यो ऽसौ सर्वगतो देवस् त्रिपुरारिस् त्रिलोचनः उमाप्रियकरो रुद्रश् चन्द्रार्धकृतशेखरः ॥
yo 'sau sarvagato devas tripurāris trilocanaḥ umāpriyakaro rudraś candrārdhakṛtaśekharaḥ //
विद्राव्य विबुधान् सर्वान् सिद्धविद्याधरान् ऋषीन् गन्धर्वयक्षनागांश् च तथान्यांश् च समागतान् ॥
vidrāvya vibudhān sarvān siddhavidyādharān ṛṣīn gandharvayakṣanāgāṃś ca tathānyāṃś ca samāgatān //
जघान पूर्वं दक्षस्य यजतो धरणीतले यज्ञं समृद्धं रत्नाढ्यं सर्वसंभारसंभृतम् ॥
jaghāna pūrvaṃ dakṣasya yajato dharaṇītale yajñaṃ samṛddhaṃ ratnāḍhyaṃ sarvasaṃbhārasaṃbhṛtam //
यस्य प्रतापसंत्रस्ताः शक्राद्यास् त्रिदिवौकसः शान्तिं न लेभिरे विप्राः कैलासं शरणं गताः ॥
yasya pratāpasaṃtrastāḥ śakrādyās tridivaukasaḥ śāntiṃ na lebhire viprāḥ kailāsaṃ śaraṇaṃ gatāḥ //
स आस्ते तत्र वरदः शूलपाणिर् वृषध्वजः पिनाकपाणिर् भगवान् दक्षयज्ञविनाशनः ॥
sa āste tatra varadaḥ śūlapāṇir vṛṣadhvajaḥ pinākapāṇir bhagavān dakṣayajñavināśanaḥ //
महादेवो ऽकले देशे कृत्तिवासा वृषध्वजः एकाम्रके मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदो हरः ॥
mahādevo 'kale deśe kṛttivāsā vṛṣadhvajaḥ ekāmrake muniśreṣṭhāḥ sarvakāmaprado haraḥ //
किमर्थं स भवो देवः सर्वभूतहिते रतः जघान यज्ञं दक्षस्य देवैः सर्वैर् अलंकृतम् ॥
kimarthaṃ sa bhavo devaḥ sarvabhūtahite rataḥ jaghāna yajñaṃ dakṣasya devaiḥ sarvair alaṃkṛtam //
न ह्य् अल्पं कारणं तत्र प्रभो मन्यामहे वयम् श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः ॥
na hy alpaṃ kāraṇaṃ tatra prabho manyāmahe vayam śrotum icchāmahe brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ //
दक्षस्यासन्न् अष्ट कन्या याश् चैवं पतिसंगताः स्वेभ्यो गृहेभ्यश् चानीय ताः पिताभ्यर्चयद् गृहे ॥
dakṣasyāsann aṣṭa kanyā yāś caivaṃ patisaṃgatāḥ svebhyo gṛhebhyaś cānīya tāḥ pitābhyarcayad gṛhe //
ततस् त्व् अभ्यर्चिता विप्रा न्यवसंस् ताः पितुर् गृहे तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यम्बकस्य वै ॥
tatas tv abhyarcitā viprā nyavasaṃs tāḥ pitur gṛhe tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai //
नाजुहावात्मजां तां वै दक्षो रुद्रम् अभिद्विषन् अकरोत् संनतिं दक्षे न च कांचिन् महेश्वरः ॥
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudram abhidviṣan akarot saṃnatiṃ dakṣe na ca kāṃcin maheśvaraḥ //
जामाता श्वशुरे तस्मिन् स्वभावात् तेजसि स्थितः ततो ज्ञात्वा सती सर्वास् तास् तु प्राप्ताः पितुर् गृहम् ॥
jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ tato jñātvā satī sarvās tās tu prāptāḥ pitur gṛham //
जगाम साप्य् अनाहूता सती तु स्वपितुर् गृहम् ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजाम् असंमताम् ततो ऽब्रवीत् सा पितरं देवी क्रोधसमाकुला ॥
