अस्ति ब्रह्मन् महातीर्थं चक्रतीर्थम् इति श्रुतम् तत्र स्नानान् नरो भक्त्या हरेर् लोकम् अवाप्नुयात् ॥
asti brahman mahātīrthaṃ cakratīrtham iti śrutam tatra snānān naro bhaktyā harer lokam avāpnuyāt //
एकादश्यां तु शुक्लायाम् उपोष्य पृथिवीपते गणिकासंगमे स्नात्वा प्राप्नुयाद् अक्षयं पदम् ॥
ekādaśyāṃ tu śuklāyām upoṣya pṛthivīpate gaṇikāsaṃgame snātvā prāpnuyād akṣayaṃ padam //
पुरा तत्र यथा वृत्तं तन् मे निगदतः शृणु आसीद् विश्वधरो नाम वैश्यो बहुधनान्वितः ॥
purā tatra yathā vṛttaṃ tan me nigadataḥ śṛṇu āsīd viśvadharo nāma vaiśyo bahudhanānvitaḥ //
उत्तरे वयसि श्रेष्ठस् तस्य पुत्रो ऽभवद् ऋषे गुणवान् रूपसंपन्नो विलासी शुभदर्शनः ॥
uttare vayasi śreṣṭhas tasya putro 'bhavad ṛṣe guṇavān rūpasaṃpanno vilāsī śubhadarśanaḥ //
प्राणेभ्यो ऽपि प्रियः पुत्रः काले पञ्चत्वम् आगतः तथा दृष्ट्वा तु तं पुत्रं दंपती दुःखपीडितौ ॥
prāṇebhyo 'pi priyaḥ putraḥ kāle pañcatvam āgataḥ tathā dṛṣṭvā tu taṃ putraṃ daṃpatī duḥkhapīḍitau //
कुर्वाते स्म तदा तेन सहैव मरणे मतिम् हा पुत्र हन्त कालेन पापेन सुदुरात्मना ॥
kurvāte sma tadā tena sahaiva maraṇe matim hā putra hanta kālena pāpena sudurātmanā //
यौवने वर्तमानो ऽपि नीतो ऽसि गुणसागर आवयोश् च तथैव त्वं प्राणेभ्यो ऽपि सुदुर्लभः ॥
yauvane vartamāno 'pi nīto 'si guṇasāgara āvayoś ca tathaiva tvaṃ prāṇebhyo 'pi sudurlabhaḥ //
इत्थं तु रुदितं श्रुत्वा दंपत्योः करुणं यमः त्यक्त्वा निजपुरं तूर्णं कृपयाविष्टमानसः ॥
itthaṃ tu ruditaṃ śrutvā daṃpatyoḥ karuṇaṃ yamaḥ tyaktvā nijapuraṃ tūrṇaṃ kṛpayāviṣṭamānasaḥ //
गोदावर्याः शुभे तीरे स्थितो ध्यायञ् जनार्दनम् अपि स्वल्पेन कालेन प्रजा वृद्धाः समन्ततः ॥
godāvaryāḥ śubhe tīre sthito dhyāyañ janārdanam api svalpena kālena prajā vṛddhāḥ samantataḥ //
इयत इति मे पृथ्वी कथ्यतां केन पूरिता न कश्चिन् म्रियते जन्तुर् भाराक्रान्ता वसुंधरा ॥
iyata iti me pṛthvī kathyatāṃ kena pūritā na kaścin mriyate jantur bhārākrāntā vasuṃdharā //
ततो देवी गता तूर्णं वसुधा मुनिसत्तम यत्रास्ति सुरसंयुक्तः शक्रः परपुरंजयः दृष्ट्वा वसुंधराम् इन्द्रः प्रणिपत्येदम् अब्रवीत् ॥
tato devī gatā tūrṇaṃ vasudhā munisattama yatrāsti surasaṃyuktaḥ śakraḥ parapuraṃjayaḥ dṛṣṭvā vasuṃdharām indraḥ praṇipatyedam abravīt //
किम् आगमनकार्यं त इति मे पृथ्वि कथ्यताम् ॥
kim āgamanakāryaṃ ta iti me pṛthvi kathyatām //
भारेण गुरुणा शक्र पीडिताहं विना वधम् कारणं प्रष्टुम् आयाता किम् इदं कथ्यतां मम ॥
