स्तुत्वैवं मुनिशार्दूलाः प्रणम्य च सनातनम् वासुदेवं जगन्नाथं सर्वकामफलप्रदम् ॥
stutvaivaṃ muniśārdūlāḥ praṇamya ca sanātanam vāsudevaṃ jagannāthaṃ sarvakāmaphalapradam //
चिन्ताविष्टो महीपालः कुशान् आस्तीर्य भूतले वस्त्रं च तन्मना भूत्वा सुष्वाप धरणीतले ॥
cintāviṣṭo mahīpālaḥ kuśān āstīrya bhūtale vastraṃ ca tanmanā bhūtvā suṣvāpa dharaṇītale //
कथं प्रत्यक्षम् अभ्येति देवदेवो जनार्दनः मम चार्तिहरो देवस् तदासाव् इति चिन्तयन् ॥
kathaṃ pratyakṣam abhyeti devadevo janārdanaḥ mama cārtiharo devas tadāsāv iti cintayan //
सुप्तस्य तस्य नृपतेर् वासुदेवो जगद्गुरुः आत्मानं दर्शयाम् आस शङ्खचक्रगदाभृतम् ॥
suptasya tasya nṛpater vāsudevo jagadguruḥ ātmānaṃ darśayām āsa śaṅkhacakragadābhṛtam //
स ददर्श तु सप्रेम देवदेवं जगद्गुरुम् शङ्खचक्रधरं देवं गदाचक्रोग्रपाणिनम् ॥
sa dadarśa tu saprema devadevaṃ jagadgurum śaṅkhacakradharaṃ devaṃ gadācakrograpāṇinam //
शार्ङ्गबाणधरं देवं ज्वलत्तेजोतिमण्डलम् युगान्तादित्यवर्णाभं नीलवैदूर्यसंनिभम् ॥
śārṅgabāṇadharaṃ devaṃ jvalattejotimaṇḍalam yugāntādityavarṇābhaṃ nīlavaidūryasaṃnibham //
सुपर्णांसे तम् आसीनं षोडशार्धभुजं शुभम् स चास्मै प्राब्रवीद् धीराः साधु राजन् महामते ॥
suparṇāṃse tam āsīnaṃ ṣoḍaśārdhabhujaṃ śubham sa cāsmai prābravīd dhīrāḥ sādhu rājan mahāmate //
क्रतुनानेन दिव्येन तथा भक्त्या च श्रद्धया तुष्टो ऽस्मि ते महीपाल वृथा किम् अनुशोचसि ॥
kratunānena divyena tathā bhaktyā ca śraddhayā tuṣṭo 'smi te mahīpāla vṛthā kim anuśocasi //
यद् अत्र प्रतिमा राजञ् जगत्पूज्या सनातनी यथा सा प्राप्यते भूप तदुपायं ब्रवीमि ते ॥
yad atra pratimā rājañ jagatpūjyā sanātanī yathā sā prāpyate bhūpa tadupāyaṃ bravīmi te //
गतायाम् अद्य शर्वर्यां निर्मले भास्करोदिते सागरस्य जलस्यान्ते नानाद्रुमविभूषिते ॥
gatāyām adya śarvaryāṃ nirmale bhāskarodite sāgarasya jalasyānte nānādrumavibhūṣite //
जलं तथैव वेलायां दृश्यते तत्र वै महत् लवणस्योदधे राजंस् तरङ्गैः समभिप्लुतम् ॥
jalaṃ tathaiva velāyāṃ dṛśyate tatra vai mahat lavaṇasyodadhe rājaṃs taraṅgaiḥ samabhiplutam //
कूलान्ते हि महावृक्षः स्थितः स्थलजलेषु च वेलाभिर् हन्यमानश् च न चासौ कम्पते द्रुमः ॥
kūlānte hi mahāvṛkṣaḥ sthitaḥ sthalajaleṣu ca velābhir hanyamānaś ca na cāsau kampate drumaḥ //
