विस्तृते हिमवत्पृष्ठे विमानशतसंकुले अभवत् स तु कालेन शैलपुत्र्याः स्वयंवरः ॥
vistṛte himavatpṛṣṭhe vimānaśatasaṃkule abhavat sa tu kālena śailaputryāḥ svayaṃvaraḥ //
अथ पर्वतराजो ऽसौ हिमवान् ध्यानकोविदः दुहितुर् देवदेवेन ज्ञात्वा तद् अभिमन्त्रितम् ॥
atha parvatarājo 'sau himavān dhyānakovidaḥ duhitur devadevena jñātvā tad abhimantritam //
जानन्न् अपि महाशैलः समयारक्षणेप्सया स्वयंवरं ततो देव्याः सर्वलोकेष्व् अघोषयत् ॥
jānann api mahāśailaḥ samayārakṣaṇepsayā svayaṃvaraṃ tato devyāḥ sarvalokeṣv aghoṣayat //
देवदानवसिद्धानां सर्वलोकनिवासिनाम् वृणुयात् परमेशानं समक्षं यदि मे सुता ॥
devadānavasiddhānāṃ sarvalokanivāsinām vṛṇuyāt parameśānaṃ samakṣaṃ yadi me sutā //
तद् एव सुकृतं श्लाघ्यं ममाभ्युदयसंमतम् इति संचिन्त्य शैलेन्द्रः कृत्वा हृदि महेश्वरम् ॥
tad eva sukṛtaṃ ślāghyaṃ mamābhyudayasaṃmatam iti saṃcintya śailendraḥ kṛtvā hṛdi maheśvaram //
आब्रह्मकेषु देवेषु देव्याः शैलेन्द्रसत्तमः कृत्वा रत्नाकुलं देशं स्वयंवरम् अचीकरत् ॥
ābrahmakeṣu deveṣu devyāḥ śailendrasattamaḥ kṛtvā ratnākulaṃ deśaṃ svayaṃvaram acīkarat //
अथैवम् आघोषितमात्र एव स्वयंवरे तत्र नगेन्द्रपुत्र्याः देवादयः सर्वजगन्निवासाः समाययुस् तत्र गृहीतवेशाः
athaivam āghoṣitamātra eva svayaṃvare tatra nagendraputryāḥ devādayaḥ sarvajagannivāsāḥ samāyayus tatra gṛhītaveśāḥ
प्रफुल्लपद्मासनसंनिविष्टः सिद्धैर् वृतो योगिभिर् अप्रमेयैः विज्ञापितस् तेन महीध्रराज्ञा आगतस् तदाहं त्रिदिवैर् उपेतः
praphullapadmāsanasaṃniviṣṭaḥ siddhair vṛto yogibhir aprameyaiḥ vijñāpitas tena mahīdhrarājñā āgatas tadāhaṃ tridivair upetaḥ
अक्ष्णां सहस्रं सुरराट् स बिभ्रद् दिव्याङ्गहारस्रगुदाररूपः ऐरावतं सर्वगजेन्द्रमुख्यं स्रवन्मदासारकृतप्रवाहम्
akṣṇāṃ sahasraṃ surarāṭ sa bibhrad divyāṅgahārasragudārarūpaḥ airāvataṃ sarvagajendramukhyaṃ sravanmadāsārakṛtapravāham
आरुह्य सर्वामरराट् स वज्रं बिभ्रत् समागात् पुरतः सुराणाम् तेजःप्रभावाधिकतुल्यरूपी प्रोद्भासयन् सर्वदिशो विवस्वान्
āruhya sarvāmararāṭ sa vajraṃ bibhrat samāgāt purataḥ surāṇām tejaḥprabhāvādhikatulyarūpī prodbhāsayan sarvadiśo vivasvān
हैमं विमानं सवलत्पताकम् आरूढ आगात् त्वरितं जवेन मणिप्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलश् च वह्न्यर्कतेजःप्रतिमे विमाने
haimaṃ vimānaṃ savalatpatākam ārūḍha āgāt tvaritaṃ javena maṇipradīptojjvalakuṇḍalaś ca vahnyarkatejaḥpratime vimāne
समभ्यगात् कश्यपसूनुर् एक आदित्यमध्याद् भगनामधारी पीनाङ्गयष्टिः सुकृताङ्गहार तेजोबलाज्ञासदृशप्रभावः
samabhyagāt kaśyapasūnur eka ādityamadhyād bhaganāmadhārī pīnāṅgayaṣṭiḥ sukṛtāṅgahāra tejobalājñāsadṛśaprabhāvaḥ
दण्डं समागृह्य कृतान्त आगाद् आरुह्य भीमं महिषं जवेन महामहीध्रोच्छ्रयपीनगात्रः स्वर्णादिरत्नाञ्चितचारुवेशः
daṇḍaṃ samāgṛhya kṛtānta āgād āruhya bhīmaṃ mahiṣaṃ javena mahāmahīdhrocchrayapīnagātraḥ svarṇādiratnāñcitacāruveśaḥ
समीरणः सर्वजगद्विभर्ता विमानम् आरुह्य समभ्यगाद् धि संतापयन् सर्वसुरासुरेशांस् तेजोधिकस् तेजसि संनिविष्टः
samīraṇaḥ sarvajagadvibhartā vimānam āruhya samabhyagād dhi saṃtāpayan sarvasurāsureśāṃs tejodhikas tejasi saṃniviṣṭaḥ
वह्निः समभ्येत्य सुरेन्द्रमध्ये ज्वलन् प्रतस्थौ वरवेशधारी नानामणिप्रज्वलिताङ्गयष्टिर् जगद्वरं दिव्यविमानम् अग्र्यम्
vahniḥ samabhyetya surendramadhye jvalan pratasthau varaveśadhārī nānāmaṇiprajvalitāṅgayaṣṭir jagadvaraṃ divyavimānam agryam
आरुह्य सर्वद्रविणाधिपेशः स राजराजस् त्वरितो ऽभ्यगाच् च आप्याययन् सर्वसुरासुरेशान् कान्त्या च वेशेन च चारुरूपः
āruhya sarvadraviṇādhipeśaḥ sa rājarājas tvarito 'bhyagāc ca āpyāyayan sarvasurāsureśān kāntyā ca veśena ca cārurūpaḥ
