एवं दृष्ट्वा तदा दक्षः शंभोर् वीर्यं द्विजोत्तमाः प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा संस्तोतुम् उपचक्रमे ॥
evaṃ dṛṣṭvā tadā dakṣaḥ śaṃbhor vīryaṃ dvijottamāḥ prāñjaliḥ praṇato bhūtvā saṃstotum upacakrame //
नमस् ते देवदेवेश नमस् ते ऽन्धकसूदन देवेन्द्र त्वं बलश्रेष्ठ देवदानवपूजित ॥
namas te devadeveśa namas te 'ndhakasūdana devendra tvaṃ balaśreṣṭha devadānavapūjita //
सहस्राक्ष विरूपाक्ष त्र्यक्ष यक्षाधिपप्रिय सर्वतःपाणिपादस् त्वं सर्वतोक्षिशिरोमुखः ॥
sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipapriya sarvataḥpāṇipādas tvaṃ sarvatokṣiśiromukhaḥ //
सर्वतःश्रुतिमांल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठसि शङ्कुकर्णो महाकर्णः कुम्भकर्णो ऽर्णवालयः ॥
sarvataḥśrutimāṃl loke sarvam āvṛtya tiṣṭhasi śaṅkukarṇo mahākarṇaḥ kumbhakarṇo 'rṇavālayaḥ //
गजेन्द्रकर्णो गोकर्णः शतकर्णो नमो ऽस्तु ते शतोदरः शतावर्तः शतजिह्वः सनातनः ॥
gajendrakarṇo gokarṇaḥ śatakarṇo namo 'stu te śatodaraḥ śatāvartaḥ śatajihvaḥ sanātanaḥ //
गायन्ति त्वां गायत्रिणो अर्चयन्त्य् अर्कम् अर्किणः देवदानवगोप्ता च ब्रह्मा च त्वं शतक्रतुः ॥
gāyanti tvāṃ gāyatriṇo arcayanty arkam arkiṇaḥ devadānavagoptā ca brahmā ca tvaṃ śatakratuḥ //
मूर्तिमांस् त्वं महामूर्तिः समुद्रः सरसां निधिः त्वयि सर्वा देवता हि गावो गोष्ठ इवासते ॥
mūrtimāṃs tvaṃ mahāmūrtiḥ samudraḥ sarasāṃ nidhiḥ tvayi sarvā devatā hi gāvo goṣṭha ivāsate //
त्वत्तः शरीरे पश्यामि सोमम् अग्निजलेश्वरम् आदित्यम् अथ विष्णुं च ब्रह्माणं सबृहस्पतिम् ॥
tvattaḥ śarīre paśyāmi somam agnijaleśvaram ādityam atha viṣṇuṃ ca brahmāṇaṃ sabṛhaspatim //
क्रिया करणकार्ये च कर्ता कारणम् एव च असच् च सदसच् चैव तथैव प्रभवाव्ययौ ॥
kriyā karaṇakārye ca kartā kāraṇam eva ca asac ca sadasac caiva tathaiva prabhavāvyayau //
नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च पशूनां पतये चैव नमो ऽस्त्व् अन्धकघातिने ॥
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca paśūnāṃ pataye caiva namo 'stv andhakaghātine //
त्रिजटाय त्रिशीर्षाय त्रिशूलवरधारिणे त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय त्रिपुरघ्नाय वै नमः ॥
trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavaradhāriṇe tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ //
नमश् चण्डाय मुण्डाय विश्वचण्डधराय च दण्डिने शङ्कुकर्णाय दण्डिदण्डाय वै नमः ॥
namaś caṇḍāya muṇḍāya viśvacaṇḍadharāya ca daṇḍine śaṅkukarṇāya daṇḍidaṇḍāya vai namaḥ //
नमो ऽर्धदण्डिकेशाय शुष्काय विकृताय च विलोहिताय धूम्राय नीलग्रीवाय वै नमः ॥
namo 'rdhadaṇḍikeśāya śuṣkāya vikṛtāya ca vilohitāya dhūmrāya nīlagrīvāya vai namaḥ //
नमो ऽस्त्व् अप्रतिरूपाय विरूपाय शिवाय च सूर्याय सूर्यपतये सूर्यध्वजपताकिने ॥
namo 'stv apratirūpāya virūpāya śivāya ca sūryāya sūryapataye sūryadhvajapatākine //
नमः प्रमथनाशाय वृषस्कन्धाय वै नमः नमो हिरण्यगर्भाय हिरण्यकवचाय च ॥
namaḥ pramathanāśāya vṛṣaskandhāya vai namaḥ namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca //
हिरण्यकृतचूडाय हिरण्यपतये नमः शत्रुघाताय चण्डाय पर्णसंघशयाय च ॥
hiraṇyakṛtacūḍāya hiraṇyapataye namaḥ śatrughātāya caṇḍāya parṇasaṃghaśayāya ca //
नमः स्तुताय स्तुतये स्तूयमानाय वै नमः सर्वाय सर्वभक्षाय सर्वभूतान्तरात्मने ॥
namaḥ stutāya stutaye stūyamānāya vai namaḥ sarvāya sarvabhakṣāya sarvabhūtāntarātmane //
