॥
mānuṣāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ surabhī kaśyapād rudrān ekādaśa vinirmame //
महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यस् त्वष्टा रुद्रश् च वीर्यवान् ॥
mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca vīryavān //
हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा ॥
haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā //
मृगव्याधश् च शर्वश् च कपाली च द्विजोत्तमाः एकादशैते विख्याता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः ॥
mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca dvijottamāḥ ekādaśaite vikhyātā rudrās tribhuvaneśvarāḥ //
शतं त्व् एवं समाख्यातं रुद्राणाम् अमितौजसाम् पुराणे मुनिशार्दूला यैर् व्याप्तं सचराचरम् ॥
śataṃ tv evaṃ samākhyātaṃ rudrāṇām amitaujasām purāṇe muniśārdūlā yair vyāptaṃ sacarācaram //
दाराञ् शृणुध्वं विप्रेन्द्राः कश्यपस्य प्रजापतेः अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा खसा ॥
dārāñ śṛṇudhvaṃ viprendrāḥ kaśyapasya prajāpateḥ aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā khasā //
सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रुर् मुनिश् च भो विप्रास् तास्व् अपत्यानि बोधत ॥
surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā kadrur muniś ca bho viprās tāsv apatyāni bodhata //
पूर्वमन्वन्तरे श्रेष्ठा द्वादशासन् सुरोत्तमाः तुषिता नाम ते ऽन्योन्यम् ऊचुर् वैवस्वते ऽन्तरे ॥
pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare //
उपस्थिते ऽतियशसश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः हितार्थं सर्वलोकानां समागम्य परस्परम् ॥
upasthite 'tiyaśasaś cākṣuṣasyāntare manoḥ hitārthaṃ sarvalokānāṃ samāgamya parasparam //
आगच्छत द्रुतं देवा अदितिं संप्रविश्य वै मन्वन्तरे प्रसूयामस् तन् नः श्रेयो भविष्यति ॥
āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaviṣyati //
एवम् उक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः मारीचात् कश्यपाज् जातास् त्व् अदित्या दक्षकन्यया ॥
evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ mārīcāt kaśyapāj jātās tv adityā dakṣakanyayā //
तत्र विष्णुश् च शक्रश् च जज्ञाते पुनर् एव हि अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च ॥
tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca //
विवस्वान् सविता चैव मित्रो वरुण एव च अंशो भगश् चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः ॥
vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ //
सप्तविंशति याः प्रोक्ताः सोमपत्न्यो महाव्रताः तासाम् अपत्यान्य् अभवन् दीप्तान्य् अमिततेजसः ॥
saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo mahāvratāḥ tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasaḥ //
अरिष्टनेमिपत्नीनाम् अपत्यानीह षोडश बहुपुत्रस्य विदुषश् चतस्रो विद्युतः स्मृताः ॥
ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ //
चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वे ऋचो ब्रह्मर्षिसत्कृताः कृशाश्वस्य च देवर्षेर् देवप्रहरणाः स्मृताः ॥
cākṣuṣasyāntare pūrve ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ kṛśāśvasya ca devarṣer devapraharaṇāḥ smṛtāḥ //
एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर् एव हि सर्वे देवगणाश् चात्र त्रयस्त्रिंशत् तु कामजाः ॥
ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi sarve devagaṇāś cātra trayastriṃśat tu kāmajāḥ //
तेषाम् अपि च भो विप्रा निरोधोत्पत्तिर् उच्यते यथा सूर्यस्य गगन उदयास्तमयाव् इह ॥
teṣām api ca bho viprā nirodhotpattir ucyate yathā sūryasya gagana udayāstamayāv iha //
एवं देवनिकायास् ते संभवन्ति युगे युगे दित्याः पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपाद् इति नः श्रुतम् ॥
evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge dityāḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutam //
हिरण्यकशिपुश् चैव हिरण्याक्षश् च वीर्यवान् सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः ॥
hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca vīryavān siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ //
सैंहिकेया इति ख्याता यस्याः पुत्रा महाबलाः हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः ॥
saiṃhikeyā iti khyātā yasyāḥ putrā mahābalāḥ hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ //
ह्रादश् च अनुह्रादश् च प्रह्रादश् चैव वीर्यवान् संह्रादश् च चतुर्थो ऽभूद् ध्रादपुत्रो ह्रदस् तथा ॥
hrādaś ca anuhrādaś ca prahrādaś caiva vīryavān saṃhrādaś ca caturtho 'bhūd dhrādaputro hradas tathā //
ह्रदस्य पुत्रौ द्वौ वीरौ शिवः कालस् तथैव च विरोचनश् च प्राह्रादिर् बलिर् जज्ञे विरोचनात् ॥
hradasya putrau dvau vīrau śivaḥ kālas tathaiva ca virocanaś ca prāhrādir balir jajñe virocanāt //
बलेः पुत्रशतम् आसीद् बाणज्येष्ठं तपोधनाः धृतराष्ट्रश् च सूर्यश् च चन्द्रमाश् चन्द्रतापनः ॥
baleḥ putraśatam āsīd bāṇajyeṣṭhaṃ tapodhanāḥ dhṛtarāṣṭraś ca sūryaś ca candramāś candratāpanaḥ //
कुम्भनाभो गर्दभाक्षः कुक्षिर् इत्य् एवमादयः बाणस् तेषाम् अतिबलो ज्येष्ठः पशुपतेः प्रियः ॥
kumbhanābho gardabhākṣaḥ kukṣir ity evamādayaḥ bāṇas teṣām atibalo jyeṣṭhaḥ paśupateḥ priyaḥ //
पुरा कल्पे तु बाणेन प्रसाद्योमापतिं प्रभुम् पार्श्वतो विहरिष्यामि इत्य् एवं याचितो वरः ॥
purā kalpe tu bāṇena prasādyomāpatiṃ prabhum pārśvato vihariṣyāmi ity evaṃ yācito varaḥ //
हिरण्याक्षसुताश् चैव विद्वांसश् च महाबलाः भर्भरः शकुनिश् चैव भूतसंतापनस् तथा ॥
hiraṇyākṣasutāś caiva vidvāṃsaś ca mahābalāḥ bharbharaḥ śakuniś caiva bhūtasaṃtāpanas tathā //
महानाभश् च विक्रान्तः कालनाभस् तथैव च अभवन् दनुपुत्राश् च शतं तीव्रपराक्रमाः ॥
mahānābhaś ca vikrāntaḥ kālanābhas tathaiva ca abhavan danuputrāś ca śataṃ tīvraparākramāḥ //
तपस्विनो महावीर्याः प्राधान्येन ब्रवीमि तान् द्विमूर्धा शङ्कुकर्णश् च तथा हयशिरा विभुः ॥
tapasvino mahāvīryāḥ prādhānyena bravīmi tān dvimūrdhā śaṅkukarṇaś ca tathā hayaśirā vibhuḥ //
अयोमुखः शम्बरश् च कपिलो वामनस् तथा मारीचिर् मघवांश् चैव इल्वलः स्वसृमस् तथा ॥
ayomukhaḥ śambaraś ca kapilo vāmanas tathā mārīcir maghavāṃś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā //
विक्षोभणश् च केतुश् च केतुवीर्यशतह्रदौ इन्द्रजित् सर्वजिच् चैव वज्रनाभस् तथैव च ॥
vikṣobhaṇaś ca ketuś ca ketuvīryaśatahradau indrajit sarvajic caiva vajranābhas tathaiva ca //
एकचक्रो महाबाहुस् तारकश् च महाबलः वैश्वानरः पुलोमा च विद्रावणमहाशिराः ॥
ekacakro mahābāhus tārakaś ca mahābalaḥ vaiśvānaraḥ pulomā ca vidrāvaṇamahāśirāḥ //
स्वर्भानुर् वृषपर्वा च विप्रचित्तिश् च वीर्यवान् सर्व एते दनोः पुत्राः कश्यपाद् अभिजज्ञिरे ॥
svarbhānur vṛṣaparvā ca vipracittiś ca vīryavān sarva ete danoḥ putrāḥ kaśyapād abhijajñire //
विप्रचित्तिप्रधानास् ते दानवाः सुमहाबलाः एतेषां पुत्रपौत्रं तु न तच् छक्यं द्विजोत्तमाः ॥
vipracittipradhānās te dānavāḥ sumahābalāḥ eteṣāṃ putrapautraṃ tu na tac chakyaṃ dvijottamāḥ //
प्रसंख्यातुं बहुत्वाच् च पुत्रपौत्रम् अनन्तकम् स्वर्भानोस् तु प्रभा कन्या पुलोम्नस् तु शची सुता ॥
prasaṃkhyātuṃ bahutvāc ca putrapautram anantakam svarbhānos tu prabhā kanyā pulomnas tu śacī sutā //
उपदीप्तिर् हयशिराः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी पुलोमा कालिका चैव वैश्वानरसुते उभे ॥
upadīptir hayaśirāḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī pulomā kālikā caiva vaiśvānarasute ubhe //
बह्वपत्ये महापत्ये मरीचेस् तु परिग्रहः तयोः पुत्रसहस्राणि षष्टिर् दानवनन्दनाः ॥
bahvapatye mahāpatye marīces tu parigrahaḥ tayoḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭir dānavanandanāḥ //
चतुर्दशशतान् अन्यान् हिरण्यपुरवासिनः मरीचिर् जनयाम् आस महता तपसान्वितः ॥
caturdaśaśatān anyān hiraṇyapuravāsinaḥ marīcir janayām āsa mahatā tapasānvitaḥ //
पौलोमाः कालकेयाश् च दानवास् ते महाबलाः अवध्या देवतानां हि हिरण्यपुरवासिनः ॥
paulomāḥ kālakeyāś ca dānavās te mahābalāḥ avadhyā devatānāṃ hi hiraṇyapuravāsinaḥ //
पितामहप्रसादेन ये हताः सव्यसाचिना ततो ऽपरे महावीर्या दानवास् त्व् अतिदारुणाः ॥
pitāmahaprasādena ye hatāḥ savyasācinā tato 'pare mahāvīryā dānavās tv atidāruṇāḥ //
सिंहिकायाम् अथोत्पन्ना विप्रचित्तेः सुतास् तथा दैत्यदानवसंयोगाज् जातास् तीव्रपराक्रमाः ॥
siṃhikāyām athotpannā vipracitteḥ sutās tathā daityadānavasaṃyogāj jātās tīvraparākramāḥ //
सैंहिकेया इति ख्यातास् त्रयोदश महाबलाः वंश्यः शल्यश् च बलिनौ नलश् चैव तथा बलः ॥
saiṃhikeyā iti khyātās trayodaśa mahābalāḥ vaṃśyaḥ śalyaś ca balinau nalaś caiva tathā balaḥ //
वातापिर् नमुचिश् चैव इल्वलः स्वसृमस् तथा अञ्जिको नरकश् चैव कालनाभस् तथैव च ॥
vātāpir namuciś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā añjiko narakaś caiva kālanābhas tathaiva ca //
सरमानस् तथा चैव स्वरकल्पश् च वीर्यवान् एते वै दानवाः श्रेष्ठा दनोर् वंशविवर्धनाः ॥
saramānas tathā caiva svarakalpaś ca vīryavān ete vai dānavāḥ śreṣṭhā danor vaṃśavivardhanāḥ //
तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले ॥
teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule //
समुत्पन्नाः सुमहता तपसा भावितात्मनः तिस्रः कोट्यः सुतास् तेषां मणिवत्यां निवासिनः ॥
samutpannāḥ sumahatā tapasā bhāvitātmanaḥ tisraḥ koṭyaḥ sutās teṣāṃ maṇivatyāṃ nivāsinaḥ //
अवध्यास् ते ऽपि देवानाम् अर्जुनेन निपातिताः षट् सुताः सुमहाभागास् ताम्रायाः परिकीर्तिताः ॥
avadhyās te 'pi devānām arjunena nipātitāḥ ṣaṭ sutāḥ sumahābhāgās tāmrāyāḥ parikīrtitāḥ //
क्रौञ्ची श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिका क्रौञ्ची तु जनयाम् आस उलूकप्रत्युलूककान् ॥
krauñcī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā krauñcī tu janayām āsa ulūkapratyulūkakān //
श्येनी श्येनांस् तथा भासी भासान् गृध्रांश् च गृध्र्य् अपि शुचिर् औदकान् पक्षिगणान् सुग्रीवी तु द्विजोत्तमाः ॥
