इत्थं स्तुतस् तदा तेन मार्कण्डेयेन भो द्विजाः प्रीतः प्रोवाच भगवान् मेघगम्भीरया गिरा ॥
itthaṃ stutas tadā tena mārkaṇḍeyena bho dvijāḥ prītaḥ provāca bhagavān meghagambhīrayā girā //
ब्रूहि कामं मुनिश्रेष्ठ यत् ते मनसि वर्तते ददामि सर्वं विप्रर्षे मत्तो यद् अभिवाञ्छसि ॥
brūhi kāmaṃ muniśreṣṭha yat te manasi vartate dadāmi sarvaṃ viprarṣe matto yad abhivāñchasi //
श्रुत्वा स वचनं विप्राः शिशोस् तस्य महात्मनः उवाच परमप्रीतो मुनिस् तद्गतमानसः ॥
śrutvā sa vacanaṃ viprāḥ śiśos tasya mahātmanaḥ uvāca paramaprīto munis tadgatamānasaḥ //
ज्ञातुम् इच्छामि देव त्वां मायां वै तव चोत्तमाम् त्वत्प्रसादाच् च देवेश स्मृतिर् न परिहीयते ॥
jñātum icchāmi deva tvāṃ māyāṃ vai tava cottamām tvatprasādāc ca deveśa smṛtir na parihīyate //
द्रुतम् अन्तः शरीरेण सततं पर्यवर्तितम् इच्छामि पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाम् अहम् अव्ययम् ॥
drutam antaḥ śarīreṇa satataṃ paryavartitam icchāmi puṇḍarīkākṣa jñātuṃ tvām aham avyayam //
इह भूत्वा शिशुः साक्षात् किं भवान् अवतिष्ठते पीत्वा जगद् इदं सर्वम् एतद् आख्यातुम् अर्हसि ॥
iha bhūtvā śiśuḥ sākṣāt kiṃ bhavān avatiṣṭhate pītvā jagad idaṃ sarvam etad ākhyātum arhasi //
किमर्थं च जगत् सर्वं शरीरस्थं तवानघ कियन्तं च त्वया कालम् इह स्थेयम् अरिंदम ॥
kimarthaṃ ca jagat sarvaṃ śarīrasthaṃ tavānagha kiyantaṃ ca tvayā kālam iha stheyam ariṃdama //
ज्ञातुम् इच्छामि देवेश ब्रूहि सर्वम् अशेषतः त्वत्तः कमलपत्त्राक्ष विस्तरेण यथातथम् महद् एतद् अचिन्त्यं च यद् अहं दृष्टवान् प्रभो ॥
jñātum icchāmi deveśa brūhi sarvam aśeṣataḥ tvattaḥ kamalapattrākṣa vistareṇa yathātatham mahad etad acintyaṃ ca yad ahaṃ dṛṣṭavān prabho //
इत्य् उक्तः स तदा तेन देवदेवो महाद्युतिः सान्त्वयन् स तदा वाक्यम् उवाच वदतां वरः ॥
ity uktaḥ sa tadā tena devadevo mahādyutiḥ sāntvayan sa tadā vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ //
कामं देवाश् च मां विप्र नहि जानन्ति तत्त्वतः तव प्रीत्या प्रवक्ष्यामि यथेदं विसृजाम्य् अहम् ॥
kāmaṃ devāś ca māṃ vipra nahi jānanti tattvataḥ tava prītyā pravakṣyāmi yathedaṃ visṛjāmy aham //
पितृभक्तो ऽसि विप्रर्षे माम् एव शरणं गतः ततो दृष्टो ऽस्मि ते साक्षाद् ब्रह्मचर्यं च ते महत् ॥
pitṛbhakto 'si viprarṣe mām eva śaraṇaṃ gataḥ tato dṛṣṭo 'smi te sākṣād brahmacaryaṃ ca te mahat //
आपो नारा इति पुरा संज्ञाकर्म कृतं मया तेन नारायणो ऽस्म्य् उक्तो मम तास् त्व् अयनं सदा ॥
āpo nārā iti purā saṃjñākarma kṛtaṃ mayā tena nārāyaṇo 'smy ukto mama tās tv ayanaṃ sadā //
