37 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे किंपुरुषादिवर्षवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः । तस्मिन्निवसति श्रीमान्कुबेरः सह राक्षसैः
37 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde kiṃpuruṣādivarṣavarṇanaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca madhye himavataḥ pṛṣṭhe kailāso nāma parvataḥ / tasminnivasati śrīmānkuberaḥ saha rākṣasaiḥ
1 ॥ अप्सरोनुचरो राजा मोदते ह्यलकाधिपः । कैलासपादात्संभूतं पुण्यं शीतजलं शुभम्
1 // apsaronucaro rājā modate hyalakādhipaḥ / kailāsapādātsaṃbhūtaṃ puṇyaṃ śītajalaṃ śubham
2 ॥ मदं नाम्ना कुमुद्वत्त्त्सरस्तूदधिसन्निभम् । तस्माद्दिव्यात्प्रभवति नदी मन्दाकिनी शुभा
2 // madaṃ nāmnā kumudvatttsarastūdadhisannibham / tasmāddivyātprabhavati nadī mandākinī śubhā
3 ॥ दिव्यं च नन्दनवनं तस्यास्तीरे महद्वनम् । प्रागुत्तरेम कैलासाद्दिव्यं सर्वौंषधि गिरिम्
3 // divyaṃ ca nandanavanaṃ tasyāstīre mahadvanam / prāguttarema kailāsāddivyaṃ sarvauṃṣadhi girim
4 ॥ रत्नधातुमयं चित्रं सबलं पर्वतं प्रति । चन्द्रप्रभो नाम गिरिः सुशुभ्रो रत्नसन्निभः
4 // ratnadhātumayaṃ citraṃ sabalaṃ parvataṃ prati / candraprabho nāma giriḥ suśubhro ratnasannibhaḥ
5 ॥ तस्य पादे महाद्दिव्यं स्वच्छोदं नाम तत्सरः । तस्माद्दिव्यात्प्रभवति स्वच्छोदा नाम निम्नगा
5 // tasya pāde mahāddivyaṃ svacchodaṃ nāma tatsaraḥ / tasmāddivyātprabhavati svacchodā nāma nimnagā
6 ॥ तस्यास्तीरे महद्दिव्यं वनं चैत्ररथं शुभम् । तस्मिन् गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः
6 // tasyāstīre mahaddivyaṃ vanaṃ caitrarathaṃ śubham / tasmin girau nivasati maṇibhadraḥ sahānugaḥ
7 ॥ यक्षसेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः । पुण्या मन्दाकिनी चैव नदी स्वच्छोदका च या
7 // yakṣasenāpatiḥ krūro guhyakaiḥ parivāritaḥ / puṇyā mandākinī caiva nadī svacchodakā ca yā
8 ॥ महीमण्डलमध्येन प्रविष्टे ते महोदधिम् । कैलासाद्दक्षिणे प्राच्यां शिवसत्त्वौषधिं गिरिम्
8 // mahīmaṇḍalamadhyena praviṣṭe te mahodadhim / kailāsāddakṣiṇe prācyāṃ śivasattvauṣadhiṃ girim
9 ॥ मनः शिलामयं दिव्यं चित्राङ्गं पर्वतं प्रति । लोहितो हेमशृङ्गश्च गिरिः सूर्यप्रभो महान्
9 // manaḥ śilāmayaṃ divyaṃ citrāṅgaṃ parvataṃ prati / lohito hemaśṛṅgaśca giriḥ sūryaprabho mahān
10 ॥ तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं नाम तत्सरः । तस्मात्पुण्यः प्रभवति लौहित्यः स नदो महान्
10 // tasya pāde mahaddivyaṃ lohitaṃ nāma tatsaraḥ / tasmātpuṇyaḥ prabhavati lauhityaḥ sa nado mahān
11 ॥ देवारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् । तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी
11 // devāraṇyaṃ viśokaṃ ca tasya tīre mahadvanam / tasmingirau nivasati yakṣo maṇidharo vaśī
12 ॥ सौम्यैः मुधार्मिकैश्चैव गुह्यके परिवारितः । कैलासाद्दक्षिणे पार्श्वे क्रूरसत्त्वौषधिर्गिरिः
12 // saumyaiḥ mudhārmikaiścaiva guhyake parivāritaḥ / kailāsāddakṣiṇe pārśve krūrasattvauṣadhirgiriḥ