नमो होमाय मन्त्राय शुक्लध्वजपताकिने नमो ऽनम्याय नम्याय नमः किलकिलाय च ॥
namo homāya mantrāya śukladhvajapatākine namo 'namyāya namyāya namaḥ kilakilāya ca //
नमस् त्वां शयमानाय शयितायोत्थिताय च स्थिताय धावमानाय कुब्जाय कुटिलाय च ॥
namas tvāṃ śayamānāya śayitāyotthitāya ca sthitāya dhāvamānāya kubjāya kuṭilāya ca //
नमो नर्तनशीलाय मुखवादित्रकारिणे बाधापहाय लुब्धाय गीतवादित्रकारिणे ॥
namo nartanaśīlāya mukhavāditrakāriṇe bādhāpahāya lubdhāya gītavāditrakāriṇe //
नमो ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय बलप्रमथनाय च उग्राय च नमो नित्यं नमश् च दशबाहवे ॥
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya balapramathanāya ca ugrāya ca namo nityaṃ namaś ca daśabāhave //
नमः कपालहस्ताय सितभस्मप्रियाय च विभीषणाय भीमाय भीष्मव्रतधराय च ॥
namaḥ kapālahastāya sitabhasmapriyāya ca vibhīṣaṇāya bhīmāya bhīṣmavratadharāya ca //
नानाविकृतवक्त्राय खड्गजिह्वोग्रदंष्ट्रिणे पक्षमासलवार्धाय तुम्बीवीणाप्रियाय च ॥
nānāvikṛtavaktrāya khaḍgajihvogradaṃṣṭriṇe pakṣamāsalavārdhāya tumbīvīṇāpriyāya ca //
अघोरघोररूपाय घोराघोरतराय च नमः शिवाय शान्ताय नमः शान्ततमाय च ॥
aghoraghorarūpāya ghorāghoratarāya ca namaḥ śivāya śāntāya namaḥ śāntatamāya ca //
नमो बुद्धाय शुद्धाय संविभागप्रियाय च पवनाय पतंगाय नमः सांख्यपराय च ॥
namo buddhāya śuddhāya saṃvibhāgapriyāya ca pavanāya pataṃgāya namaḥ sāṃkhyaparāya ca //
नमश् चण्डैकघण्टाय घण्टाजल्पाय घण्टिने सहस्रशतघण्टाय घण्टामालाप्रियाय च ॥
namaś caṇḍaikaghaṇṭāya ghaṇṭājalpāya ghaṇṭine sahasraśataghaṇṭāya ghaṇṭāmālāpriyāya ca //
प्राणदण्डाय नित्याय नमस् ते लोहिताय च हूंहूंकाराय रुद्राय भगाकारप्रियाय च ॥
prāṇadaṇḍāya nityāya namas te lohitāya ca hūṃhūṃkārāya rudrāya bhagākārapriyāya ca //
नमो ऽपारवते नित्यं गिरिवृक्षप्रियाय च नमो यज्ञाधिपतये भूताय प्रसुताय च ॥
namo 'pāravate nityaṃ girivṛkṣapriyāya ca namo yajñādhipataye bhūtāya prasutāya ca //
यज्ञवाहाय दान्ताय तप्याय च भगाय च नमस् तटाय तट्याय तटिनीपतये नमः ॥
yajñavāhāya dāntāya tapyāya ca bhagāya ca namas taṭāya taṭyāya taṭinīpataye namaḥ //
अन्नदायान्नपतये नमस् त्व् अन्नभुजाय च नमः सहस्रशीर्षाय सहस्रचरणाय च ॥
annadāyānnapataye namas tv annabhujāya ca namaḥ sahasraśīrṣāya sahasracaraṇāya ca //
सहस्रोद्धतशूलाय सहस्रनयनाय च नमो बालार्कवर्णाय बालरूपधराय च ॥
sahasroddhataśūlāya sahasranayanāya ca namo bālārkavarṇāya bālarūpadharāya ca //
नमो बालार्करूपाय बालक्रीडनकाय च नमः शुद्धाय बुद्धाय क्षोभणाय क्षयाय च ॥
namo bālārkarūpāya bālakrīḍanakāya ca namaḥ śuddhāya buddhāya kṣobhaṇāya kṣayāya ca //
तरंगाङ्कितकेशाय मुक्तकेशाय वै नमः नमः षट्कर्मनिष्ठाय त्रिकर्मनियताय च ॥
taraṃgāṅkitakeśāya muktakeśāya vai namaḥ namaḥ ṣaṭkarmaniṣṭhāya trikarmaniyatāya ca //
वर्णाश्रमाणां विधिवत् पृथग्धर्मप्रवर्तिने नमः श्रेष्ठाय ज्येष्ठाय नमः कलकलाय च ॥
varṇāśramāṇāṃ vidhivat pṛthagdharmapravartine namaḥ śreṣṭhāya jyeṣṭhāya namaḥ kalakalāya ca //
श्वेतपिङ्गलनेत्राय कृष्णरक्तेक्षणाय च धर्मकामार्थमोक्षाय क्रथाय क्रथनाय च ॥
śvetapiṅgalanetrāya kṛṣṇaraktekṣaṇāya ca dharmakāmārthamokṣāya krathāya krathanāya ca //
सांख्याय सांख्यमुख्याय योगाधिपतये नमः नमो रथ्याधिरथ्याय चतुष्पथपथाय च ॥
sāṃkhyāya sāṃkhyamukhyāya yogādhipataye namaḥ namo rathyādhirathyāya catuṣpathapathāya ca //
कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने ईशान रुद्रसंघात हरिकेश नमो ऽस्तु ते ॥