jagāma sāpy anāhūtā satī tu svapitur gṛham tābhyo hīnāṃ pitā cakre satyāḥ pūjām asaṃmatām tato 'bravīt sā pitaraṃ devī krodhasamākulā //
यवीयसीभ्यः श्रेष्ठाहं किं न पूजसि मां प्रभो असत्कृताम् अवस्थां यः कृतवान् असि गर्हिताम् अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च मां त्वं सत्कर्तुम् अर्हसि ॥
yavīyasībhyaḥ śreṣṭhāhaṃ kiṃ na pūjasi māṃ prabho asatkṛtām avasthāṃ yaḥ kṛtavān asi garhitām ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca māṃ tvaṃ satkartum arhasi //
एवम् उक्तो ऽब्रवीद् एनां दक्षः संरक्तलोचनः ॥
evam ukto 'bravīd enāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ //
त्वत्तः श्रेष्ठा वरिष्ठाश् च पूज्या बालाः सुता मम तासां ये चैव भर्तारस् ते मे बहुमताः सति ॥
tvattaḥ śreṣṭhā variṣṭhāś ca pūjyā bālāḥ sutā mama tāsāṃ ye caiva bhartāras te me bahumatāḥ sati //
ब्रह्मिष्ठाश् च व्रतस्थाश् च महायोगाः सुधार्मिकाः गुणैश् चैवाधिकाः श्लाघ्याः सर्वे ते त्र्यम्बकात् सति ॥
brahmiṣṭhāś ca vratasthāś ca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ guṇaiś caivādhikāḥ ślāghyāḥ sarve te tryambakāt sati //
वसिष्ठो ऽत्रिः पुलस्त्यश् च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः भृगुर् मरीचिश् च तथा श्रेष्ठा जामातरो मम ॥
vasiṣṭho 'triḥ pulastyaś ca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ bhṛgur marīciś ca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama //
तैश् चापि स्पर्धते शर्वः सर्वे ते चैव तं प्रति तेन त्वां न बुभूषामि प्रतिकूलो हि मे भवः ॥
taiś cāpi spardhate śarvaḥ sarve te caiva taṃ prati tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ //
इत्य् उक्तवांस् तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा शापार्थम् आत्मनश् चैव येनोक्ता वै महर्षयः तथोक्ता पितरं सा वै क्रुद्धा देवी तम् अब्रवीत् ॥
ity uktavāṃs tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā śāpārtham ātmanaś caiva yenoktā vai maharṣayaḥ tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devī tam abravīt //
वाङ्मनःकर्मभिर् यस्माद् अदुष्टां मां विगर्हसि तस्मात् त्यजाम्य् अहं देहम् इमं तात तवात्मजम् ॥
vāṅmanaḥkarmabhir yasmād aduṣṭāṃ māṃ vigarhasi tasmāt tyajāmy ahaṃ deham imaṃ tāta tavātmajam //
ततस् तेनापमानेन सती दुःखाद् अमर्षिता अब्रवीद् वचनं देवी नमस्कृत्य स्वयंभुवे ॥
tatas tenāpamānena satī duḥkhād amarṣitā abravīd vacanaṃ devī namaskṛtya svayaṃbhuve //
येनाहम् अपदेहा वै पुनर् देहेन भास्वता तत्राप्य् अहम् असंमूढा संभूता धार्मिकी पुनः गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यम्बकस्यैव धीमतः ॥