परशुम् आदाय हस्तेन ऊर्मेर् अन्तस् ततो व्रज एकाकी विहरन् राजन् स त्वं पश्यसि पादपम् ॥
paraśum ādāya hastena ūrmer antas tato vraja ekākī viharan rājan sa tvaṃ paśyasi pādapam //
ईदृक् चिह्नं समालोक्य छेदय त्वम् अशङ्कितः छेद्यमानं तु तं वृक्षं प्रातर् अद्भुतदर्शनम् ॥
īdṛk cihnaṃ samālokya chedaya tvam aśaṅkitaḥ chedyamānaṃ tu taṃ vṛkṣaṃ prātar adbhutadarśanam //
दृष्ट्वा तेनैव संचिन्त्य ततो भूपाल दर्शनात् कुरु तां प्रतिमां दिव्यां जहि चिन्तां विमोहिनीम् ॥
dṛṣṭvā tenaiva saṃcintya tato bhūpāla darśanāt kuru tāṃ pratimāṃ divyāṃ jahi cintāṃ vimohinīm //
एवम् उक्त्वा महाभागो जगामादर्शनं हरिः स चापि स्वप्नम् आलोक्य परं विस्मयम् आगतः ॥
evam uktvā mahābhāgo jagāmādarśanaṃ hariḥ sa cāpi svapnam ālokya paraṃ vismayam āgataḥ //
तां निशां स समुद्वीक्ष्य स्थितस् तद्गतमानसः व्याहरन् वैष्णवान् मन्त्रान् सूक्तं चैव तदात्मकम् ॥
tāṃ niśāṃ sa samudvīkṣya sthitas tadgatamānasaḥ vyāharan vaiṣṇavān mantrān sūktaṃ caiva tadātmakam //
प्रगतायां रजन्यां तु उत्थितो नान्यमानसः स स्नात्वा सागरे सम्यग् यथावद् विधिना ततः ॥
pragatāyāṃ rajanyāṃ tu utthito nānyamānasaḥ sa snātvā sāgare samyag yathāvad vidhinā tataḥ //
दत्त्वा दानं च विप्रेभ्यो ग्रामांश् च नगराणि च कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म जगाम स नृपोत्तमः ॥
dattvā dānaṃ ca viprebhyo grāmāṃś ca nagarāṇi ca kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma jagāma sa nṛpottamaḥ //
न चाश्वो न पदातिश् च न गजो न च सारथिः एकाकी स महावेलां प्रविवेश महीपतिः ॥
na cāśvo na padātiś ca na gajo na ca sārathiḥ ekākī sa mahāvelāṃ praviveśa mahīpatiḥ //
तं ददर्श महावृक्षं तेजस्वन्तं महाद्रुमम् महातिगमहारोहं पुण्यं विपुलम् एव च ॥
taṃ dadarśa mahāvṛkṣaṃ tejasvantaṃ mahādrumam mahātigamahārohaṃ puṇyaṃ vipulam eva ca //
महोत्सेधं महाकायं प्रसुप्तं च जलान्तिके सान्द्रमाञ्जिष्ठवर्णाभं नामजातिविवर्जितम् ॥
mahotsedhaṃ mahākāyaṃ prasuptaṃ ca jalāntike sāndramāñjiṣṭhavarṇābhaṃ nāmajātivivarjitam //
नरनाथस् तदा विप्रा द्रुमं दृष्ट्वा मुदान्वितः परशुना शातयाम् आस निशितेन दृढेन च ॥
naranāthas tadā viprā drumaṃ dṛṣṭvā mudānvitaḥ paraśunā śātayām āsa niśitena dṛḍhena ca //
द्वैधीकर्तुमनास् तत्र बभूवेन्द्रसखः स च निरीक्ष्यमाणे काष्ठे तु बभूवाद्भुतदर्शनम् ॥
