निर्गुणः शाश्वतो देवस् त्वया प्रोक्तो दिवाकरः पुनर् द्वादशधा जातः श्रुतो ऽस्माभिस् त्वयोदितः ॥
nirguṇaḥ śāśvato devas tvayā prokto divākaraḥ punar dvādaśadhā jātaḥ śruto 'smābhis tvayoditaḥ //
स कथं तेजसो रश्मिः स्त्रिया गर्भे महाद्युतिः संभूतो भास्करो जातस् तत्र नः संशयो महान् ॥
sa kathaṃ tejaso raśmiḥ striyā garbhe mahādyutiḥ saṃbhūto bhāskaro jātas tatra naḥ saṃśayo mahān //
दक्षस्य हि सुताः श्रेष्ठा बभूवुः षष्टिः शोभनाः अदितिर् दितिर् दनुश् चैव विनताद्यास् तथैव च ॥
dakṣasya hi sutāḥ śreṣṭhā babhūvuḥ ṣaṣṭiḥ śobhanāḥ aditir ditir danuś caiva vinatādyās tathaiva ca //
दक्षस् ताः प्रददौ कन्याः कश्यपाय त्रयोदश अदितिर् जनयाम् आस देवांस् त्रिभुवनेश्वरान् ॥
dakṣas tāḥ pradadau kanyāḥ kaśyapāya trayodaśa aditir janayām āsa devāṃs tribhuvaneśvarān //
दैत्यान् दितिर् दनुश् चोग्रान् दानवान् बलदर्पितान् विनताद्यास् तथा चान्याः सुषुवुः स्थानुजङ्गमान् ॥
daityān ditir danuś cogrān dānavān baladarpitān vinatādyās tathā cānyāḥ suṣuvuḥ sthānujaṅgamān //
तस्याथ पुत्रदौहित्रैः पौत्रदौहित्रकादिभिः व्याप्तम् एतज् जगत् सर्वं तेषां तासां च वै मुने ॥
tasyātha putradauhitraiḥ pautradauhitrakādibhiḥ vyāptam etaj jagat sarvaṃ teṣāṃ tāsāṃ ca vai mune //
तेषां कश्यपपुत्राणां प्रधाना देवतागणाः सात्त्विका राजसाश् चान्ये तामसाश् च गणाः स्मृताः ॥
teṣāṃ kaśyapaputrāṇāṃ pradhānā devatāgaṇāḥ sāttvikā rājasāś cānye tāmasāś ca gaṇāḥ smṛtāḥ //
देवान् यज्ञभुजश् चक्रे तथा त्रिभुवनेश्वरान् स्रष्टा ब्रह्मविदां श्रेष्ठः परमेष्ठी प्रजापतिः ॥
devān yajñabhujaś cakre tathā tribhuvaneśvarān sraṣṭā brahmavidāṃ śreṣṭhaḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ //
तान् अबाधन्त सहिताः सापत्न्याद् दैत्यदानवाः ततो निराकृतान् पुत्रान् दैतेयैर् दानवैस् तथा ॥
tān abādhanta sahitāḥ sāpatnyād daityadānavāḥ tato nirākṛtān putrān daiteyair dānavais tathā //
हतं त्रिभुवनं दृष्ट्वा अदितिर् मुनिसत्तमाः आच्छिनद् यज्ञभागांश् च क्षुधा संपीडितान् भृशम् ॥
hataṃ tribhuvanaṃ dṛṣṭvā aditir munisattamāḥ ācchinad yajñabhāgāṃś ca kṣudhā saṃpīḍitān bhṛśam //
आराधनाय सवितुः परं यत्नं प्रचक्रमे एकाग्रा नियताहारा परं नियमम् आस्थिता तुष्टाव तेजसां राशिं गगनस्थं दिवाकरम् ॥
ārādhanāya savituḥ paraṃ yatnaṃ pracakrame ekāgrā niyatāhārā paraṃ niyamam āsthitā tuṣṭāva tejasāṃ rāśiṃ gaganasthaṃ divākaram //
नमस् तुभ्यं परं सूक्ष्मं सुपुण्यं बिभ्रते ऽतुलम् धाम धामवताम् ईशं धामाधारं च शाश्वतम् ॥
namas tubhyaṃ paraṃ sūkṣmaṃ supuṇyaṃ bibhrate 'tulam dhāma dhāmavatām īśaṃ dhāmādhāraṃ ca śāśvatam //
जगताम् उपकाराय त्वाम् अहं स्तौमि गोपते आददानस्य यद् रूपं तीव्रं तस्मै नमाम्य् अहम् ॥
jagatām upakārāya tvām ahaṃ staumi gopate ādadānasya yad rūpaṃ tīvraṃ tasmai namāmy aham //
ग्रहीतुम् अष्टमासेन कालेनाम्बुमयं रसम् बिभ्रतस् तव यद् रूपम् अतितीव्रं नतास्मि तत् ॥
