ततो गजकुलप्रख्यास् तडिन्मालाविभूषिताः समुत्तस्थुर् महामेघा नभस्य् अद्भुतदर्शनाः ॥
tato gajakulaprakhyās taḍinmālāvibhūṣitāḥ samuttasthur mahāmeghā nabhasy adbhutadarśanāḥ //
केचिन् नीलोत्पलश्यामाः केचित् कुमुदसंनिभाः केचित् किञ्जल्कसंकाशाः केचित् पीताः पयोधराः ॥
kecin nīlotpalaśyāmāḥ kecit kumudasaṃnibhāḥ kecit kiñjalkasaṃkāśāḥ kecit pītāḥ payodharāḥ //
केचिद् धरितसंकाशाः काकाण्डसंनिभास् तथा केचित् कमलपत्त्राभाः केचिद् धिङ्गुलसंनिभाः ॥
kecid dharitasaṃkāśāḥ kākāṇḍasaṃnibhās tathā kecit kamalapattrābhāḥ kecid dhiṅgulasaṃnibhāḥ //
केचित् पुरवराकाराः केचिद् गिरिवरोपमाः केचिद् अञ्जनसंकाशाः केचिन् मरकतप्रभाः ॥
kecit puravarākārāḥ kecid girivaropamāḥ kecid añjanasaṃkāśāḥ kecin marakataprabhāḥ //
विद्युन्मालापिनद्धाङ्गाः समुत्तस्थुर् महाघनाः घोररूपा महाभागा घोरस्वननिनादिताः ॥
vidyunmālāpinaddhāṅgāḥ samuttasthur mahāghanāḥ ghorarūpā mahābhāgā ghorasvananināditāḥ //
ततो जलधराः सर्वे समावृण्वन् नभस्तलम् तैर् इयं पृथिवी सर्वा सपर्वतवनाकरा ॥
tato jaladharāḥ sarve samāvṛṇvan nabhastalam tair iyaṃ pṛthivī sarvā saparvatavanākarā //
आपूरिता दिशः सर्वाः सलिलौघपरिप्लुताः ततस् ते जलदा घोरा वारिणा मुनिसत्तमाः ॥
āpūritā diśaḥ sarvāḥ salilaughapariplutāḥ tatas te jaladā ghorā vāriṇā munisattamāḥ //
सर्वतः प्लावयाम् आसुश् चोदिताः परमेष्ठिना वर्षमाणा महातोयं पूरयन्तो वसुंधराम् ॥
sarvataḥ plāvayām āsuś coditāḥ parameṣṭhinā varṣamāṇā mahātoyaṃ pūrayanto vasuṃdharām //
सुघोरम् अशिवं रौद्रं नाशयन्ति स्म पावकम् ततो द्वादश वर्षाणि पयोदाः समुपप्लवे ॥
sughoram aśivaṃ raudraṃ nāśayanti sma pāvakam tato dvādaśa varṣāṇi payodāḥ samupaplave //
धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ततः समुद्राः स्वां वेलाम् अतिक्रामन्ति भो द्विजाः ॥
dhārābhiḥ pūrayanto vai codyamānā mahātmanā tataḥ samudrāḥ svāṃ velām atikrāmanti bho dvijāḥ //
पर्वताश् च व्यशीर्यन्त मही चाप्सु निमज्जति सर्वतः सुमहाभ्रान्तास् ते पयोदा नभस्तलम् ॥
parvatāś ca vyaśīryanta mahī cāpsu nimajjati sarvataḥ sumahābhrāntās te payodā nabhastalam //
संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगसमाहताः ततस् तं मारुतं घोरं स विष्णुर् मुनिसत्तमाः ॥
saṃveṣṭayitvā naśyanti vāyuvegasamāhatāḥ tatas taṃ mārutaṃ ghoraṃ sa viṣṇur munisattamāḥ //
आदिपद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भो द्विजाः तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥
ādipadmālayo devaḥ pītvā svapiti bho dvijāḥ tasminn ekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame //
नष्टे देवासुरनरे यक्षराक्षसवर्जिते ततो मुनिः स विश्रान्तो ध्यात्वा च पुरुषोत्तमम् ॥
naṣṭe devāsuranare yakṣarākṣasavarjite tato muniḥ sa viśrānto dhyātvā ca puruṣottamam //
ददर्श चक्षुर् उन्मील्य जलपूर्णां वसुंधराम् नापश्यत् तं वटं नोर्वीं न दिगादि न भास्करम् ॥
dadarśa cakṣur unmīlya jalapūrṇāṃ vasuṃdharām nāpaśyat taṃ vaṭaṃ norvīṃ na digādi na bhāskaram //