dvaidhīkartumanās tatra babhūvendrasakhaḥ sa ca nirīkṣyamāṇe kāṣṭhe tu babhūvādbhutadarśanam //
विश्वकर्मा च विष्णुश् च विप्ररूपधराव् उभौ आजग्मतुर् महाभागौ तदा तुल्याग्रजन्मनौ ॥
viśvakarmā ca viṣṇuś ca viprarūpadharāv ubhau ājagmatur mahābhāgau tadā tulyāgrajanmanau //
ज्वलमानौ स्वतेजोभिर् दिव्यस्रगनुलेपनौ अथ तौ तं समागम्य नृपम् इन्द्रसखं तदा ॥
jvalamānau svatejobhir divyasraganulepanau atha tau taṃ samāgamya nṛpam indrasakhaṃ tadā //
ताव् ऊचतुर् महाराज किम् अत्र त्वं करिष्यसि किमर्थं च महाबाहो शातितश् च वनस्पतिः ॥
tāv ūcatur mahārāja kim atra tvaṃ kariṣyasi kimarthaṃ ca mahābāho śātitaś ca vanaspatiḥ //
असहायो महादुर्गे निर्जने गहने वने महासिन्धुतटे चैव कथं वै शातितो द्रुमः ॥
asahāyo mahādurge nirjane gahane vane mahāsindhutaṭe caiva kathaṃ vai śātito drumaḥ //
तयोः श्रुत्वा वचो विप्राः स तु राजा मुदान्वितः बभाषे वचनं ताभ्यां मृदुलं मधुरं तथा ॥
tayoḥ śrutvā vaco viprāḥ sa tu rājā mudānvitaḥ babhāṣe vacanaṃ tābhyāṃ mṛdulaṃ madhuraṃ tathā //
दृष्ट्वा तौ ब्राह्मणौ तत्र चन्द्रसूर्याव् इवागतौ नमस्कृत्य जगन्नाथाव् अवाङ्मुखम् अवस्थितः ॥
dṛṣṭvā tau brāhmaṇau tatra candrasūryāv ivāgatau namaskṛtya jagannāthāv avāṅmukham avasthitaḥ //
देवदेवम् अनाद्यन्तम् अनन्तं जगतां पतिम् आराधयितुं प्रतिमां करोमीति मतिर् मम ॥
devadevam anādyantam anantaṃ jagatāṃ patim ārādhayituṃ pratimāṃ karomīti matir mama //
अहं स देवदेवेन परमेण महात्मना स्वप्नान्ते च समुद्दिष्टो भवद्भ्यां श्रावितं मया ॥
ahaṃ sa devadevena parameṇa mahātmanā svapnānte ca samuddiṣṭo bhavadbhyāṃ śrāvitaṃ mayā //
राज्ञस् तु वचनं श्रुत्वा देवेन्द्रप्रतिमस्य च प्रहस्य तस्मै विश्वेशस् तुष्टो वचनम् अब्रवीत् ॥
rājñas tu vacanaṃ śrutvā devendrapratimasya ca prahasya tasmai viśveśas tuṣṭo vacanam abravīt //
साधु साधु महीपाल यद् एतन् मतम् उत्तमम् संसारसागरे घोरे कदलीदलसंनिभे ॥
sādhu sādhu mahīpāla yad etan matam uttamam saṃsārasāgare ghore kadalīdalasaṃnibhe //
निःसारे दुःखबहुले कामक्रोधसमाकुले इन्द्रियावर्तकलिले दुस्तरे रोमहर्षणे ॥
niḥsāre duḥkhabahule kāmakrodhasamākule indriyāvartakalile dustare romaharṣaṇe //
नानाव्याधिशतावर्ते जलबुद्बुदसंनिभे यतस् ते मतिर् उत्पन्ना विष्णोर् आराधनाय वै ॥
nānāvyādhiśatāvarte jalabudbudasaṃnibhe yatas te matir utpannā viṣṇor ārādhanāya vai //