ज्वलन् महारत्नविचित्ररूपं विमानम् आरुह्य शशी समायात् श्यामाङ्गयष्टिः सुविचित्रवेशः सर्वाङ्ग आबद्धसुगन्धिमाल्यः
jvalan mahāratnavicitrarūpaṃ vimānam āruhya śaśī samāyāt śyāmāṅgayaṣṭiḥ suvicitraveśaḥ sarvāṅga ābaddhasugandhimālyaḥ
तार्क्ष्यं समारुह्य महीध्रकल्पं गदाधरो ऽसौ त्वरितः समेतः अथाश्विनौ चापि भिषग्वरौ द्वाव् एकं विमानं त्वरयाधिरुह्य
tārkṣyaṃ samāruhya mahīdhrakalpaṃ gadādharo 'sau tvaritaḥ sametaḥ athāśvinau cāpi bhiṣagvarau dvāv ekaṃ vimānaṃ tvarayādhiruhya
मनोहरौ प्रज्वलचारुवेशौ आजग्मतुर् देववरौ सुवीरौ सहस्रनागः स्फुरदग्निवर्णं बिभ्रत् तदानीं ज्वलनार्कतेजाः
manoharau prajvalacāruveśau ājagmatur devavarau suvīrau sahasranāgaḥ sphuradagnivarṇaṃ bibhrat tadānīṃ jvalanārkatejāḥ
सार्धं स नागैर् अपरैर् महात्मा विमानम् आरुह्य समभ्यगाच् च दितेः सुतानां च महासुराणां वह्न्यर्कशक्रानिलतुल्यभासाम्
sārdhaṃ sa nāgair aparair mahātmā vimānam āruhya samabhyagāc ca diteḥ sutānāṃ ca mahāsurāṇāṃ vahnyarkaśakrānilatulyabhāsām
वरानुरूपं प्रविधाय वेशं वृन्दं समागात् पुरतः सुराणाम् गन्धर्वराजः स च चारुरूपी दिव्याङ्गदो दिव्यविमानचारी
varānurūpaṃ pravidhāya veśaṃ vṛndaṃ samāgāt purataḥ surāṇām gandharvarājaḥ sa ca cārurūpī divyāṅgado divyavimānacārī
गन्धर्वसंघैः सहितो ऽप्सरोभिः शक्राज्ञया तत्र समाजगाम अन्ये च देवास् त्रिदिवात् तदानीं पृथक् पृथक् चारुगृहीतवेशाः
gandharvasaṃghaiḥ sahito 'psarobhiḥ śakrājñayā tatra samājagāma anye ca devās tridivāt tadānīṃ pṛthak pṛthak cārugṛhītaveśāḥ
आजग्मुर् आरुह्य विमानपृष्ठं गन्धर्वयक्षोरगकिंनराश् च शचीपतिस् तत्र सुरेन्द्रमध्ये रराज राजाधिकलक्ष्यमूर्तिः
ājagmur āruhya vimānapṛṣṭhaṃ gandharvayakṣoragakiṃnarāś ca śacīpatis tatra surendramadhye rarāja rājādhikalakṣyamūrtiḥ
आज्ञाबलैश्वर्यकृतप्रमोदः स्वयंवरं तं समलंचकार हेतुस् त्रिलोकस्य जगत्प्रसूतेर् माता च तेषां ससुरासुराणाम्
ājñābalaiśvaryakṛtapramodaḥ svayaṃvaraṃ taṃ samalaṃcakāra hetus trilokasya jagatprasūter mātā ca teṣāṃ sasurāsurāṇām
पत्नी च शंभोः पुरुषस्य धीमतो गीता पुराणे प्रकृतिः परा या दक्षस्य कोपाद् धिमवद्गृहं सा कार्यार्थमायात् त्रिदिवौकसां हि
patnī ca śaṃbhoḥ puruṣasya dhīmato gītā purāṇe prakṛtiḥ parā yā dakṣasya kopād dhimavadgṛhaṃ sā kāryārthamāyāt tridivaukasāṃ hi
विमानपृष्ठे मणिहेमजुष्टे स्थिता वलच्चामरवीजिताङ्गी सर्वर्तुपुष्पां सुसुगन्धमालां प्रगृह्य देवी प्रसभं प्रतस्थे
vimānapṛṣṭhe maṇihemajuṣṭe sthitā valaccāmaravījitāṅgī sarvartupuṣpāṃ susugandhamālāṃ pragṛhya devī prasabhaṃ pratasthe
मालां प्रगृह्य देव्यां तु स्थितायां देवसंसदि शक्राद्यैर् आगतैर् देवैः स्वयंवर उपागते ॥
mālāṃ pragṛhya devyāṃ tu sthitāyāṃ devasaṃsadi śakrādyair āgatair devaiḥ svayaṃvara upāgate //
देव्या जिज्ञासया शंभुर् भूत्वा पञ्चशिखः शिशुः उत्सङ्गतलसंसुप्तो बभूव सहसा विभुः ॥
devyā jijñāsayā śaṃbhur bhūtvā pañcaśikhaḥ śiśuḥ utsaṅgatalasaṃsupto babhūva sahasā vibhuḥ //
ततो ददर्श तं देवी शिशुं पञ्चशिखं स्थितम् ज्ञात्वा तं समवध्यानाज् जगृहे प्रीतिसंयुता ॥
tato dadarśa taṃ devī śiśuṃ pañcaśikhaṃ sthitam jñātvā taṃ samavadhyānāj jagṛhe prītisaṃyutā //
अथ सा शुद्धसंकल्पा काङ्क्षितं प्राप्य सत्पतिम् निवृत्ता च तदा तस्थौ कृत्वा सा हृदि तं विभुम् ॥
atha sā śuddhasaṃkalpā kāṅkṣitaṃ prāpya satpatim nivṛttā ca tadā tasthau kṛtvā sā hṛdi taṃ vibhum //
ततो दृष्ट्वा शिशुं देवा देव्या उत्सङ्गवर्तिनम् को ऽयम् अत्रेति संमन्त्र्य चुक्रुशुर् भृशमोहिताः ॥
tato dṛṣṭvā śiśuṃ devā devyā utsaṅgavartinam ko 'yam atreti saṃmantrya cukruśur bhṛśamohitāḥ //