अहं नारायणो नाम प्रभवः शाश्वतो ऽव्ययः विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम ॥
ahaṃ nārāyaṇo nāma prabhavaḥ śāśvato 'vyayaḥ vidhātā sarvabhūtānāṃ saṃhartā ca dvijottama //
अहं विष्णुर् अहं ब्रह्मा शक्रश् चापि सुराधिपः अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस् तथा ॥
ahaṃ viṣṇur ahaṃ brahmā śakraś cāpi surādhipaḥ ahaṃ vaiśravaṇo rājā yamaḥ pretādhipas tathā //
अहं शिवश् च सोमश् च कश्यपश् च प्रजापतिः अहं धाता विधाता च यज्ञश् चाहं द्विजोत्तम ॥
ahaṃ śivaś ca somaś ca kaśyapaś ca prajāpatiḥ ahaṃ dhātā vidhātā ca yajñaś cāhaṃ dvijottama //
अग्निर् आस्यं क्षितिः पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने द्यौर् मूर्धा खं दिशः श्रोत्रे तथापः स्वेदसंभवाः ॥
agnir āsyaṃ kṣitiḥ pādau candrādityau ca locane dyaur mūrdhā khaṃ diśaḥ śrotre tathāpaḥ svedasaṃbhavāḥ //
सदिशं च नभः कायो वायुर् मनसि मे स्थितः मया क्रतुशतैर् इष्टं बहुभिश् चाप्तदक्षिणैः ॥
sadiśaṃ ca nabhaḥ kāyo vāyur manasi me sthitaḥ mayā kratuśatair iṣṭaṃ bahubhiś cāptadakṣiṇaiḥ //
यजन्ते वेदविदुषो मां देवयजने स्थितम् पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश् च पार्थिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः ॥
yajante vedaviduṣo māṃ devayajane sthitam pṛthivyāṃ kṣatriyendrāś ca pārthivāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ //
यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषवः चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम् ॥
yajante māṃ tathā vaiśyāḥ svargalokajigīṣavaḥ catuḥsamudraparyantāṃ merumandarabhūṣaṇām //
शेषो भूत्वाहम् एको हि धारयामि वसुंधराम् वाराहं रूपम् आस्थाय ममेयं जगती पुरा ॥
śeṣo bhūtvāham eko hi dhārayāmi vasuṃdharām vārāhaṃ rūpam āsthāya mameyaṃ jagatī purā //
मज्जमाना जले विप्र वीर्येणास्मि समुद्धृता अग्निश् च वाडवो विप्र भूत्वाहं द्विजसत्तम ॥
majjamānā jale vipra vīryeṇāsmi samuddhṛtā agniś ca vāḍavo vipra bhūtvāhaṃ dvijasattama //
पिबाम्य् अपः समाविष्टस् ताश् चैव विसृजाम्य् अहम् ब्रह्म वक्त्रं भुजौ क्षत्रम् ऊरू मे संश्रिता विशः ॥
pibāmy apaḥ samāviṣṭas tāś caiva visṛjāmy aham brahma vaktraṃ bhujau kṣatram ūrū me saṃśritā viśaḥ //
पादौ शूद्रा भवन्तीमे विक्रमेण क्रमेण च ऋग्वेदः सामवेदश् च यजुर्वेदस् त्व् अथर्वणः ॥
pādau śūdrā bhavantīme vikrameṇa krameṇa ca ṛgvedaḥ sāmavedaś ca yajurvedas tv atharvaṇaḥ //
मत्तः प्रादुर्भवन्त्य् एते माम् एव प्रविशन्ति च यतयः शान्तिपरमा यतात्मानो बुभुत्सवः ॥