न चन्द्रार्काग्निपवनं न देवासुरपन्नगम् तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे तमोभूते निराश्रये ॥
na candrārkāgnipavanaṃ na devāsurapannagam tasminn ekārṇave ghore tamobhūte nirāśraye //
निमज्जन् स तदा विप्राः संतर्तुम् उपचक्रमे बभ्रामासौ मुनिश् चार्त इतश् चेतश् च संप्लवन् ॥
nimajjan sa tadā viprāḥ saṃtartum upacakrame babhrāmāsau muniś cārta itaś cetaś ca saṃplavan //
निममज्ज तदा विप्रास् त्रातारं नाधिगच्छति एवं तं विह्वलं दृष्ट्वा कृपया पुरुषोत्तमः प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा ध्यानेन तोषितः ॥
nimamajja tadā viprās trātāraṃ nādhigacchati evaṃ taṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā kṛpayā puruṣottamaḥ provāca muniśārdūlās tadā dhyānena toṣitaḥ //
वत्स श्रान्तो ऽसि बालस् त्वं भक्तत्र मम सुव्रत आगच्छागच्छ शीघ्रं त्वं मार्कण्डेय ममान्तिकम् ॥
vatsa śrānto 'si bālas tvaṃ bhaktatra mama suvrata āgacchāgaccha śīghraṃ tvaṃ mārkaṇḍeya mamāntikam //
मा त्वयैव च भेतव्यं संप्राप्तो ऽसि ममाग्रतः मार्कण्डेय मुने धीर बालस् त्वं श्रमपीडितः ॥
mā tvayaiva ca bhetavyaṃ saṃprāpto 'si mamāgrataḥ mārkaṇḍeya mune dhīra bālas tvaṃ śramapīḍitaḥ //
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मुनिः परमकोपितः उवाच स तदा विप्रा विस्मितश् चाभवन् मुहुः ॥
tasya tad vacanaṃ śrutvā muniḥ paramakopitaḥ uvāca sa tadā viprā vismitaś cābhavan muhuḥ //
को ऽयं नाम्ना कीर्तयति तपः परिभवन्न् इव बहुवर्षसहस्राख्यं धर्षयन्न् इव मे वपुः ॥
ko 'yaṃ nāmnā kīrtayati tapaḥ paribhavann iva bahuvarṣasahasrākhyaṃ dharṣayann iva me vapuḥ //
न ह्य् एष समुदाचारो देवेष्व् अपि समाहितः मां ब्रह्मा स च देवेशो दीर्घायुर् इति भाषते ॥
na hy eṣa samudācāro deveṣv api samāhitaḥ māṃ brahmā sa ca deveśo dīrghāyur iti bhāṣate //
कस् तपो घोरशिरसो ममाद्य त्यक्तजीवितः मार्कण्डेयेति चोक्त्वा मन्मृत्युं गन्तुम् इहेच्छति ॥
kas tapo ghoraśiraso mamādya tyaktajīvitaḥ mārkaṇḍeyeti coktvā manmṛtyuṃ gantum ihecchati //
एवम् उक्त्वा तदा विप्राश् चिन्ताविष्टो ऽभवन् मुनिः किं स्वप्नो ऽयं मया दृष्टः किं वा मोहो ऽयम् आगतः ॥
evam uktvā tadā viprāś cintāviṣṭo 'bhavan muniḥ kiṃ svapno 'yaṃ mayā dṛṣṭaḥ kiṃ vā moho 'yam āgataḥ //
इत्थं चिन्तयतस् तस्य उत्पन्ना दुःखहा मतिः व्रजामि शरणं देवं भक्त्याहं पुरुषोत्तमम् ॥
itthaṃ cintayatas tasya utpannā duḥkhahā matiḥ vrajāmi śaraṇaṃ devaṃ bhaktyāhaṃ puruṣottamam //
स गत्वा शरणं देवं मुनिस् तद्गतमानसः ददर्श तं वटं भूयो विशालं सलिलोपरि ॥
sa gatvā śaraṇaṃ devaṃ munis tadgatamānasaḥ dadarśa taṃ vaṭaṃ bhūyo viśālaṃ salilopari //
शाखायां तस्य सौवर्णं विस्तीर्णायां महाद्भुतम् रुचिरं दिव्यपर्यङ्कं रचितं विश्वकर्मणा ॥
śākhāyāṃ tasya sauvarṇaṃ vistīrṇāyāṃ mahādbhutam ruciraṃ divyaparyaṅkaṃ racitaṃ viśvakarmaṇā //
वज्रवैदूर्यरचितं मणिविद्रुमशोभितम् पद्मरागादिभिर् जुष्टं रत्नैर् अन्यैर् अलंकृतम् ॥
vajravaidūryaracitaṃ maṇividrumaśobhitam padmarāgādibhir juṣṭaṃ ratnair anyair alaṃkṛtam //
नानास्तरणसंवीतं नानारत्नोपशोभितम् नानाश्चर्यसमायुक्तं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥
nānāstaraṇasaṃvītaṃ nānāratnopaśobhitam nānāścaryasamāyuktaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam //
तस्योपरि स्थितं देवं कृष्णं बालवपुर्धरम् सूर्यकोटिप्रतीकाशं दीप्यमानं सुवर्चसम् ॥
tasyopari sthitaṃ devaṃ kṛṣṇaṃ bālavapurdharam sūryakoṭipratīkāśaṃ dīpyamānaṃ suvarcasam //
चतुर्भुजं सुन्दराङ्गं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् श्रीवत्सवक्षसं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥
caturbhujaṃ sundarāṅgaṃ padmapattrāyatekṣaṇam śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam //
वनमालावृतोरस्कं दिव्यकुण्डलधारिणम् हारभारार्पितग्रीवं दिव्यरत्नविभूषितम् ॥
vanamālāvṛtoraskaṃ divyakuṇḍaladhāriṇam hārabhārārpitagrīvaṃ divyaratnavibhūṣitam //
दृष्ट्वा तदा मुनिर् देवं विस्मयोत्फुल्ललोचनः रोमाञ्चिततनुर् देवं प्रणिपत्येदम् अब्रवीत् ॥
dṛṣṭvā tadā munir devaṃ vismayotphullalocanaḥ romāñcitatanur devaṃ praṇipatyedam abravīt //
अहो चैकार्णवे घोरे विनष्टे सचराचरे कथम् एको ह्य् अयं बालस् तिष्ठत्य् अत्र सुनिर्भयः ॥
aho caikārṇave ghore vinaṣṭe sacarācare katham eko hy ayaṃ bālas tiṣṭhaty atra sunirbhayaḥ //
भूतं भव्यं भविष्यं च जानन्न् अपि महामुनिः न बुबोध तदा देवं मायया तस्य मोहितः यदा न बुबुधे चैनं तदा खेदाद् उवाच ह ॥
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca jānann api mahāmuniḥ na bubodha tadā devaṃ māyayā tasya mohitaḥ yadā na bubudhe cainaṃ tadā khedād uvāca ha //
वृथा मे तपसो वीर्यं वृथा ज्ञानं वृथा क्रिया वृथा मे जीवितं दीर्घं वृथा मानुष्यम् एव च ॥
vṛthā me tapaso vīryaṃ vṛthā jñānaṃ vṛthā kriyā vṛthā me jīvitaṃ dīrghaṃ vṛthā mānuṣyam eva ca //
यो ऽहं सुप्तं न जानामि पर्यङ्के दिव्यबालकम् ॥
yo 'haṃ suptaṃ na jānāmi paryaṅke divyabālakam //
एवं संचिन्तयन् विप्रः प्लवमानो विचेतनः त्राणार्थं विह्वलश् चासौ निर्वेदं गतवांस् तदा ॥
evaṃ saṃcintayan vipraḥ plavamāno vicetanaḥ trāṇārthaṃ vihvalaś cāsau nirvedaṃ gatavāṃs tadā //
ततो बालार्कसंकाशं स्वमहिम्ना व्यवस्थितम् सर्वतेजोमयं विप्रा न शशाकाभिवीक्षितुम् ॥
tato bālārkasaṃkāśaṃ svamahimnā vyavasthitam sarvatejomayaṃ viprā na śaśākābhivīkṣitum //
दृष्ट्वा तं मुनिम् आयान्तं स बालः प्रहसन्न् इव प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा मेघौघनिस्वनः ॥
dṛṣṭvā taṃ munim āyāntaṃ sa bālaḥ prahasann iva provāca muniśārdūlās tadā meghaughanisvanaḥ //
वत्स जानामि श्रान्तं त्वां त्राणार्थं माम् उपस्थितम् शरीरं विश मे क्षिप्रं विश्रामस् ते मयोदितः ॥
vatsa jānāmi śrāntaṃ tvāṃ trāṇārthaṃ mām upasthitam śarīraṃ viśa me kṣipraṃ viśrāmas te mayoditaḥ //
श्रुत्वा स वचनं तस्य किंचिन् नोवाच मोहितः विवेश वदनं तस्य विवृतं चावशो मुनिः ॥
śrutvā sa vacanaṃ tasya kiṃcin novāca mohitaḥ viveśa vadanaṃ tasya vivṛtaṃ cāvaśo muniḥ //