bhāreṇa guruṇā śakra pīḍitāhaṃ vinā vadham kāraṇaṃ praṣṭum āyātā kim idaṃ kathyatāṃ mama //
इति श्रुत्वा महीवाक्यम् इन्द्रो वचनम् अब्रवीत् ॥
iti śrutvā mahīvākyam indro vacanam abravīt //
कारणं यदि नाम स्यात् तदानीं ज्ञायते मया सुराणां हि पतिर् यस्माद् अहं सर्वासु मेदिनि ॥
kāraṇaṃ yadi nāma syāt tadānīṃ jñāyate mayā surāṇāṃ hi patir yasmād ahaṃ sarvāsu medini //
अथ पृथ्वी तदा वाक्यं श्रुत्वा चाह शचीपतिम् यम आदिश्यतां तर्हि यथा संहरते प्रजाः ॥
atha pṛthvī tadā vākyaṃ śrutvā cāha śacīpatim yama ādiśyatāṃ tarhi yathā saṃharate prajāḥ //
इति श्रुत्वा वचो मह्या आदिष्टाः सिद्धकिंनराः यमस्यानयने शीघ्रं महेन्द्रेण महामुने ॥
iti śrutvā vaco mahyā ādiṣṭāḥ siddhakiṃnarāḥ yamasyānayane śīghraṃ mahendreṇa mahāmune //
ततस् ते सत्वरं याताः सर्वे वैवस्वतं पुरम् नैवापश्यन् यमं तत्र ते सिद्धाः सह किंनरैः तथागत्य पुनर् वेगाद् वार्त्ता शक्रे निवेदिता ॥
tatas te satvaraṃ yātāḥ sarve vaivasvataṃ puram naivāpaśyan yamaṃ tatra te siddhāḥ saha kiṃnaraiḥ tathāgatya punar vegād vārttā śakre niveditā //
यमो यमपुरे नाथ अस्माभिर् नावलोकितः महतापि सुयत्नेन वीक्ष्यमाणः समन्ततः ॥
yamo yamapure nātha asmābhir nāvalokitaḥ mahatāpi suyatnena vīkṣyamāṇaḥ samantataḥ //
इति श्रुत्वा वचस् तेषां पृष्टः शक्रेण वै तदा सविता स पिता तस्य यमः कुत्रास्त इत्य् अथ ॥
iti śrutvā vacas teṣāṃ pṛṣṭaḥ śakreṇa vai tadā savitā sa pitā tasya yamaḥ kutrāsta ity atha //
शक्र गोदावरीतीरे कृतान्तो वर्तते ऽधुना चरंस् तत्र तपस् तीव्रं न जाने किं नु कारणम् ॥
śakra godāvarītīre kṛtānto vartate 'dhunā caraṃs tatra tapas tīvraṃ na jāne kiṃ nu kāraṇam //
इति श्रुत्वा वचो भानोः शक्रः शङ्काम् उपाविशत् ॥
iti śrutvā vaco bhānoḥ śakraḥ śaṅkām upāviśat //
अहो कष्टं महाकष्टं नष्टा मे सुरनाथता गोदावर्यां तपः कुर्याद् यमो वै दुष्टचेष्टितः जिघृक्षुर् मत्पदं नूनं देवा इति मतिर् मम ॥
aho kaṣṭaṃ mahākaṣṭaṃ naṣṭā me suranāthatā godāvaryāṃ tapaḥ kuryād yamo vai duṣṭaceṣṭitaḥ jighṛkṣur matpadaṃ nūnaṃ devā iti matir mama //
इत्य् उक्त्वा सहसेन्द्रेण आहूतश् चाप्सरोगणः ॥
ity uktvā sahasendreṇa āhūtaś cāpsarogaṇaḥ //
का भवतीषु कालस्य स्थितस्य तपसि द्विषः तपःप्रणाशने शक्ता इति मे शीघ्रम् उच्यताम् ॥
kā bhavatīṣu kālasya sthitasya tapasi dviṣaḥ tapaḥpraṇāśane śaktā iti me śīghram ucyatām //
इति शक्रवचः श्रुत्वा नोचे कापि महामुने अथ शक्रः प्रकोपेण प्रत्युवाचाप्सरोगणम् ॥