mattaḥ prādurbhavanty ete mām eva praviśanti ca yatayaḥ śāntiparamā yatātmāno bubhutsavaḥ //
कामक्रोधद्वेषमुक्ता निःसङ्गा वीतकल्मषाः सत्त्वस्था निरहंकारा नित्यम् अध्यात्मकोविदाः ॥
kāmakrodhadveṣamuktā niḥsaṅgā vītakalmaṣāḥ sattvasthā nirahaṃkārā nityam adhyātmakovidāḥ //
माम् एव सततं विप्राश् चिन्तयन्त उपासते अहं संवर्तको ज्योतिर् अहं संवर्तको ऽनलः ॥
mām eva satataṃ viprāś cintayanta upāsate ahaṃ saṃvartako jyotir ahaṃ saṃvartako 'nalaḥ //
अहं संवर्तकः सूर्यस् त्व् अहं संवर्तको ऽनिलः तारारूपाणि दृश्यन्ते यान्य् एतानि नभस्तले ॥
ahaṃ saṃvartakaḥ sūryas tv ahaṃ saṃvartako 'nilaḥ tārārūpāṇi dṛśyante yāny etāni nabhastale //
मम वै रोमकूपाणि विद्धि त्वं द्विजसत्तम रत्नाकराः समुद्राश् च सर्व एव चतुर्दिशः ॥
mama vai romakūpāṇi viddhi tvaṃ dvijasattama ratnākarāḥ samudrāś ca sarva eva caturdiśaḥ //
वसनं शयनं चैव निलयं चैव विद्धि मे कामः क्रोधश् च हर्षश् च भयं मोहस् तथैव च ॥
vasanaṃ śayanaṃ caiva nilayaṃ caiva viddhi me kāmaḥ krodhaś ca harṣaś ca bhayaṃ mohas tathaiva ca //
ममैव विद्धि रूपाणि सर्वाण्य् एतानि सत्तम प्राप्नुवन्ति नरा विप्र यत् कृत्वा कर्म शोभनम् ॥
mamaiva viddhi rūpāṇi sarvāṇy etāni sattama prāpnuvanti narā vipra yat kṛtvā karma śobhanam //
सत्यं दानं तपश् चोग्रम् अहिंसां सर्वजन्तुषु मद्विधानेन विहिता मम देहविचारिणः ॥
satyaṃ dānaṃ tapaś cogram ahiṃsāṃ sarvajantuṣu madvidhānena vihitā mama dehavicāriṇaḥ //
मयाभिभूतविज्ञानाश् चेष्टयन्ति न कामतः सम्यग् वेदम् अधीयाना यजन्तो विविधैर् मखैः ॥
mayābhibhūtavijñānāś ceṣṭayanti na kāmataḥ samyag vedam adhīyānā yajanto vividhair makhaiḥ //
शान्तात्मानो जितक्रोधाः प्राप्नुवन्ति द्विजातयः प्राप्तुं शक्यो न चैवाहं नरैर् दुष्कृतकर्मभिः ॥
śāntātmāno jitakrodhāḥ prāpnuvanti dvijātayaḥ prāptuṃ śakyo na caivāhaṃ narair duṣkṛtakarmabhiḥ //
लोभाभिभूतैः कृपणैर् अनार्यैर् अकृतात्मभिः तन् मां महाफलं विद्धि नराणां भावितात्मनाम् ॥
lobhābhibhūtaiḥ kṛpaṇair anāryair akṛtātmabhiḥ tan māṃ mahāphalaṃ viddhi narāṇāṃ bhāvitātmanām //
सुदुष्प्रापं विमूढानां मां कुयोगनिषेविणाम् यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर् भवति सत्तम ॥
suduṣprāpaṃ vimūḍhānāṃ māṃ kuyoganiṣeviṇām yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati sattama //
अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्य् अहम् दैत्या हिंसानुरक्ताश् च अवध्याः सुरसत्तमैः ॥
abhyutthānam adharmasya tadātmānaṃ sṛjāmy aham daityā hiṃsānuraktāś ca avadhyāḥ surasattamaiḥ //
राक्षसाश् चापि लोके ऽस्मिन् यदोत्पत्स्यन्ति दारुणाः तदाहं संप्रसूयामि गृहेषु पुण्यकर्मणाम् ॥
rākṣasāś cāpi loke 'smin yadotpatsyanti dāruṇāḥ tadāhaṃ saṃprasūyāmi gṛheṣu puṇyakarmaṇām //
प्रविष्टो मानुषं देहं सर्वं प्रशमयाम्य् अहम् सृष्ट्वा देवमनुष्यांश् च गन्धर्वोरगराक्षसान् ॥
praviṣṭo mānuṣaṃ dehaṃ sarvaṃ praśamayāmy aham sṛṣṭvā devamanuṣyāṃś ca gandharvoragarākṣasān //
स्थावराणि च भूतानि संहराम्य् आत्ममायया कर्मकाले पुनर् देहम् अनुचिन्त्य सृजाम्य् अहम् ॥
sthāvarāṇi ca bhūtāni saṃharāmy ātmamāyayā karmakāle punar deham anucintya sṛjāmy aham //
आविश्य मानुषं देहं मर्यादाबन्धकारणात् श्वेतः कृतयुगे धर्मः श्यामस् त्रेतायुगे मम ॥
āviśya mānuṣaṃ dehaṃ maryādābandhakāraṇāt śvetaḥ kṛtayuge dharmaḥ śyāmas tretāyuge mama //
रक्तो द्वापरम् आसाद्य कृष्णः कलियुगे तथा त्रयो भागा ह्य् अधर्मस्य तस्मिन् काले भवन्ति च ॥
rakto dvāparam āsādya kṛṣṇaḥ kaliyuge tathā trayo bhāgā hy adharmasya tasmin kāle bhavanti ca //
अन्तकाले च संप्राप्ते कालो भूत्वातिदारुणः त्रैलोक्यं नाशयाम्य् एकः सर्वं स्थावरजङ्गमम् ॥
antakāle ca saṃprāpte kālo bhūtvātidāruṇaḥ trailokyaṃ nāśayāmy ekaḥ sarvaṃ sthāvarajaṅgamam //
अहं त्रिधर्मा विश्वात्मा सर्वलोकसुखावहः अभिन्नः सर्वगो ऽनन्तो हृषीकेश उरुक्रमः ॥
ahaṃ tridharmā viśvātmā sarvalokasukhāvahaḥ abhinnaḥ sarvago 'nanto hṛṣīkeśa urukramaḥ //
कालचक्रं नयाम्य् एको ब्रह्मरूपं ममैव तत् शमनं सर्वभूतानां सर्वभूतकृतोद्यमम् ॥
kālacakraṃ nayāmy eko brahmarūpaṃ mamaiva tat śamanaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtakṛtodyamam //
एवं प्रणिहितः सम्यङ् ममात्मा मुनिसत्तम सर्वभूतेषु विप्रेन्द्र न च मां वेत्ति कश्चन ॥
evaṃ praṇihitaḥ samyaṅ mamātmā munisattama sarvabhūteṣu viprendra na ca māṃ vetti kaścana //
सर्वलोके च मां भक्ताः पूजयन्ति च सर्वशः यच् च किंचित् त्वया प्राप्तं मयि क्लेशात्मकं द्विज ॥
sarvaloke ca māṃ bhaktāḥ pūjayanti ca sarvaśaḥ yac ca kiṃcit tvayā prāptaṃ mayi kleśātmakaṃ dvija //
सुखोदयाय तत् सर्वं श्रेयसे च तवानघ यच् च किंचित् त्वया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ॥
sukhodayāya tat sarvaṃ śreyase ca tavānagha yac ca kiṃcit tvayā loke dṛṣṭaṃ sthāvarajaṅgamam //
विहितः सर्व एवासौ मयात्मा भूतभावनः अहं नारायणो नाम शङ्खचक्रगदाधरः ॥
vihitaḥ sarva evāsau mayātmā bhūtabhāvanaḥ ahaṃ nārāyaṇo nāma śaṅkhacakragadādharaḥ //
यावद् युगानां विप्रर्षे सहस्रं परिवर्तते तावत् स्वपिमि विश्वात्मा सर्वविश्वानि मोहयन् ॥
yāvad yugānāṃ viprarṣe sahasraṃ parivartate tāvat svapimi viśvātmā sarvaviśvāni mohayan //
