प्रविष्टे भवनं देवे सूपविष्टे वरासने स वक्रो मन्मथः क्रूरो देवं वेद्धुमना भवत् ॥
praviṣṭe bhavanaṃ deve sūpaviṣṭe varāsane sa vakro manmathaḥ krūro devaṃ veddhumanā bhavat //
तम् अनाचारसंयुक्तं दुरात्मानं कुलाधमम् लोकान् सर्वान् पीडयन्तं सर्वाङ्गावरणात्मकम् ॥
tam anācārasaṃyuktaṃ durātmānaṃ kulādhamam lokān sarvān pīḍayantaṃ sarvāṅgāvaraṇātmakam //
ऋषीणां विघ्नकर्तारं नियमानां व्रतैः सह चक्राह्वयस्य रूपेण रत्या सह समागतम् ॥
ṛṣīṇāṃ vighnakartāraṃ niyamānāṃ vrataiḥ saha cakrāhvayasya rūpeṇa ratyā saha samāgatam //
अथाततायिनं विप्रा वेद्धुकामं सुरेश्वरः नयनेन तृतीयेन सावज्ञं समवैक्षत ॥
athātatāyinaṃ viprā veddhukāmaṃ sureśvaraḥ nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ samavaikṣata //
ततो ऽस्य नेत्रजो वह्निर् ज्वालामालासहस्रवान् सहसा रतिभर्तारम् अदहत् सपरिच्छदम् ॥
tato 'sya netrajo vahnir jvālāmālāsahasravān sahasā ratibhartāram adahat saparicchadam //
स दह्यमानः करुणम् आर्तो ऽक्रोशत विस्वरम् प्रसादयंश् च तं देवं पपात धरणीतले ॥
sa dahyamānaḥ karuṇam ārto 'krośata visvaram prasādayaṃś ca taṃ devaṃ papāta dharaṇītale //
अथ सो ऽग्निपरीताङ्गो मन्मथो लोकतापनः पपात सहसा मूर्छां क्षणेन समपद्यत ॥
atha so 'gniparītāṅgo manmatho lokatāpanaḥ papāta sahasā mūrchāṃ kṣaṇena samapadyata //
पत्नी तु करुणं तस्य विललाप सुदुःखिता देवीं देवं च दुःखार्ता अयाचत् करुणावती ॥
patnī tu karuṇaṃ tasya vilalāpa suduḥkhitā devīṃ devaṃ ca duḥkhārtā ayācat karuṇāvatī //
तस्याश् च करुणां ज्ञात्वा देवौ तौ करुणात्मकौ ऊचतुस् तां समालोक्य समाश्वास्य च दुःखिताम् ॥
tasyāś ca karuṇāṃ jñātvā devau tau karuṇātmakau ūcatus tāṃ samālokya samāśvāsya ca duḥkhitām //
दग्ध एव ध्रुवं भद्रे नास्योत्पत्तिर् इहेष्यते अशरीरो ऽपि ते भद्रे कार्यं सर्वं करिष्यति ॥
dagdha eva dhruvaṃ bhadre nāsyotpattir iheṣyate aśarīro 'pi te bhadre kāryaṃ sarvaṃ kariṣyati //
यदा तु विष्णुर् भगवान् वसुदेवसुतः शुभे तदा तस्य सुतो यश् च पतिस् ते संभविष्यति ॥
yadā tu viṣṇur bhagavān vasudevasutaḥ śubhe tadā tasya suto yaś ca patis te saṃbhaviṣyati //
ततः सा तु वरं लब्ध्वा कामपत्नी शुभानना जगामेष्टं तदा देशं प्रीतियुक्ता गतक्लमा ॥
tataḥ sā tu varaṃ labdhvā kāmapatnī śubhānanā jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ prītiyuktā gataklamā //
दग्ध्वा कामं ततो विप्राः स तु देवो वृषध्वजः रेमे तत्रोमया सार्धं प्रहृष्टस् तु हिमाचले ॥
dagdhvā kāmaṃ tato viprāḥ sa tu devo vṛṣadhvajaḥ reme tatromayā sārdhaṃ prahṛṣṭas tu himācale //
कन्दरेषु च रम्येषु पद्मिनीषु गुहासु च निर्झरेषु च रम्येषु कर्णिकारवनेषु च ॥
kandareṣu ca ramyeṣu padminīṣu guhāsu ca nirjhareṣu ca ramyeṣu karṇikāravaneṣu ca //
