बह्वाश्चर्यस् त्वया प्रोक्तो विष्णुलोको जगत्पते नित्यानन्दकरः श्रीमान् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥
bahvāścaryas tvayā prokto viṣṇuloko jagatpate nityānandakaraḥ śrīmān bhuktimuktiphalapradaḥ //
क्षेत्रं च दुर्लभं लोके कीर्तितं पुरुषोत्तमम् त्यक्त्वा यत्र नरो देहं याति सालोक्यतां हरेः ॥
kṣetraṃ ca durlabhaṃ loke kīrtitaṃ puruṣottamam tyaktvā yatra naro dehaṃ yāti sālokyatāṃ hareḥ //
सम्यक् क्षेत्रस्य माहात्म्यं त्वया सम्यक् प्रकीर्तितम् यत्र स्वदेहसंत्यागाद् विष्णुलोकं व्रजेन् नरः ॥
samyak kṣetrasya māhātmyaṃ tvayā samyak prakīrtitam yatra svadehasaṃtyāgād viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ //
अहो मोक्षस्य मार्गो ऽयं देहत्यागस् त्वयोदितः नराणाम् उपकाराय पुरुषाख्ये न संशयः ॥
aho mokṣasya mārgo 'yaṃ dehatyāgas tvayoditaḥ narāṇām upakārāya puruṣākhye na saṃśayaḥ //
अनायासेन देवेश देहं त्यक्त्वा नरोत्तमाः तस्मिन् क्षेत्रे परं विष्णोः पदं यान्ति निरामयम् ॥
anāyāsena deveśa dehaṃ tyaktvā narottamāḥ tasmin kṣetre paraṃ viṣṇoḥ padaṃ yānti nirāmayam //
श्रुत्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं विस्मयो नो महान् अभूत् प्रयागपुष्करादीनि क्षेत्राण्य् आयतनानि च ॥
śrutvā kṣetrasya māhātmyaṃ vismayo no mahān abhūt prayāgapuṣkarādīni kṣetrāṇy āyatanāni ca //
पृथिव्यां सर्वतीर्थानि सरितश् च सरांसि च न तथा तानि सर्वाणि प्रशंससि सुरोत्तम ॥
pṛthivyāṃ sarvatīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca na tathā tāni sarvāṇi praśaṃsasi surottama //
यथा प्रशंससि क्षेत्रं पुरुषाख्यं पुनः पुनः ज्ञातो ऽस्माभिर् अभिप्रायस् तवेदानीं पितामह ॥
yathā praśaṃsasi kṣetraṃ puruṣākhyaṃ punaḥ punaḥ jñāto 'smābhir abhiprāyas tavedānīṃ pitāmaha //
येन प्रशंससि क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् पुरुषाख्यसमं नूनं क्षेत्रं नास्ति महीतले तेन त्वं विबुधश्रेष्ठ प्रशंससि पुनः पुनः ॥
yena praśaṃsasi kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam puruṣākhyasamaṃ nūnaṃ kṣetraṃ nāsti mahītale tena tvaṃ vibudhaśreṣṭha praśaṃsasi punaḥ punaḥ //
सत्यं सत्यं मुनिश्रेष्ठा भवद्भिः समुदाहृतम् पुरुषाख्यसमं क्षेत्रं नास्त्य् अत्र पृथिवीतले ॥
satyaṃ satyaṃ muniśreṣṭhā bhavadbhiḥ samudāhṛtam puruṣākhyasamaṃ kṣetraṃ nāsty atra pṛthivītale //
सन्ति यानि तु तीर्थानि पुण्यान्य् आयतनानि च तानि श्रीपुरुषाख्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥
santi yāni tu tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca tāni śrīpuruṣākhyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm //
यथा सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वलोकोत्तमोत्तमः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
yathā sarveśvaro viṣṇuḥ sarvalokottamottamaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
आदित्यानां यथा विष्णुः श्रेष्ठत्वे समुदाहृतः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
ādityānāṃ yathā viṣṇuḥ śreṣṭhatve samudāhṛtaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
nakṣatrāṇāṃ yathā somaḥ sarasāṃ sāgaro yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
वसूनां पावको यद्वद् रुद्राणां शंकरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
vasūnāṃ pāvako yadvad rudrāṇāṃ śaṃkaro yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद् वैनतेयश् च पक्षिणाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
varṇānāṃ brāhmaṇo yadvad vainateyaś ca pakṣiṇām tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
शिखरिणां यथा मेरुः पर्वतानां हिमालयः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
śikhariṇāṃ yathā meruḥ parvatānāṃ himālayaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
प्रमदानां यथा लक्ष्मीः सरितां जाह्नवी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
pramadānāṃ yathā lakṣmīḥ saritāṃ jāhnavī yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
ऐरावतो गजेन्द्राणां महर्षीणां भृगुर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
airāvato gajendrāṇāṃ maharṣīṇāṃ bhṛgur yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
सेनानीनां यथा स्कन्दः सिद्धानां कपिलो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
senānīnāṃ yathā skandaḥ siddhānāṃ kapilo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
उच्चैःश्रवा यथाश्वानां कवीनाम् उशना कविः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