एवं सर्वम् अहं कालम् इहासे मुनिसत्तम अशिशुः शिशुरूपेण यावद् ब्रह्मा न बुध्यते ॥
evaṃ sarvam ahaṃ kālam ihāse munisattama aśiśuḥ śiśurūpeṇa yāvad brahmā na budhyate //
मया च दत्तो विप्रेन्द्र वरस् ते ब्रह्मरूपिणा असकृत् परितुष्टेन विप्रर्षिगणपूजित ॥
mayā ca datto viprendra varas te brahmarūpiṇā asakṛt parituṣṭena viprarṣigaṇapūjita //
सर्वम् एकार्णवं कृत्वा नष्टे स्थावरजङ्गमे निर्गतो ऽसि मयाज्ञातस् ततस् ते दर्शितं जगत् ॥
sarvam ekārṇavaṃ kṛtvā naṣṭe sthāvarajaṅgame nirgato 'si mayājñātas tatas te darśitaṃ jagat //
अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टो ऽसि यदा मम दृष्ट्वा लोकं समस्तं हि विस्मितो नावबुध्यसे ॥
abhyantaraṃ śarīrasya praviṣṭo 'si yadā mama dṛṣṭvā lokaṃ samastaṃ hi vismito nāvabudhyase //
ततो ऽसि वक्त्राद् विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया आख्यातस् ते मया चात्मा दुर्ज्ञेयो हि सुरासुरैः ॥
tato 'si vaktrād viprarṣe drutaṃ niḥsārito mayā ākhyātas te mayā cātmā durjñeyo hi surāsuraiḥ //
यावत् स भगवान् ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः तावत् त्वम् इह विप्रर्षे विश्रब्धश् चर वै सुखम् ॥
yāvat sa bhagavān brahmā na budhyeta mahātapāḥ tāvat tvam iha viprarṣe viśrabdhaś cara vai sukham //
ततो विबुद्धे तस्मिंस् तु सर्वलोकपितामहे एको भूतानि स्रक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम ॥
tato vibuddhe tasmiṃs tu sarvalokapitāmahe eko bhūtāni srakṣyāmi śarīrāṇi dvijottama //
आकाशं पृथिवीं ज्योतिर् वायुः सलिलम् एव च लोके यच् च भवेत् किंचिद् इह स्थावरजङ्गमम् ॥
ākāśaṃ pṛthivīṃ jyotir vāyuḥ salilam eva ca loke yac ca bhavet kiṃcid iha sthāvarajaṅgamam //
एवम् उक्त्वा तदा विप्राः पुनस् तं प्राह माधवः पूर्णे युगसहस्रे तु मेघगम्भीरनिस्वनः ॥
evam uktvā tadā viprāḥ punas taṃ prāha mādhavaḥ pūrṇe yugasahasre tu meghagambhīranisvanaḥ //
मुने ब्रूहि यदर्थं मां स्तुतवान् परमार्थतः वरं वृणीष्व यच् छ्रेष्ठं ददामि नचिराद् अहम् ॥
mune brūhi yadarthaṃ māṃ stutavān paramārthataḥ varaṃ vṛṇīṣva yac chreṣṭhaṃ dadāmi nacirād aham //
आयुष्मान् असि देवानां मद्भक्तो ऽसि दृढव्रतः तेन त्वम् असि विप्रेन्द्र पुनर् दीर्घायुर् आप्नुहि ॥
āyuṣmān asi devānāṃ madbhakto 'si dṛḍhavrataḥ tena tvam asi viprendra punar dīrghāyur āpnuhi //
श्रुत्वा वाणीं शुभां तस्य विलोक्य स तदा पुनः मूर्ध्ना निपत्य सहसा प्रणम्य पुनर् अब्रवीत् ॥
śrutvā vāṇīṃ śubhāṃ tasya vilokya sa tadā punaḥ mūrdhnā nipatya sahasā praṇamya punar abravīt //