नदीतीरेषु कान्तेषु किंनराचरितेषु च शृङ्गेषु शैलराजस्य तडागेषु सरःसु च ॥
nadītīreṣu kānteṣu kiṃnarācariteṣu ca śṛṅgeṣu śailarājasya taḍāgeṣu saraḥsu ca //
वनराजिषु रम्यासु नानापक्षिरुतेषु च तीर्थेषु पुण्यतोयेषु मुनीनाम् आश्रमेषु च ॥
vanarājiṣu ramyāsu nānāpakṣiruteṣu ca tīrtheṣu puṇyatoyeṣu munīnām āśrameṣu ca //
एतेषु पुण्येषु मनोहरेषु देशेषु विद्याधरभूषितेषु गन्धर्वयक्षामरसेवितेषु रेमे स देव्या सहितस् त्रिनेत्रः
eteṣu puṇyeṣu manohareṣu deśeṣu vidyādharabhūṣiteṣu gandharvayakṣāmaraseviteṣu reme sa devyā sahitas trinetraḥ
देवैः सहेन्द्रैर् मुनियक्षसिद्धैर् गन्धर्वविद्याधरदैत्यमुख्यैः अन्यैश् च सर्वैर् विविधैर् वृतो ऽसौ तस्मिन् नगे हर्षम् अवाप शंभुः
devaiḥ sahendrair muniyakṣasiddhair gandharvavidyādharadaityamukhyaiḥ anyaiś ca sarvair vividhair vṛto 'sau tasmin nage harṣam avāpa śaṃbhuḥ
नृत्यन्ति तत्राप्सरसः सुरेशा गायन्ति गन्धर्वगणाः प्रहृष्टाः दिव्यानि वाद्यान्य् अथ वादयन्ति केचिद् द्रुतं देववरं स्तुवन्ति
nṛtyanti tatrāpsarasaḥ sureśā gāyanti gandharvagaṇāḥ prahṛṣṭāḥ divyāni vādyāny atha vādayanti kecid drutaṃ devavaraṃ stuvanti
एवं स देवः स्वगणैर् उपेतो महाबलैः शक्रयमाग्नितुल्यैः देव्याः प्रियार्थं भगनेत्रहन्ता गिरिं न तत्याज तदा महात्मा
evaṃ sa devaḥ svagaṇair upeto mahābalaiḥ śakrayamāgnitulyaiḥ devyāḥ priyārthaṃ bhaganetrahantā giriṃ na tatyāja tadā mahātmā
देव्याः समं तु भगवांस् तिष्ठंस् तत्र स कामहा अकरोत् किं महादेव एतद् इच्छाम वेदितुम् ॥
devyāḥ samaṃ tu bhagavāṃs tiṣṭhaṃs tatra sa kāmahā akarot kiṃ mahādeva etad icchāma veditum //
भगवान् हिमवच्छृङ्गे स हि देव्याः प्रियेच्छया गणेशैर् विविधाकारैर् हासं संजनयन् मुहुः ॥
bhagavān himavacchṛṅge sa hi devyāḥ priyecchayā gaṇeśair vividhākārair hāsaṃ saṃjanayan muhuḥ //
देवीं बालेन्दुतिलको रमयंश् च रराम च महानुभावैः सर्वज्ञैः कामरूपधरैः शुभैः ॥
devīṃ bālendutilako ramayaṃś ca rarāma ca mahānubhāvaiḥ sarvajñaiḥ kāmarūpadharaiḥ śubhaiḥ //
अथ देव्य् आससादैका मातरं परमेश्वरी आसीनां काञ्चने शुभ्र आसने परमाद्भुते ॥
atha devy āsasādaikā mātaraṃ parameśvarī āsīnāṃ kāñcane śubhra āsane paramādbhute //
अथ दृष्ट्वा सतीं देवीम् आगतां सुररूपिणीम् आसनेन महार्हेण शंपादयद् अनिन्दिताम् आसीनां ताम् अथोवाच मेना हिमवतः प्रिया ॥
atha dṛṣṭvā satīṃ devīm āgatāṃ surarūpiṇīm āsanena mahārheṇa śaṃpādayad aninditām āsīnāṃ tām athovāca menā himavataḥ priyā //
चिरस्यागमनं ते ऽद्य वद पुत्रि शुभेक्षणे दरिद्रा क्रीडनैस् त्वं हि भर्त्रा क्रीडसि संगता ॥
cirasyāgamanaṃ te 'dya vada putri śubhekṣaṇe daridrā krīḍanais tvaṃ hi bhartrā krīḍasi saṃgatā //
ये दरिद्रा भवन्ति स्म तथैव च निराश्रयाः उमे त एवं क्रीडन्ति यथा तव पतिः शुभे ॥