grahītum aṣṭamāsena kālenāmbumayaṃ rasam bibhratas tava yad rūpam atitīvraṃ natāsmi tat //
समेतम् अग्निसोमाभ्यां नमस् तस्मै गुणात्मने यद् रूपम् ऋग्यजुःसाम्नाम् ऐक्येन तपते तव ॥
sametam agnisomābhyāṃ namas tasmai guṇātmane yad rūpam ṛgyajuḥsāmnām aikyena tapate tava //
विश्वम् एतत् त्रयीसंज्ञं नमस् तस्मै विभावसो यत् तु तस्मात् परं रूपम् ओम् इत्य् उक्त्वाभिसंहितम् अस्थूलं स्थूलम् अमलं नमस् तस्मै सनातन ॥
viśvam etat trayīsaṃjñaṃ namas tasmai vibhāvaso yat tu tasmāt paraṃ rūpam om ity uktvābhisaṃhitam asthūlaṃ sthūlam amalaṃ namas tasmai sanātana //
एवं सा नियता देवी चक्रे स्तोत्रम् अहर्निशम् निराहारा विवस्वन्तम् आरिराधयिषुर् द्विजाः ॥
evaṃ sā niyatā devī cakre stotram aharniśam nirāhārā vivasvantam ārirādhayiṣur dvijāḥ //
ततः कालेन महता भगवांस् तपनो द्विजाः प्रत्यक्षताम् अगात् तस्या दाक्षायण्या द्विजोत्तमाः ॥
tataḥ kālena mahatā bhagavāṃs tapano dvijāḥ pratyakṣatām agāt tasyā dākṣāyaṇyā dvijottamāḥ //
सा ददर्श महाकूटं तेजसो ऽम्बरसंवृतम् भूमौ च संस्थितं भास्वज्ज्वालाभिर् अतिदुर्दृशम् तं दृष्ट्वा च ततो देवी साध्वसं परमं गता ॥
sā dadarśa mahākūṭaṃ tejaso 'mbarasaṃvṛtam bhūmau ca saṃsthitaṃ bhāsvajjvālābhir atidurdṛśam taṃ dṛṣṭvā ca tato devī sādhvasaṃ paramaṃ gatā //
जगदाद्य प्रसीदेति न त्वां पश्यामि गोपते प्रसादं कुरु पश्येयं यद् रूपं ते दिवाकर भक्तानुकम्पक विभो त्वद्भक्तान् पाहि मे सुतान् ॥
jagadādya prasīdeti na tvāṃ paśyāmi gopate prasādaṃ kuru paśyeyaṃ yad rūpaṃ te divākara bhaktānukampaka vibho tvadbhaktān pāhi me sutān //
ततः स तेजसस् तस्माद् आविर्भूतो विभावसुः अदृश्यत तदादित्यस् तप्तताम्रोपमः प्रभुः ॥
tataḥ sa tejasas tasmād āvirbhūto vibhāvasuḥ adṛśyata tadādityas taptatāmropamaḥ prabhuḥ //
ततस् तां प्रणतां देवीं तस्यासंदर्शने द्विजाः प्राह भास्वान् वृणुष्वैकं वरं मत्तो यम् इच्छसि ॥
tatas tāṃ praṇatāṃ devīṃ tasyāsaṃdarśane dvijāḥ prāha bhāsvān vṛṇuṣvaikaṃ varaṃ matto yam icchasi //
प्रणता शिरसा सा तु जानुपीडितमेदिनी प्रत्युवाच विवस्वन्तं वरदं समुपस्थितम् ॥
praṇatā śirasā sā tu jānupīḍitamedinī pratyuvāca vivasvantaṃ varadaṃ samupasthitam //
देव प्रसीद पुत्राणां हृतं त्रिभुवनं मम यज्ञभागाश् च दैतेयैर् दानवैश् च बलाधिकैः ॥
deva prasīda putrāṇāṃ hṛtaṃ tribhuvanaṃ mama yajñabhāgāś ca daiteyair dānavaiś ca balādhikaiḥ //
तन्निमित्तं प्रसादं त्वं कुरुष्व मम गोपते अंशेन तेषां भ्रातृत्वं गत्वा तान् नाशये रिपून् ॥
tannimittaṃ prasādaṃ tvaṃ kuruṣva mama gopate aṃśena teṣāṃ bhrātṛtvaṃ gatvā tān nāśaye ripūn //
यथा मे तनया भूयो यज्ञभागभुजः प्रभो भवेयुर् अधिपाश् चैव त्रैलोक्यस्य दिवाकर ॥
yathā me tanayā bhūyo yajñabhāgabhujaḥ prabho bhaveyur adhipāś caiva trailokyasya divākara //
तथानुकल्पं पुत्राणां सुप्रसन्नो रवे मम कुरु प्रसन्नार्तिहर कार्यं कर्ता त्वम् उच्यते ॥