वज्रम् आहारयत् तस्य बाहुम् उत्क्षिप्य वृत्रहा स बाहुर् उत्थितस् तस्य तथैव समतिष्ठत ॥
vajram āhārayat tasya bāhum utkṣipya vṛtrahā sa bāhur utthitas tasya tathaiva samatiṣṭhata //
स्तम्भितः शिशुरूपेण देवदेवेन शंभुना वज्रं क्षेप्तुं न शशाक वृत्रहा चलितुं न च ॥
stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena śaṃbhunā vajraṃ kṣeptuṃ na śaśāka vṛtrahā calituṃ na ca //
भगो नाम ततो देव आदित्यः काश्यपो बली उत्क्षिप्य आयुधं दीप्तं छेत्तुम् इच्छन् विमोहितः ॥
bhago nāma tato deva ādityaḥ kāśyapo balī utkṣipya āyudhaṃ dīptaṃ chettum icchan vimohitaḥ //
तस्यापि भगवान् बाहुं तथैवास्तम्भयत् तदा बलं तेजश् च योगश् च तथैवास्तम्भयद् विभुः ॥
tasyāpi bhagavān bāhuṃ tathaivāstambhayat tadā balaṃ tejaś ca yogaś ca tathaivāstambhayad vibhuḥ //
शिरः प्रकम्पयन् विष्णुः शंकरं समवैक्षत अथ तेषु स्थितेष्व् एवं मन्युमत्सु सुरेषु च ॥
śiraḥ prakampayan viṣṇuḥ śaṃkaraṃ samavaikṣata atha teṣu sthiteṣv evaṃ manyumatsu sureṣu ca //
अहं परमसंविग्नो ध्यानम् आस्थाय सादरम् बुद्धवान् देवदेवेशम् उमोत्सङ्गे समास्थितम् ॥
ahaṃ paramasaṃvigno dhyānam āsthāya sādaram buddhavān devadeveśam umotsaṅge samāsthitam //
ज्ञात्वाहं परमेशानं शीघ्रम् उत्थाय सादरम् ववन्दे चरणं शंभोः स्तुतवांस् तम् अहं द्विजाः ॥
jñātvāhaṃ parameśānaṃ śīghram utthāya sādaram vavande caraṇaṃ śaṃbhoḥ stutavāṃs tam ahaṃ dvijāḥ //
पुराणैः सामसंगीतैः पुण्याख्यैर् गुह्यनामभिः अजस् त्वम् अजरो देवः स्रष्टा विभुः परापरम् ॥
purāṇaiḥ sāmasaṃgītaiḥ puṇyākhyair guhyanāmabhiḥ ajas tvam ajaro devaḥ sraṣṭā vibhuḥ parāparam //
प्रधानं पुरुषो यस् त्वं ब्रह्म ध्येयं तद् अक्षरम् अमृतं परमात्मा च ईश्वरः कारणं महत् ॥
pradhānaṃ puruṣo yas tvaṃ brahma dhyeyaṃ tad akṣaram amṛtaṃ paramātmā ca īśvaraḥ kāraṇaṃ mahat //
ब्रह्मसृक् प्रकृतेः स्रष्टा सर्वकृत् प्रकृतेः परः इयं च प्रकृतिर् देवी सदा ते सृष्टिकारणम् ॥
brahmasṛk prakṛteḥ sraṣṭā sarvakṛt prakṛteḥ paraḥ iyaṃ ca prakṛtir devī sadā te sṛṣṭikāraṇam //
पत्नीरूपं समास्थाय जगत्कारणम् आगता नमस् तुभ्यं महादेव देव्या वै सहिताय च ॥
patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇam āgatā namas tubhyaṃ mahādeva devyā vai sahitāya ca //
प्रसादात् तव देवेश नियोगाच् च मया प्रजाः देवाद्यास् तु इमाः सृष्टा मूढास् त्वद्योगमायया ॥
prasādāt tava deveśa niyogāc ca mayā prajāḥ devādyās tu imāḥ sṛṣṭā mūḍhās tvadyogamāyayā //
कुरु प्रसादम् एतेषां यथापूर्वं भवन्त्व् इमे तत एवम् अहं विप्रा विज्ञाप्य परमेश्वरम् ॥
kuru prasādam eteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantv ime tata evam ahaṃ viprā vijñāpya parameśvaram //
स्तम्भितान् सर्वदेवांस् तान् इदं चाहं तदोक्तवान् मूढाश् च देवताः सर्वा नैनं बुध्यत शंकरम् ॥
stambhitān sarvadevāṃs tān idaṃ cāhaṃ tadoktavān mūḍhāś ca devatāḥ sarvā nainaṃ budhyata śaṃkaram //
गच्छध्वं शरणं शीघ्रम् एनम् एव महेश्वरम् सार्धं मयैव देवेशं परमात्मानम् अव्ययम् ॥
gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghram enam eva maheśvaram sārdhaṃ mayaiva deveśaṃ paramātmānam avyayam //
ततस् ते स्तम्भिताः सर्वे तथैव त्रिदिवौकसः प्रणेमुर् मनसा शर्वं भावशुद्धेन चेतसा ॥
tatas te stambhitāḥ sarve tathaiva tridivaukasaḥ praṇemur manasā śarvaṃ bhāvaśuddhena cetasā //
अथ तेषां प्रसन्नो ऽभूद् देवदेवो महेश्वरः यथापूर्वं चकाराशु देवतानां तनूस् तदा ॥
atha teṣāṃ prasanno 'bhūd devadevo maheśvaraḥ yathāpūrvaṃ cakārāśu devatānāṃ tanūs tadā //
तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वदेवनिवारणे वपुश् चकार देवेशस् त्र्यक्षं परमम् अद्भुतम् ॥
tata evaṃ pravṛtte tu sarvadevanivāraṇe vapuś cakāra deveśas tryakṣaṃ paramam adbhutam //
तेजसा तस्य ते ध्वस्ताश् चक्षुः सर्वे न्यमीलयन् तेभ्यः स परमं चक्षुः स्ववपुर्दृष्टिशक्तिमत् ॥
tejasā tasya te dhvastāś cakṣuḥ sarve nyamīlayan tebhyaḥ sa paramaṃ cakṣuḥ svavapurdṛṣṭiśaktimat //
प्रादात् परमदेवेशम् अपश्यंस् ते तदा विभुम् ते दृष्ट्वा परमेशानं तृतीयेक्षणधारिणम् ॥
prādāt paramadeveśam apaśyaṃs te tadā vibhum te dṛṣṭvā parameśānaṃ tṛtīyekṣaṇadhāriṇam //
शक्राद्या मेनिरे देवाः सर्व एव सुरेश्वराः तस्य देवी तदा हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम् ॥
śakrādyā menire devāḥ sarva eva sureśvarāḥ tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām //
पादयोः स्थापयाम् आस स्रङ्मालाम् अमितद्युतिः साधु साध्व् इति ते होचुः सर्वे देवाः पुनर् विभुम् ॥
pādayoḥ sthāpayām āsa sraṅmālām amitadyutiḥ sādhu sādhv iti te hocuḥ sarve devāḥ punar vibhum //
सह देव्या नमश् चक्रुः शिरोभिर् भूतलाश्रितैः अथास्मिन्न् अन्तरे विप्रास् तम् अहं दैवतैः सह ॥
saha devyā namaś cakruḥ śirobhir bhūtalāśritaiḥ athāsminn antare viprās tam ahaṃ daivataiḥ saha //
हिमवन्तं महाशैलम् उक्तवांश् च महाद्युतिम् श्लाघ्यः पूज्यश् च वन्द्यश् च सर्वेषां त्वं महान् असि ॥
himavantaṃ mahāśailam uktavāṃś ca mahādyutim ślāghyaḥ pūjyaś ca vandyaś ca sarveṣāṃ tvaṃ mahān asi //
शर्वेण सह संबन्धो यस्य ते ऽभ्युदयो महान् क्रियतां चारुर् उद्वाहः किमर्थं स्थीयते परम् ततः प्रणम्य हिमवांस् तदा मां प्रत्यभाषत ॥
śarveṇa saha saṃbandho yasya te 'bhyudayo mahān kriyatāṃ cārur udvāhaḥ kimarthaṃ sthīyate param tataḥ praṇamya himavāṃs tadā māṃ pratyabhāṣata //
त्वम् एव कारणं देव यस्य सर्वोदये मम प्रसादः सहसोत्पन्नो हेतुश् चापि त्वम् एव हि उद्वाहस् तु यदा यादृक् तद् विधत्स्व पितामह ॥
tvam eva kāraṇaṃ deva yasya sarvodaye mama prasādaḥ sahasotpanno hetuś cāpi tvam eva hi udvāhas tu yadā yādṛk tad vidhatsva pitāmaha //
तत एवं वचः श्रुत्वा गिरिराजस्य भो द्विजाः उद्वाहः क्रियतां देव इत्य् अहं चोक्तवान् विभुम् ॥
tata evaṃ vacaḥ śrutvā girirājasya bho dvijāḥ udvāhaḥ kriyatāṃ deva ity ahaṃ coktavān vibhum //
माम् आह शंकरो देवो यथेष्टम् इति लोकपः तत्क्षणाच् च ततो विप्रा अस्माभिर् निर्मितं पुरम् ॥
mām āha śaṃkaro devo yatheṣṭam iti lokapaḥ tatkṣaṇāc ca tato viprā asmābhir nirmitaṃ puram //
उद्वाहार्थं महेशस्य नानारत्नोपशोभितम् रत्नानि मणयश् चित्रा हेममौक्तिकम् एव च ॥
udvāhārthaṃ maheśasya nānāratnopaśobhitam ratnāni maṇayaś citrā hemamauktikam eva ca //
मूर्तिमन्त उपागम्य अलंचक्रुः पुरोत्तमम् चित्रा मारकती भूमिः सुवर्णस्तम्भशोभिता ॥
mūrtimanta upāgamya alaṃcakruḥ purottamam citrā mārakatī bhūmiḥ suvarṇastambhaśobhitā //
भास्वत्स्फटिकभित्तिश् च मुक्ताहारप्रलम्बिता तस्मिन् द्वारि पुरे रम्य उद्वाहार्थं विनिर्मिता ॥
bhāsvatsphaṭikabhittiś ca muktāhārapralambitā tasmin dvāri pure ramya udvāhārthaṃ vinirmitā //
शुशुभे देवदेवस्य महेशस्य महात्मनः सोमादित्यौ समं तत्र तापयन्तौ महामणी ॥
śuśubhe devadevasya maheśasya mahātmanaḥ somādityau samaṃ tatra tāpayantau mahāmaṇī //
सौरभेयं मनोरम्यं गन्धम् आदाय मारुतः प्रववौ सुखसंस्पर्शो भवभक्तिं प्रदर्शयन् ॥
saurabheyaṃ manoramyaṃ gandham ādāya mārutaḥ pravavau sukhasaṃsparśo bhavabhaktiṃ pradarśayan //
समुद्रास् तत्र चत्वारः शक्राद्याश् च सुरोत्तमाः देवनद्यो महानद्यः सिद्धा मुनय एव च ॥
samudrās tatra catvāraḥ śakrādyāś ca surottamāḥ devanadyo mahānadyaḥ siddhā munaya eva ca //
गन्धर्वाप्सरसः सर्वे नागा यक्षाः सराक्षसाः औदकाः खेचराश् चान्ये किंनरा देवचारणाः ॥
