न मनस् तृप्तिम् आधत्ते कथाः शृण्वत् त्वयेरिताः पृथक् तीर्थफलं श्रोतुं प्रवृत्तं मम मानसम् ॥
na manas tṛptim ādhatte kathāḥ śṛṇvat tvayeritāḥ pṛthak tīrthaphalaṃ śrotuṃ pravṛttaṃ mama mānasam //
क्रमशो ब्राह्मणानीतां गङ्गां मे प्रथमं वद पृथक् तीर्थफलं पुण्यं सेतिहासं यथाक्रमम् ॥
kramaśo brāhmaṇānītāṃ gaṅgāṃ me prathamaṃ vada pṛthak tīrthaphalaṃ puṇyaṃ setihāsaṃ yathākramam //
तीर्थानां च पृथग् भावं फलं माहात्म्यम् एव च सर्वं वक्तुं न शक्नोमि न च त्वं श्रवणे क्षमः ॥
tīrthānāṃ ca pṛthag bhāvaṃ phalaṃ māhātmyam eva ca sarvaṃ vaktuṃ na śaknomi na ca tvaṃ śravaṇe kṣamaḥ //
तथापि किंचिद् वक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः यान्य् उक्तानि च तीर्थानि श्रुतिवाक्यानि यानि च ॥
tathāpi kiṃcid vakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ yāny uktāni ca tīrthāni śrutivākyāni yāni ca //
तानि वक्ष्यामि संक्षेपान् नमस्कृत्वा त्रिलोचनम् यत्रासौ भगवान् आसीत् प्रत्यक्षस् त्र्यम्बको मुने ॥
tāni vakṣyāmi saṃkṣepān namaskṛtvā trilocanam yatrāsau bhagavān āsīt pratyakṣas tryambako mune //
त्र्यम्बकं नाम तत् तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् वाराहम् अपरं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
tryambakaṃ nāma tat tīrthaṃ bhuktimuktipradāyakam vārāham aparaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam //
तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि नाम विष्णोर् यथाभवत् पुरा देवान् पराभूय यज्ञम् आदाय राक्षसः ॥
tasya rūpaṃ pravakṣyāmi nāma viṣṇor yathābhavat purā devān parābhūya yajñam ādāya rākṣasaḥ //
रसातलम् अनुप्राप्तः सिन्धुसेन इति श्रुतः यज्ञे तलम् अनुप्राप्ते निर्यज्ञा ह्य् अभवन् मही ॥
rasātalam anuprāptaḥ sindhusena iti śrutaḥ yajñe talam anuprāpte niryajñā hy abhavan mahī //
नायं लोको ऽस्ति न परो यज्ञे नष्ट इतीत्वराः सुरास् तम् एव विविशू रसातलम् अनुद्विषम् ॥
nāyaṃ loko 'sti na paro yajñe naṣṭa itītvarāḥ surās tam eva viviśū rasātalam anudviṣam //
नाशक्नुवंस् तु तं जेतुं देवा इन्द्रपुरोगमाः विष्णुं पुराणपुरुषं गत्वा तस्मै न्यवेदयन् ॥
nāśaknuvaṃs tu taṃ jetuṃ devā indrapurogamāḥ viṣṇuṃ purāṇapuruṣaṃ gatvā tasmai nyavedayan //
राक्षसस्य तु तत् कर्म यज्ञभ्रंशम् अशेषतः ततः प्रोवाच भगवान् वाराहं वपुर् आस्थितः ॥
rākṣasasya tu tat karma yajñabhraṃśam aśeṣataḥ tataḥ provāca bhagavān vārāhaṃ vapur āsthitaḥ //
शङ्खचक्रगदापाणिर् गत्वा चैव रसातलम् आनयिष्ये मखं पुण्यं हत्वा राक्षसपुंगवान् ॥
śaṅkhacakragadāpāṇir gatvā caiva rasātalam ānayiṣye makhaṃ puṇyaṃ hatvā rākṣasapuṃgavān //
स्वः प्रयान्तु सुराः सर्वे व्येतु वो मानसो ज्वरः येन गङ्गा तलं प्राप्ता पथा तेनैव चक्रधृक् ॥
svaḥ prayāntu surāḥ sarve vyetu vo mānaso jvaraḥ yena gaṅgā talaṃ prāptā pathā tenaiva cakradhṛk //
जगाम तरसा पुत्र भुवं भित्त्वा रसातलम् स वराहवपुः श्रीमान् रसातलनिवासिनः ॥
jagāma tarasā putra bhuvaṃ bhittvā rasātalam sa varāhavapuḥ śrīmān rasātalanivāsinaḥ //
राक्षसान् दानवान् हत्वा मुखे धृत्वा महाध्वरम् वाराहरूपी भगवान् मखम् आदाय यज्ञभुक् ॥
rākṣasān dānavān hatvā mukhe dhṛtvā mahādhvaram vārāharūpī bhagavān makham ādāya yajñabhuk //
येन प्राप तलं विष्णुः पथा तेनैव शत्रुजित् मुखे न्यस्य महायज्ञं निश्चक्राम रसातलात् ॥
yena prāpa talaṃ viṣṇuḥ pathā tenaiva śatrujit mukhe nyasya mahāyajñaṃ niścakrāma rasātalāt //
तत्र ब्रह्मगिरौ देवाः प्रतीक्षां चक्रिरे हरेः पथस् तस्माद् विनिःसृत्य गङ्गास्रवणम् अभ्यगात् ॥
tatra brahmagirau devāḥ pratīkṣāṃ cakrire hareḥ pathas tasmād viniḥsṛtya gaṅgāsravaṇam abhyagāt //
प्राक्षालयच् च स्वाङ्गानि असृग्लिप्तानि नारद गङ्गाम्भसा तत्र कुण्डं वाराहम् अभवत् ततः ॥
prākṣālayac ca svāṅgāni asṛgliptāni nārada gaṅgāmbhasā tatra kuṇḍaṃ vārāham abhavat tataḥ //
मुखे न्यस्तं महायज्ञं देवानां पुरतो हरिः दत्तवांस् त्रिदशश्रेष्ठो मुखाद् यज्ञो ऽभ्यजायत ॥
mukhe nyastaṃ mahāyajñaṃ devānāṃ purato hariḥ dattavāṃs tridaśaśreṣṭho mukhād yajño 'bhyajāyata //
ततः प्रभृति यज्ञाङ्गं प्रधानं स्रुव उच्यते वाराहरूपम् अभवद् एवं वै कारणान्तरात् ॥
tataḥ prabhṛti yajñāṅgaṃ pradhānaṃ sruva ucyate vārāharūpam abhavad evaṃ vai kāraṇāntarāt //
तस्मात् पुण्यतमं तीर्थं वाराहं सर्वकामदम् तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् ॥
tasmāt puṇyatamaṃ tīrthaṃ vārāhaṃ sarvakāmadam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam //
तत्र स्थितो ऽपि यः कश्चित् पितॄन् स्मरति पुण्यकृत् विमुक्ताः सर्वपापेभ्यः पितरः स्वर्गम् आप्नुयुः ॥
tatra sthito 'pi yaḥ kaścit pitṝn smarati puṇyakṛt vimuktāḥ sarvapāpebhyaḥ pitaraḥ svargam āpnuyuḥ //