yenāham apadehā vai punar dehena bhāsvatā tatrāpy aham asaṃmūḍhā saṃbhūtā dhārmikī punaḥ gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dhīmataḥ //
तत्रैवाथ समासीना रुष्टात्मानं समादधे धारयाम् आस चाग्नेयीं धारणाम् आत्मनात्मनि ॥
tatraivātha samāsīnā ruṣṭātmānaṃ samādadhe dhārayām āsa cāgneyīṃ dhāraṇām ātmanātmani //
ततः स्वात्मानम् उत्थाप्य वायुना समुदीरितः सर्वाङ्गेभ्यो विनिःसृत्य वह्निर् भस्म चकार ताम् ॥
tataḥ svātmānam utthāpya vāyunā samudīritaḥ sarvāṅgebhyo viniḥsṛtya vahnir bhasma cakāra tām //
तद् उपश्रुत्य निधनं सत्या देव्याः स शूलधृक् संवादं च तयोर् बुद्ध्वा याथातथ्येन शंकरः दक्षस्य च विनाशाय चुकोप भगवान् प्रभुः ॥
tad upaśrutya nidhanaṃ satyā devyāḥ sa śūladhṛk saṃvādaṃ ca tayor buddhvā yāthātathyena śaṃkaraḥ dakṣasya ca vināśāya cukopa bhagavān prabhuḥ //
यस्माद् अवमता दक्ष सहसैवागता सती प्रशस्ताश् चेतराः सर्वास् त्वत्सुता भर्तृभिः सह ॥
yasmād avamatā dakṣa sahasaivāgatā satī praśastāś cetarāḥ sarvās tvatsutā bhartṛbhiḥ saha //
तस्माद् वैवस्वते प्राप्ते पुनर् एते महर्षयः उत्पत्स्यन्ति द्वितीये वै तव यज्ञे ह्य् अयोनिजाः ॥
tasmād vaivasvate prāpte punar ete maharṣayaḥ utpatsyanti dvitīye vai tava yajñe hy ayonijāḥ //
हुते वै ब्रह्मणः सत्त्रे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः अभिव्याहृत्य सप्तर्षीन् दक्षं सो ऽभ्यशपत् पुनः ॥
hute vai brahmaṇaḥ sattre cākṣuṣasyāntare manoḥ abhivyāhṛtya saptarṣīn dakṣaṃ so 'bhyaśapat punaḥ //
भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्यान्तरे मनोः प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश् चापि प्रचेतसः ॥
bhavitā mānuṣo rājā cākṣuṣasyāntare manoḥ prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraś cāpi pracetasaḥ //
दक्ष इत्य् एव नाम्ना त्वं मारिषायां जनिष्यसि कन्यायां शाखिनां चैव प्राप्ते वै चाक्षुषान्तरे ॥
dakṣa ity eva nāmnā tvaṃ māriṣāyāṃ janiṣyasi kanyāyāṃ śākhināṃ caiva prāpte vai cākṣuṣāntare //
अहं तत्रापि ते विघ्नम् आचरिष्यामि दुर्मते धर्मकामार्थयुक्तेषु कर्मस्व् इह पुनः पुनः ॥
ahaṃ tatrāpi te vighnam ācariṣyāmi durmate dharmakāmārthayukteṣu karmasv iha punaḥ punaḥ //
ततो वै व्याहृतो दक्षो रुद्रं सो ऽभ्यशपत् पुनः ॥
tato vai vyāhṛto dakṣo rudraṃ so 'bhyaśapat punaḥ //
यस्मात् त्वं मत्कृते क्रूर ऋषीन् व्याहृतवान् असि तस्मात् सार्धं सुरैर् यज्ञे न त्वां यक्ष्यन्ति वै द्विजाः ॥
yasmāt tvaṃ matkṛte krūra ṛṣīn vyāhṛtavān asi tasmāt sārdhaṃ surair yajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ //
कृत्वाहुतिं तव क्रूर अपः स्पृशन्ति कर्मसु इहैव वत्स्यसे लोके दिवं हित्वायुगक्षयात् ततो देवैस् तु ते सार्धं न तु पूजा भविष्यति ॥
kṛtvāhutiṃ tava krūra apaḥ spṛśanti karmasu ihaiva vatsyase loke divaṃ hitvāyugakṣayāt tato devais tu te sārdhaṃ na tu pūjā bhaviṣyati //
चातुर्वर्ण्यं तु देवानां ते चाप्य् एकत्र भुञ्जते न भोक्ष्ये सहितस् तैस् तु ततो भोक्ष्याम्य् अहं पृथक् ॥
cāturvarṇyaṃ tu devānāṃ te cāpy ekatra bhuñjate na bhokṣye sahitas tais tu tato bhokṣyāmy ahaṃ pṛthak //
सर्वेषां चैव लोकानाम् आदिर् भूर्लोक उच्यते तम् अहं धारयाम्य् एकः स्वेच्छया न तवाज्ञया ॥
sarveṣāṃ caiva lokānām ādir bhūrloka ucyate tam ahaṃ dhārayāmy ekaḥ svecchayā na tavājñayā //
तस्मिन् धृते सर्वलोकाः सर्वे तिष्ठन्ति शाश्वताः तस्माद् अहं वसामीह सततं न तवाज्ञया ॥
tasmin dhṛte sarvalokāḥ sarve tiṣṭhanti śāśvatāḥ tasmād ahaṃ vasāmīha satataṃ na tavājñayā //
ततो ऽभिव्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा उत्पन्नो मानुषेष्व् इह ॥
tato 'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā svāyaṃbhuvīṃ tanuṃ tyaktvā utpanno mānuṣeṣv iha //
यदा गृहपतिर् दक्षो यज्ञानाम् ईश्वरः प्रभुः समस्तेनेह यज्ञेन सो ऽयजद् दैवतैः सह ॥
yadā gṛhapatir dakṣo yajñānām īśvaraḥ prabhuḥ samasteneha yajñena so 'yajad daivataiḥ saha //
अथ देवी सती यत् ते प्राप्ते वैवस्वते ऽन्तरे मेनायां ताम् उमां देवीं जनयाम् आस शैलराट् ॥
atha devī satī yat te prāpte vaivasvate 'ntare menāyāṃ tām umāṃ devīṃ janayām āsa śailarāṭ //
सा तु देवी सती पूर्वम् आसीत् पश्चाद् उमाभवत् सहव्रता भवस्यैषा नैतया मुच्यते भवः ॥
sā tu devī satī pūrvam āsīt paścād umābhavat sahavratā bhavasyaiṣā naitayā mucyate bhavaḥ //
यावद् इच्छति संस्थानं प्रभुर् मन्वन्तरेष्व् इह मारीचं कश्यपं देवी यथादितिर् अनुव्रता ॥
yāvad icchati saṃsthānaṃ prabhur manvantareṣv iha mārīcaṃ kaśyapaṃ devī yathāditir anuvratā //
सार्धं नारायणं श्रीस् तु मघवन्तं शची यथा विष्णुं कीर्तिर् उषा सूर्यं वसिष्ठं चाप्य् अरुन्धती ॥
sārdhaṃ nārāyaṇaṃ śrīs tu maghavantaṃ śacī yathā viṣṇuṃ kīrtir uṣā sūryaṃ vasiṣṭhaṃ cāpy arundhatī //
नैतांस् तु विजहत्य् एता भर्तॄन् देव्यः कथंचन एवं प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे ॥
naitāṃs tu vijahaty etā bhartṝn devyaḥ kathaṃcana evaṃ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣe 'ntare //
प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश् चापि प्रचेतसाम् दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां पुनर् नृप ॥
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraś cāpi pracetasām daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ punar nṛpa //
जज्ञे रुद्राभिशापेन द्वितीयम् इति नः श्रुतम् भृग्वादयस् तु ते सर्वे जज्ञिरे वै महर्षयः ॥
jajñe rudrābhiśāpena dvitīyam iti naḥ śrutam bhṛgvādayas tu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ //
आद्ये त्रेतायुगे पूर्वं मनोर् वैवस्वतस्य ह देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस् तनुम् ॥
ādye tretāyuge pūrvaṃ manor vaivasvatasya ha devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratas tanum //
इत्य् एषो ऽनुशयो ह्य् आसीत् तयोर् जात्यन्तरे गतः प्रजापतेश् च दक्षस्य त्र्यम्बकस्य च धीमतः ॥
ity eṣo 'nuśayo hy āsīt tayor jātyantare gataḥ prajāpateś ca dakṣasya tryambakasya ca dhīmataḥ //
तस्मान् नानुशयः कार्यो वरेष्व् इह कदाचन जात्यन्तरगतस्यापि भावितस्य शुभाशुभैः जन्तोर् न भूतये ख्यातिस् तन् न कार्यं विजानता ॥
tasmān nānuśayaḥ kāryo vareṣv iha kadācana jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ jantor na bhūtaye khyātis tan na kāryaṃ vijānatā //
कथं रोषेण सा पूर्वं दक्षस्य दुहिता सती त्यक्त्वा देहं पुनर् जाता गिरिराजगृहे प्रभो ॥
kathaṃ roṣeṇa sā pūrvaṃ dakṣasya duhitā satī tyaktvā dehaṃ punar jātā girirājagṛhe prabho //
देहान्तरे कथं तस्याः पूर्वदेहो बभूव ह भवेन सह संयोगः संवादश् च तयोः कथम् ॥
dehāntare kathaṃ tasyāḥ pūrvadeho babhūva ha bhavena saha saṃyogaḥ saṃvādaś ca tayoḥ katham //
स्वयंवरः कथं वृत्तस् तस्मिन् महति जन्मनि विवाहश् च जगन्नाथ सर्वाश्चर्यसमन्वितः ॥
svayaṃvaraḥ kathaṃ vṛttas tasmin mahati janmani vivāhaś ca jagannātha sarvāścaryasamanvitaḥ //
तत् सर्वं विस्तराद् ब्रह्मन् वक्तुम् अर्हसि सांप्रतम् श्रोतुम् इच्छामहे पुण्यां कथां चातिमनोहराम् ॥
tat sarvaṃ vistarād brahman vaktum arhasi sāṃpratam śrotum icchāmahe puṇyāṃ kathāṃ cātimanoharām //
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कथां पापप्रणाशिनीम् उमाशंकरयोः पुण्यां सर्वकामफलप्रदाम् ॥
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm umāśaṃkarayoḥ puṇyāṃ sarvakāmaphalapradām //
कदाचित् स्वगृहात् प्राप्तं कश्यपं द्विपदां वरम् अपृच्छद् धिमवान् वृत्तं लोके ख्यातिकरं हितम् ॥
kadācit svagṛhāt prāptaṃ kaśyapaṃ dvipadāṃ varam apṛcchad dhimavān vṛttaṃ loke khyātikaraṃ hitam //
केनाक्षयाश् च लोकाः स्युः ख्यातिश् च परमा मुने तथैव चार्चनीयत्वं सत्सु तत् कथयस्व मे ॥
kenākṣayāś ca lokāḥ syuḥ khyātiś ca paramā mune tathaiva cārcanīyatvaṃ satsu tat kathayasva me //
अपत्येन महाबाहो सर्वम् एतद् अवाप्यते ममाख्यातिर् अपत्येन ब्रह्मणा ऋषिभिः सह ॥
apatyena mahābāho sarvam etad avāpyate mamākhyātir apatyena brahmaṇā ṛṣibhiḥ saha //
किं न पश्यसि शैलेन्द्र यतो मां परिपृच्छसि वर्तयिष्यामि यच् चापि यथादृष्टं पुराचल ॥
kiṃ na paśyasi śailendra yato māṃ paripṛcchasi vartayiṣyāmi yac cāpi yathādṛṣṭaṃ purācala //
वाराणसीम् अहं गच्छन्न् अपश्यं संस्थितं दिवि विमानं सुनवं दिव्यम् अनौपम्यं महर्धिमत् ॥
vārāṇasīm ahaṃ gacchann apaśyaṃ saṃsthitaṃ divi vimānaṃ sunavaṃ divyam anaupamyaṃ mahardhimat //