दृष्टं परं हि देवेश तव रूपं द्विजोत्तम मोहो ऽयं विगतः सत्यं त्वयि दृष्टे तु मे हरे ॥
dṛṣṭaṃ paraṃ hi deveśa tava rūpaṃ dvijottama moho 'yaṃ vigataḥ satyaṃ tvayi dṛṣṭe tu me hare //
एवम् एवम् अहं नाथ इच्छेयं त्वत्प्रसादतः लोकानां च हितार्थाय नानाभावप्रशान्तये ॥
evam evam ahaṃ nātha iccheyaṃ tvatprasādataḥ lokānāṃ ca hitārthāya nānābhāvapraśāntaye //
शैवभागवतानां च वादार्थप्रतिषेधकम् अस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये निर्मले पुरुषोत्तमे ॥
śaivabhāgavatānāṃ ca vādārthapratiṣedhakam asmin kṣetravare puṇye nirmale puruṣottame //
शिवस्यायतनं देव करोमि परमं महत् प्रतिष्ठेय तथा तत्र तव स्थाने च शंकरम् ॥
śivasyāyatanaṃ deva karomi paramaṃ mahat pratiṣṭheya tathā tatra tava sthāne ca śaṃkaram //
ततो ज्ञास्यन्ति लोके ऽस्मिन्न् एकमूर्ती हरीश्वरौ प्रत्युवाच जगन्नाथः स पुनस् तं महामुनिम् ॥
tato jñāsyanti loke 'sminn ekamūrtī harīśvarau pratyuvāca jagannāthaḥ sa punas taṃ mahāmunim //
यद् एतत् परमं देवं कारणं भुवनेश्वरम् लिङ्गम् आराधनार्थाय नानाभावप्रशान्तये ॥
yad etat paramaṃ devaṃ kāraṇaṃ bhuvaneśvaram liṅgam ārādhanārthāya nānābhāvapraśāntaye //
ममादिष्टेन विप्रेन्द्र कुरु शीघ्रं शिवालयम् तत्प्रभावाच् छिवलोके तिष्ठ त्वं च तथाक्षयम् ॥
mamādiṣṭena viprendra kuru śīghraṃ śivālayam tatprabhāvāc chivaloke tiṣṭha tvaṃ ca tathākṣayam //
शिवे संस्थापिते विप्र मम संस्थापनं भवेत् नावयोर् अन्तरं किंचिद् एकभावौ द्विधा कृतौ ॥
śive saṃsthāpite vipra mama saṃsthāpanaṃ bhavet nāvayor antaraṃ kiṃcid ekabhāvau dvidhā kṛtau //
यो रुद्रः स स्वयं विष्णुर् यो विष्णुः स महेश्वरः उभयोर् अन्तरं नास्ति पवनाकाशयोर् इव ॥
yo rudraḥ sa svayaṃ viṣṇur yo viṣṇuḥ sa maheśvaraḥ ubhayor antaraṃ nāsti pavanākāśayor iva //
मोहितो नाभिजानाति य एव गरुडध्वजः वृषध्वजः स एवेति त्रिपुरघ्नं त्रिलोचनम् ॥
mohito nābhijānāti ya eva garuḍadhvajaḥ vṛṣadhvajaḥ sa eveti tripuraghnaṃ trilocanam //
तव नामाङ्कितं तस्मात् कुरु विप्र शिवालयम् उत्तरे देवदेवस्य कुरु तीर्थं सुशोभनम् ॥
tava nāmāṅkitaṃ tasmāt kuru vipra śivālayam uttare devadevasya kuru tīrthaṃ suśobhanam //
मार्कण्डेयह्रदो नाम नरलोकेषु विश्रुतः भविष्यति द्विजश्रेष्ठ सर्वपापप्रणाशनः ॥
mārkaṇḍeyahrado nāma naralokeṣu viśrutaḥ bhaviṣyati dvijaśreṣṭha sarvapāpapraṇāśanaḥ //
इत्य् उक्त्वा स तदा देवस् तत्रैवान्तरधीयत मार्कण्डेयं मुनिश्रेष्ठाः सर्वव्यापी जनार्दनः ॥
ity uktvā sa tadā devas tatraivāntaradhīyata mārkaṇḍeyaṃ muniśreṣṭhāḥ sarvavyāpī janārdanaḥ //