धन्यस् त्वं नृपशार्दूल गुणैः सर्वैर् अलंकृतः सप्रजा पृथिवी धन्या सशैलवनकानना ॥
dhanyas tvaṃ nṛpaśārdūla guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ saprajā pṛthivī dhanyā saśailavanakānanā //
सपुरग्रामनगरा चतुर्वर्णैर् अलंकृता यत्र त्वं नृपशार्दूल प्रजाः पालयिता प्रभुः ॥
sapuragrāmanagarā caturvarṇair alaṃkṛtā yatra tvaṃ nṛpaśārdūla prajāḥ pālayitā prabhuḥ //
एह्य् एहि सुमहाभाग द्रुमे ऽस्मिन् सुखशीतले आवाभ्यां सह तिष्ठ त्वं कथाभिर् धर्मसंश्रितः ॥
ehy ehi sumahābhāga drume 'smin sukhaśītale āvābhyāṃ saha tiṣṭha tvaṃ kathābhir dharmasaṃśritaḥ //
अयं मम सहायस् तु आगतः शिल्पिनां वरः विश्वकर्मसमः साक्षान् निपुणः सर्वकर्मसु मयोद्दिष्टां तु प्रतिमां करोत्य् एष तटं त्यज ॥
ayaṃ mama sahāyas tu āgataḥ śilpināṃ varaḥ viśvakarmasamaḥ sākṣān nipuṇaḥ sarvakarmasu mayoddiṣṭāṃ tu pratimāṃ karoty eṣa taṭaṃ tyaja //
श्रुत्वैवं वचनं तस्य तदा राजा द्विजन्मनः सागरस्य तटं त्यक्त्वा गत्वा तस्य समीपतः ॥
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya tadā rājā dvijanmanaḥ sāgarasya taṭaṃ tyaktvā gatvā tasya samīpataḥ //
तस्थौ स नृपतिश्रेष्ठो वृक्षच्छाये सुशीतले ततस् तस्मै स विश्वात्मा ददाव् आज्ञां द्विजाकृतिः ॥
tasthau sa nṛpatiśreṣṭho vṛkṣacchāye suśītale tatas tasmai sa viśvātmā dadāv ājñāṃ dvijākṛtiḥ //
शिल्पिमुख्याय विप्रेन्द्राः कुरुष्व प्रतिमा इति कृष्णरूपं परं शान्तं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् ॥
śilpimukhyāya viprendrāḥ kuruṣva pratimā iti kṛṣṇarūpaṃ paraṃ śāntaṃ padmapattrāyatekṣaṇam //
श्रीवत्सकौस्तुभधरं शङ्खचक्रगदाधरम् गौराङ्गं क्षीरवर्णाभं द्वितीयं स्वस्तिकाङ्कितम् ॥
śrīvatsakaustubhadharaṃ śaṅkhacakragadādharam gaurāṅgaṃ kṣīravarṇābhaṃ dvitīyaṃ svastikāṅkitam //
लाङ्गलास्त्रधरं देवम् अनन्ताख्यं महाबलम् देवदानवगन्धर्वयक्षविद्याधरोरगैः ॥
lāṅgalāstradharaṃ devam anantākhyaṃ mahābalam devadānavagandharvayakṣavidyādharoragaiḥ //
न विज्ञातो हि तस्यान्तस् तेनानन्त इति स्मृतः भगिनीं वासुदेवस्य रुक्मवर्णां सुशोभनाम् ॥
na vijñāto hi tasyāntas tenānanta iti smṛtaḥ bhaginīṃ vāsudevasya rukmavarṇāṃ suśobhanām //
तृतीयां वै सुभद्रां च सर्वलक्षणलक्षिताम् ॥
tṛtīyāṃ vai subhadrāṃ ca sarvalakṣaṇalakṣitām //