tathānukalpaṃ putrāṇāṃ suprasanno rave mama kuru prasannārtihara kāryaṃ kartā tvam ucyate //
ततस् ताम् आह भगवान् भास्करो वारितस्करः प्रणताम् अदितिं विप्राः प्रसादसुमुखो विभुः ॥
tatas tām āha bhagavān bhāskaro vāritaskaraḥ praṇatām aditiṃ viprāḥ prasādasumukho vibhuḥ //
सहस्रांशेन ते गर्भः संभूयाहम् अशेषतः त्वत्पुत्रशत्रून् दक्षो ऽहं नाशयाम्य् आशु निर्वृतः ॥
sahasrāṃśena te garbhaḥ saṃbhūyāham aśeṣataḥ tvatputraśatrūn dakṣo 'haṃ nāśayāmy āśu nirvṛtaḥ //
इत्य् उक्त्वा भगवान् भास्वान् अन्तर्धानम् उपागतः निवृत्ता सापि तपसः संप्राप्ताखिलवाञ्छिता ॥
ity uktvā bhagavān bhāsvān antardhānam upāgataḥ nivṛttā sāpi tapasaḥ saṃprāptākhilavāñchitā //
ततो रश्मिसहस्रात् तु सुषुम्नाख्यो रवेः करः ततः संवत्सरस्यान्ते तत्कामपूरणाय सः ॥
tato raśmisahasrāt tu suṣumnākhyo raveḥ karaḥ tataḥ saṃvatsarasyānte tatkāmapūraṇāya saḥ //
निवासं सविता चक्रे देवमातुस् तदोदरे कृच्छ्रचान्द्रायणादींश् च सा चक्रे सुसमाहिता ॥
nivāsaṃ savitā cakre devamātus tadodare kṛcchracāndrāyaṇādīṃś ca sā cakre susamāhitā //
शुचिना धारयाम्य् एनं दिव्यं गर्भम् इति द्विजाः ततस् तां कश्यपः प्राह किंचित्कोपप्लुताक्षरम् ॥
śucinā dhārayāmy enaṃ divyaṃ garbham iti dvijāḥ tatas tāṃ kaśyapaḥ prāha kiṃcitkopaplutākṣaram //
किं मारयसि गर्भाण्डम् इति नित्योपवासिनी सा च तं प्राह गर्भाण्डम् एतत् पश्येति कोपना न मारितं विपक्षाणां मृत्युर् एव भविष्यति ॥
kiṃ mārayasi garbhāṇḍam iti nityopavāsinī sā ca taṃ prāha garbhāṇḍam etat paśyeti kopanā na māritaṃ vipakṣāṇāṃ mṛtyur eva bhaviṣyati //
इत्य् उक्त्वा तं तदा गर्भम् उत्ससर्ज सुरारणिः जाज्वल्यमानं तेजोभिः पत्युर् वचनकोपिता ॥
ity uktvā taṃ tadā garbham utsasarja surāraṇiḥ jājvalyamānaṃ tejobhiḥ patyur vacanakopitā //
तं दृष्ट्वा कश्यपो गर्भम् उद्यद्भास्करवर्चसम् तुष्टाव प्रणतो भूत्वा वाग्भिर् आद्याभिर् आदरात् ॥
taṃ dṛṣṭvā kaśyapo garbham udyadbhāskaravarcasam tuṣṭāva praṇato bhūtvā vāgbhir ādyābhir ādarāt //
संस्तूयमानः स तदा गर्भाण्डात् प्रकटो ऽभवत् पद्मपत्त्रसवर्णाभस् तेजसा व्याप्तदिङ्मुखः ॥
saṃstūyamānaḥ sa tadā garbhāṇḍāt prakaṭo 'bhavat padmapattrasavarṇābhas tejasā vyāptadiṅmukhaḥ //
अथान्तरिक्षाद् आभाष्य कश्यपं मुनिसत्तमम् सतोयमेघगम्भीरा वाग् उवाचाशरीरिणी ॥
athāntarikṣād ābhāṣya kaśyapaṃ munisattamam satoyameghagambhīrā vāg uvācāśarīriṇī //
मारितंतेपतः प्रोक्तम् एतद् अण्डं त्वयादितेः तस्मान् मुने सुतस् ते ऽयं मार्तण्डाख्यो भविष्यति ॥
māritaṃtepataḥ proktam etad aṇḍaṃ tvayāditeḥ tasmān mune sutas te 'yaṃ mārtaṇḍākhyo bhaviṣyati //
हनिष्यत्य् असुरांश् चायं यज्ञभागहरान् अरीन् देवा निशम्येति वचो गगनात् समुपागतम् ॥
haniṣyaty asurāṃś cāyaṃ yajñabhāgaharān arīn devā niśamyeti vaco gaganāt samupāgatam //
प्रहर्षम् अतुलं याता दानवाश् च हतौजसः ततो युद्धाय दैतेयान् आजुहाव शतक्रतुः ॥