ye daridrā bhavanti sma tathaiva ca nirāśrayāḥ ume ta evaṃ krīḍanti yathā tava patiḥ śubhe //
सैवम् उक्ताथ मात्रा तु नातिहृष्टमना भवत् महत्या क्षमया युक्ता न किंचित् ताम् उवाच ह विसृष्टा च तदा मात्रा गत्वा देवम् उवाच ह ॥
saivam uktātha mātrā tu nātihṛṣṭamanā bhavat mahatyā kṣamayā yuktā na kiṃcit tām uvāca ha visṛṣṭā ca tadā mātrā gatvā devam uvāca ha //
भगवन् देवदेवेश नेह वत्स्यामि भूधरे अन्यं कुरु ममावासं भुवनेषु महाद्युते ॥
bhagavan devadeveśa neha vatsyāmi bhūdhare anyaṃ kuru mamāvāsaṃ bhuvaneṣu mahādyute //
सदा त्वम् उच्यमाना वै मया वासार्थम् ईश्वरि अन्यं न रोचितवती वासं वै देवि कर्हिचित् ॥
sadā tvam ucyamānā vai mayā vāsārtham īśvari anyaṃ na rocitavatī vāsaṃ vai devi karhicit //
इदानीं स्वयम् एव त्वं वासम् अन्यत्र शोभने कस्मान् मृगयसे देवि ब्रूहि तन् मे शुचिस्मिते ॥
idānīṃ svayam eva tvaṃ vāsam anyatra śobhane kasmān mṛgayase devi brūhi tan me śucismite //
गृहं गतास्मि देवेश पितुर् अद्य महात्मनः दृष्ट्वा च तत्र मे माता विजने लोकभावने ॥
gṛhaṃ gatāsmi deveśa pitur adya mahātmanaḥ dṛṣṭvā ca tatra me mātā vijane lokabhāvane //
आसनादिभिर् अभ्यर्च्य सा माम् एवम् अभाषत उमे तव सदा भर्ता दरिद्रः क्रीडनैः शुभे ॥
āsanādibhir abhyarcya sā mām evam abhāṣata ume tava sadā bhartā daridraḥ krīḍanaiḥ śubhe //
क्रीडते नहि देवानां क्रीडा भवति तादृशी यत् किल त्वं महादेव गणैश् च विविधैस् तथा रमसे तद् अनिष्टं हि मम मातुर् वृषध्वज ॥
krīḍate nahi devānāṃ krīḍā bhavati tādṛśī yat kila tvaṃ mahādeva gaṇaiś ca vividhais tathā ramase tad aniṣṭaṃ hi mama mātur vṛṣadhvaja //
ततो देवः प्रहस्याह देवीं हासयितुं प्रभुः ॥
tato devaḥ prahasyāha devīṃ hāsayituṃ prabhuḥ //
एवम् एव न संदेहः कस्मान् मन्युर् अभूत् तव कृत्तिवासा ह्य् अवासाश् च श्मशाननिलयश् च ह ॥
evam eva na saṃdehaḥ kasmān manyur abhūt tava kṛttivāsā hy avāsāś ca śmaśānanilayaś ca ha //
अनिकेतो ह्य् अरण्येषु पर्वतानां गुहासु च विचरामि गणैर् नग्नैर् वृतो ऽम्भोजविलोचने ॥
aniketo hy araṇyeṣu parvatānāṃ guhāsu ca vicarāmi gaṇair nagnair vṛto 'mbhojavilocane //
मा क्रुधो देवि मात्रे त्वं तथ्यं मातावदत् तव नहि मातृसमो बन्धुर् जन्तूनाम् अस्ति भूतले ॥
mā krudho devi mātre tvaṃ tathyaṃ mātāvadat tava nahi mātṛsamo bandhur jantūnām asti bhūtale //
न मे ऽस्ति बन्धुभिः किंचित् कृत्यं सुरवरेश्वर तथा कुरु महादेव यथाहं सुखम् आप्नुयाम् ॥
na me 'sti bandhubhiḥ kiṃcit kṛtyaṃ suravareśvara tathā kuru mahādeva yathāhaṃ sukham āpnuyām //
श्रुत्वा स देव्या वचनं सुरेशस् तस्याः प्रियार्थे स्वगिरिं विहाय जगाम मेरुं सुरसिद्धसेवितं भार्यासहायः स्वगणैश् च युक्तः
śrutvā sa devyā vacanaṃ sureśas tasyāḥ priyārthe svagiriṃ vihāya jagāma meruṃ surasiddhasevitaṃ bhāryāsahāyaḥ svagaṇaiś ca yuktaḥ