kṛṣṇājinottarīyāya vyālayajñopavītine īśāna rudrasaṃghāta harikeśa namo 'stu te //
त्र्यम्बकायाम्बिकानाथ व्यक्ताव्यक्त नमो ऽस्तु ते कालकामदकामघ्न दुष्टोद्वृत्तनिषूदन ॥
tryambakāyāmbikānātha vyaktāvyakta namo 'stu te kālakāmadakāmaghna duṣṭodvṛttaniṣūdana //
सर्वगर्हित सर्वघ्न सद्योजात नमो ऽस्तु ते उन्मादन शतावर्तगङ्गातोयार्द्रमूर्धज ॥
sarvagarhita sarvaghna sadyojāta namo 'stu te unmādana śatāvartagaṅgātoyārdramūrdhaja //
चन्द्रार्धसंयुगावर्त मेघावर्त नमो ऽस्तु ते नमो ऽन्नदानकर्त्रे च अन्नदप्रभवे नमः ॥
candrārdhasaṃyugāvarta meghāvarta namo 'stu te namo 'nnadānakartre ca annadaprabhave namaḥ //
अन्नभोक्त्रे च गोप्त्रे च त्वम् एव प्रलयानल जरायुजाण्डजाश् चैव स्वेदजोद्भिज्ज एव च ॥
annabhoktre ca goptre ca tvam eva pralayānala jarāyujāṇḍajāś caiva svedajodbhijja eva ca //
त्वम् एव देवदेवेश भूतग्रामश् चतुर्विधः चराचरस्य स्रष्टा त्वं प्रतिहर्ता त्वम् एव च ॥
tvam eva devadeveśa bhūtagrāmaś caturvidhaḥ carācarasya sraṣṭā tvaṃ pratihartā tvam eva ca //
त्वम् एव ब्रह्मा विश्वेश अप्सु ब्रह्म वदन्ति ते सर्वस्य परमा योनिः सुधांशो ज्योतिषां निधिः ॥
tvam eva brahmā viśveśa apsu brahma vadanti te sarvasya paramā yoniḥ sudhāṃśo jyotiṣāṃ nidhiḥ //
ऋक्सामानि तथौंकारम् आहुस् त्वां ब्रह्मवादिनः हायि हायि हरे हायि हुवाहावेति वासकृत् ॥
ṛksāmāni tathauṃkāram āhus tvāṃ brahmavādinaḥ hāyi hāyi hare hāyi huvāhāveti vāsakṛt //
गायन्ति त्वां सुरश्रेष्ठाः सामगा ब्रह्मवादिनः यजुर्मय ऋङ्मयश् च सामाथर्वयुतस् तथा ॥
gāyanti tvāṃ suraśreṣṭhāḥ sāmagā brahmavādinaḥ yajurmaya ṛṅmayaś ca sāmātharvayutas tathā //
पठ्यसे ब्रह्मविद्भिस् त्वं कल्पोपनिषदां गणैः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णाश्रमाश् च ये ॥
paṭhyase brahmavidbhis tvaṃ kalpopaniṣadāṃ gaṇaiḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā varṇāśramāś ca ye //
त्वम् एवाश्रमसंघाश् च विद्युत् स्तनितम् एव च संवत्सरस् त्वम् ऋतवो मासा मासार्धम् एव च ॥
tvam evāśramasaṃghāś ca vidyut stanitam eva ca saṃvatsaras tvam ṛtavo māsā māsārdham eva ca //
कला काष्ठा निमेषाश् च नक्षत्राणि युगानि च वृषाणां ककुदं त्वं हि गिरीणां शिखराणि च ॥
kalā kāṣṭhā nimeṣāś ca nakṣatrāṇi yugāni ca vṛṣāṇāṃ kakudaṃ tvaṃ hi girīṇāṃ śikharāṇi ca //
सिंहो मृगाणां पतयस् तक्षकानन्तभोगिनाम् क्षीरोदो ह्य् उदधीनां च मन्त्राणां प्रणवस् तथा ॥
siṃho mṛgāṇāṃ patayas takṣakānantabhoginām kṣīrodo hy udadhīnāṃ ca mantrāṇāṃ praṇavas tathā //
वज्रं प्रहरणानां च व्रतानां सत्यम् एव च त्वम् एवेच्छा च द्वेषश् च रागो मोहः शमः क्षमा ॥
vajraṃ praharaṇānāṃ ca vratānāṃ satyam eva ca tvam evecchā ca dveṣaś ca rāgo mohaḥ śamaḥ kṣamā //
व्यवसायो धृतिर् लोभः कामक्रोधौ जयाजयौ त्वं गदी त्वं शरी चापी खट्वाङ्गी मुद्गरी तथा ॥
vyavasāyo dhṛtir lobhaḥ kāmakrodhau jayājayau tvaṃ gadī tvaṃ śarī cāpī khaṭvāṅgī mudgarī tathā //
छेत्ता भेत्ता प्रहर्ता च नेता मन्तासि नो मतः दशलक्षणसंयुक्तो धर्मो ऽर्थः काम एव च ॥
chettā bhettā prahartā ca netā mantāsi no mataḥ daśalakṣaṇasaṃyukto dharmo 'rthaḥ kāma eva ca //
इन्दुः समुद्रः सरितः पल्वलानि सरांसि च लतावल्ल्यस् तृणौषध्यः पशवो मृगपक्षिणः ॥
induḥ samudraḥ saritaḥ palvalāni sarāṃsi ca latāvallyas tṛṇauṣadhyaḥ paśavo mṛgapakṣiṇaḥ //
द्रव्यकर्मगुणारम्भः कालपुष्पफलप्रदः आदिश् चान्तश् च मध्यश् च गायत्र्य् ओंकार एव च ॥