praharṣam atulaṃ yātā dānavāś ca hataujasaḥ tato yuddhāya daiteyān ājuhāva śatakratuḥ //
सह देवैर् मुदा युक्तो दानवाश् च तम् अभ्ययुः तेषां युद्धम् अभूद् घोरं देवानाम् असुरैः सह ॥
saha devair mudā yukto dānavāś ca tam abhyayuḥ teṣāṃ yuddham abhūd ghoraṃ devānām asuraiḥ saha //
शस्त्रास्त्रवृष्टिसंदीप्तसमस्तभुवनान्तरम् तस्मिन् युद्धे भगवता मार्तण्डेन निरीक्षिताः ॥
śastrāstravṛṣṭisaṃdīptasamastabhuvanāntaram tasmin yuddhe bhagavatā mārtaṇḍena nirīkṣitāḥ //
तेजसा दह्यमानास् ते भस्मीभूता महासुराः ततः प्रहर्षम् अतुलं प्राप्ताः सर्वे दिवौकसः ॥
tejasā dahyamānās te bhasmībhūtā mahāsurāḥ tataḥ praharṣam atulaṃ prāptāḥ sarve divaukasaḥ //
तुष्टुवुस् तेजसां योनिं मार्तण्डम् अदितिं तथा स्वाधिकारांस् ततः प्राप्ता यज्ञभागांश् च पूर्ववत् ॥
tuṣṭuvus tejasāṃ yoniṃ mārtaṇḍam aditiṃ tathā svādhikārāṃs tataḥ prāptā yajñabhāgāṃś ca pūrvavat //
भगवान् अपि मार्तण्डः स्वाधिकारम् अथाकरोत् कदम्बपुष्पवद् भास्वान् अधश् चोर्ध्वं च रश्मिभिः वृतो ऽग्निपिण्डसदृशो दध्रे नातिस्फुटं वपुः ॥
bhagavān api mārtaṇḍaḥ svādhikāram athākarot kadambapuṣpavad bhāsvān adhaś cordhvaṃ ca raśmibhiḥ vṛto 'gnipiṇḍasadṛśo dadhre nātisphuṭaṃ vapuḥ //
कथं कान्ततरं पश्चाद् रूपं संलब्धवान् रविः कदम्बगोलकाकारं तन् मे ब्रूहि जगत्पते ॥
kathaṃ kāntataraṃ paścād rūpaṃ saṃlabdhavān raviḥ kadambagolakākāraṃ tan me brūhi jagatpate //
त्वष्टा तस्मै ददौ कन्यां संज्ञां नाम विवस्वते प्रसाद्य प्रणतो भूत्वा विश्वकर्मा प्रजापतिः ॥
tvaṣṭā tasmai dadau kanyāṃ saṃjñāṃ nāma vivasvate prasādya praṇato bhūtvā viśvakarmā prajāpatiḥ //
त्रीण्य् अपत्यान्य् असौ तस्यां जनयाम् आस गोपतिः द्वौ पुत्रौ सुमहाभागौ कन्यां च यमुनां तथा ॥
trīṇy apatyāny asau tasyāṃ janayām āsa gopatiḥ dvau putrau sumahābhāgau kanyāṃ ca yamunāṃ tathā //
यत् तेजो ऽभ्यधिकं तस्य मार्तण्डस्य विवस्वतः तेनातितापयाम् आस त्रींल् लोकान् सचराचरान् ॥
yat tejo 'bhyadhikaṃ tasya mārtaṇḍasya vivasvataḥ tenātitāpayām āsa trīṃl lokān sacarācarān //
तद् रूपं गोलकाकारं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः असहन्ती महत् तेजः स्वां छायां वाक्यम् अब्रवीत् ॥
tad rūpaṃ golakākāraṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ asahantī mahat tejaḥ svāṃ chāyāṃ vākyam abravīt //
अहं यास्यामि भद्रं ते स्वम् एव भवनं पितुः निर्विकारं त्वयात्रैव स्थेयं मच्छासनाच् छुभे ॥
ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ nirvikāraṃ tvayātraiva stheyaṃ macchāsanāc chubhe //
इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी संभाव्या नैव चाख्येयम् इदं भगवते त्वया ॥
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ca varavarṇinī saṃbhāvyā naiva cākhyeyam idaṃ bhagavate tvayā //
आ कचग्रहणाद् देवि आ शापान् नैव कर्हिचित् आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गम्यतां यत्र वाञ्छितम् ॥
ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit ākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃ gamyatāṃ yatra vāñchitam //
इत्य् उक्ता व्रीडिता संज्ञा जगाम पितृमन्दिरम् वत्सराणां सहस्रं तु वसमाना पितुर् गृहे ॥
ity uktā vrīḍitā saṃjñā jagāma pitṛmandiram vatsarāṇāṃ sahasraṃ tu vasamānā pitur gṛhe //
भर्तुः समीपं याहीति पित्रोक्ता सा पुनः पुनः आगच्छद् वडवा भूत्वा कुरून् अथोत्तरांस् ततः ॥
bhartuḥ samīpaṃ yāhīti pitroktā sā punaḥ punaḥ āgacchad vaḍavā bhūtvā kurūn athottarāṃs tataḥ //
तत्र तेपे तपः साध्वी निराहारा द्विजोत्तमाः पितुः समीपं यातायां संज्ञायां वाक्यतत्परा ॥
tatra tepe tapaḥ sādhvī nirāhārā dvijottamāḥ pituḥ samīpaṃ yātāyāṃ saṃjñāyāṃ vākyatatparā //
तद्रूपधारिणी छाया भास्करं समुपस्थिता तस्यां च भगवान् सूर्यः संज्ञेयम् इति चिन्तयन् ॥
tadrūpadhāriṇī chāyā bhāskaraṃ samupasthitā tasyāṃ ca bhagavān sūryaḥ saṃjñeyam iti cintayan //
तथैव जनयाम् आस द्वौ पुत्रौ कन्यकां तथा संज्ञा तु पार्थिवी तेषाम् आत्मजानां तथाकरोत् ॥
tathaiva janayām āsa dvau putrau kanyakāṃ tathā saṃjñā tu pārthivī teṣām ātmajānāṃ tathākarot //
स्नेहं न पूर्वजातानां तथा कृतवती तु सा मनुस् तत् क्षान्तवांस् तस्या यमस् तस्या न चक्षमे ॥
snehaṃ na pūrvajātānāṃ tathā kṛtavatī tu sā manus tat kṣāntavāṃs tasyā yamas tasyā na cakṣame //
बहुधा पीड्यमानस् तु पितुः पत्या सुदुःखितः स वै कोपाच् च बाल्याच् च भाविनो ऽर्थस्य वै बलात् पदा संतर्जयाम् आस न तु देहे न्यपातयत् ॥
bahudhā pīḍyamānas tu pituḥ patyā suduḥkhitaḥ sa vai kopāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vai balāt padā saṃtarjayām āsa na tu dehe nyapātayat //
पदा तर्जयसे यस्मात् पितुर् भार्यां गरीयसीम् तस्मात् तवैष चरणः पतिष्यति न संशयः ॥
padā tarjayase yasmāt pitur bhāryāṃ garīyasīm tasmāt tavaiṣa caraṇaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ //
यमस् तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः मनुना सह धर्मात्मा पित्रे सर्वं न्यवेदयत् ॥
yamas tu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ manunā saha dharmātmā pitre sarvaṃ nyavedayat //
स्नेहेन तुल्यम् अस्मासु माता देव न वर्तते विसृज्य ज्यायसं भक्त्या कनीयांसं बुभूषति ॥
snehena tulyam asmāsu mātā deva na vartate visṛjya jyāyasaṃ bhaktyā kanīyāṃsaṃ bubhūṣati //
तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः बाल्याद् वा यदि वा मोहात् तद् भवान् क्षन्तुम् अर्हसि ॥
tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ bālyād vā yadi vā mohāt tad bhavān kṣantum arhasi //
शप्तो ऽहं तात कोपेन जनन्या तनयो यतः ततो मन्ये न जननीम् इमां वै तपतां वर ॥
śapto 'haṃ tāta kopena jananyā tanayo yataḥ tato manye na jananīm imāṃ vai tapatāṃ vara //
तव प्रसादाच् चरणो भगवन् न पतेद् यथा मातृशापाद् अयं मे ऽद्य तथा चिन्तय गोपते ॥
tava prasādāc caraṇo bhagavan na pated yathā mātṛśāpād ayaṃ me 'dya tathā cintaya gopate //