śyenī śyenāṃs tathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃś ca gṛdhry api śucir audakān pakṣigaṇān sugrīvī tu dvijottamāḥ //
अश्वान् उष्ट्रान् गर्दभांश् च ताम्रावंशः प्रकीर्तितः विनतायास् तु द्वौ पुत्रौ विख्यातौ गरुडारुणौ ॥
aśvān uṣṭrān gardabhāṃś ca tāmrāvaṃśaḥ prakīrtitaḥ vinatāyās tu dvau putrau vikhyātau garuḍāruṇau //
गरुडः पततां श्रेष्ठो दारुणः स्वेन कर्मणा सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अमितौजसाम् ॥
garuḍaḥ patatāṃ śreṣṭho dāruṇaḥ svena karmaṇā surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām amitaujasām //
अनेकशिरसां विप्राः खचराणां महात्मनाम् काद्रवेयास् तु बलिनः सहस्रम् अमितौजसः ॥
anekaśirasāṃ viprāḥ khacarāṇāṃ mahātmanām kādraveyās tu balinaḥ sahasram amitaujasaḥ //
सुपर्णवशगा नागा जज्ञिरे नैकमस्तकाः येषां प्रधानाः सततं शेषवासुकितक्षकाः ॥
suparṇavaśagā nāgā jajñire naikamastakāḥ yeṣāṃ pradhānāḥ satataṃ śeṣavāsukitakṣakāḥ //
ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतराव् उभौ एलापत्त्रश् च शङ्खश् च कर्कोटकधनंजयौ ॥
airāvato mahāpadmaḥ kambalāśvatarāv ubhau elāpattraś ca śaṅkhaś ca karkoṭakadhanaṃjayau //
महानीलमहाकर्णौ धृतराष्ट्रबलाहकौ कुहरः पुष्पदंष्ट्रश् च दुर्मुखः सुमुखस् तथा ॥
mahānīlamahākarṇau dhṛtarāṣṭrabalāhakau kuharaḥ puṣpadaṃṣṭraś ca durmukhaḥ sumukhas tathā //
शङ्खश् च शङ्खपालश् च कपिलो वामनस् तथा नहुषः शङ्खरोमा च मणिर् इत्य् एवमादयः ॥
śaṅkhaś ca śaṅkhapālaś ca kapilo vāmanas tathā nahuṣaḥ śaṅkharomā ca maṇir ity evamādayaḥ //
तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः चतुर्दशसहस्राणि क्रूराणाम् अनिलाशिनाम् ॥
teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ caturdaśasahasrāṇi krūrāṇām anilāśinām //
गणं क्रोधवंशं विप्रास् तस्य सर्वे च दंष्ट्रिणः स्थलजाः पक्षिणो ऽब्जाश् च धरायाः प्रसवाः स्मृताः ॥
gaṇaṃ krodhavaṃśaṃ viprās tasya sarve ca daṃṣṭriṇaḥ sthalajāḥ pakṣiṇo 'bjāś ca dharāyāḥ prasavāḥ smṛtāḥ //
गास् तु वै जनयाम् आस सुरभिर् महिषीस् तथा इरा वृक्षलता वल्लीस् तृणजातीश् च सर्वशः ॥
gās tu vai janayām āsa surabhir mahiṣīs tathā irā vṛkṣalatā vallīs tṛṇajātīś ca sarvaśaḥ //
खसा तु यक्षरक्षांसि मुनिर् अप्सरसस् तथा अरिष्टा तु महासिद्धा गन्धर्वान् अमितौजसः ॥
khasā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā ariṣṭā tu mahāsiddhā gandharvān amitaujasaḥ //
एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजङ्गमाः येषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ yeṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ //
एष मन्वन्तरे विप्राः सर्गः स्वारोचिषे स्मृतः वैवस्वते ऽतिमहति वारुणे वितते क्रतौ ॥
eṣa manvantare viprāḥ sargaḥ svārociṣe smṛtaḥ vaivasvate 'timahati vāruṇe vitate kratau //
जुह्वानस्य ब्रह्मणो वै प्रजासर्ग इहोच्यते पूर्वं यत्र समुत्पन्नान् ब्रह्मर्षीन् सप्त मानसान् ॥
juhvānasya brahmaṇo vai prajāsarga ihocyate pūrvaṃ yatra samutpannān brahmarṣīn sapta mānasān //
पुत्रत्वे कल्पयाम् आस स्वयम् एव पितामहः ततो विरोधे देवानां दानवानां च भो द्विजाः ॥
putratve kalpayām āsa svayam eva pitāmahaḥ tato virodhe devānāṃ dānavānāṃ ca bho dvijāḥ //
दितिर् विनष्टपुत्रा वै तोषयाम् आस कश्यपम् कश्यपस् तु प्रसन्नात्मा सम्यग् आराधितस् तया ॥