dravyakarmaguṇārambhaḥ kālapuṣpaphalapradaḥ ādiś cāntaś ca madhyaś ca gāyatry oṃkāra eva ca //
हरितो लोहितः कृष्णो नीलः पीतस् तथा क्षणः कद्रुश् च कपिलो बभ्रुः कपोतो मच्छकस् तथा ॥
harito lohitaḥ kṛṣṇo nīlaḥ pītas tathā kṣaṇaḥ kadruś ca kapilo babhruḥ kapoto macchakas tathā //
सुवर्णरेता विख्यातः सुवर्णश् चाप्य् अथो मतः सुवर्णनामा च तथा सुवर्णप्रिय एव च ॥
suvarṇaretā vikhyātaḥ suvarṇaś cāpy atho mataḥ suvarṇanāmā ca tathā suvarṇapriya eva ca //
त्वम् इन्द्रश् च यमश् चैव वरुणो धनदो ऽनलः उत्फुल्लश् चित्रभानुश् च स्वर्भानुर् भानुर् एव च ॥
tvam indraś ca yamaś caiva varuṇo dhanado 'nalaḥ utphullaś citrabhānuś ca svarbhānur bhānur eva ca //
होत्रं होता च होम्यं च हुतं चैव तथा प्रभुः त्रिसौपर्णस् तथा ब्रह्मन् यजुषां शतरुद्रियम् ॥
hotraṃ hotā ca homyaṃ ca hutaṃ caiva tathā prabhuḥ trisauparṇas tathā brahman yajuṣāṃ śatarudriyam //
पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् प्राणश् च त्वं रजश् च त्वं तमः सत्त्वयुतस् तथा ॥
pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam prāṇaś ca tvaṃ rajaś ca tvaṃ tamaḥ sattvayutas tathā //
प्राणो ऽपानः समानश् च उदानो व्यान एव च उन्मेषश् च निमेषश् च क्षुत्तृङ्जृम्भा तथैव च ॥
prāṇo 'pānaḥ samānaś ca udāno vyāna eva ca unmeṣaś ca nimeṣaś ca kṣuttṛṅjṛmbhā tathaiva ca //
लोहिताङ्गश् च दंष्ट्री च महावक्त्रो महोदरः शुचिरोमा हरिच्छ्मश्रुर् ऊर्ध्वकेशश् चलाचलः ॥
lohitāṅgaś ca daṃṣṭrī ca mahāvaktro mahodaraḥ śuciromā haricchmaśrur ūrdhvakeśaś calācalaḥ //
गीतवादित्रनृत्याङ्गो गीतवादनकप्रियः मत्स्यो जालो जलो ऽजय्यो जलव्यालः कुटीचरः ॥
gītavāditranṛtyāṅgo gītavādanakapriyaḥ matsyo jālo jalo 'jayyo jalavyālaḥ kuṭīcaraḥ //
विकालश् च सुकालश् च दुष्कालः कालनाशनः मृत्युश् चैवाक्षयो ऽन्तश् च क्षमामायाकरोत्करः ॥
vikālaś ca sukālaś ca duṣkālaḥ kālanāśanaḥ mṛtyuś caivākṣayo 'ntaś ca kṣamāmāyākarotkaraḥ //
संवर्तो वर्तकश् चैव संवर्तकबलाहकौ घण्टाकी घण्टकी घण्टी चूडालो लवणोदधिः ॥
saṃvarto vartakaś caiva saṃvartakabalāhakau ghaṇṭākī ghaṇṭakī ghaṇṭī cūḍālo lavaṇodadhiḥ //
ब्रह्मा कालाग्निवक्त्रश् च दण्डी मुण्डस् त्रिदण्डधृक् चतुर्युगश् चतुर्वेदश् चतुर्होत्रश् चतुष्पथः ॥
brahmā kālāgnivaktraś ca daṇḍī muṇḍas tridaṇḍadhṛk caturyugaś caturvedaś caturhotraś catuṣpathaḥ //
चातुराश्रम्यनेता च चातुर्वर्ण्यकरश् च ह क्षराक्षरः प्रियो धूर्तो गणैर् गण्यो गणाधिपः ॥
cāturāśramyanetā ca cāturvarṇyakaraś ca ha kṣarākṣaraḥ priyo dhūrto gaṇair gaṇyo gaṇādhipaḥ //
रक्तमाल्याम्बरधरो गिरीशो गिरिजाप्रियः शिल्पीशः शिल्पिनः श्रेष्ठः सर्वशिल्पिप्रवर्तकः ॥
raktamālyāmbaradharo girīśo girijāpriyaḥ śilpīśaḥ śilpinaḥ śreṣṭhaḥ sarvaśilpipravartakaḥ //
भगनेत्रान्तकश् चण्डः पूष्णो दन्तविनाशनः स्वाहा स्वधा वषट्कारो नमस्कार नमो ऽस्तु ते ॥
bhaganetrāntakaś caṇḍaḥ pūṣṇo dantavināśanaḥ svāhā svadhā vaṣaṭkāro namaskāra namo 'stu te //
गूढव्रतश् च गूढश् च गूढव्रतनिषेवितः तरणस् तारणश् चैव सर्वभूतेषु तारणः ॥
gūḍhavrataś ca gūḍhaś ca gūḍhavrataniṣevitaḥ taraṇas tāraṇaś caiva sarvabhūteṣu tāraṇaḥ //
धाता विधाता संधाता निधाता धारणो धरः तपो ब्रह्म च सत्यं च ब्रह्मचर्यं तथार्जवम् ॥
dhātā vidhātā saṃdhātā nidhātā dhāraṇo dharaḥ tapo brahma ca satyaṃ ca brahmacaryaṃ tathārjavam //
भूतात्मा भूतकृद् भूतो भूतभव्यभवोद्भवः भूर् भुवः स्वरितश् चैव भूतो ह्य् अग्निर् महेश्वरः ॥
bhūtātmā bhūtakṛd bhūto bhūtabhavyabhavodbhavaḥ bhūr bhuvaḥ svaritaś caiva bhūto hy agnir maheśvaraḥ //