तस्याधस्ताद् आर्तनादं गर्तस्थाने शृणोम्य् अहम् तम् अहं तपसा ज्ञात्वा तत्रैवान्तर्हितः स्थितः ॥
tasyādhastād ārtanādaṃ gartasthāne śṛṇomy aham tam ahaṃ tapasā jñātvā tatraivāntarhitaḥ sthitaḥ //
अथागात् तत्र शैलेन्द्र विप्रो नियमवाञ् शुचिः तीर्थाभिषेकपूतात्मा परे तपसि संस्थितः ॥
athāgāt tatra śailendra vipro niyamavāñ śuciḥ tīrthābhiṣekapūtātmā pare tapasi saṃsthitaḥ //
अथ स व्रजमानस् तु व्याघ्रेणाभीषितो द्विजः विवेश तं तदा देशं स गर्तो यत्र भूधर ॥
atha sa vrajamānas tu vyāghreṇābhīṣito dvijaḥ viveśa taṃ tadā deśaṃ sa garto yatra bhūdhara //
गर्तायां वीरणस्तम्बे लम्बमानांस् तदा मुनीन् अपश्यद् आर्तो दुःखार्तांस् तान् अपृच्छच् च स द्विजः ॥
gartāyāṃ vīraṇastambe lambamānāṃs tadā munīn apaśyad ārto duḥkhārtāṃs tān apṛcchac ca sa dvijaḥ //
के यूयं वीरणस्तम्बे लम्बमाना ह्य् अधोमुखाः दुःखिताः केन मोक्षश् च युष्माकं भवितानघाः ॥
ke yūyaṃ vīraṇastambe lambamānā hy adhomukhāḥ duḥkhitāḥ kena mokṣaś ca yuṣmākaṃ bhavitānaghāḥ //
वयं ते कृतपुण्यस्य पितरः सपितामहाः प्रपितामहाश् च क्लिश्यामस् तव दुष्टेन कर्मणा ॥
vayaṃ te kṛtapuṇyasya pitaraḥ sapitāmahāḥ prapitāmahāś ca kliśyāmas tava duṣṭena karmaṇā //
नरको ऽयं महाभाग गर्तरूपेण संस्थितः त्वं चापि वीरणस्तम्बस् त्वयि लम्बामहे वयम् ॥
narako 'yaṃ mahābhāga gartarūpeṇa saṃsthitaḥ tvaṃ cāpi vīraṇastambas tvayi lambāmahe vayam //
यावत् त्वं जीवसे विप्र तावद् एव वयं स्थिताः मृते त्वयि गमिष्यामो नरकं पापचेतसः ॥
yāvat tvaṃ jīvase vipra tāvad eva vayaṃ sthitāḥ mṛte tvayi gamiṣyāmo narakaṃ pāpacetasaḥ //
यदि त्वं दारसंयोगं कृत्वापत्यं गुणोत्तरम् उत्पादयसि तेनास्मान् मुच्येम वयम् एनसः ॥
yadi tvaṃ dārasaṃyogaṃ kṛtvāpatyaṃ guṇottaram utpādayasi tenāsmān mucyema vayam enasaḥ //
नान्येन तपसा पुत्र तीर्थानां च फलेन च एतत् कुरु महाबुद्धे तारयस्व पितॄन् भयात् ॥
nānyena tapasā putra tīrthānāṃ ca phalena ca etat kuru mahābuddhe tārayasva pitṝn bhayāt //
स तथेति प्रतिज्ञाय आराध्य वृषभध्वजम् पितॄन् गर्तात् समुद्धृत्य गणपान् प्रचकार ह ॥
sa tatheti pratijñāya ārādhya vṛṣabhadhvajam pitṝn gartāt samuddhṛtya gaṇapān pracakāra ha //
स्वयं रुद्रस्य दयितः सुवेशो नाम नामतः संमतो बलवांश् चैव रुद्रस्य गणपो ऽभवत् ॥
svayaṃ rudrasya dayitaḥ suveśo nāma nāmataḥ saṃmato balavāṃś caiva rudrasya gaṇapo 'bhavat //
तस्मात् कृत्वा तपो घोरम् अपत्यं गुणवद् भृशम् उत्पादयस्व शैलेन्द्र सुतां त्वं वरवर्णिनीम् ॥
tasmāt kṛtvā tapo ghoram apatyaṃ guṇavad bhṛśam utpādayasva śailendra sutāṃ tvaṃ varavarṇinīm //
स एवम् उक्त्वा ऋषिणा शैलेन्द्रो नियमस्थितः तपश् चकाराप्य् अतुलं येन तुष्टिर् अभून् मम ॥