ditir vinaṣṭaputrā vai toṣayām āsa kaśyapam kaśyapas tu prasannātmā samyag ārādhitas tayā //
वरेण च्छन्दयाम् आस सा च वव्रे वरं तदा पुत्रम् इन्द्रवधार्थाय समर्थम् अमितौजसम् ॥
vareṇa cchandayām āsa sā ca vavre varaṃ tadā putram indravadhārthāya samartham amitaujasam //
स च तस्मै वरं प्रादात् प्रार्थितः सुमहातपाः दत्त्वा च वरम् अत्युग्रो मारीचः समभाषत ॥
sa ca tasmai varaṃ prādāt prārthitaḥ sumahātapāḥ dattvā ca varam atyugro mārīcaḥ samabhāṣata //
इन्द्रं पुत्रो निहन्ता ते गर्भं वै शरदां शतम् यदि धारयसे शौचतत्परा व्रतम् आस्थिता ॥
indraṃ putro nihantā te garbhaṃ vai śaradāṃ śatam yadi dhārayase śaucatatparā vratam āsthitā //
तथेत्य् अभिहितो भर्ता तया देव्या महातपाः धारयाम् आस गर्भं तु शुचिः सा मुनिसत्तमाः ॥
tathety abhihito bhartā tayā devyā mahātapāḥ dhārayām āsa garbhaṃ tu śuciḥ sā munisattamāḥ //
ततो ऽभ्युपागमद् दित्यां गर्भम् आधाय कश्यपः रोधयन् वै गणं श्रेष्ठं देवानाम् अमितौजसम् ॥
tato 'bhyupāgamad dityāṃ garbham ādhāya kaśyapaḥ rodhayan vai gaṇaṃ śreṣṭhaṃ devānām amitaujasam //
तेजः संहृत्य दुर्धर्षम् अवध्यम् अमरैर् अपि जगाम पर्वतायैव तपसे संशितव्रता ॥
tejaḥ saṃhṛtya durdharṣam avadhyam amarair api jagāma parvatāyaiva tapase saṃśitavratā //
तस्याश् चैवान्तरप्रेप्सुर् अभवत् पाकशासनः जाते वर्षशते चास्या ददर्शान्तरम् अच्युतः ॥
tasyāś caivāntaraprepsur abhavat pākaśāsanaḥ jāte varṣaśate cāsyā dadarśāntaram acyutaḥ //
अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनम् आविशत् निद्रां चाहारयाम् आस तस्यां कुक्षिं प्रविश्य सः ॥
akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ ditiḥ śayanam āviśat nidrāṃ cāhārayām āsa tasyāṃ kukṣiṃ praviśya saḥ //
वज्रपाणिस् ततो गर्भं सप्तधा तं न्यकृन्तयत् स पाट्यमानो गर्भो ऽथ वज्रेण प्ररुरोद ह ॥
vajrapāṇis tato garbhaṃ saptadhā taṃ nyakṛntayat sa pāṭyamāno garbho 'tha vajreṇa praruroda ha //
मा रोदीर् इति तं शक्रः पुनः पुनर् अथाब्रवीत् सो ऽभवत् सप्तधा गर्भस् तम् इन्द्रो रुषितः पुनः ॥
mā rodīr iti taṃ śakraḥ punaḥ punar athābravīt so 'bhavat saptadhā garbhas tam indro ruṣitaḥ punaḥ //
एकैकं सप्तधा चक्रे वज्रेणैवारिकर्षणः मरुतो नाम ते देवा बभूवुर् द्विजसत्तमाः ॥
ekaikaṃ saptadhā cakre vajreṇaivārikarṣaṇaḥ maruto nāma te devā babhūvur dvijasattamāḥ //
यथोक्तं वै मघवता तथैव मरुतो ऽभवन् देवाश् चैकोनपञ्चाशत् सहाया वज्रपाणिनः ॥
yathoktaṃ vai maghavatā tathaiva maruto 'bhavan devāś caikonapañcāśat sahāyā vajrapāṇinaḥ //
तेषाम् एवं प्रवृत्तानां भूतानां द्विजसत्तमाः रोचयन् वै गणश्रेष्ठान् देवानाम् अमितौजसाम् ॥
teṣām evaṃ pravṛttānāṃ bhūtānāṃ dvijasattamāḥ rocayan vai gaṇaśreṣṭhān devānām amitaujasām //
निकायेषु निकायेषु हरिः प्रादात् प्रजापतीन् क्रमशस् तानि राज्यानि पृथुपूर्वाणि भो द्विजाः ॥
nikāyeṣu nikāyeṣu hariḥ prādāt prajāpatīn kramaśas tāni rājyāni pṛthupūrvāṇi bho dvijāḥ //
स हरिः पुरुषो वीरः कृष्णो जिष्णुः प्रजापतिः पर्जन्यस् तपनो ऽनन्तस् तस्य सर्वम् इदं जगत् ॥
sa hariḥ puruṣo vīraḥ kṛṣṇo jiṣṇuḥ prajāpatiḥ parjanyas tapano 'nantas tasya sarvam idaṃ jagat //
भूतसर्गम् इमं सम्यग् जानतो द्विजसत्तमाः नावृत्तिभयम् अस्तीह परलोकभयं कुतः ॥
bhūtasargam imaṃ samyag jānato dvijasattamāḥ nāvṛttibhayam astīha paralokabhayaṃ kutaḥ //