ब्रह्मावर्तः सुरावर्तः कामावर्त नमो ऽस्तु ते कामबिम्बविनिर्हन्ता कर्णिकारस्रजप्रियः ॥
brahmāvartaḥ surāvartaḥ kāmāvarta namo 'stu te kāmabimbavinirhantā karṇikārasrajapriyaḥ //
गोनेता गोप्रचारश् च गोवृषेश्वरवाहनः त्रैलोक्यगोप्ता गोविन्दो गोप्ता गोगर्ग एव च ॥
gonetā gopracāraś ca govṛṣeśvaravāhanaḥ trailokyagoptā govindo goptā gogarga eva ca //
अखण्डचन्द्राभिमुखः सुमुखो दुर्मुखो ऽमुखः चतुर्मुखो बहुमुखो रणेष्व् अभिमुखः सदा ॥
akhaṇḍacandrābhimukhaḥ sumukho durmukho 'mukhaḥ caturmukho bahumukho raṇeṣv abhimukhaḥ sadā //
हिरण्यगर्भः शकुनिर् धनदो ऽर्थपतिर् विराट् अधर्महा महादक्षो दण्डधारो रणप्रियः ॥
hiraṇyagarbhaḥ śakunir dhanado 'rthapatir virāṭ adharmahā mahādakṣo daṇḍadhāro raṇapriyaḥ //
तिष्ठन् स्थिरश् च स्थाणुश् च निष्कम्पश् च सुनिश्चलः दुर्वारणो दुर्विषहो दुःसहो दुरतिक्रमः ॥
tiṣṭhan sthiraś ca sthāṇuś ca niṣkampaś ca suniścalaḥ durvāraṇo durviṣaho duḥsaho duratikramaḥ //
दुर्धरो दुर्वशो नित्यो दुर्दर्पो विजयो जयः शशः शशाङ्कनयनशीतोष्णः क्षुत् तृषा जरा ॥
durdharo durvaśo nityo durdarpo vijayo jayaḥ śaśaḥ śaśāṅkanayanaśītoṣṇaḥ kṣut tṛṣā jarā //
आधयो व्याधयश् चैव व्याधिहा व्याधिपश् च यः सह्यो यज्ञमृगव्याधो व्याधीनाम् आकरो ऽकरः ॥
ādhayo vyādhayaś caiva vyādhihā vyādhipaś ca yaḥ sahyo yajñamṛgavyādho vyādhīnām ākaro 'karaḥ //
शिखण्डी पुण्डरीकश् च पुण्डरीकावलोकनः दण्डधृक् चक्रदण्डश् च रौद्रभागविनाशनः ॥
śikhaṇḍī puṇḍarīkaś ca puṇḍarīkāvalokanaḥ daṇḍadhṛk cakradaṇḍaś ca raudrabhāgavināśanaḥ //
विषपो ऽमृतपश् चैव सुरापः क्षीरसोमपः मधुपश् चापपश् चैव सर्वपश् च बलाबलः ॥
viṣapo 'mṛtapaś caiva surāpaḥ kṣīrasomapaḥ madhupaś cāpapaś caiva sarvapaś ca balābalaḥ //
वृषाङ्गराम्भो वृषभस् तथा वृषभलोचनः वृषभश् चैव विख्यातो लोकानां लोकसंस्कृतः ॥
vṛṣāṅgarāmbho vṛṣabhas tathā vṛṣabhalocanaḥ vṛṣabhaś caiva vikhyāto lokānāṃ lokasaṃskṛtaḥ //
चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयं च पितामहः अग्निष्टोमस् तथा देहो धर्मकर्मप्रसाधितः ॥
candrādityau cakṣuṣī te hṛdayaṃ ca pitāmahaḥ agniṣṭomas tathā deho dharmakarmaprasādhitaḥ //
न ब्रह्मा न च गोविन्दः पुराण-ऋषयो न च माहात्म्यं वेदितुं शक्ता याथातथ्येन ते शिव ॥
na brahmā na ca govindaḥ purāṇa-ṛṣayo na ca māhātmyaṃ vedituṃ śaktā yāthātathyena te śiva //
शिवा या मूर्तयः सूक्ष्मास् ते मह्यं यान्तु दर्शनम् ताभिर् मां सर्वतो रक्ष पिता पुत्रम् इवौरसम् ॥
śivā yā mūrtayaḥ sūkṣmās te mahyaṃ yāntu darśanam tābhir māṃ sarvato rakṣa pitā putram ivaurasam //
रक्ष मां रक्षणीयो ऽहं तवानघ नमो ऽस्तु ते भक्तानुकम्पी भगवान् भक्तश् चाहं सदा त्वयि ॥
rakṣa māṃ rakṣaṇīyo 'haṃ tavānagha namo 'stu te bhaktānukampī bhagavān bhaktaś cāhaṃ sadā tvayi //
यः सहस्राण्य् अनेकानि पुंसाम् आवृत्य दुर्दृशाम् तिष्ठत्य् एकः समुद्रान्ते स मे गोप्तास्तु नित्यशः ॥
yaḥ sahasrāṇy anekāni puṃsām āvṛtya durdṛśām tiṣṭhaty ekaḥ samudrānte sa me goptāstu nityaśaḥ //
यं विनिद्रा जितश्वासाः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास् तस्मै योगात्मने नमः ॥
yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ jyotiḥ paśyanti yuñjānās tasmai yogātmane namaḥ //
संभक्ष्य सर्वभूतानि युगान्ते समुपस्थिते यः शेते जलमध्यस्थस् तं प्रपद्ये ऽम्बुशायिनम् ॥
saṃbhakṣya sarvabhūtāni yugānte samupasthite yaḥ śete jalamadhyasthas taṃ prapadye 'mbuśāyinam //
