पिता सोमस्य भो विप्रा जज्ञे ऽत्रिर् भगवान् ऋषिः ब्रह्मणो मानसात् पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः ॥
pitā somasya bho viprā jajñe 'trir bhagavān ṛṣiḥ brahmaṇo mānasāt pūrvaṃ prajāsargaṃ vidhitsataḥ //
अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत् पुरा त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम् ॥
anuttaraṃ nāma tapo yena taptaṃ hi tat purā trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam //
ऊर्ध्वम् आचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वम् ईयिवत् नेत्राभ्यां वारि सुस्राव दशधा द्योतयन् दिशः ॥
ūrdhvam ācakrame tasya retaḥ somatvam īyivat netrābhyāṃ vāri susrāva daśadhā dyotayan diśaḥ //
तं गर्भं विधिनादिष्टा दश देव्यो दधुस् ततः समेत्य धारयाम् आसुर् न च ताः समशक्नुवन् ॥
taṃ garbhaṃ vidhinādiṣṭā daśa devyo dadhus tataḥ sametya dhārayām āsur na ca tāḥ samaśaknuvan //
यदा न धारणे शक्तास् तस्य गर्भस्य ता दिशः ततस् ताभिः स त्यक्तस् तु निपपात वसुंधराम् ॥
yadā na dhāraṇe śaktās tasya garbhasya tā diśaḥ tatas tābhiḥ sa tyaktas tu nipapāta vasuṃdharām //
पतितं सोमम् आलोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः रथम् आरोपयाम् आस लोकानां हितकाम्यया ॥
patitaṃ somam ālokya brahmā lokapitāmahaḥ ratham āropayām āsa lokānāṃ hitakāmyayā //
तस्मिन् निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनि तुष्टुवुर् ब्रह्मणः पुत्रास् तथान्ये मुनिसत्तमाः ॥
tasmin nipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmani tuṣṭuvur brahmaṇaḥ putrās tathānye munisattamāḥ //
तस्य संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः आप्यायनाय लोकानां भावयाम् आस सर्वतः ॥
tasya saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ āpyāyanāya lokānāṃ bhāvayām āsa sarvataḥ //
स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश् चकाराभिप्रदक्षिणाम् ॥
sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāś cakārābhipradakṣiṇām //
तस्य यच् चरितं तेजः पृथिवीम् अन्वपद्यत ओषध्यस् ताः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत् ॥
tasya yac caritaṃ tejaḥ pṛthivīm anvapadyata oṣadhyas tāḥ samudbhūtā yābhiḥ saṃdhāryate jagat //
स लब्धतेजा भगवान् संस्तवैश् च स्वकर्मभिः तपस् तेपे महाभागः पद्मानां दर्शनाय सः ॥
sa labdhatejā bhagavān saṃstavaiś ca svakarmabhiḥ tapas tepe mahābhāgaḥ padmānāṃ darśanāya saḥ //
ततस् तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः बीजौषधीनां विप्राणाम् अपां च मुनिसत्तमाः ॥
tatas tasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ bījauṣadhīnāṃ viprāṇām apāṃ ca munisattamāḥ //
स तत् प्राप्य महाराज्यं सोमः सौम्यवतां वरः समाजह्रे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम् ॥
sa tat prāpya mahārājyaṃ somaḥ saumyavatāṃ varaḥ samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam //
दक्षिणाम् अददात् सोमस् त्रींल् लोकान् इति नः श्रुतम् तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश् च भो द्विजाः ॥
dakṣiṇām adadāt somas trīṃl lokān iti naḥ śrutam tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaś ca bho dvijāḥ //
हिरण्यगर्भो ब्रह्मात्रिर् भृगुश् च ऋत्विजो ऽभवत् सदस्यो ऽभूद् धरिस् तत्र मुनिभिर् बहुभिर् वृतः ॥
hiraṇyagarbho brahmātrir bhṛguś ca ṛtvijo 'bhavat sadasyo 'bhūd dharis tatra munibhir bahubhir vṛtaḥ //
तं सिनीश् च कुहूश् चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः कीर्तिर् धृतिश् च लक्ष्मीश् च नव देव्यः सिषेविरे ॥
taṃ sinīś ca kuhūś caiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ kīrtir dhṛtiś ca lakṣmīś ca nava devyaḥ siṣevire //
प्राप्यावभृथम् अप्य् अग्र्यं सर्वदेवर्षिपूजितः विरराजाधिराजेन्द्रो दशधा भासयन् दिशः ॥
prāpyāvabhṛtham apy agryaṃ sarvadevarṣipūjitaḥ virarājādhirājendro daśadhā bhāsayan diśaḥ //
तस्य तत् प्राप्य दुष्प्राप्यम् ऐश्वर्यम् ऋषिसत्कृतम् विबभ्राम मतिस् ताताविनयाद् अनयाहृता ॥