gandharvāpsarasaḥ sarve nāgā yakṣāḥ sarākṣasāḥ audakāḥ khecarāś cānye kiṃnarā devacāraṇāḥ //
तुम्बुरुर् नारदो हाहा हूहूश् चैव तु सामगाः रम्याण्य् आदाय वाद्यानि तत्राजग्मुस् तदा पुरम् ॥
tumburur nārado hāhā hūhūś caiva tu sāmagāḥ ramyāṇy ādāya vādyāni tatrājagmus tadā puram //
ऋषयस् तु कथास् तत्र वेदगीतास् तपोधनाः पुण्यान् वैवाहिकान् मन्त्राञ् जेपुः संहृष्टमानसाः ॥
ṛṣayas tu kathās tatra vedagītās tapodhanāḥ puṇyān vaivāhikān mantrāñ jepuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ //
जगतो मातरः सर्वा देवकन्याश् च कृत्स्नशः गायन्ति हर्षिताः सर्वा उद्वाहे परमेष्ठिनः ॥
jagato mātaraḥ sarvā devakanyāś ca kṛtsnaśaḥ gāyanti harṣitāḥ sarvā udvāhe parameṣṭhinaḥ //
ऋतवः षट् समं तत्र नानागन्धसुखावहाः उद्वाहः शंकरस्येति मूर्तिमन्त उपस्थिताः ॥
ṛtavaḥ ṣaṭ samaṃ tatra nānāgandhasukhāvahāḥ udvāhaḥ śaṃkarasyeti mūrtimanta upasthitāḥ //
नीलजीमूतसंकाशैर् मन्त्रध्वनिप्रहर्षिभिः केकायमानैः शिखिभिर् नृत्यमानैश् च सर्वशः ॥
nīlajīmūtasaṃkāśair mantradhvanipraharṣibhiḥ kekāyamānaiḥ śikhibhir nṛtyamānaiś ca sarvaśaḥ //
विलोलपिङ्गलस्पष्टविद्युल्लेखाविहासिता कुमुदापीडशुक्लाभिर् बलाकाभिश् च शोभिता ॥
vilolapiṅgalaspaṣṭavidyullekhāvihāsitā kumudāpīḍaśuklābhir balākābhiś ca śobhitā //
प्रत्यग्रसंजातशिलीन्ध्रकन्दली लताद्रुमाद्युद्गतपल्लवा शुभा शुभाम्बुधाराप्रणयप्रबोधितैर् महालसैर् भेकगणैश् च नादिता
pratyagrasaṃjātaśilīndhrakandalī latādrumādyudgatapallavā śubhā śubhāmbudhārāpraṇayaprabodhitair mahālasair bhekagaṇaiś ca nāditā
प्रियेषु मानोद्धतमानसानां मनस्विनीनाम् अपि कामिनीनाम् मयूरकेकाभिरुतैः क्षणेन मनोहरैर् मानविभङ्गहेतुभिः
priyeṣu mānoddhatamānasānāṃ manasvinīnām api kāminīnām mayūrakekābhirutaiḥ kṣaṇena manoharair mānavibhaṅgahetubhiḥ
तथा विवर्णोज्ज्वलचारुमूर्तिना शशाङ्कलेखाकुटिलेन सर्वतः पयोदसंघातसमीपवर्तिना महेन्द्रचापेन भृशं विराजिता
tathā vivarṇojjvalacārumūrtinā śaśāṅkalekhākuṭilena sarvataḥ payodasaṃghātasamīpavartinā mahendracāpena bhṛśaṃ virājitā
विचित्रपुष्पाम्बुभवैः सुगन्धिभिर् घनाम्बुसंपर्कतया सुशीतलैः विकम्पयन्ती पवनैर् मनोहरैः सुराङ्गनानाम् अलकावलीः शुभाः
vicitrapuṣpāmbubhavaiḥ sugandhibhir ghanāmbusaṃparkatayā suśītalaiḥ vikampayantī pavanair manoharaiḥ surāṅganānām alakāvalīḥ śubhāḥ
गर्जत्पयोदस्थगितेन्दुबिम्बा नवाम्बुसिक्तोदकचारुदूर्वा निरीक्षिता सादरम् उत्सुकाभिर् निश्वासधूम्रं पथिकाङ्गनाभिः
garjatpayodasthagitendubimbā navāmbusiktodakacārudūrvā nirīkṣitā sādaram utsukābhir niśvāsadhūmraṃ pathikāṅganābhiḥ
हंसनूपुरशब्दाढ्या समुन्नतपयोधरा चलद्विद्युल्लताहारा स्पष्टपद्मविलोचना ॥
haṃsanūpuraśabdāḍhyā samunnatapayodharā caladvidyullatāhārā spaṣṭapadmavilocanā //
असितजलदधीरध्वानवित्रस्तहंसा विमलसलिलधारोत्पातनम्रोत्पलाग्रा सुरभिकुसुमरेणुकॣप्तसर्वाङ्गशोभा गिरिदुहितृविवाहे प्रावृड् आविर्बभूव
asitajaladadhīradhvānavitrastahaṃsā vimalasaliladhārotpātanamrotpalāgrā surabhikusumareṇukḹptasarvāṅgaśobhā giriduhitṛvivāhe prāvṛḍ āvirbabhūva
मेघकञ्चुकनिर्मुक्ता पद्मकोशोद्भवस्तनी हंसनूपुरनिह्रादा सर्वसस्यदिगन्तरा ॥
meghakañcukanirmuktā padmakośodbhavastanī haṃsanūpuranihrādā sarvasasyadigantarā //
विस्तीर्णपुलिनश्रोणी कूजत्सारसमेखला प्रफुल्लेन्दीवरश्यामविलोचनमनोहरा ॥
vistīrṇapulinaśroṇī kūjatsārasamekhalā praphullendīvaraśyāmavilocanamanoharā //
पक्वबिम्बाधरपुटा कुन्ददन्तप्रहासिनी नवश्यामलताश्यामरोमराजिपुरस्कृता ॥
pakvabimbādharapuṭā kundadantaprahāsinī navaśyāmalatāśyāmaromarājipuraskṛtā //
चन्द्रांशुहारवर्गेण कण्ठोरस्थलगामिना प्रह्लादयन्ती चेतांसि सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ॥