sa evam uktvā ṛṣiṇā śailendro niyamasthitaḥ tapaś cakārāpy atulaṃ yena tuṣṭir abhūn mama //
तदा तम् उत्पपाताहं वरदो ऽस्मीति चाब्रवम् ब्रूहि तुष्टो ऽस्मि शैलेन्द्र तपसानेन सुव्रत ॥
tadā tam utpapātāhaṃ varado 'smīti cābravam brūhi tuṣṭo 'smi śailendra tapasānena suvrata //
भगवन् पुत्रम् इच्छामि गुणैः सर्वैर् अलंकृतम् एवं वरं प्रयच्छस्व यदि तुष्टो ऽसि मे प्रभो ॥
bhagavan putram icchāmi guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtam evaṃ varaṃ prayacchasva yadi tuṣṭo 'si me prabho //
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य भो द्विजाः तदा तस्मै वरं चाहं दत्तवान् मनसेप्सितम् ॥
tasya tad vacanaṃ śrutvā girirājasya bho dvijāḥ tadā tasmai varaṃ cāhaṃ dattavān manasepsitam //
कन्या भवित्री शैलेन्द्र तपसानेन सुव्रत यस्याः प्रभावात् सर्वत्र कीर्तिम् आप्स्यसि शोभनाम् ॥
kanyā bhavitrī śailendra tapasānena suvrata yasyāḥ prabhāvāt sarvatra kīrtim āpsyasi śobhanām //
अर्चितः सर्वदेवानां तीर्थकोटिसमावृतः पावनश् चैव पुण्येन देवानाम् अपि सर्वतः ॥
arcitaḥ sarvadevānāṃ tīrthakoṭisamāvṛtaḥ pāvanaś caiva puṇyena devānām api sarvataḥ //
ज्येष्ठा च सा भवित्री ते अन्ये चात्र ततः शुभे ॥
jyeṣṭhā ca sā bhavitrī te anye cātra tataḥ śubhe //
सो ऽपि कालेन शैलेन्द्रो मेनायाम् उदपादयत् अपर्णाम् एकपर्णां च तथा चैवैकपाटलाम् ॥
so 'pi kālena śailendro menāyām udapādayat aparṇām ekaparṇāṃ ca tathā caivaikapāṭalām //
न्यग्रोधम् एकपर्णं तु पाटलं चैकपाटलाम् अशित्वा त्व् एकपर्णां तु अनिकेतस् तपो ऽचरत् ॥
nyagrodham ekaparṇaṃ tu pāṭalaṃ caikapāṭalām aśitvā tv ekaparṇāṃ tu aniketas tapo 'carat //
शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः आहारम् एकपर्णं तु एकपर्णा समाचरत् ॥
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ duścaraṃ devadānavaiḥ āhāram ekaparṇaṃ tu ekaparṇā samācarat //
पाटलेन तथैकेन विदधे चैकपाटला पूर्णे वर्षसहस्रे तु आहारं ताः प्रचक्रतुः ॥
pāṭalena tathaikena vidadhe caikapāṭalā pūrṇe varṣasahasre tu āhāraṃ tāḥ pracakratuḥ //
अपर्णा तु निराहारा तां माता प्रत्यभाषत निषेधयन्ती चो मेति मातृस्नेहेन दुःखिता ॥
aparṇā tu nirāhārā tāṃ mātā pratyabhāṣata niṣedhayantī co meti mātṛsnehena duḥkhitā //
सा तथोक्ता तया मात्रा देवी दुश्चरचारिणी तेनैव नाम्ना लोकेषु विख्याता सुरपूजिता ॥
sā tathoktā tayā mātrā devī duścaracāriṇī tenaiva nāmnā lokeṣu vikhyātā surapūjitā //
एतत् तु त्रिकुमारीकं जगत् स्थावरजङ्गमम् एतासां तपसां वृत्तं यावद् भूमिर् धरिष्यति ॥
etat tu trikumārīkaṃ jagat sthāvarajaṅgamam etāsāṃ tapasāṃ vṛttaṃ yāvad bhūmir dhariṣyati //
तपःशरीरास् ताः सर्वास् तिस्रो योगं समाश्रिताः सर्वाश् चैव महाभागास् तथा च स्थिरयौवनाः ॥