प्रविश्य वदनं राहोर् यः सोमं पिबते निशि ग्रसत्य् अर्कं च स्वर्भानुर् भूत्वा सोमाग्निर् एव च ॥
praviśya vadanaṃ rāhor yaḥ somaṃ pibate niśi grasaty arkaṃ ca svarbhānur bhūtvā somāgnir eva ca //
अङ्गुष्ठमात्राः पुरुषा देहस्थाः सर्वदेहिनाम् रक्षन्तु ते च मां नित्यं नित्यं चाप्याययन्तु माम् ॥
aṅguṣṭhamātrāḥ puruṣā dehasthāḥ sarvadehinām rakṣantu te ca māṃ nityaṃ nityaṃ cāpyāyayantu mām //
येनाप्य् उत्पादिता गर्भा अपो भागगताश् च ये तेषां स्वाहा स्वधा चैव आप्नुवन्ति स्वदन्ति च ॥
yenāpy utpāditā garbhā apo bhāgagatāś ca ye teṣāṃ svāhā svadhā caiva āpnuvanti svadanti ca //
येन रोहन्ति देहस्थाः प्राणिनो रोदयन्ति च हर्षयन्ति न कृष्यन्ति नमस् तेभ्यस् तु नित्यशः ॥
yena rohanti dehasthāḥ prāṇino rodayanti ca harṣayanti na kṛṣyanti namas tebhyas tu nityaśaḥ //
ये समुद्रे नदीदुर्गे पर्वतेषु गुहासु च वृक्षमूलेषु गोष्ठेषु कान्तारगहनेषु च ॥
ye samudre nadīdurge parvateṣu guhāsu ca vṛkṣamūleṣu goṣṭheṣu kāntāragahaneṣu ca //
चतुष्पथेषु रथ्यासु चत्वरेषु सभासु च हस्त्यश्वरथशालासु जीर्णोद्यानालयेषु च ॥
catuṣpatheṣu rathyāsu catvareṣu sabhāsu ca hastyaśvarathaśālāsu jīrṇodyānālayeṣu ca //
येषु पञ्चसु भूतेषु दिशासु विदिशासु च इन्द्रार्कयोर् मध्यगता ये च चन्द्रार्करश्मिषु ॥
yeṣu pañcasu bhūteṣu diśāsu vidiśāsu ca indrārkayor madhyagatā ye ca candrārkaraśmiṣu //
रसातलगता ये च ये च तस्मात् परं गताः नमस् तेभ्यो नमस् तेभ्यो नमस् तेभ्यस् तु सर्वशः ॥
rasātalagatā ye ca ye ca tasmāt paraṃ gatāḥ namas tebhyo namas tebhyo namas tebhyas tu sarvaśaḥ //
सर्वस् त्वं सर्वगो देवः सर्वभूतपतिर् भवः सर्वभूतान्तरात्मा च तेन त्वं न निमन्त्रितः ॥
sarvas tvaṃ sarvago devaḥ sarvabhūtapatir bhavaḥ sarvabhūtāntarātmā ca tena tvaṃ na nimantritaḥ //
त्वम् एव चेज्यसे देव यज्ञैर् विविधदक्षिणैः त्वम् एव कर्ता सर्वस्य तेन त्वं न निमन्त्रितः ॥
tvam eva cejyase deva yajñair vividhadakṣiṇaiḥ tvam eva kartā sarvasya tena tvaṃ na nimantritaḥ //
अथवा मायया देव मोहितः सूक्ष्मया तव तस्मात् तु कारणाद् वापि त्वं मया न निमन्त्रितः ॥
athavā māyayā deva mohitaḥ sūkṣmayā tava tasmāt tu kāraṇād vāpi tvaṃ mayā na nimantritaḥ //
प्रसीद मम देवेश त्वम् एव शरणं मम त्वं गतिस् त्वं प्रतिष्ठा च न चान्यो ऽस्तीति मे मतिः ॥
prasīda mama deveśa tvam eva śaraṇaṃ mama tvaṃ gatis tvaṃ pratiṣṭhā ca na cānyo 'stīti me matiḥ //
स्तुत्वैवं स महादेवं विरराम महामतिः भगवान् अपि सुप्रीतः पुनर् दक्षम् अभाषत ॥
stutvaivaṃ sa mahādevaṃ virarāma mahāmatiḥ bhagavān api suprītaḥ punar dakṣam abhāṣata //
परितुष्टो ऽस्मि ते दक्ष स्तवेनानेन सुव्रत बहुना तु किम् उक्तेन मत्समीपं गमिष्यसि ॥
parituṣṭo 'smi te dakṣa stavenānena suvrata bahunā tu kim uktena matsamīpaṃ gamiṣyasi //
तथैवम् अब्रवीद् वाक्यं त्रैलोक्याधिपतिर् भवः कृत्वाश्वासकरं वाक्यं सर्वज्ञो वाक्यसंहितम् ॥
tathaivam abravīd vākyaṃ trailokyādhipatir bhavaḥ kṛtvāśvāsakaraṃ vākyaṃ sarvajño vākyasaṃhitam //
दक्ष दुःखं न कर्तव्यं यज्ञविध्वंसनं प्रति अहं यज्ञहनस् तुभ्यं दृष्टम् एतत् पुरानघ ॥
dakṣa duḥkhaṃ na kartavyaṃ yajñavidhvaṃsanaṃ prati ahaṃ yajñahanas tubhyaṃ dṛṣṭam etat purānagha //
भूयश् च त्वं वरम् इमं मत्तो गृह्णीष्व सुव्रत प्रसन्नसुमुखो भूत्वा ममैकाग्रमनाः शृणु ॥
bhūyaś ca tvaṃ varam imaṃ matto gṛhṇīṣva suvrata prasannasumukho bhūtvā mamaikāgramanāḥ śṛṇu //
अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य वै प्रजापते मत्प्रसादात् फलभागी भविष्यसि ॥
aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya vai prajāpate matprasādāt phalabhāgī bhaviṣyasi //
वेदान् षडङ्गान् बुध्यस्व सांख्ययोगांश् च कृत्स्नशः तपश् च विपुलं तप्त्वा दुश्चरं देवदानवैः ॥
vedān ṣaḍaṅgān budhyasva sāṃkhyayogāṃś ca kṛtsnaśaḥ tapaś ca vipulaṃ taptvā duścaraṃ devadānavaiḥ //
अब्दैर् द्वादशभिर् युक्तं गूढम् अप्रज्ञनिन्दितम् वर्णाश्रमकृतैर् धर्मैर् विनीतं न क्वचित् क्वचित् ॥
abdair dvādaśabhir yuktaṃ gūḍham aprajñaninditam varṇāśramakṛtair dharmair vinītaṃ na kvacit kvacit //
समागतं व्यवसितं पशुपाशविमोक्षणम् सर्वेषाम् आश्रमाणां च मया पाशुपतं व्रतम् ॥
samāgataṃ vyavasitaṃ paśupāśavimokṣaṇam sarveṣām āśramāṇāṃ ca mayā pāśupataṃ vratam //
उत्पादितं दक्ष शुभं सर्वपापविमोचनम् अस्य चीर्णस्य यत् सम्यक् फलं भवति पुष्कलम् तच् चास्तु सुमहाभाग मानसस् त्यज्यतां ज्वरः ॥
utpāditaṃ dakṣa śubhaṃ sarvapāpavimocanam asya cīrṇasya yat samyak phalaṃ bhavati puṣkalam tac cāstu sumahābhāga mānasas tyajyatāṃ jvaraḥ //
एवम् उक्त्वा तु देवेशः सपत्नीकः सहानुगः अदर्शनम् अनुप्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः ॥
evam uktvā tu deveśaḥ sapatnīkaḥ sahānugaḥ adarśanam anuprāpto dakṣasyāmitatejasaḥ //
अवाप्य च तथा भागं यथोक्तं चोमया भवः ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यभजत् तदा ॥
avāpya ca tathā bhāgaṃ yathoktaṃ comayā bhavaḥ jvaraṃ ca sarvadharmajño bahudhā vyabhajat tadā //
शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणुध्वम् अथ वै द्विजाः शिखाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु ॥
śāntyarthaṃ sarvabhūtānāṃ śṛṇudhvam atha vai dvijāḥ śikhābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilājatu //
अपां तु नीलिकां विद्यान् निर्मोको भुजगेषु च खोरकः सौरभेयाणाम् ऊखरः पृथिवीतले ॥
apāṃ tu nīlikāṃ vidyān nirmoko bhujageṣu ca khorakaḥ saurabheyāṇām ūkharaḥ pṛthivītale //
शुनाम् अपि च धर्मज्ञा दृष्टिप्रत्यवरोधनम् रन्ध्रागतम् अथाश्वानां शिखोद्भेदश् च बर्हिणाम् ॥
śunām api ca dharmajñā dṛṣṭipratyavarodhanam randhrāgatam athāśvānāṃ śikhodbhedaś ca barhiṇām //
नेत्ररागः कोकिलानां द्वेषः प्रोक्तो महात्मनाम् जनानाम् अपि भेदश् च सर्वेषाम् इति नः श्रुतम् ॥
netrarāgaḥ kokilānāṃ dveṣaḥ prokto mahātmanām janānām api bhedaś ca sarveṣām iti naḥ śrutam //
शुकानाम् अपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः शार्दूलेष्व् अथ वै विप्राः श्रमो ज्वर इहोच्यते ॥
śukānām api sarveṣāṃ hikkikā procyate jvaraḥ śārdūleṣv atha vai viprāḥ śramo jvara ihocyate //
मानुषेषु च सर्वज्ञा ज्वरो नामैष कीर्तितः मरणे जन्मनि तथा मध्ये चापि निवेशितः ॥
mānuṣeṣu ca sarvajñā jvaro nāmaiṣa kīrtitaḥ maraṇe janmani tathā madhye cāpi niveśitaḥ //
एतन् माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः नमस्यश् चैव मान्यश् च सर्वप्राणिभिर् ईश्वरः ॥
etan māheśvaraṃ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ namasyaś caiva mānyaś ca sarvaprāṇibhir īśvaraḥ //
इमां ज्वरोत्पत्तिम् अदीनमानसः पठेत् सदा यः सुसमाहितो नरः विमुक्तरोगः स नरो मुदायुतो लभेत कामांश् च यथामनीषितान्
imāṃ jvarotpattim adīnamānasaḥ paṭhet sadā yaḥ susamāhito naraḥ vimuktarogaḥ sa naro mudāyuto labheta kāmāṃś ca yathāmanīṣitān
दक्षप्रोक्तं स्तवं चापि कीर्तयेद् यः शृणोति वा नाशुभं प्राप्नुयात् किंचिद् दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात् ॥
dakṣaproktaṃ stavaṃ cāpi kīrtayed yaḥ śṛṇoti vā nāśubhaṃ prāpnuyāt kiṃcid dīrgham āyur avāpnuyāt //
यथा सर्वेषु देवेषु वरिष्ठो भगवान् भवः तथा स्तवो वरिष्ठो ऽयं स्तवानां दक्षनिर्मितः ॥
yathā sarveṣu deveṣu variṣṭho bhagavān bhavaḥ tathā stavo variṣṭho 'yaṃ stavānāṃ dakṣanirmitaḥ //
यशःस्वर्गसुरैश्वर्यवित्तादिजयकाङ्क्षिभिः स्तोतव्यो भक्तिम् आस्थाय विद्याकामैश् च यत्नतः ॥
yaśaḥsvargasuraiśvaryavittādijayakāṅkṣibhiḥ stotavyo bhaktim āsthāya vidyākāmaiś ca yatnataḥ //
व्याधितो दुःखितो दीनो नरो ग्रस्तो भयादिभिः राजकार्यनियुक्तो वा मुच्यते महतो भयात् ॥
vyādhito duḥkhito dīno naro grasto bhayādibhiḥ rājakāryaniyukto vā mucyate mahato bhayāt //
अनेनैव च देहेन गणानां च महेश्वरात् इह लोके सुखं प्राप्य गणराड् उपजायते ॥
anenaiva ca dehena gaṇānāṃ ca maheśvarāt iha loke sukhaṃ prāpya gaṇarāḍ upajāyate //
न यक्षा न पिशाचा वा न नागा न विनायकाः कुर्युर् विघ्नं गृहे तस्य यत्र संस्तूयते भवः ॥
na yakṣā na piśācā vā na nāgā na vināyakāḥ kuryur vighnaṃ gṛhe tasya yatra saṃstūyate bhavaḥ //
शृणुयाद् वा इदं नारी भक्त्याथ भवभाविता पितृपक्षे भर्तृपक्षे पूज्या भवति चैव ह ॥
śṛṇuyād vā idaṃ nārī bhaktyātha bhavabhāvitā pitṛpakṣe bhartṛpakṣe pūjyā bhavati caiva ha //
शृणुयाद् वा इदं सर्वं कीर्तयेद् वाप्य् अभीक्ष्णशः तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं गच्छन्त्य् अविघ्नतः ॥
śṛṇuyād vā idaṃ sarvaṃ kīrtayed vāpy abhīkṣṇaśaḥ tasya sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ gacchanty avighnataḥ //
मनसा चिन्तितं यच् च यच् च वाचाप्य् उदाहृतम् सर्वं संपद्यते तस्य स्तवस्यास्यानुकीर्तनात् ॥
manasā cintitaṃ yac ca yac ca vācāpy udāhṛtam sarvaṃ saṃpadyate tasya stavasyāsyānukīrtanāt //
देवस्य सगुहस्याथ देव्या नन्दीश्वरस्य च बलिं विभजतः कृत्वा दमेन नियमेन च ॥
devasya saguhasyātha devyā nandīśvarasya ca baliṃ vibhajataḥ kṛtvā damena niyamena ca //
ततः प्रयुक्तो गृह्णीयान् नामान्य् आशु यथाक्रमम् ईप्सितांल् लभते ऽप्य् अर्थान् कामान् भोगांश् च मानवः ॥
tataḥ prayukto gṛhṇīyān nāmāny āśu yathākramam īpsitāṃl labhate 'py arthān kāmān bhogāṃś ca mānavaḥ //
मृतश् च स्वर्गम् आप्नोति स्त्रीसहस्रसमावृतः सर्वकामसुयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः ॥
mṛtaś ca svargam āpnoti strīsahasrasamāvṛtaḥ sarvakāmasuyukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ //
पठन् दक्षकृतं स्तोत्रं सर्वपापैः प्रमुच्यते मृतश् च गणसायुज्यं पूज्यमानः सुरासुरैः ॥
paṭhan dakṣakṛtaṃ stotraṃ sarvapāpaiḥ pramucyate mṛtaś ca gaṇasāyujyaṃ pūjyamānaḥ surāsuraiḥ //
वृषेण विनियुक्तेन विमानेन विराजते आभूतसंप्लवस्थायी रुद्रस्यानुचरो भवेत् ॥
vṛṣeṇa viniyuktena vimānena virājate ābhūtasaṃplavasthāyī rudrasyānucaro bhavet //
इत्य् आह भगवान् व्यासः पराशरसुतः प्रभुः नैतद् वेदयते कश्चिन् नैतच् छ्राव्यं च कस्यचित् ॥
ity āha bhagavān vyāsaḥ parāśarasutaḥ prabhuḥ naitad vedayate kaścin naitac chrāvyaṃ ca kasyacit //
श्रुत्वेमं परमं गुह्यं ये ऽपि स्युः पापयोनयः वैश्याः स्त्रियश् च शूद्राश् च रुद्रलोकम् अवाप्नुयुः ॥
śrutvemaṃ paramaṃ guhyaṃ ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ vaiśyāḥ striyaś ca śūdrāś ca rudralokam avāpnuyuḥ //
श्रावयेद् यश् च विप्रेभ्यः सदा पर्वसु पर्वसु रुद्रलोकम् अवाप्नोति द्विजो वै नात्र संशयः ॥
śrāvayed yaś ca viprebhyaḥ sadā parvasu parvasu rudralokam avāpnoti dvijo vai nātra saṃśayaḥ //