श्रुत्वैतद् वचनं तस्य विश्वकर्मा सुकर्मकृत् तत्क्षणात् कारयाम् आस प्रतिमाः शुभलक्षणाः ॥
śrutvaitad vacanaṃ tasya viśvakarmā sukarmakṛt tatkṣaṇāt kārayām āsa pratimāḥ śubhalakṣaṇāḥ //
प्रथमं शुक्लवर्णाभं शारदेन्दुसमप्रभम् आरक्ताक्षं महाकायं स्फटाविकटमस्तकम् ॥
prathamaṃ śuklavarṇābhaṃ śāradendusamaprabham āraktākṣaṃ mahākāyaṃ sphaṭāvikaṭamastakam //
नीलाम्बरधरं चोग्रं बलं बलमदोद्धतम् कुण्डलैकधरं दिव्यं गदामुशलधारिणम् ॥
nīlāmbaradharaṃ cograṃ balaṃ balamadoddhatam kuṇḍalaikadharaṃ divyaṃ gadāmuśaladhāriṇam //
द्वितीयं पुण्डरीकाक्षं नीलजीमूतसंनिभम् अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् ॥
dvitīyaṃ puṇḍarīkākṣaṃ nīlajīmūtasaṃnibham atasīpuṣpasaṃkāśaṃ padmapattrāyatekṣaṇam //
पीतवाससम् अत्युग्रं शुभं श्रीवत्सलक्षणम् चक्रपूर्णकरं दिव्यं सर्वपापहरं हरिम् ॥
pītavāsasam atyugraṃ śubhaṃ śrīvatsalakṣaṇam cakrapūrṇakaraṃ divyaṃ sarvapāpaharaṃ harim //
तृतीयां स्वर्णवर्णाभां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् विचित्रवस्त्रसंछन्नां हारकेयूरभूषिताम् ॥
tṛtīyāṃ svarṇavarṇābhāṃ padmapattrāyatekṣaṇām vicitravastrasaṃchannāṃ hārakeyūrabhūṣitām //
विचित्राभरणोपेतां रत्नहारावलम्बिताम् पीनोन्नतकुचां रम्यां विश्वकर्मा विनिर्ममे ॥
vicitrābharaṇopetāṃ ratnahārāvalambitām pīnonnatakucāṃ ramyāṃ viśvakarmā vinirmame //
स तु राजाद्भुतं दृष्ट्वा क्षणेनैकेन निर्मिताः दिव्यवस्त्रयुगच्छन्ना नानारत्नैर् अलंकृताः ॥
sa tu rājādbhutaṃ dṛṣṭvā kṣaṇenaikena nirmitāḥ divyavastrayugacchannā nānāratnair alaṃkṛtāḥ //
सर्वलक्षणसंपन्नाः प्रतिमाः सुमनोहराः विस्मयं परमं गत्वा इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ pratimāḥ sumanoharāḥ vismayaṃ paramaṃ gatvā idaṃ vacanam abravīt //
किं देवौ समनुप्राप्तौ द्विजरूपधराव् उभौ उभौ चाद्भुतकर्माणौ देववृत्ताव् अमानुषौ ॥
kiṃ devau samanuprāptau dvijarūpadharāv ubhau ubhau cādbhutakarmāṇau devavṛttāv amānuṣau //
देवौ वा मानुषौ वापि यक्षविद्याधरौ युवाम् किं नु ब्रह्महृषीकेशौ किं वसू किम् उताश्विनौ ॥
devau vā mānuṣau vāpi yakṣavidyādharau yuvām kiṃ nu brahmahṛṣīkeśau kiṃ vasū kim utāśvinau //
न वेद्मि सत्यसद्भावौ मायारूपेण संस्थितौ युवां गतो ऽस्मि शरणम् आत्मा तु मे प्रकाश्यताम् ॥
na vedmi satyasadbhāvau māyārūpeṇa saṃsthitau yuvāṃ gato 'smi śaraṇam ātmā tu me prakāśyatām //