iti śakravacaḥ śrutvā noce kāpi mahāmune atha śakraḥ prakopeṇa pratyuvācāpsarogaṇam //
उत्तरं नाब्रवीत् किंचिद् यामस् तर्हि वयं स्वयम् सज्जा भवन्तु विबुधाः सैन्यैर् आयान्तु मा चिरम् घातयामो वयं शत्रुं तपसा स्वर्गकामुकम् ॥
uttaraṃ nābravīt kiṃcid yāmas tarhi vayaṃ svayam sajjā bhavantu vibudhāḥ sainyair āyāntu mā ciram ghātayāmo vayaṃ śatruṃ tapasā svargakāmukam //
इत्य् उक्ते सति देवानां सेना प्रादुर्बभूव ह इतीन्द्रहृदयं ज्ञात्वा हरिणा लोकधारिणा ॥
ity ukte sati devānāṃ senā prādurbabhūva ha itīndrahṛdayaṃ jñātvā hariṇā lokadhāriṇā //
प्रेषितं चक्रिणा चक्रं रक्षणाय यमस्य हि चक्रं यत्राभवत् तत्र चक्रतीर्थम् अनुत्तमम् ॥
preṣitaṃ cakriṇā cakraṃ rakṣaṇāya yamasya hi cakraṃ yatrābhavat tatra cakratīrtham anuttamam //
अथेन्द्रं मेनका प्राह शङ्कितेति वचस् तदा ॥
athendraṃ menakā prāha śaṅkiteti vacas tadā //
कालावलोकने नालं काचिद् अस्ति सुरेश्वर मरणं च वरं देव भवतो न यमात् पुनः ॥
kālāvalokane nālaṃ kācid asti sureśvara maraṇaṃ ca varaṃ deva bhavato na yamāt punaḥ //
रूपयौवनमत्तेयं गणिकायाचनं प्रभो प्रेषणं तत् प्रयच्छैषा स्वामित्वं मन्यते त्वया ॥
rūpayauvanamatteyaṃ gaṇikāyācanaṃ prabho preṣaṇaṃ tat prayacchaiṣā svāmitvaṃ manyate tvayā //
इति श्रुत्वा वचस् तस्याः शक्रः सुरवरेश्वरः आदिदेशाबलां क्षामां सत्कृत्य गणिकां तथा ॥
iti śrutvā vacas tasyāḥ śakraḥ suravareśvaraḥ ādideśābalāṃ kṣāmāṃ satkṛtya gaṇikāṃ tathā //
गणिके गच्छ मे कार्यं कुरु सुन्दरि मा चिरम् कृतकृत्यागता भूयो वल्लभा मे यथा शची ॥
gaṇike gaccha me kāryaṃ kuru sundari mā ciram kṛtakṛtyāgatā bhūyo vallabhā me yathā śacī //
इत्य् आकर्ण्य वचः शक्राद् उत्पत्य गणिका दिशः क्षणेन यमसांनिध्यम् आयाता चारुरूपिणी ॥
ity ākarṇya vacaḥ śakrād utpatya gaṇikā diśaḥ kṣaṇena yamasāṃnidhyam āyātā cārurūpiṇī //
यमान्तिकम् अनुप्राप्ता द्योतयन्ती दिशो दश सलीलं ललितं बाला जगौ हिन्दोलकङ्कलम् ॥
yamāntikam anuprāptā dyotayantī diśo daśa salīlaṃ lalitaṃ bālā jagau hindolakaṅkalam //
ततश् चचाल कालस्य मनो लोलं चलाचलम् अथोन्मील्य यमो नेत्रे कामपावकपूरिते ॥
tataś cacāla kālasya mano lolaṃ calācalam athonmīlya yamo netre kāmapāvakapūrite //
तस्यां व्यापारयाम् आस श्रेयःशत्रौ महामुने ततो विलीय सा सद्यः सरित्त्वम् अगमत् तदा ॥
tasyāṃ vyāpārayām āsa śreyaḥśatrau mahāmune tato vilīya sā sadyaḥ sarittvam agamat tadā //
गौतम्यां तु समागम्य गणिकागणकिंकरैः गीयमाना गता स्वर्गे तस्य तीर्थप्रभावतः ॥
gautamyāṃ tu samāgamya gaṇikāgaṇakiṃkaraiḥ gīyamānā gatā svarge tasya tīrthaprabhāvataḥ //
गच्छन्तीं गणिकां दृष्ट्वा विमानस्थां दिवं प्रति विस्मयं परमं प्राप्तः कालस् तरललोचनः अथादित्येन चागत्य एवम् उक्तो यमस् तदा ॥
gacchantīṃ gaṇikāṃ dṛṣṭvā vimānasthāṃ divaṃ prati vismayaṃ paramaṃ prāptaḥ kālas taralalocanaḥ athādityena cāgatya evam ukto yamas tadā //
कुरु पुत्र निजं कर्म प्रजानां त्वं परिक्षयम् पश्य वातं सदा वान्तं सृजन्तं वेधसं प्रजाः पर्यटन्तं त्रिलोकीं मां वहन्तीं वसुधां प्रजाः ॥
kuru putra nijaṃ karma prajānāṃ tvaṃ parikṣayam paśya vātaṃ sadā vāntaṃ sṛjantaṃ vedhasaṃ prajāḥ paryaṭantaṃ trilokīṃ māṃ vahantīṃ vasudhāṃ prajāḥ //
इति श्रुत्वा यमो वाक्यं पितुर् वचनम् अब्रवीत् ॥
iti śrutvā yamo vākyaṃ pitur vacanam abravīt //
एतन् न गर्हितं कर्म कुर्याम् अहम् इदं ध्रुवम् कर्मण्य् अस्मिन् महाक्रूरे समादेष्टुं न वार्हसि ॥
etan na garhitaṃ karma kuryām aham idaṃ dhruvam karmaṇy asmin mahākrūre samādeṣṭuṃ na vārhasi //
इति श्रुत्वा च तद् वाक्यं भानुर् वचनम् अब्रवीत् किं नाम गर्हितं कर्म तव कर्तुम् अलं यम ॥
iti śrutvā ca tad vākyaṃ bhānur vacanam abravīt kiṃ nāma garhitaṃ karma tava kartum alaṃ yama //
किं न दृष्टा त्वया यान्ती गणिका गणकिंकरैः गीयमाना दिवं सद्यो गौतमीतोयम् आप्लुता ॥
kiṃ na dṛṣṭā tvayā yāntī gaṇikā gaṇakiṃkaraiḥ gīyamānā divaṃ sadyo gautamītoyam āplutā //
त्वया चात्र तपस् तीव्रं कृतं पुत्र सुदुष्करम् नैवान्तं तस्य पश्यामि तस्माद् गच्छ निजं पुरम् ॥
tvayā cātra tapas tīvraṃ kṛtaṃ putra suduṣkaram naivāntaṃ tasya paśyāmi tasmād gaccha nijaṃ puram //
इत्य् उक्त्वा भगवान् भानुस् तत्र स्नात्वा गतो दिवम् यमो ऽपि संगमे स्नात्वा ततो निजपुरं ययौ ॥
ity uktvā bhagavān bhānus tatra snātvā gato divam yamo 'pi saṃgame snātvā tato nijapuraṃ yayau //
भूतहापि ततः शङ्कां तत्याज च महामुने तथा दृष्ट्वा यमं यान्तं चक्रे चक्रं प्रयाणकम् ॥
bhūtahāpi tataḥ śaṅkāṃ tatyāja ca mahāmune tathā dṛṣṭvā yamaṃ yāntaṃ cakre cakraṃ prayāṇakam //
भगवान् यत्र गोविन्दो वनमालाविभूषितः इति यः शृणुयान् मर्त्यः पठेद् वापि समाहितः ॥
bhagavān yatra govindo vanamālāvibhūṣitaḥ iti yaḥ śṛṇuyān martyaḥ paṭhed vāpi samāhitaḥ //
आपदस् तस्य नश्यन्ति दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात् ॥
āpadas tasya naśyanti dīrgham āyur avāpnuyāt //