असंशयं महत् पुत्र भविष्यत्य् अत्र कारणम् येन त्वाम् आविशत् क्रोधो धर्मज्ञं धर्मशीलिनम् ॥
asaṃśayaṃ mahat putra bhaviṣyaty atra kāraṇam yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ dharmaśīlinam //
सर्वेषाम् एव शापानां प्रतिघातो हि विद्यते न तु मात्राभिशप्तानां क्वचिच् छापनिवर्तनम् ॥
sarveṣām eva śāpānāṃ pratighāto hi vidyate na tu mātrābhiśaptānāṃ kvacic chāpanivartanam //
न शक्यम् एतन् मिथ्या तु कर्तुं मातुर् वचस् तव किंचित् ते ऽहं विधास्यामि पुत्रस्नेहाद् अनुग्रहम् ॥
na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātur vacas tava kiṃcit te 'haṃ vidhāsyāmi putrasnehād anugraham //
कृमयो मांसम् आदाय प्रयास्यन्ति महीतलम् कृतं तस्या वचः सत्यं त्वं च त्रातो भविष्यसि ॥
kṛmayo māṃsam ādāya prayāsyanti mahītalam kṛtaṃ tasyā vacaḥ satyaṃ tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi //
आदित्यस् त्व् अब्रवीच् छायां किमर्थं तनयेषु वै तुल्येष्व् अप्य् अधिकः स्नेह एकं प्रति कृतस् त्वया ॥
ādityas tv abravīc chāyāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai tulyeṣv apy adhikaḥ sneha ekaṃ prati kṛtas tvayā //
नूनं नैषां त्वं जननी संज्ञा कापि त्वम् आगता निर्गुणेष्व् अप्य् अपत्येषु माता शापं न दास्यति ॥
nūnaṃ naiṣāṃ tvaṃ jananī saṃjñā kāpi tvam āgatā nirguṇeṣv apy apatyeṣu mātā śāpaṃ na dāsyati //
सा तत्परिहरन्ती च शापाद् भीता तदा रवेः कथयाम् आस वृत्तान्तं स श्रुत्वा श्वशुरं ययौ ॥
sā tatpariharantī ca śāpād bhītā tadā raveḥ kathayām āsa vṛttāntaṃ sa śrutvā śvaśuraṃ yayau //
स चापि तं यथान्यायम् अर्चयित्वा तदा रविम् निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयानस् तम् अब्रवीत् ॥
sa cāpi taṃ yathānyāyam arcayitvā tadā ravim nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayānas tam abravīt //
तवातितेजसा व्याप्तम् इदं रूपं सुदुःसहम् असहन्ती तु तत् संज्ञा वने चरति वै तपः ॥
tavātitejasā vyāptam idaṃ rūpaṃ suduḥsaham asahantī tu tat saṃjñā vane carati vai tapaḥ //
द्रक्ष्यते तां भवान् अद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् रूपार्थं भवतो ऽरण्ये चरन्तीं सुमहत् तपः ॥
drakṣyate tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm rūpārthaṃ bhavato 'raṇye carantīṃ sumahat tapaḥ //
श्रुतं मे ब्रह्मणो वाक्यं तव तेजोवरोधने रूपं निर्वर्तयाम्य् अद्य तव कान्तं दिवस्पते ॥
śrutaṃ me brahmaṇo vākyaṃ tava tejovarodhane rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntaṃ divaspate //
ततस् तथेति तं प्राह त्वष्टारं भगवान् रविः ततो विवस्वतो रूपं प्राग् आसीत् परिमण्डलम् ॥
tatas tatheti taṃ prāha tvaṣṭāraṃ bhagavān raviḥ tato vivasvato rūpaṃ prāg āsīt parimaṇḍalam //
विश्वकर्मा त्व् अनुज्ञातः शाकद्वीपे विवस्वता भ्रमिम् आरोप्य तत्तेजःशातनायोपचक्रमे ॥
viśvakarmā tv anujñātaḥ śākadvīpe vivasvatā bhramim āropya tattejaḥśātanāyopacakrame //
भ्रमताशेषजगतां नाभिभूतेन भास्वता समुद्राद्रिवनोपेता त्व् आरुरोह मही नभः ॥
bhramatāśeṣajagatāṃ nābhibhūtena bhāsvatā samudrādrivanopetā tv āruroha mahī nabhaḥ //
गगनं चाखिलं विप्राः सचन्द्रग्रहतारकम् अधोगतं महाभागा बभूवाक्षिप्तम् आकुलम् ॥
gaganaṃ cākhilaṃ viprāḥ sacandragrahatārakam adhogataṃ mahābhāgā babhūvākṣiptam ākulam //
विक्षिप्तसलिलाः सर्वे बभूवुश् च तथार्णवाः व्यभिद्यन्त महाशैलाः शीर्णसानुनिबन्धनाः ॥
vikṣiptasalilāḥ sarve babhūvuś ca tathārṇavāḥ vyabhidyanta mahāśailāḥ śīrṇasānunibandhanāḥ //
ध्रुवाधाराण्य् अशेषाणि धिष्ण्यानि मुनिसत्तमाः त्रुट्यद्रश्मिनिबन्धीनि बन्धनानि अधो ययुः ॥
dhruvādhārāṇy aśeṣāṇi dhiṣṇyāni munisattamāḥ truṭyadraśminibandhīni bandhanāni adho yayuḥ //
वेगभ्रमणसंपातवायुक्षिप्ताः सहस्रशः व्यशीर्यन्त महामेघा घोरारावविराविणः ॥
vegabhramaṇasaṃpātavāyukṣiptāḥ sahasraśaḥ vyaśīryanta mahāmeghā ghorārāvavirāviṇaḥ //
भास्वद्भ्रमणविभ्रान्तभूम्याकाशरसातलम् जगद् आकुलम् अत्यर्थं तदासीन् मुनिसत्तमाः ॥
bhāsvadbhramaṇavibhrāntabhūmyākāśarasātalam jagad ākulam atyarthaṃ tadāsīn munisattamāḥ //
त्रैलोक्यम् आकुलं वीक्ष्य भ्रममाणं सुरर्षयः देवाश् च ब्रह्मणा सार्धं भास्वन्तम् अभितुष्टुवुः ॥
trailokyam ākulaṃ vīkṣya bhramamāṇaṃ surarṣayaḥ devāś ca brahmaṇā sārdhaṃ bhāsvantam abhituṣṭuvuḥ //
आदिदेवो ऽसि देवानां जातस् त्वं भूतये भुवः सर्गस्थित्यन्तकालेषु त्रिधा भेदेन तिष्ठसि ॥
ādidevo 'si devānāṃ jātas tvaṃ bhūtaye bhuvaḥ sargasthityantakāleṣu tridhā bhedena tiṣṭhasi //
स्वस्ति ते ऽस्तु जगन्नाथ घर्मवर्षदिवाकर इन्द्रादयस् तदा देवा लिख्यमानम् अथास्तुवन् ॥
svasti te 'stu jagannātha gharmavarṣadivākara indrādayas tadā devā likhyamānam athāstuvan //
जय देव जगत्स्वामिञ् जयाशेषजगत्पते ऋषयश् च ततः सप्त वसिष्ठात्रिपुरोगमाः ॥
jaya deva jagatsvāmiñ jayāśeṣajagatpate ṛṣayaś ca tataḥ sapta vasiṣṭhātripurogamāḥ //
तुष्टुवुर् विविधैः स्तोत्रैः स्वस्ति स्वस्तीतिवादिनः वेदोक्तिभिर् अथाग्र्याभिर् वालखिल्याश् च तुष्टुवुः ॥
tuṣṭuvur vividhaiḥ stotraiḥ svasti svastītivādinaḥ vedoktibhir athāgryābhir vālakhilyāś ca tuṣṭuvuḥ //
अग्निर् आद्याश् च भास्वन्तं लिख्यमानं मुदा युताः त्वं नाथ मोक्षिणां मोक्षो ध्येयस् त्वं ध्यानिनां परः ॥
agnir ādyāś ca bhāsvantaṃ likhyamānaṃ mudā yutāḥ tvaṃ nātha mokṣiṇāṃ mokṣo dhyeyas tvaṃ dhyānināṃ paraḥ //
त्वं गतिः सर्वभूतानां कर्मकाण्डविवर्तिनाम् संपूज्यस् त्वं तु देवेश शं नो ऽस्तु जगतां पते ॥
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ karmakāṇḍavivartinām saṃpūjyas tvaṃ tu deveśa śaṃ no 'stu jagatāṃ pate //
शं नो ऽस्तु द्विपदे नित्यं शं नश् चास्तु चतुष्पदे ततो विद्याधरगणा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥
śaṃ no 'stu dvipade nityaṃ śaṃ naś cāstu catuṣpade tato vidyādharagaṇā yakṣarākṣasapannagāḥ //
कृताञ्जलिपुटाः सर्वे शिरोभिः प्रणता रविम् ऊचुस् ते विविधा वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः ॥
kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhiḥ praṇatā ravim ūcus te vividhā vāco manaḥśrotrasukhāvahāḥ //
सह्यं भवतु तेजस् ते भूतानां भूतभावन ततो हाहाहूहूश् चैव नारदस् तुम्बुरुस् तथा ॥
sahyaṃ bhavatu tejas te bhūtānāṃ bhūtabhāvana tato hāhāhūhūś caiva nāradas tumburus tathā //
उपगायितुम् आरब्धा गान्धर्वकुशला रविम् षड्जमध्यमगान्धारगानत्रयविशारदाः ॥
upagāyitum ārabdhā gāndharvakuśalā ravim ṣaḍjamadhyamagāndhāragānatrayaviśāradāḥ //
मूर्छनाभिश् च तालैश् च संप्रयोगैः सुखप्रदम् विश्वाची च घृताची च उर्वश्य् अथ तिलोत्तमाः ॥
mūrchanābhiś ca tālaiś ca saṃprayogaiḥ sukhapradam viśvācī ca ghṛtācī ca urvaśy atha tilottamāḥ //
मेनका सहजन्या च रम्भा चाप्सरसां वरा ननृतुर् जगताम् ईशे लिख्यमाने विभावसौ ॥
menakā sahajanyā ca rambhā cāpsarasāṃ varā nanṛtur jagatām īśe likhyamāne vibhāvasau //
भावहावविलासाद्यान् कुर्वत्यो ऽभिनयान् बहून् प्रावाद्यन्त ततस् तत्र वीणा वेण्वादिझर्झराः ॥
bhāvahāvavilāsādyān kurvatyo 'bhinayān bahūn prāvādyanta tatas tatra vīṇā veṇvādijharjharāḥ //
पणवाः पुष्कराश् चैव मृदङ्गाः पटहानकाः देवदुन्दुभयः शङ्खाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
paṇavāḥ puṣkarāś caiva mṛdaṅgāḥ paṭahānakāḥ devadundubhayaḥ śaṅkhāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ //
गायद्भिश् चैव नृत्यद्भिर् गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः तूर्यवादित्रघोषैश् च सर्वं कोलाहलीकृतम् ॥
gāyadbhiś caiva nṛtyadbhir gandharvair apsarogaṇaiḥ tūryavāditraghoṣaiś ca sarvaṃ kolāhalīkṛtam //
ततः कृताञ्जलिपुटा भक्तिनम्रात्ममूर्तयः लिख्यमानं सहस्रांशुं प्रणेमुः सर्वदेवताः ॥
tataḥ kṛtāñjalipuṭā bhaktinamrātmamūrtayaḥ likhyamānaṃ sahasrāṃśuṃ praṇemuḥ sarvadevatāḥ //
ततः कोलाहले तस्मिन् सर्वदेवसमागमे तेजसः शातनं चक्रे विश्वकर्मा शनैः शनैः ॥
tataḥ kolāhale tasmin sarvadevasamāgame tejasaḥ śātanaṃ cakre viśvakarmā śanaiḥ śanaiḥ //
आजानुलिखितश् चासौ निपुणं विश्वकर्मणा नाभ्यनन्दत् तु लिखनं ततस् तेनावतारितः ॥
ājānulikhitaś cāsau nipuṇaṃ viśvakarmaṇā nābhyanandat tu likhanaṃ tatas tenāvatāritaḥ //
न तु निर्भर्त्सितं रूपं तेजसो हननेन तु कान्तात् कान्ततरं रूपम् अधिकं शुशुभे ततः ॥
na tu nirbhartsitaṃ rūpaṃ tejaso hananena tu kāntāt kāntataraṃ rūpam adhikaṃ śuśubhe tataḥ //
इति हिमजलघर्मकालहेतोर् हरकमलासनविष्णुसंस्तुतस्य तदुपरि लिखनं निशम्य भानोर् व्रजति दिवाकरलोकम् आयुषो ऽन्ते
iti himajalagharmakālahetor harakamalāsanaviṣṇusaṃstutasya tadupari likhanaṃ niśamya bhānor vrajati divākaralokam āyuṣo 'nte
एवं जन्म रवेः पूर्वं बभूव मुनिसत्तमाः रूपं च परमं तस्य मया संपरिकीर्तितम् ॥
evaṃ janma raveḥ pūrvaṃ babhūva munisattamāḥ rūpaṃ ca paramaṃ tasya mayā saṃparikīrtitam //