candrāṃśuhāravargeṇa kaṇṭhorasthalagāminā prahlādayantī cetāṃsi sarveṣāṃ tridivaukasām //
समदालिकुलोद्गीतमधुरस्वरभाषिणी चलत्कुमुदसंघातचारुकुण्डलशोभिनी ॥
samadālikulodgītamadhurasvarabhāṣiṇī calatkumudasaṃghātacārukuṇḍalaśobhinī //
रक्ताशोकप्रशाखोत्थपल्लवाङ्गुलिधारिणी तत्पुष्पसंचयमयैर् वासोभिः समलंकृता ॥
raktāśokapraśākhotthapallavāṅgulidhāriṇī tatpuṣpasaṃcayamayair vāsobhiḥ samalaṃkṛtā //
रक्तोत्पलाग्रचरणा जातीपुष्पनखावली कदलीस्तम्भवामोरूः शशाङ्कवदना तथा ॥
raktotpalāgracaraṇā jātīpuṣpanakhāvalī kadalīstambhavāmorūḥ śaśāṅkavadanā tathā //
सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वालंकारभूषिता प्रेम्णा स्पृशति कान्तेव सानुरागा मनोरमा ॥
sarvalakṣaṇasaṃpannā sarvālaṃkārabhūṣitā premṇā spṛśati kānteva sānurāgā manoramā //
निर्मुक्तासितमेघकञ्चुकपटा पूर्णेन्दुबिम्बानना नीलाम्भोजविलोचना रविकरप्रोद्भिन्नपद्मस्तनी नानापुष्परजःसुगन्धिपवनप्रह्रादनी चेतसां तत्रासीत् कलहंसनूपुररवा देव्या विवाहे शरत्
nirmuktāsitameghakañcukapaṭā pūrṇendubimbānanā nīlāmbhojavilocanā ravikaraprodbhinnapadmastanī nānāpuṣparajaḥsugandhipavanaprahrādanī cetasāṃ tatrāsīt kalahaṃsanūpuraravā devyā vivāhe śarat
अत्यर्थशीतलाम्भोभिः प्लावयन्तौ दिशः सदा ऋतू हेमन्तशिशिरौ आजग्मतुर् अतिद्युती ॥
atyarthaśītalāmbhobhiḥ plāvayantau diśaḥ sadā ṛtū hemantaśiśirau ājagmatur atidyutī //
ताभ्याम् ऋतुभ्यां संप्राप्तो हिमवान् स नगोत्तमः प्रालेयचूर्णवर्षिभ्यां क्षिप्रं रौप्यहरो बभौ ॥
tābhyām ṛtubhyāṃ saṃprāpto himavān sa nagottamaḥ prāleyacūrṇavarṣibhyāṃ kṣipraṃ raupyaharo babhau //
तेन प्रालेयवर्षेण घनेनैव हिमालयः अगाधेन तदा रेजे क्षीरोद इव सागरः ॥
tena prāleyavarṣeṇa ghanenaiva himālayaḥ agādhena tadā reje kṣīroda iva sāgaraḥ //
ऋतुपार्ययसंप्राप्तो बभूव स महागिरिः साधूपचारात् सहसा कृतार्थ इव दुर्जनः ॥
ṛtupāryayasaṃprāpto babhūva sa mahāgiriḥ sādhūpacārāt sahasā kṛtārtha iva durjanaḥ //
प्रालेयपटलच्छन्नैः शृङ्गैस् तु शुशुभे नगः छत्त्रैर् इव महाभागैः पाण्डरैः पृथिवीपतिः ॥
prāleyapaṭalacchannaiḥ śṛṅgais tu śuśubhe nagaḥ chattrair iva mahābhāgaiḥ pāṇḍaraiḥ pṛthivīpatiḥ //
मनोभवोद्रेककराः सुराणां सुराङ्गनानां च मुहुः समीराः स्वच्छाम्बुपूर्णाश् च तथा नलिन्यः पद्मोत्पलानां कुसुमैर् उपेताः
manobhavodrekakarāḥ surāṇāṃ surāṅganānāṃ ca muhuḥ samīrāḥ svacchāmbupūrṇāś ca tathā nalinyaḥ padmotpalānāṃ kusumair upetāḥ
विवाहे गुरुकन्याया वसन्तः समगाद् ऋतुः ॥
vivāhe gurukanyāyā vasantaḥ samagād ṛtuḥ //
ईषत्समुद्भिन्नपयोधराग्रा नार्यो यथा रम्यतरा बभूवुः नात्युष्णशीतानि पयःसरांसि किञ्जल्कचूर्णैः कपिलीकृतानि
īṣatsamudbhinnapayodharāgrā nāryo yathā ramyatarā babhūvuḥ nātyuṣṇaśītāni payaḥsarāṃsi kiñjalkacūrṇaiḥ kapilīkṛtāni
प्रियङ्गूश् चूततरवश् चूतांश् चापि प्रियङ्गवः तर्जयन्त इवान्योन्यं मञ्जरीभिश् चकाशिरे ॥
priyaṅgūś cūtataravaś cūtāṃś cāpi priyaṅgavaḥ tarjayanta ivānyonyaṃ mañjarībhiś cakāśire //
हिमशृङ्गेषु शुक्लेषु तिलकाः कुसुमोत्कराः शुशुभुः कार्यम् उद्दिश्य वृद्धा इव समागताः ॥
himaśṛṅgeṣu śukleṣu tilakāḥ kusumotkarāḥ śuśubhuḥ kāryam uddiśya vṛddhā iva samāgatāḥ //
फुल्लाशोकलतास् तत्र रेजिरे शालसंश्रिताः कामिन्य इव कान्तानां कण्ठालम्बितबाहवः ॥
phullāśokalatās tatra rejire śālasaṃśritāḥ kāminya iva kāntānāṃ kaṇṭhālambitabāhavaḥ //
अशोकसर्जार्जुनकोविदाराः पुंनागनागेश्वरकर्णिकाराः लवङ्गतालागुरुसप्तपर्णा न्यग्रोधशोभाञ्जननारिकेलाः
aśokasarjārjunakovidārāḥ puṃnāganāgeśvarakarṇikārāḥ lavaṅgatālāgurusaptaparṇā nyagrodhaśobhāñjananārikelāḥ