uccaiḥśravā yathāśvānāṃ kavīnām uśanā kaviḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
munīnāṃ ca yathā vyāsaḥ kubero yakṣarakṣasām tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
इन्द्रियाणां मनो यद्वद् भूतानाम् अवनी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
indriyāṇāṃ mano yadvad bhūtānām avanī yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः प्लवतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ pavanaḥ plavatāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
भूषणानां तु सर्वेषां यथा चूडामणिर् द्विजाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
bhūṣaṇānāṃ tu sarveṣāṃ yathā cūḍāmaṇir dvijāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
गन्धर्वाणां चित्ररथः शस्त्राणां कुलिशो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ śastrāṇāṃ kuliśo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छन्दसां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
akāraḥ sarvavarṇānāṃ gāyatrī chandasāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
सर्वाङ्गेभ्यो यथा श्रेष्ठम् उत्तमाङ्गं द्विजोत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
sarvāṅgebhyo yathā śreṣṭham uttamāṅgaṃ dvijottamāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
अरुन्धती यथा स्त्रीणां सतीनां श्रेष्ठतां गता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम् ॥
arundhatī yathā strīṇāṃ satīnāṃ śreṣṭhatāṃ gatā tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam //
यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम् ॥
yathā samastavidyānāṃ mokṣavidyā parā smṛtā tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam //
मनुष्याणां यथा राजा धेनूनाम् अपि कामधुक् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
manuṣyāṇāṃ yathā rājā dhenūnām api kāmadhuk tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
सुवर्णं सर्वरत्नानां सर्पाणां वासुकिर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
suvarṇaṃ sarvaratnānāṃ sarpāṇāṃ vāsukir yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
प्रह्लादः सर्वदैत्यानां रामः शस्त्रभृतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
prahlādaḥ sarvadaityānāṃ rāmaḥ śastrabhṛtāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
झषाणां मकरो यद्वन् मृगाणां मृगराड् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
jhaṣāṇāṃ makaro yadvan mṛgāṇāṃ mṛgarāḍ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
समुद्राणां यथा श्रेष्ठः क्षीरोदः सरितां पतिः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
samudrāṇāṃ yathā śreṣṭhaḥ kṣīrodaḥ saritāṃ patiḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
वरुणो यादसां यद्वद् यमः संयमिनां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
varuṇo yādasāṃ yadvad yamaḥ saṃyamināṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
देवर्षीणां यथा श्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
devarṣīṇāṃ yathā śreṣṭho nārado munisattamāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
धातूनां काञ्चनं यद्वत् पवित्राणां च दक्षिणा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
dhātūnāṃ kāñcanaṃ yadvat pavitrāṇāṃ ca dakṣiṇā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
प्रजापतिर् यथा दक्ष ऋषीणां कश्यपो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
prajāpatir yathā dakṣa ṛṣīṇāṃ kaśyapo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
ग्रहाणां भास्करो यद्वन् मन्त्राणां प्रणवो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥
grahāṇāṃ bhāskaro yadvan mantrāṇāṃ praṇavo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam //
अश्वमेधस् तु यज्ञानां यथा श्रेष्ठः प्रकीर्तितः तथा समस्ततीर्थानां क्षेत्रं च तद् द्विजोत्तमाः ॥
aśvamedhas tu yajñānāṃ yathā śreṣṭhaḥ prakīrtitaḥ tathā samastatīrthānāṃ kṣetraṃ ca tad dvijottamāḥ //
ओषधीनां यथा धान्यं तृणेषु तृणराड् यथा तथा समस्ततीर्थानाम् उत्तमं पुरुषोत्तमम् ॥
oṣadhīnāṃ yathā dhānyaṃ tṛṇeṣu tṛṇarāḍ yathā tathā samastatīrthānām uttamaṃ puruṣottamam //
यथा समस्ततीर्थानां धर्मः संसारतारकः तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम् ॥
yathā samastatīrthānāṃ dharmaḥ saṃsāratārakaḥ tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam //