पापप्रणाशनं नाम तीर्थं पापभयापहम् नामधेयं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः ॥
pāpapraṇāśanaṃ nāma tīrthaṃ pāpabhayāpaham nāmadheyaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ //
धृतव्रत इति ख्यातो ब्राह्मणो लोकविश्रुतः तस्य भार्या मही नाम तरुणी लोकसुन्दरी ॥
dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo lokaviśrutaḥ tasya bhāryā mahī nāma taruṇī lokasundarī //
तस्य पुत्रः सूर्यनिभः सनाज्जात इति श्रुतः धृतव्रतं तथाकर्षन् मृत्युः कालेरितो मुने ॥
tasya putraḥ sūryanibhaḥ sanājjāta iti śrutaḥ dhṛtavrataṃ tathākarṣan mṛtyuḥ kālerito mune //
ततः सा बालविधवा बालपुत्रा सुरूपिणी त्रातारं नैव पश्यन्ती गालवाश्रमम् अभ्यगात् ॥
tataḥ sā bālavidhavā bālaputrā surūpiṇī trātāraṃ naiva paśyantī gālavāśramam abhyagāt //
तस्मै पुत्रं निवेद्याथ स्वैरिणी पापमोहिता सा बभ्राम बहून् देशान् पुंस्कामा कामचारिणी ॥
tasmai putraṃ nivedyātha svairiṇī pāpamohitā sā babhrāma bahūn deśān puṃskāmā kāmacāriṇī //
तत्पुत्रो गालवगृहे वेदवेदाङ्गपारगः जातो ऽपि मातृदोषेण वेश्येरितमतिस् त्व् अभूत् ॥
tatputro gālavagṛhe vedavedāṅgapāragaḥ jāto 'pi mātṛdoṣeṇa veśyeritamatis tv abhūt //
जनस्थानम् इति ख्यातं नानाजातिसमावृतम् तत्रासौ पण्यवेषेण अध्यास्ते च मही तथा ॥
janasthānam iti khyātaṃ nānājātisamāvṛtam tatrāsau paṇyaveṣeṇa adhyāste ca mahī tathā //
तत्सुतो ऽपि बहून् देशान् परिबभ्राम कामुकः सो ऽपि कालवशात् तत्र जनस्थाने ऽवसत् तदा ॥
tatsuto 'pi bahūn deśān paribabhrāma kāmukaḥ so 'pi kālavaśāt tatra janasthāne 'vasat tadā //
स्त्रियम् आकाङ्क्षते वेश्यां धृतव्रतसुतो द्विजः मही चापि धनं दातॄन् पुरुषान् समपेक्षते ॥
striyam ākāṅkṣate veśyāṃ dhṛtavratasuto dvijaḥ mahī cāpi dhanaṃ dātṝn puruṣān samapekṣate //
मेने न पुत्रम् आत्मीयं स चापि न तु मातरम् तयोः समागमश् चासीद् विधिना मातृपुत्रयोः ॥
mene na putram ātmīyaṃ sa cāpi na tu mātaram tayoḥ samāgamaś cāsīd vidhinā mātṛputrayoḥ //
एवं बहुतिथे काले पुत्रे मातरि गच्छति तयोः परस्परं ज्ञानं नैवासीन् मातृपुत्रयोः ॥
evaṃ bahutithe kāle putre mātari gacchati tayoḥ parasparaṃ jñānaṃ naivāsīn mātṛputrayoḥ //
एवं प्रवर्तमानस्य पितृधर्मेण सन्मतिः आसीत् तस्याप्य् असद्वृत्तेः शृणु नारद चित्रवत् ॥
evaṃ pravartamānasya pitṛdharmeṇa sanmatiḥ āsīt tasyāpy asadvṛtteḥ śṛṇu nārada citravat //
स्वैरस्थित्या वर्तमानो नेदं स परिहातवान् ब्राह्मीं संध्याम् अनुष्ठाय तद् ऊर्ध्वं तु धनार्जनम् ॥
svairasthityā vartamāno nedaṃ sa parihātavān brāhmīṃ saṃdhyām anuṣṭhāya tad ūrdhvaṃ tu dhanārjanam //
विद्याबलेन वित्तानि बहून्य् आर्ज्य ददात्य् असौ तथा स प्रातर् उत्थाय गङ्गां गत्वा यथाविधि ॥
vidyābalena vittāni bahūny ārjya dadāty asau tathā sa prātar utthāya gaṅgāṃ gatvā yathāvidhi //
शौचादि स्नानसंध्यादि सर्वं कार्यं यथाक्रमम् कृत्वा तु ब्राह्मणान् नत्वा ततो ऽभ्येति स्वकर्मसु ॥
śaucādi snānasaṃdhyādi sarvaṃ kāryaṃ yathākramam kṛtvā tu brāhmaṇān natvā tato 'bhyeti svakarmasu //
प्रातःकाले गौतमीं तु यदा याति विरूपवान् कुष्ठसर्वाङ्गशिथिलः पूयशोणितनिःस्रवः ॥
prātaḥkāle gautamīṃ tu yadā yāti virūpavān kuṣṭhasarvāṅgaśithilaḥ pūyaśoṇitaniḥsravaḥ //
स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां यदा याति सुरूपधृक् शान्तः सूर्याग्निसदृशो मूर्तिमान् इव भास्करः ॥
snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ yadā yāti surūpadhṛk śāntaḥ sūryāgnisadṛśo mūrtimān iva bhāskaraḥ //
एतद् रूपद्वयं स्वस्य नैव पश्यति स द्विजः गालवो यत्र भगवांस् तपोज्ञानपरायणः ॥
etad rūpadvayaṃ svasya naiva paśyati sa dvijaḥ gālavo yatra bhagavāṃs tapojñānaparāyaṇaḥ //
आश्रित्य गौतमीं देवीं आस्ते च मुनिभिर् वृतः ब्राह्मणो ऽपि च तत्रैव नित्यं तीर्थं समेत्य च ॥
āśritya gautamīṃ devīṃ āste ca munibhir vṛtaḥ brāhmaṇo 'pi ca tatraiva nityaṃ tīrthaṃ sametya ca //
गालवं च नमस्याथ ततो याति स्वमन्दिरम् गङ्गायाः सेवनात् पूर्वं सनाज्जातस्य यद् वपुः ॥
gālavaṃ ca namasyātha tato yāti svamandiram gaṅgāyāḥ sevanāt pūrvaṃ sanājjātasya yad vapuḥ //
स्नानसंध्योत्तरे काले पुनर् यद् अपि तद् द्विजे उभयं तस्य तद् रूपं गालवो नित्यम् एव च ॥
snānasaṃdhyottare kāle punar yad api tad dvije ubhayaṃ tasya tad rūpaṃ gālavo nityam eva ca //
दृष्ट्वा सविस्मयो मेने किंचिद् अस्त्य् अत्र कारणम् एवं सविस्मयो भूत्वा गालवः प्राह तं द्विजम् ॥
dṛṣṭvā savismayo mene kiṃcid asty atra kāraṇam evaṃ savismayo bhūtvā gālavaḥ prāha taṃ dvijam //
गच्छन्तं तु नमस्याथ सनाज्जातं गुरुर् गृहम् आहूय यत्नतो धीमान् कृपया विस्मयेन च ॥
gacchantaṃ tu namasyātha sanājjātaṃ gurur gṛham āhūya yatnato dhīmān kṛpayā vismayena ca //
को भवान् क्व च गन्तासि किं करोषि क्व भोक्ष्यसि किंनामा त्वं क्व शय्या ते का ते भार्या वदस्व मे ॥
ko bhavān kva ca gantāsi kiṃ karoṣi kva bhokṣyasi kiṃnāmā tvaṃ kva śayyā te kā te bhāryā vadasva me //
गालवस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणो ऽप्य् आह तं मुनिम् ॥
gālavasya vacaḥ śrutvā brāhmaṇo 'py āha taṃ munim //
श्वः कथ्यते मया सर्वं ज्ञात्वा कार्यविनिर्णयम् ॥
śvaḥ kathyate mayā sarvaṃ jñātvā kāryavinirṇayam //
एवम् उक्त्वा गालवं तं सनाज्जातो गृहं ययौ भुक्त्वा रात्रौ तया सम्यक् शय्याम् आसाद्य बन्धकीम् उवाच चकितः स्मृत्वा गालवस्य तु यद् वचः ॥
evam uktvā gālavaṃ taṃ sanājjāto gṛhaṃ yayau bhuktvā rātrau tayā samyak śayyām āsādya bandhakīm uvāca cakitaḥ smṛtvā gālavasya tu yad vacaḥ //
त्वं तु सर्वगुणोपेता बन्धक्य् अपि पतिव्रता आवयोः सदृशी प्रीतिर् यावज्जीवं प्रवर्तताम् ॥
tvaṃ tu sarvaguṇopetā bandhaky api pativratā āvayoḥ sadṛśī prītir yāvajjīvaṃ pravartatām //
तथापि किंचित् पृच्छामि किंनाम्नी त्वं क्व वा कुलम् किं नु स्थानं क्व वा बन्धुर् मम सर्वं निवेद्यताम् ॥
tathāpi kiṃcit pṛcchāmi kiṃnāmnī tvaṃ kva vā kulam kiṃ nu sthānaṃ kva vā bandhur mama sarvaṃ nivedyatām //
धृतव्रत इति ख्यातो ब्राह्मणो दीक्षितः शुचिः तस्य भार्या मही चाहं मत्पुत्रो गालवाश्रमे ॥
dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo dīkṣitaḥ śuciḥ tasya bhāryā mahī cāhaṃ matputro gālavāśrame //
उत्सृष्टो मतिमान् बालः सनाज्जात इति श्रुतः अहं तु पूर्वदोषेण त्यक्त्वा धर्मं कुलागतम् स्वैरिणी त्व् इह वर्ते ऽहं विद्धि मां ब्राह्मणीं द्विज ॥
utsṛṣṭo matimān bālaḥ sanājjāta iti śrutaḥ ahaṃ tu pūrvadoṣeṇa tyaktvā dharmaṃ kulāgatam svairiṇī tv iha varte 'haṃ viddhi māṃ brāhmaṇīṃ dvija //
तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा मर्मविद्ध इवाभवत् पपात सहसा भूमौ वेश्या तं वाक्यम् अब्रवीत् ॥
tasyās tad vacanaṃ śrutvā marmaviddha ivābhavat papāta sahasā bhūmau veśyā taṃ vākyam abravīt //
किं तु जातं द्विजश्रेष्ठ क्व च प्रीतिर् गता तव किं तु वाक्यं मया चोक्तं तव चित्तविरोधकृत् ॥
kiṃ tu jātaṃ dvijaśreṣṭha kva ca prītir gatā tava kiṃ tu vākyaṃ mayā coktaṃ tava cittavirodhakṛt //
आत्मानम् आत्मनाश्वास्य ब्राह्मणो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
ātmānam ātmanāśvāsya brāhmaṇo vākyam abravīt //
धृतव्रतः पिता विप्रस् तत्पुत्रो ऽहं सनाद्यतः माता मही मम इयं मम दैवाद् उपागता ॥
dhṛtavrataḥ pitā vipras tatputro 'haṃ sanādyataḥ mātā mahī mama iyaṃ mama daivād upāgatā //
एतच् छ्रुत्वा तस्य वाक्यं साप्य् अभूद् अतिदुःखिता तयोस् तु शोचतोः पश्चात् प्रभाते विमले रवौ गालवं मुनिशार्दूलं गत्वा विप्रो न्यवेदयत् ॥
etac chrutvā tasya vākyaṃ sāpy abhūd atiduḥkhitā tayos tu śocatoḥ paścāt prabhāte vimale ravau gālavaṃ muniśārdūlaṃ gatvā vipro nyavedayat //
धृतव्रतसुतो ब्रह्मंस् त्वया पूर्वं तु पालितः उपनीतस् त्वया चैव मही माता मम प्रभो ॥
dhṛtavratasuto brahmaṃs tvayā pūrvaṃ tu pālitaḥ upanītas tvayā caiva mahī mātā mama prabho //
