आसीत् कल्पे मुनिश्रेष्ठाः संप्रवृत्ते महाक्षये नष्टे ऽर्कचन्द्रे पवने नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥
āsīt kalpe muniśreṣṭhāḥ saṃpravṛtte mahākṣaye naṣṭe 'rkacandre pavane naṣṭe sthāvarajaṅgame //
उदिते प्रलयादित्ये प्रचण्डे घनगर्जिते विद्युदुत्पातसंघातैः संभग्ने तरुपर्वते ॥
udite pralayāditye pracaṇḍe ghanagarjite vidyudutpātasaṃghātaiḥ saṃbhagne taruparvate //
लोके च संहृते सर्वे महदुल्कानिबर्हणे शुष्केषु सर्वतोयेषु सरःसु च सरित्सु च ॥
loke ca saṃhṛte sarve mahadulkānibarhaṇe śuṣkeṣu sarvatoyeṣu saraḥsu ca saritsu ca //
ततः संवर्तको वह्निर् वायुना सह भो द्विजाः लोकं तु प्राविशत् सर्वम् आदित्यैर् उपशोभितम् ॥
tataḥ saṃvartako vahnir vāyunā saha bho dvijāḥ lokaṃ tu prāviśat sarvam ādityair upaśobhitam //
पश्चात् स पृथिवीं भित्त्वा प्रविश्य च रसातलम् देवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत् ॥
paścāt sa pṛthivīṃ bhittvā praviśya ca rasātalam devadānavayakṣāṇāṃ bhayaṃ janayate mahat //
निर्दहन् नागलोकं च यच् च किंचित् क्षिताव् इह अधस्तान् मुनिशार्दूलाः सर्वं नाशयते क्षणात् ॥
nirdahan nāgalokaṃ ca yac ca kiṃcit kṣitāv iha adhastān muniśārdūlāḥ sarvaṃ nāśayate kṣaṇāt //
ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च निर्दहत्य् आशुगो वायुः स च संवर्तको ऽनलः ॥
tato yojanaviṃśānāṃ sahasrāṇi śatāni ca nirdahaty āśugo vāyuḥ sa ca saṃvartako 'nalaḥ //
सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ततो दहति संदीप्तः सर्वम् एव जगत् प्रभुः ॥
sadevāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam tato dahati saṃdīptaḥ sarvam eva jagat prabhuḥ //
प्रदीप्तो ऽसौ महारौद्रः कल्पाग्निर् इति संश्रुतः महाज्वालो महार्चिष्मान् संप्रदीप्तमहास्वनः ॥
pradīpto 'sau mahāraudraḥ kalpāgnir iti saṃśrutaḥ mahājvālo mahārciṣmān saṃpradīptamahāsvanaḥ //
सूर्यकोटिप्रतीकाशो ज्वलन्न् इव स तेजसा त्रैलोक्यं चादहत् तूर्णं ससुरासुरमानुषम् ॥
sūryakoṭipratīkāśo jvalann iva sa tejasā trailokyaṃ cādahat tūrṇaṃ sasurāsuramānuṣam //
एवंविधे महाघोरे महाप्रलयदारुणे ऋषिः परमधर्मात्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत् ॥
evaṃvidhe mahāghore mahāpralayadāruṇe ṛṣiḥ paramadharmātmā dhyānayogaparo 'bhavat //
एकः संतिष्ठते विप्रा मार्कण्डेयेति विश्रुतः मोहपाशैर् निबद्धो ऽसौ क्षुत्तृष्णाकुलितेन्द्रियाः ॥
ekaḥ saṃtiṣṭhate viprā mārkaṇḍeyeti viśrutaḥ mohapāśair nibaddho 'sau kṣuttṛṣṇākulitendriyāḥ //
स दृष्ट्वा तं महावह्निं शुष्ककण्ठौष्ठतालुकः तृष्णार्तः प्रस्खलन् विप्रास् तदासौ भयविह्वलः ॥
sa dṛṣṭvā taṃ mahāvahniṃ śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukaḥ tṛṣṇārtaḥ praskhalan viprās tadāsau bhayavihvalaḥ //
बभ्राम पृथिवीं सर्वां कांदिशीको विचेतनः त्रातारं नाधिगच्छन् वै इतश् चेतश् च धावति ॥
babhrāma pṛthivīṃ sarvāṃ kāṃdiśīko vicetanaḥ trātāraṃ nādhigacchan vai itaś cetaś ca dhāvati //
न लेभे च तदा शर्म यत्र विश्राम्यता द्विजाः करोमि किं न जानामि यस्याहं शरणं व्रजे ॥
na lebhe ca tadā śarma yatra viśrāmyatā dvijāḥ karomi kiṃ na jānāmi yasyāhaṃ śaraṇaṃ vraje //
कथं पश्यामि तं देवं पुरुषेशं सनातनम् इति संचिन्तयन् देवम् एकाग्रेण सनातनम् ॥
kathaṃ paśyāmi taṃ devaṃ puruṣeśaṃ sanātanam iti saṃcintayan devam ekāgreṇa sanātanam //
प्राप्तवांस् तत् पदं दिव्यं महाप्रलयकारणम् पुरुषेशम् इति ख्यातं वटराजं सनातनम् ॥
prāptavāṃs tat padaṃ divyaṃ mahāpralayakāraṇam puruṣeśam iti khyātaṃ vaṭarājaṃ sanātanam //
त्वरायुक्तो मुनिश् चासौ न्यग्रोधस्यान्तिकं ययौ आसाद्य तं मुनिश्रेष्ठास् तस्य मूले समाविशत् ॥
tvarāyukto muniś cāsau nyagrodhasyāntikaṃ yayau āsādya taṃ muniśreṣṭhās tasya mūle samāviśat //
न कालाग्निभयं तत्र न चाङ्गारप्रवर्षणम् न संवर्तागमस् तत्र न च वज्राशनिस् तथा ॥
na kālāgnibhayaṃ tatra na cāṅgārapravarṣaṇam na saṃvartāgamas tatra na ca vajrāśanis tathā //