tapaḥśarīrās tāḥ sarvās tisro yogaṃ samāśritāḥ sarvāś caiva mahābhāgās tathā ca sthirayauvanāḥ //
ता लोकमातरश् चैव ब्रह्मचारिण्य एव च अनुगृह्णन्ति लोकांश् च तपसा स्वेन सर्वदा ॥
tā lokamātaraś caiva brahmacāriṇya eva ca anugṛhṇanti lokāṃś ca tapasā svena sarvadā //
उमा तासां वरिष्ठा च ज्येष्ठा च वरवर्णिनी महायोगबलोपेता महादेवम् उपस्थिता ॥
umā tāsāṃ variṣṭhā ca jyeṣṭhā ca varavarṇinī mahāyogabalopetā mahādevam upasthitā //
दत्तकश् चोशना तस्य पुत्रः स भृगुनन्दनः आसीत् तस्यैकपर्णा तु देवलं सुषुवे सुतम् ॥
dattakaś cośanā tasya putraḥ sa bhṛgunandanaḥ āsīt tasyaikaparṇā tu devalaṃ suṣuve sutam //
या तु तासां कुमारीणां तृतीया ह्य् एकपाटला पुत्रं सा तम् अलर्कस्य जैगीषव्यम् उपस्थिता ॥
yā tu tāsāṃ kumārīṇāṃ tṛtīyā hy ekapāṭalā putraṃ sā tam alarkasya jaigīṣavyam upasthitā //
तस्याश् च शङ्खलिखितौ स्मृतौ पुत्राव् अयोनिजौ उमा तु या मया तुभ्यं कीर्तिता वरवर्णिनी ॥
tasyāś ca śaṅkhalikhitau smṛtau putrāv ayonijau umā tu yā mayā tubhyaṃ kīrtitā varavarṇinī //
अथ तस्यास् तपोयोगात् त्रैलोक्यम् अखिलं तदा प्रधूपितम् इहालक्ष्य वचस् ताम् अहम् अब्रवम् ॥
atha tasyās tapoyogāt trailokyam akhilaṃ tadā pradhūpitam ihālakṣya vacas tām aham abravam //
देवि किं तपसा लोकांस् तापयिष्यसि शोभने त्वया सृष्टम् इदं सर्वं मा कृत्वा तद् विनाशय ॥
devi kiṃ tapasā lokāṃs tāpayiṣyasi śobhane tvayā sṛṣṭam idaṃ sarvaṃ mā kṛtvā tad vināśaya //
त्वं हि धारयसे लोकान् इमान् सर्वान् स्वतेजसा ब्रूहि किं ते जगन्मातः प्रार्थितं संप्रतीह नः ॥
tvaṃ hi dhārayase lokān imān sarvān svatejasā brūhi kiṃ te jaganmātaḥ prārthitaṃ saṃpratīha naḥ //
यदर्थं तपसो ह्य् अस्य चरणं मे पितामह त्वम् एव तद् विजानीषे ततः पृच्छसि किं पुनः ॥
yadarthaṃ tapaso hy asya caraṇaṃ me pitāmaha tvam eva tad vijānīṣe tataḥ pṛcchasi kiṃ punaḥ //
ततस् ताम् अब्रवं चाहं यदर्थं तप्यसे शुभे स त्वां स्वयम् उपागम्य इहैव वरयिष्यति ॥
tatas tām abravaṃ cāhaṃ yadarthaṃ tapyase śubhe sa tvāṃ svayam upāgamya ihaiva varayiṣyati //
शर्व एव पतिः श्रेष्ठः सर्वलोकेश्वरेश्वरः वयं सदैव यस्येमे वश्या वै किंकराः शुभे ॥
śarva eva patiḥ śreṣṭhaḥ sarvalokeśvareśvaraḥ vayaṃ sadaiva yasyeme vaśyā vai kiṃkarāḥ śubhe //
स देवदेवः परमेश्वरः स्वयं स्वयंभुर् आयास्यति देवि ते ऽन्तिकम् उदाररूपो विकृतादिरूपः समानरूपो ऽपि न यस्य कस्यचित्
sa devadevaḥ parameśvaraḥ svayaṃ svayaṃbhur āyāsyati devi te 'ntikam udārarūpo vikṛtādirūpaḥ samānarūpo 'pi na yasya kasyacit
महेश्वरः पर्वतलोकवासी चराचरेशः प्रथमो ऽप्रमेयः विनेन्दुना हीन्द्रसमानवर्चसा विभीषणं रूपम् इवास्थितो यः
maheśvaraḥ parvatalokavāsī carācareśaḥ prathamo 'prameyaḥ vinendunā hīndrasamānavarcasā vibhīṣaṇaṃ rūpam ivāsthito yaḥ