किं करोमि च किं कृत्वा निष्कृतिर् मम वै भवेत् ॥
kiṃ karomi ca kiṃ kṛtvā niṣkṛtir mama vai bhavet //
तद् विप्रवचनं श्रुत्वा गालवः प्राह मा शुचः तवेदं द्विविधं रूपं नित्यं पश्याम्य् अपूर्ववत् ॥
tad vipravacanaṃ śrutvā gālavaḥ prāha mā śucaḥ tavedaṃ dvividhaṃ rūpaṃ nityaṃ paśyāmy apūrvavat //
ततः पृष्टो ऽसि वृत्तान्तं श्रुतं ज्ञातं मया यथा यत् कृत्यं तव तत् सर्वं गङ्गायां प्रत्यगात् क्षयम् ॥
tataḥ pṛṣṭo 'si vṛttāntaṃ śrutaṃ jñātaṃ mayā yathā yat kṛtyaṃ tava tat sarvaṃ gaṅgāyāṃ pratyagāt kṣayam //
अस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् अस्या देव्याः प्रसादतः पूतो ऽसि प्रत्यहं वत्स नात्र कार्या विचारणा ॥
asya tīrthasya māhātmyād asyā devyāḥ prasādataḥ pūto 'si pratyahaṃ vatsa nātra kāryā vicāraṇā //
प्रभाते तव रूपाणि सपापानि त्व् अहर्निशम् पश्ये ऽहं पुनर् अप्य् एव रूपं तव गुणोत्तमम् ॥
prabhāte tava rūpāṇi sapāpāni tv aharniśam paśye 'haṃ punar apy eva rūpaṃ tava guṇottamam //
आगच्छन्तं त्व् आगोयुक्तं गच्छन्तं त्वाम् अनागसम् पश्यामि नित्यं तस्मात् त्वं पूतो देव्या कृतो ऽधुना ॥
āgacchantaṃ tv āgoyuktaṃ gacchantaṃ tvām anāgasam paśyāmi nityaṃ tasmāt tvaṃ pūto devyā kṛto 'dhunā //
तस्मान् न कार्यं ते किंचिद् अवशिष्टं भविष्यति इयं च माता ते विप्र ज्ञाता या चैव बन्धकी ॥
tasmān na kāryaṃ te kiṃcid avaśiṣṭaṃ bhaviṣyati iyaṃ ca mātā te vipra jñātā yā caiva bandhakī //
पश्चात्तापं गतात्यन्तं निवृत्ता त्व् अथ पातकात् भूतानां विषये प्रीतिर् वत्स स्वाभाविकी यतः ॥
paścāttāpaṃ gatātyantaṃ nivṛttā tv atha pātakāt bhūtānāṃ viṣaye prītir vatsa svābhāvikī yataḥ //
सत्सङ्गतो महापुण्यान् निवृत्तिर् दैवतो भवेत् अत्यर्थम् अनुतप्तेयं प्रागाचरितपुण्यतः ॥
satsaṅgato mahāpuṇyān nivṛttir daivato bhavet atyartham anutapteyaṃ prāgācaritapuṇyataḥ //
स्नानं कृत्वा चात्र तीर्थे ततः पूता भविष्यति तथा तौ चक्रतुर् उभौ मातापुत्रौ च नारद ॥
snānaṃ kṛtvā cātra tīrthe tataḥ pūtā bhaviṣyati tathā tau cakratur ubhau mātāputrau ca nārada //
स्नानाद् बभूवतुर् उभौ गतपापाव् असंशयम् ततः प्रभृति तत् तीर्थं धौतपापं प्रचक्षते ॥
snānād babhūvatur ubhau gatapāpāv asaṃśayam tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ dhautapāpaṃ pracakṣate //
पापप्रणाशनं नाम गालवं चेति विश्रुतम् महापातकम् अल्पं वा तथा यच् चोपपातकम् तत् सर्वं नाशयेद् एतद् धौतपापं सुपुण्यदम् ॥
pāpapraṇāśanaṃ nāma gālavaṃ ceti viśrutam mahāpātakam alpaṃ vā tathā yac copapātakam tat sarvaṃ nāśayed etad dhautapāpaṃ supuṇyadam //