कुशावर्तस्य माहात्म्यम् अहं वक्तुं न ते क्षमः तस्य स्मरणमात्रेण कृतकृत्यो भवेन् नरः ॥
kuśāvartasya māhātmyam ahaṃ vaktuṃ na te kṣamaḥ tasya smaraṇamātreṇa kṛtakṛtyo bhaven naraḥ //
कुशावर्तम् इति ख्यातं नराणां सर्वकामदम् कुशेनावर्तितं यत्र गौतमेन महात्मना ॥
kuśāvartam iti khyātaṃ narāṇāṃ sarvakāmadam kuśenāvartitaṃ yatra gautamena mahātmanā //
कुशेनावर्तयित्वा तु आनयाम् आस तां मुनिः तत्र स्नानं च दानं च पितॄणां तृप्तिदायकम् ॥
kuśenāvartayitvā tu ānayām āsa tāṃ muniḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṝṇāṃ tṛptidāyakam //
नीलगङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा निःसृता नीलपर्वतात् तत्र स्नानादि यत् किंचित् करोति प्रयतो नरः ॥
nīlagaṅgā saricchreṣṭhā niḥsṛtā nīlaparvatāt tatra snānādi yat kiṃcit karoti prayato naraḥ //
सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् पितॄणां तृप्तिदायकम् विश्रुतं त्रिषु लोकेषु कपोतं तीर्थम् उत्तमम् ॥
sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt pitṝṇāṃ tṛptidāyakam viśrutaṃ triṣu lokeṣu kapotaṃ tīrtham uttamam //
तस्य रूपं च वक्ष्यामि मुने शृणु महाफलम् तत्र ब्रह्मगिरौ कश्चिद् व्याधः परमदारुणः ॥
tasya rūpaṃ ca vakṣyāmi mune śṛṇu mahāphalam tatra brahmagirau kaścid vyādhaḥ paramadāruṇaḥ //
हिनस्ति ब्राह्मणान् साधून् यतीन् गोपक्षिणो मृगान् एवंभूतः स पापात्मा क्रोधनो ऽनृतभाषणः ॥
hinasti brāhmaṇān sādhūn yatīn gopakṣiṇo mṛgān evaṃbhūtaḥ sa pāpātmā krodhano 'nṛtabhāṣaṇaḥ //
भीषणाकृतिर् अत्युग्रो नीलाक्षो ह्रस्वबाहुकः दन्तुरो नष्टनासाक्षो ह्रस्वपात् पृथुकुक्षिकः ॥
bhīṣaṇākṛtir atyugro nīlākṣo hrasvabāhukaḥ danturo naṣṭanāsākṣo hrasvapāt pṛthukukṣikaḥ //
ह्रस्वोदरो ह्रस्वभुजो विकृतो गर्दभस्वनः पाशहस्तः पापचित्तः पापिष्ठः सधनुः सदा ॥
hrasvodaro hrasvabhujo vikṛto gardabhasvanaḥ pāśahastaḥ pāpacittaḥ pāpiṣṭhaḥ sadhanuḥ sadā //
तस्य भार्या तथाभूता अपत्यान्य् अपि नारद तया तु प्रेर्यमाणो ऽसौ विवेश गहनं वनम् ॥
tasya bhāryā tathābhūtā apatyāny api nārada tayā tu preryamāṇo 'sau viveśa gahanaṃ vanam //
स जघान मृगान् पापः पक्षिणो बहुरूपिणः पञ्जरे प्राक्षिपत् कांश्चिज् जीवमानांस् तथेतरान् ॥
sa jaghāna mṛgān pāpaḥ pakṣiṇo bahurūpiṇaḥ pañjare prākṣipat kāṃścij jīvamānāṃs tathetarān //
क्षुधया परितप्ताङ्गो विह्वलस् तृषया तथा भ्रान्तदेशो बहुतरं न्यवर्तत गृहं प्रति ॥
kṣudhayā paritaptāṅgo vihvalas tṛṣayā tathā bhrāntadeśo bahutaraṃ nyavartata gṛhaṃ prati //
ततो ऽपराह्णे संप्राप्ते निवृत्ते मधुमाधवे क्षणात् तडिद् गर्जितं च साभ्रं चैवाभवत् तदा ॥
tato 'parāhṇe saṃprāpte nivṛtte madhumādhave kṣaṇāt taḍid garjitaṃ ca sābhraṃ caivābhavat tadā //
ववौ वायुः साश्मवर्षो वारिधारातिभीषणः स गच्छंल् लुब्धकः श्रान्तः पन्थानं नावबुध्यत ॥
vavau vāyuḥ sāśmavarṣo vāridhārātibhīṣaṇaḥ sa gacchaṃl lubdhakaḥ śrāntaḥ panthānaṃ nāvabudhyata //
जलं स्थलं गर्तम् अथो पन्थानम् अथवा दिशः न बुबोध तदा पापः श्रान्तः शरणम् अप्य् अथ ॥
jalaṃ sthalaṃ gartam atho panthānam athavā diśaḥ na bubodha tadā pāpaḥ śrāntaḥ śaraṇam apy atha //
क्व गच्छामि क्व तिष्ठेयं किं करोमीत्य् अचिन्तयत् सर्वेषां प्राणिनां प्राणान् आहर्ताहं यथान्तकः ॥
kva gacchāmi kva tiṣṭheyaṃ kiṃ karomīty acintayat sarveṣāṃ prāṇināṃ prāṇān āhartāhaṃ yathāntakaḥ //
ममाप्य् अन्तकरं भूतं संप्राप्तं चाश्मवर्षणम् त्रातारं नैव पश्यामि शिलां वा वृक्षम् अन्तिके ॥
mamāpy antakaraṃ bhūtaṃ saṃprāptaṃ cāśmavarṣaṇam trātāraṃ naiva paśyāmi śilāṃ vā vṛkṣam antike //
एवं बहुविधं व्याधो विचिन्त्यापश्यद् अन्तिके वने वनस्पतिम् इव नक्षत्राणां यथात्रिजम् ॥
evaṃ bahuvidhaṃ vyādho vicintyāpaśyad antike vane vanaspatim iva nakṣatrāṇāṃ yathātrijam //
मृगाणां च यथा सिंहम् आश्रमाणां गृहाधिपम् इन्द्रियाणां मन इव त्रातारं प्राणिनां नगम् ॥
mṛgāṇāṃ ca yathā siṃham āśramāṇāṃ gṛhādhipam indriyāṇāṃ mana iva trātāraṃ prāṇināṃ nagam //
श्रेष्ठं विटपिनं शुभ्रं शाखापल्लवमण्डितम् तम् आश्रित्योपविष्टो ऽभूत् क्लिन्नवासा स लुब्धकः ॥
śreṣṭhaṃ viṭapinaṃ śubhraṃ śākhāpallavamaṇḍitam tam āśrityopaviṣṭo 'bhūt klinnavāsā sa lubdhakaḥ //
स्मरन् भार्याम् अपत्यानि जीवेयुर् अथवा न वा एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र चास्तं प्राप्तो दिवाकरः ॥
smaran bhāryām apatyāni jīveyur athavā na vā etasminn antare tatra cāstaṃ prāpto divākaraḥ //
तम् एव नगम् आश्रित्य कपोतो भार्यया सह पुत्रपौत्रैः परिवृतो ह्य् आस्ते तत्र नगोत्तमे ॥
tam eva nagam āśritya kapoto bhāryayā saha putrapautraiḥ parivṛto hy āste tatra nagottame //
सुखेन निर्भयो भूत्वा सुतृप्तः प्रीत एव च बहवो वत्सरा याता वसतस् तस्य पक्षिणः ॥
sukhena nirbhayo bhūtvā sutṛptaḥ prīta eva ca bahavo vatsarā yātā vasatas tasya pakṣiṇaḥ //
पतिव्रता तस्य भार्या सुप्रीता तेन चैव हि कोटरे तन्नगे श्रेष्ठे जलवाय्वग्निवर्जिते ॥
pativratā tasya bhāryā suprītā tena caiva hi koṭare tannage śreṣṭhe jalavāyvagnivarjite //
भार्यापुत्रैः परिवृतः सर्वदास्ते कपोतकः तस्मिन् दिने दैववशात् कपोतश् च कपोतकी ॥
bhāryāputraiḥ parivṛtaḥ sarvadāste kapotakaḥ tasmin dine daivavaśāt kapotaś ca kapotakī //
भक्ष्यार्थं तु उभौ यातौ कपोतो नगम् अभ्यगात् सापि दैववशात् पुत्र पञ्जरस्थैव वर्तते ॥
bhakṣyārthaṃ tu ubhau yātau kapoto nagam abhyagāt sāpi daivavaśāt putra pañjarasthaiva vartate //
गृहीता लुब्धकेनाथ जीवमानेव वर्तते कपोतको ऽप्य् अपत्यानि मातृहीनान्य् उदीक्ष्य च ॥
gṛhītā lubdhakenātha jīvamāneva vartate kapotako 'py apatyāni mātṛhīnāny udīkṣya ca //
वर्षं च भीषणं प्राप्तम् अस्तं यातो दिवाकरः स्वकोटरं तया हीनम् आलोक्य विललाप सः ॥
varṣaṃ ca bhīṣaṇaṃ prāptam astaṃ yāto divākaraḥ svakoṭaraṃ tayā hīnam ālokya vilalāpa saḥ //
तां बद्धां पञ्जरस्थां वा न बुबोध कपोतराट् अन्वारेभे कपोतो वै प्रियाया गुणकीर्तनम् ॥
tāṃ baddhāṃ pañjarasthāṃ vā na bubodha kapotarāṭ anvārebhe kapoto vai priyāyā guṇakīrtanam //
नाद्याप्य् आयाति कल्याणी मम हर्षविवर्धिनी मम धर्मस्य जननी मम देहस्य चेश्वरी ॥
nādyāpy āyāti kalyāṇī mama harṣavivardhinī mama dharmasya jananī mama dehasya ceśvarī //
धर्मार्थकाममोक्षाणां सैव नित्यं सहायिनी तुष्टे हसन्ती रुष्टे च मम दुःखप्रमार्जनी ॥
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ saiva nityaṃ sahāyinī tuṣṭe hasantī ruṣṭe ca mama duḥkhapramārjanī //
सखी मन्त्रेषु सा नित्यं मम वाक्यरता सदा नाद्याप्य् आयाति कल्याणी संप्रयाते ऽपि भास्करे ॥
sakhī mantreṣu sā nityaṃ mama vākyaratā sadā nādyāpy āyāti kalyāṇī saṃprayāte 'pi bhāskare //
न जानाति व्रतं मन्त्रं दैवं धर्मार्थम् एव च पतिव्रता पतिप्राणा पतिमन्त्रा पतिप्रिया ॥
na jānāti vrataṃ mantraṃ daivaṃ dharmārtham eva ca pativratā patiprāṇā patimantrā patipriyā //
नाद्याप्य् आयाति कल्याणी किं करोमि क्व यामि वा किं मे गृहं काननं च तया हीनं हि दृश्यते ॥
nādyāpy āyāti kalyāṇī kiṃ karomi kva yāmi vā kiṃ me gṛhaṃ kānanaṃ ca tayā hīnaṃ hi dṛśyate //
तया युक्तं श्रिया युक्तं भीषणं वापि शोभनम् नाद्याप्य् आयाति मे कान्ता यया गृहम् उदीरितम् ॥
tayā yuktaṃ śriyā yuktaṃ bhīṣaṇaṃ vāpi śobhanam nādyāpy āyāti me kāntā yayā gṛham udīritam //
विनानया न जीविष्ये त्यजे वापि प्रियां तनुम् किं कुर्वन्तु त्व् अपत्यानि लुप्तधर्मस् त्व् अहं पुनः ॥
vinānayā na jīviṣye tyaje vāpi priyāṃ tanum kiṃ kurvantu tv apatyāni luptadharmas tv ahaṃ punaḥ //
एवं विलपतस् तस्य भर्तुर् वाक्यं निशम्य सा पञ्जरस्थैव सा वाक्यं भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥
evaṃ vilapatas tasya bhartur vākyaṃ niśamya sā pañjarasthaiva sā vākyaṃ bhartāram idam abravīt //
अत्राहम् अस्मि बद्धैव विवशास्मि खगोत्तम आनीताहं लुब्धकेन बद्धा पाशैर् महामते ॥
atrāham asmi baddhaiva vivaśāsmi khagottama ānītāhaṃ lubdhakena baddhā pāśair mahāmate //
धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि पतिर् वक्ति गुणान् मम सतो वाप्य् असतो वापि कृतार्थाहं न संशयः ॥
dhanyāsmy anugṛhītāsmi patir vakti guṇān mama sato vāpy asato vāpi kṛtārthāhaṃ na saṃśayaḥ //
तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः विपर्यये तु नारीणाम् अवश्यं नाशम् आप्नुयात् ॥
tuṣṭe bhartari nārīṇāṃ tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ viparyaye tu nārīṇām avaśyaṃ nāśam āpnuyāt //
त्वं दैवं त्वं प्रभुर् मह्यं त्वं सुहृत् त्वं परायणम् त्वं व्रतं त्वं परं ब्रह्म स्वर्गो मोक्षस् त्वम् एव च ॥
tvaṃ daivaṃ tvaṃ prabhur mahyaṃ tvaṃ suhṛt tvaṃ parāyaṇam tvaṃ vrataṃ tvaṃ paraṃ brahma svargo mokṣas tvam eva ca //
मा चिन्तां कुरु कल्याण धर्मे बुद्धिं स्थिरां कुरु त्वत्प्रसादाच् च भुक्ता हि भोगाश् च विविधा मया अलं खेदेन मज्जेन धर्मे बुद्धिं कुरु स्थिराम् ॥
mā cintāṃ kuru kalyāṇa dharme buddhiṃ sthirāṃ kuru tvatprasādāc ca bhuktā hi bhogāś ca vividhā mayā alaṃ khedena majjena dharme buddhiṃ kuru sthirām //
इति श्रुत्वा प्रियावाक्यम् उत्ततार नगोत्तमात् यत्र सा पञ्जरस्था तु कपोती वर्तते त्वरम् ॥
iti śrutvā priyāvākyam uttatāra nagottamāt yatra sā pañjarasthā tu kapotī vartate tvaram //
ताम् आगत्य प्रियां दृष्ट्वा मृतवच् चापि लुब्धकम् मोचयामीति ताम् आह निश्चेष्टो लुब्धको ऽधुना ॥
tām āgatya priyāṃ dṛṣṭvā mṛtavac cāpi lubdhakam mocayāmīti tām āha niśceṣṭo lubdhako 'dhunā //
मा मुञ्चस्व महाभाग ज्ञात्वा संबन्धम् अस्थिरम् लुब्धानां खेचरा ह्य् अन्नं जीवो जीवस्य चाशनम् ॥
mā muñcasva mahābhāga jñātvā saṃbandham asthiram lubdhānāṃ khecarā hy annaṃ jīvo jīvasya cāśanam //
नापराधं स्मराम्य् अस्य धर्मबुद्धिं स्थिरां कुरु गुरुर् अग्निर् द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ॥
nāparādhaṃ smarāmy asya dharmabuddhiṃ sthirāṃ kuru gurur agnir dvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ //
पतिर् एव गुरुः स्त्रीणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः अभ्यागतम् अनुप्राप्तं वचनैस् तोषयन्ति ये ॥
patir eva guruḥ strīṇāṃ sarvasyābhyāgato guruḥ abhyāgatam anuprāptaṃ vacanais toṣayanti ye //
तेषां वागीश्वरी देवी तृप्ता भवति निश्चितम् तस्यान्नस्य प्रदानेन शक्रस् तृप्तिम् अवाप्नुयात् ॥
teṣāṃ vāgīśvarī devī tṛptā bhavati niścitam tasyānnasya pradānena śakras tṛptim avāpnuyāt //
पितरः पादशौचेन अन्नाद्येन प्रजापतिः तस्योपचाराद् वै लक्ष्मीर् विष्णुना प्रीतिम् आप्नुयात् ॥
pitaraḥ pādaśaucena annādyena prajāpatiḥ tasyopacārād vai lakṣmīr viṣṇunā prītim āpnuyāt //
शयने सर्वदेवास् तु तस्मात् पूज्यतमो ऽतिथिः अभ्यागतम् अनुश्रान्तं सूर्योढं गृहम् आगतम् तं विद्याद् देवरूपेण सर्वक्रतुफलो ह्य् असौ ॥
śayane sarvadevās tu tasmāt pūjyatamo 'tithiḥ abhyāgatam anuśrāntaṃ sūryoḍhaṃ gṛham āgatam taṃ vidyād devarūpeṇa sarvakratuphalo hy asau //
अभ्यागतं श्रान्तम् अनुव्रजन्ति देवाश् च सर्वे पितरो ऽग्नयश् च तस्मिन् हि तृप्ते मुदम् आप्नुवन्ति गते निराशे ऽपि च ते निराशाः
abhyāgataṃ śrāntam anuvrajanti devāś ca sarve pitaro 'gnayaś ca tasmin hi tṛpte mudam āpnuvanti gate nirāśe 'pi ca te nirāśāḥ
तस्मात् सर्वात्मना कान्त दुःखं त्यक्त्वा शमं व्रज कृत्वा तिष्ठ शुभां बुद्धिं धर्मकृत्यं समाचर ॥
tasmāt sarvātmanā kānta duḥkhaṃ tyaktvā śamaṃ vraja kṛtvā tiṣṭha śubhāṃ buddhiṃ dharmakṛtyaṃ samācara //
उपकारो ऽपकारश् च प्रवराव् इति संमतौ उपकारिषु सर्वो ऽपि करोत्य् उपकृतिं पुनः ॥
upakāro 'pakāraś ca pravarāv iti saṃmatau upakāriṣu sarvo 'pi karoty upakṛtiṃ punaḥ //
अपकारिषु यः साधुः पुण्यभाक् स उदाहृतः ॥
apakāriṣu yaḥ sādhuḥ puṇyabhāk sa udāhṛtaḥ //
आवयोर् अनुरूपं च त्वयोक्तं साधु मन्यसे किंतु वक्तव्यम् अप्य् अस्ति तच् छृणुष्व वरानने ॥
āvayor anurūpaṃ ca tvayoktaṃ sādhu manyase kiṃtu vaktavyam apy asti tac chṛṇuṣva varānane //
सहस्रं भरते कश्चिच् छतम् अन्यो दशापरः आत्मानं च सुखेनान्यो वयं कष्टोदरंभराः ॥
sahasraṃ bharate kaścic chatam anyo daśāparaḥ ātmānaṃ ca sukhenānyo vayaṃ kaṣṭodaraṃbharāḥ //
गर्तधान्यधनाः केचित् कुशूलधनिनो ऽपरे घटक्षिप्तधनाः केचिच् चञ्चुक्षिप्तधना वयम् ॥
gartadhānyadhanāḥ kecit kuśūladhanino 'pare ghaṭakṣiptadhanāḥ kecic cañcukṣiptadhanā vayam //
पूजयामि कथं श्रान्तम् अभ्यागतम् इमं शुभे ॥
pūjayāmi kathaṃ śrāntam abhyāgatam imaṃ śubhe //
अग्निर् आपः शुभा वाणी तृणकाष्ठादिकं च यत् एतद् अप्य् अर्थिने देयं शीतार्तो लुब्धकस् त्व् अयम् ॥
agnir āpaḥ śubhā vāṇī tṛṇakāṣṭhādikaṃ ca yat etad apy arthine deyaṃ śītārto lubdhakas tv ayam //
एतच् छ्रुत्वा प्रियावाक्यं वृक्षम् आरुह्य पक्षिराट् आलोकयाम् आस तदा वह्निं दूरं ददर्श ह ॥
etac chrutvā priyāvākyaṃ vṛkṣam āruhya pakṣirāṭ ālokayām āsa tadā vahniṃ dūraṃ dadarśa ha //
स तु गत्वा वह्निदेशं चञ्चुनोल्मुकम् आहरत् पुरो ऽग्निं ज्वालयाम् आस लुब्धकस्य कपोतकः ॥
sa tu gatvā vahnideśaṃ cañcunolmukam āharat puro 'gniṃ jvālayām āsa lubdhakasya kapotakaḥ //
शुष्ककाष्ठानि पर्णानि तृणानि च पुनः पुनः अग्नौ निक्षेपयाम् आस निशीथे स कपोतराट् ॥
śuṣkakāṣṭhāni parṇāni tṛṇāni ca punaḥ punaḥ agnau nikṣepayām āsa niśīthe sa kapotarāṭ //
तम् अग्निं ज्वलितं दृष्ट्वा लुब्धकः शीतदुःखितः अवशानि स्वकाङ्गानि प्रताप्य सुखम् आप्तवान् ॥
tam agniṃ jvalitaṃ dṛṣṭvā lubdhakaḥ śītaduḥkhitaḥ avaśāni svakāṅgāni pratāpya sukham āptavān //
क्षुधाग्निना दह्यमानं व्याधं दृष्ट्वा कपोतकी मा मुञ्चस्व महाभाग इति भर्तारम् अब्रवीत् ॥
kṣudhāgninā dahyamānaṃ vyādhaṃ dṛṣṭvā kapotakī mā muñcasva mahābhāga iti bhartāram abravīt //
स्वशरीरेण दुःखार्तं लुब्धकं प्रीणयामि तम् इष्टातिथीनां ये लोकास् तांस् त्वं प्राप्नुहि सुव्रत ॥
svaśarīreṇa duḥkhārtaṃ lubdhakaṃ prīṇayāmi tam iṣṭātithīnāṃ ye lokās tāṃs tvaṃ prāpnuhi suvrata //
मयि तिष्ठति नैवायं तव धर्मो विधीयते इष्टातिथिर् भवामीह अनुजानीहि मां शुभे ॥
mayi tiṣṭhati naivāyaṃ tava dharmo vidhīyate iṣṭātithir bhavāmīha anujānīhi māṃ śubhe //
इत्य् उक्त्वाग्निं त्रिर् आवर्त्य स्मरन् देवं चतुर्भुजम् विश्वात्मकं महाविष्णुं शरण्यं भक्तवत्सलम् ॥
ity uktvāgniṃ trir āvartya smaran devaṃ caturbhujam viśvātmakaṃ mahāviṣṇuṃ śaraṇyaṃ bhaktavatsalam //
यथासुखं जुषस्वेति वदन्न् अग्निं तथाविशत् तं दृष्ट्वाग्नौ क्षिप्तजीवं लुब्धको वाक्यम् अब्रवीत् ॥
yathāsukhaṃ juṣasveti vadann agniṃ tathāviśat taṃ dṛṣṭvāgnau kṣiptajīvaṃ lubdhako vākyam abravīt //
अहो मानुषदेहस्य धिग् जीवितम् इदं मम यद् इदं पक्षिराजेन मदर्थे साहसं कृतम् ॥
aho mānuṣadehasya dhig jīvitam idaṃ mama yad idaṃ pakṣirājena madarthe sāhasaṃ kṛtam //
एवं ब्रुवन्तं तं लुब्धं पक्षिणी वाक्यम् अब्रवीत् ॥
evaṃ bruvantaṃ taṃ lubdhaṃ pakṣiṇī vākyam abravīt //
मां त्वं मुञ्च महाभाग दूरं यात्य् एष मे पतिः ॥
māṃ tvaṃ muñca mahābhāga dūraṃ yāty eṣa me patiḥ //
तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पञ्जरस्थां कपोतकीम् लुब्धको मोचयाम् आस तरसा भीतवत् तदा ॥
tasyās tad vacanaṃ śrutvā pañjarasthāṃ kapotakīm lubdhako mocayām āsa tarasā bhītavat tadā //
सापि प्रदक्षिणं कृत्वा पतिम् अग्निं तदा जगौ ॥
sāpi pradakṣiṇaṃ kṛtvā patim agniṃ tadā jagau //
स्त्रीणाम् अयं परो धर्मो यद् भर्तुर् अनुवेशनम् वेदे च विहितो मार्गः सर्वलोकेषु पूजितः ॥
strīṇām ayaṃ paro dharmo yad bhartur anuveśanam vede ca vihito mārgaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ //
व्यालग्राही यथा व्यालं बिलाद् उद्धरते बलात् एवं त्व् अनुगता नारी सह भर्त्रा दिवं व्रजेत् ॥
vyālagrāhī yathā vyālaṃ bilād uddharate balāt evaṃ tv anugatā nārī saha bhartrā divaṃ vrajet //
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च यानि रोमाणि मानुषे तावत्कालं वसेत् स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति ॥
tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca yāni romāṇi mānuṣe tāvatkālaṃ vaset svarge bhartāraṃ yānugacchati //
नमस्कृत्वा भुवं देवान् गङ्गां चापि वनस्पतीन् आश्वास्य तान्य् अपत्यानि लुब्धकं वाक्यम् अब्रवीत् ॥
namaskṛtvā bhuvaṃ devān gaṅgāṃ cāpi vanaspatīn āśvāsya tāny apatyāni lubdhakaṃ vākyam abravīt //
त्वत्प्रसादान् महाभाग उपपन्नं ममेदृशम् अपत्यानां क्षमस्वेह भर्त्रा यामि त्रिविष्टपम् ॥
tvatprasādān mahābhāga upapannaṃ mamedṛśam apatyānāṃ kṣamasveha bhartrā yāmi triviṣṭapam //
इत्य् उक्त्वा पक्षिणी साध्वी प्रविवेश हुताशनम् प्रविष्टायां हुतवहे जयशब्दो न्यवर्तत ॥
ity uktvā pakṣiṇī sādhvī praviveśa hutāśanam praviṣṭāyāṃ hutavahe jayaśabdo nyavartata //
गगने सूर्यसंकाशं विमानम् अतिशोभनम् तदारूढौ सुरनिभौ दंपती ददृशे ततः ॥
gagane sūryasaṃkāśaṃ vimānam atiśobhanam tadārūḍhau suranibhau daṃpatī dadṛśe tataḥ //
हर्षेण प्रोचतुर् उभौ लुब्धकं विस्मयान्वितम् ॥
harṣeṇa procatur ubhau lubdhakaṃ vismayānvitam //
गच्छावस् त्रिदशस्थानम् आपृष्टो ऽसि महामते आवयोः स्वर्गसोपानम् अतिथिस् त्वं नमो ऽस्तु ते ॥
gacchāvas tridaśasthānam āpṛṣṭo 'si mahāmate āvayoḥ svargasopānam atithis tvaṃ namo 'stu te //
विमानवरम् आरूढौ तौ दृष्ट्वा लुब्धको ऽपि सः सधनुः पञ्जरं त्यक्त्वा कृताञ्जलिर् अभाषत ॥
vimānavaram ārūḍhau tau dṛṣṭvā lubdhako 'pi saḥ sadhanuḥ pañjaraṃ tyaktvā kṛtāñjalir abhāṣata //
न त्यक्तव्यो महाभागौ देयं किंचिद् अजानते अहम् अत्रातिथिर् मान्यो निष्कृतिं वक्तुम् अर्हथः ॥
na tyaktavyo mahābhāgau deyaṃ kiṃcid ajānate aham atrātithir mānyo niṣkṛtiṃ vaktum arhathaḥ //
गौतमीं गच्छ भद्रं ते तस्याः पापं निवेदय तत्रैवाप्लवनात् पक्षं सर्वपापैर् विमोक्ष्यसे ॥
gautamīṃ gaccha bhadraṃ te tasyāḥ pāpaṃ nivedaya tatraivāplavanāt pakṣaṃ sarvapāpair vimokṣyase //
मुक्तपापः पुनस् तत्र गङ्गायाम् अवगाहने अश्वमेधफलं पुण्यं प्राप्य पुण्यो भविष्यसि ॥
muktapāpaḥ punas tatra gaṅgāyām avagāhane aśvamedhaphalaṃ puṇyaṃ prāpya puṇyo bhaviṣyasi //
सरिद्वरायां गौतम्यां ब्रह्मविष्ण्वीशसंभुवि पुनर् आप्लवनाद् एव त्यक्त्वा देहं मलीमसम् ॥
saridvarāyāṃ gautamyāṃ brahmaviṣṇvīśasaṃbhuvi punar āplavanād eva tyaktvā dehaṃ malīmasam //
विमानवरम् आरूढः स्वर्गं गन्तास्य् असंशयम् ॥
vimānavaram ārūḍhaḥ svargaṃ gantāsy asaṃśayam //
तच् छ्रुत्वा वचनं ताभ्यां तथा चक्रे स लुब्धकः विमानवरम् आरूढो दिव्यरूपधरो ऽभवत् ॥
tac chrutvā vacanaṃ tābhyāṃ tathā cakre sa lubdhakaḥ vimānavaram ārūḍho divyarūpadharo 'bhavat //
दिव्यमाल्याम्बरधरः पूज्यमानो ऽप्सरोगणैः कपोतश् च कपोती च तृतीयो लुब्धकस् तथा गङ्गायाश् च प्रभावेण सर्वे वै दिवम् आक्रमन् ॥
divyamālyāmbaradharaḥ pūjyamāno 'psarogaṇaiḥ kapotaś ca kapotī ca tṛtīyo lubdhakas tathā gaṅgāyāś ca prabhāveṇa sarve vai divam ākraman //
ततः प्रभृति तत् तीर्थं कापोतम् इति विश्रुतम् तत्र स्नानं च दानं च पितृपूजनम् एव च ॥
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kāpotam iti viśrutam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṛpūjanam eva ca //
जपयज्ञादिकं कर्म तद् आनन्त्याय कल्पते ॥
japayajñādikaṃ karma tad ānantyāya kalpate //