वृक्षास् तथान्ये फलपुष्पवन्तो दृश्या बभूवुः सुमनोहराङ्गाः जलाशयाश् चैव सुवर्णतोयाश् चक्राङ्गकारण्डवहंसजुष्टाः
vṛkṣās tathānye phalapuṣpavanto dṛśyā babhūvuḥ sumanoharāṅgāḥ jalāśayāś caiva suvarṇatoyāś cakrāṅgakāraṇḍavahaṃsajuṣṭāḥ
कोयष्टिदात्यूहबलाकयुक्ता दृश्यास् तु पद्मोत्पलमीनपूर्णाः खगाश् च नानाविधभूषिताङ्गा दृश्यास् तु वृक्षेषु सुचित्रपक्षाः
koyaṣṭidātyūhabalākayuktā dṛśyās tu padmotpalamīnapūrṇāḥ khagāś ca nānāvidhabhūṣitāṅgā dṛśyās tu vṛkṣeṣu sucitrapakṣāḥ
क्रीडासु युक्तान् अथ तर्जयन्तः कुर्वन्ति शब्दं मदनेरिताङ्गाः तस्मिन् गिराव् अद्रिसुताविवाहे ववुश् च वाताः सुखशीतलाङ्गाः
krīḍāsu yuktān atha tarjayantaḥ kurvanti śabdaṃ madaneritāṅgāḥ tasmin girāv adrisutāvivāhe vavuś ca vātāḥ sukhaśītalāṅgāḥ
पुष्पाणि शुभ्राण्य् अपि पातयन्तः शनैर् नगेभ्यो मलयाद्रिजाताः तथैव सर्वे ऋतवश् च पुण्याश् चकाशिरे ऽन्योन्यविमिश्रिताङ्गाः
puṣpāṇi śubhrāṇy api pātayantaḥ śanair nagebhyo malayādrijātāḥ tathaiva sarve ṛtavaś ca puṇyāś cakāśire 'nyonyavimiśritāṅgāḥ
समदालिकुलोद्गीतशिलाकुसुमसंचयैः परस्परं हि मालत्यो भावयन्त्यो विरेजिरे ॥
samadālikulodgītaśilākusumasaṃcayaiḥ parasparaṃ hi mālatyo bhāvayantyo virejire //
नीलानि नीलाम्बुरुहैः पयांसि गौराणि गौरैश् च मृणालदण्डैः रक्तैश् च रक्तानि भृशं कृतानि मत्तद्विरेफावलिजुष्टपत्त्रैः
nīlāni nīlāmburuhaiḥ payāṃsi gaurāṇi gauraiś ca mṛṇāladaṇḍaiḥ raktaiś ca raktāni bhṛśaṃ kṛtāni mattadvirephāvalijuṣṭapattraiḥ
हैमानि विस्तीर्णजलेषु केषुचिन् निरन्तरं चारुतराणि केषुचित् वैदूर्यनालानि सरःसु केषुचित् प्रजज्ञिरे पद्मवनानि सर्वतः
haimāni vistīrṇajaleṣu keṣucin nirantaraṃ cārutarāṇi keṣucit vaidūryanālāni saraḥsu keṣucit prajajñire padmavanāni sarvataḥ
वाप्यस् तत्राभवन् रम्याः कमलोत्पलपुष्पिताः नानाविहंगसंजुष्टा हैमसोपानपङ्क्तयः ॥
vāpyas tatrābhavan ramyāḥ kamalotpalapuṣpitāḥ nānāvihaṃgasaṃjuṣṭā haimasopānapaṅktayaḥ //
शृङ्गाणि तस्य तु गिरेः कर्णिकारैः सुपुष्पितैः समुच्छ्रितान्य् अविरलैर् हेमानीव बभुर् द्विजाः ॥
śṛṅgāṇi tasya tu gireḥ karṇikāraiḥ supuṣpitaiḥ samucchritāny aviralair hemānīva babhur dvijāḥ //
ईषद्विभिन्नकुसुमैः पाटलैश् चापि पाटलाः संबभूवुर् दिशः सर्वाः पवनाकम्पिमूर्तिभिः ॥
īṣadvibhinnakusumaiḥ pāṭalaiś cāpi pāṭalāḥ saṃbabhūvur diśaḥ sarvāḥ pavanākampimūrtibhiḥ //
कृष्णार्जुना दशगुणा नीलाशोकमहीरुहाः गिरौ ववृधिरे फुल्लाः स्पर्धयन्तः परस्परम् ॥
kṛṣṇārjunā daśaguṇā nīlāśokamahīruhāḥ girau vavṛdhire phullāḥ spardhayantaḥ parasparam //
चारुरावविजुष्टानि किंशुकानां वनानि च पर्वतस्य नितम्बेषु सर्वेषु च विरेजिरे ॥
cārurāvavijuṣṭāni kiṃśukānāṃ vanāni ca parvatasya nitambeṣu sarveṣu ca virejire //
तमालगुल्मैस् तस्यासीच् छोभा हिमवतस् तदा नीलजीमूतसंघातैर् निलीनैर् इव संधिषु ॥
tamālagulmais tasyāsīc chobhā himavatas tadā nīlajīmūtasaṃghātair nilīnair iva saṃdhiṣu //
निकामपुष्पैः सुविशालशाखैः समुच्छ्रितैश् चन्दनचम्पकैश् च प्रमत्तपुंस्कोकिलसंप्रलापैर् हिमाचलो ऽतीव तदा रराज
nikāmapuṣpaiḥ suviśālaśākhaiḥ samucchritaiś candanacampakaiś ca pramattapuṃskokilasaṃpralāpair himācalo 'tīva tadā rarāja
श्रुत्वा शब्दं मृदुमदकलं सर्वतः कोकिलानां चञ्चत्पक्षाः समधुरतरं नीलकण्ठा विनेदुः तेषां शब्दैर् उपचितबलः पुष्पचापेषुहस्तः सज्जीभूतस् त्रिदशवनिता वेद्धुम् अङ्गेष्व् अनङ्गः
śrutvā śabdaṃ mṛdumadakalaṃ sarvataḥ kokilānāṃ cañcatpakṣāḥ samadhurataraṃ nīlakaṇṭhā vineduḥ teṣāṃ śabdair upacitabalaḥ puṣpacāpeṣuhastaḥ sajjībhūtas tridaśavanitā veddhum aṅgeṣv anaṅgaḥ
पटुः सूर्यातपश् चापि प्रायशो ऽल्पजलाशयः देवीविवाहसमये ग्रीष्म आगाद् धिमाचलम् ॥