tasya tat prāpya duṣprāpyam aiśvaryam ṛṣisatkṛtam vibabhrāma matis tātāvinayād anayāhṛtā //
बृहस्पतेः स वै भार्याम् ऐश्वर्यमदमोहितः जहार तरसा सोमो विमत्याङ्गिरसः सुतम् ॥
bṛhaspateḥ sa vai bhāryām aiśvaryamadamohitaḥ jahāra tarasā somo vimatyāṅgirasaḥ sutam //
स याच्यमानो देवैश् च तथा देवर्षिभिर् मुहुः नैव व्यसर्जयत् तारां तस्माय् अङ्गिरसे तदा ॥
sa yācyamāno devaiś ca tathā devarṣibhir muhuḥ naiva vyasarjayat tārāṃ tasmāy aṅgirase tadā //
उशना तस्य जग्राह पार्ष्णिम् अङ्गिरसस् तदा रुद्रश् च पार्ष्णिं जग्राह गृहीत्वाजगवं धनुः ॥
uśanā tasya jagrāha pārṣṇim aṅgirasas tadā rudraś ca pārṣṇiṃ jagrāha gṛhītvājagavaṃ dhanuḥ //
तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना उद्दिश्य देवान् उत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः ॥
tena brahmaśiro nāma paramāstraṃ mahātmanā uddiśya devān utsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ //
तत्र तद् युद्धम् अभवत् प्रख्यातं तारकामयम् देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत् ॥
tatra tad yuddham abhavat prakhyātaṃ tārakāmayam devānāṃ dānavānāṃ ca lokakṣayakaraṃ mahat //
तत्र शिष्टास् तु ये देवास् तुषिताश् चैव ये द्विजाः ब्रह्माणं शरणं जग्मुर् आदिदेवं सनातनम् ॥
tatra śiṣṭās tu ye devās tuṣitāś caiva ye dvijāḥ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmur ādidevaṃ sanātanam //
तदा निवार्योशनसं तं वै रुद्रं च शंकरम् ददाव् अङ्गिरसे तारां स्वयम् एव पितामहः ॥
tadā nivāryośanasaṃ taṃ vai rudraṃ ca śaṃkaram dadāv aṅgirase tārāṃ svayam eva pitāmahaḥ //
ताम् अन्तःप्रसवां दृष्ट्वा क्रुद्धः प्राह बृहस्पतिः मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथंचन ॥
tām antaḥprasavāṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ prāha bṛhaspatiḥ madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathaṃcana //
इषीकास्तम्बम् आसाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह जातमात्रः स भगवान् देवानाम् आक्षिपद् वपुः ॥
iṣīkāstambam āsādya garbhaṃ sā cotsasarja ha jātamātraḥ sa bhagavān devānām ākṣipad vapuḥ //
ततः संशयम् आपन्नास् ताराम् ऊचुः सुरोत्तमाः सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः ॥
tataḥ saṃśayam āpannās tārām ūcuḥ surottamāḥ satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ //
पृच्छ्यमाना यदा देवैर् नाह सा विबुधान् किल तदा तां शप्तुम् आरब्धः कुमारो दस्युहन्तमः ॥
pṛcchyamānā yadā devair nāha sā vibudhān kila tadā tāṃ śaptum ārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ //
तं निवार्य ततो ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् यद् अत्र तथ्यं तद् ब्रूहि तारे कस्य सुतस् त्व् अयम् ॥
taṃ nivārya tato brahmā tārāṃ papraccha saṃśayam yad atra tathyaṃ tad brūhi tāre kasya sutas tv ayam //
उवाच प्राञ्जलिः सा तं सोमस्येति पितामहम् तदा तं मूर्ध्नि चाघ्राय सोमो राजा सुतं प्रति ॥
uvāca prāñjaliḥ sā taṃ somasyeti pitāmaham tadā taṃ mūrdhni cāghrāya somo rājā sutaṃ prati //
बुध इत्य् अकरोन् नाम तस्य बालस्य धीमतः प्रतिकूलं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः ॥
budha ity akaron nāma tasya bālasya dhīmataḥ pratikūlaṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ //
उत्पादयाम् आस तदा पुत्रं वैराजपुत्रिकम् तस्यापत्यं महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः ॥
utpādayām āsa tadā putraṃ vairājaputrikam tasyāpatyaṃ mahātejā babhūvailaḥ purūravāḥ //
उर्वश्यां जज्ञिरे यस्य पुत्राः सप्त महात्मनः एतत् सोमस्य वो जन्म कीर्तितं कीर्तिवर्धनम् ॥
urvaśyāṃ jajñire yasya putrāḥ sapta mahātmanaḥ etat somasya vo janma kīrtitaṃ kīrtivardhanam //
वंशम् अस्य मुनिश्रेष्ठाः कीर्त्यमानं निबोधत धन्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुण्यं संकल्पसाधनम् ॥
vaṃśam asya muniśreṣṭhāḥ kīrtyamānaṃ nibodhata dhanyam āyuṣyam ārogyaṃ puṇyaṃ saṃkalpasādhanam //
सोमस्य जन्म श्रुत्वैव पापेभ्यो विप्रमुच्यते ॥
somasya janma śrutvaiva pāpebhyo vipramucyate //