paṭuḥ sūryātapaś cāpi prāyaśo 'lpajalāśayaḥ devīvivāhasamaye grīṣma āgād dhimācalam //
स चापि तरुभिस् तत्र बहुभिः कुसुमोत्करैः शोभयाम् आस शृङ्गाणि प्रालेयाद्रेः समन्ततः ॥
sa cāpi tarubhis tatra bahubhiḥ kusumotkaraiḥ śobhayām āsa śṛṅgāṇi prāleyādreḥ samantataḥ //
तथापि च गिरौ तत्र वायवः सुमनोहराः ववुः पाटलविस्तीर्णकदम्बार्जुनगन्धिनः ॥
tathāpi ca girau tatra vāyavaḥ sumanoharāḥ vavuḥ pāṭalavistīrṇakadambārjunagandhinaḥ //
वाप्यः प्रफुल्लपद्मौघकेसरारुणमूर्तयः अभवंस् तटसंघुष्टफलहंसकदम्बकाः ॥
vāpyaḥ praphullapadmaughakesarāruṇamūrtayaḥ abhavaṃs taṭasaṃghuṣṭaphalahaṃsakadambakāḥ //
तथा कुरबकाश् चापि कुसुमापाण्डुमूर्तयः सर्वेषु नगशृङ्गेषु भ्रमरावलिसेविताः ॥
tathā kurabakāś cāpi kusumāpāṇḍumūrtayaḥ sarveṣu nagaśṛṅgeṣu bhramarāvalisevitāḥ //
बकुलाश् च नितम्बेषु विशालेषु महीभृतः उत्ससर्ज मनोज्ञानि कुसुमानि समन्ततः ॥
bakulāś ca nitambeṣu viśāleṣu mahībhṛtaḥ utsasarja manojñāni kusumāni samantataḥ //
इति कुसुमविचित्रसर्ववृक्षा विविधविहंगमनादरम्यदेशाः हिमगिरितनयाविवाहभूत्यै षड् उपययुर् ऋतवो मुनिप्रवीराः
iti kusumavicitrasarvavṛkṣā vividhavihaṃgamanādaramyadeśāḥ himagiritanayāvivāhabhūtyai ṣaḍ upayayur ṛtavo munipravīrāḥ
तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वभूतसमागमे नानावाद्यसमाकीर्णे अहं तत्र द्विजातयः ॥
tata evaṃ pravṛtte tu sarvabhūtasamāgame nānāvādyasamākīrṇe ahaṃ tatra dvijātayaḥ //
शैलपुत्रीम् अलंकृत्य योग्याभरणसंपदा पुरं प्रवेशितवांस् तां स्वयम् आदाय भो द्विजाः ॥
śailaputrīm alaṃkṛtya yogyābharaṇasaṃpadā puraṃ praveśitavāṃs tāṃ svayam ādāya bho dvijāḥ //
ततस् तु पुनर् एवेशम् अहं चैवोक्तवान् विभुम् हविर् जुहोमि वह्नौ ते उपाध्यायपदे स्थितः ॥
tatas tu punar eveśam ahaṃ caivoktavān vibhum havir juhomi vahnau te upādhyāyapade sthitaḥ //
ददासि मह्यं यद्य् आज्ञां कर्तव्यो ऽयं क्रियाविधिः माम् आह शंकरश् चैवं देवदेवो जगत्पतिः ॥
dadāsi mahyaṃ yady ājñāṃ kartavyo 'yaṃ kriyāvidhiḥ mām āha śaṃkaraś caivaṃ devadevo jagatpatiḥ //
यद् उद्दिष्टं सुरेशान तत् कुरुष्व यथेप्सितम् कर्तास्मि वचनं सर्वं ब्रह्मंस् तव जगद्विभो ॥
yad uddiṣṭaṃ sureśāna tat kuruṣva yathepsitam kartāsmi vacanaṃ sarvaṃ brahmaṃs tava jagadvibho //
ततश् चाहं प्रहृष्टात्मा कुशान् आदाय सत्वरम् हस्तं देवस्य देव्याश् च योगबन्धेन युक्तवान् ॥
tataś cāhaṃ prahṛṣṭātmā kuśān ādāya satvaram hastaṃ devasya devyāś ca yogabandhena yuktavān //
ज्वलनश् च स्वयं तत्र कृताञ्जलिपुटः स्थितः श्रुतिगीतैर् महामन्त्रैर् मूर्तिमद्भिर् उपस्थितैः ॥
jvalanaś ca svayaṃ tatra kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ śrutigītair mahāmantrair mūrtimadbhir upasthitaiḥ //
यथोक्तविधिना हुत्वा सर्पिस् तद् अमृतं हविः ततस् तं ज्वलनं सर्वं कारयित्वा प्रदक्षिणम् ॥
yathoktavidhinā hutvā sarpis tad amṛtaṃ haviḥ tatas taṃ jvalanaṃ sarvaṃ kārayitvā pradakṣiṇam //
मुक्त्वा हस्तसमायोगं सहितः सर्वदैवतैः पुत्रैश् च मानसैः सिद्धैः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥
muktvā hastasamāyogaṃ sahitaḥ sarvadaivataiḥ putraiś ca mānasaiḥ siddhaiḥ prahṛṣṭenāntarātmanā //
वृत्त उद्वाहकाले तु प्रणम्य च वृषध्वजम् योगेनैव तयोर् विप्रास् तद् उमापरमेशयोः ॥
vṛtta udvāhakāle tu praṇamya ca vṛṣadhvajam yogenaiva tayor viprās tad umāparameśayoḥ //
उद्वाहः स परो वृत्तो यं देवा न विदुः क्वचित् इति वः सर्वम् आख्यातं स्वयंवरम् इदं शुभम् उद्वाहश् चैव देवस्य शृणुध्वं परमाद्भुतम् ॥
udvāhaḥ sa paro vṛtto yaṃ devā na viduḥ kvacit iti vaḥ sarvam ākhyātaṃ svayaṃvaram idaṃ śubham udvāhaś caiva devasya śṛṇudhvaṃ paramādbhutam //