13 ॥ वृत्रकायात्किलोत्पन्नमञ्जनं त्रिककुं प्रति । सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान्वैद्युतो गिरिः
13 // vṛtrakāyātkilotpannamañjanaṃ trikakuṃ prati / sarvadhātumayastatra sumahānvaidyuto giriḥ
14 ॥ तस्य पादे कलः पुण्यं मानसं सिद्धसेवितम् । तस्मात्प्रभवेते पुण्या सरयूर्लोकविश्रुता
14 // tasya pāde kalaḥ puṇyaṃ mānasaṃ siddhasevitam / tasmātprabhavete puṇyā sarayūrlokaviśrutā
15 ॥ तस्यास्तीरे वन दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम् । कुबेरा नुचरस्तत्र प्रहेतितनयो वशी
15 // tasyāstīre vana divyaṃ vaibhrājaṃ nāma viśrutam / kuberā nucarastatra prahetitanayo vaśī
16 ॥ ब्रह्मपितो निवसति राक्षसो ऽनन्तविक्रमः । अतरिक्षचरैर्घोरैर्यातुधानशतैर्वृतः
16 // brahmapito nivasati rākṣaso 'nantavikramaḥ / atarikṣacarairghorairyātudhānaśatairvṛtaḥ
17 ॥ अपरेण तु कैलासात्पुण्यसत्त्वौषधिर्गिरिः । अरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुमयः शुभः
17 // apareṇa tu kailāsātpuṇyasattvauṣadhirgiriḥ / aruṇaḥ parvataśreṣṭho rukmadhātumayaḥ śubhaḥ
18 ॥ भवस्य दयितः श्रीमान्पर्वतो मेघसन्निभः । शातकैंभमयैः शुभ्रैः शिलाजालैः समावृतः
18 // bhavasya dayitaḥ śrīmānparvato meghasannibhaḥ / śātakaiṃbhamayaiḥ śubhraiḥ śilājālaiḥ samāvṛtaḥ
19 ॥ शातसंख्यैस्तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् । मुञ्जवास्तु महादिव्यो दुर्गः शैलो हिमाचितः
19 // śātasaṃkhyaistāpanīyaiḥ śṛṅgairdivamivollikhan / muñjavāstu mahādivyo durgaḥ śailo himācitaḥ
20 ॥ तस्मिन्गिरौ निवसति गिरीशो धूम्रलोचनः । तस्या पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः
20 // tasmingirau nivasati girīśo dhūmralocanaḥ / tasyā pādātprabhavati śailodaṃ nāma tatsaraḥ
21 ॥ तस्मात्प्रभवते पुण्या शिलोदा नाम निम्रगा । सा चक्षुः सीतयोर्मध्ये प्रविष्टा लवणोदधिम्
21 // tasmātprabhavate puṇyā śilodā nāma nimragā / sā cakṣuḥ sītayormadhye praviṣṭā lavaṇodadhim
22 ॥ तस्यास्तीरे वनं दिव्यं विश्रुतं सुरभीति वै । सव्योत्तरेण कैलासाच्छिवः सत्त्वौषधिर्गिरिः
22 // tasyāstīre vanaṃ divyaṃ viśrutaṃ surabhīti vai / savyottareṇa kailāsācchivaḥ sattvauṣadhirgiriḥ
23 ॥ गौरं नाम गिरिश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति । हिरण्यशृङ्गः सुमहान् दिव्यो मणिमयो गिरिः
23 // gauraṃ nāma giriśreṣṭhaṃ haritālamayaṃ prati / hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahān divyo maṇimayo giriḥ
24 ॥ तस्या पादे महाद्दिव्यं शुभं काञ्चनवालुकम् । रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः
24 // tasyā pāde mahāddivyaṃ śubhaṃ kāñcanavālukam / ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ
25 ॥ गङ्गनिमित्तं राजर्षिरुवास बहुलाः समाः । दिवं यास्यन्ति ते बुर्वे गङ्गतोयपरिप्लुताः
25 // gaṅganimittaṃ rājarṣiruvāsa bahulāḥ samāḥ / divaṃ yāsyanti te burve gaṅgatoyapariplutāḥ
26 ॥ मदीय इति निश्चित्य समाहितमनाः शिवे । तत्र त्रिपयगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता । सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्यते
26 // madīya iti niścitya samāhitamanāḥ śive / tatra tripayagā devī prathamaṃ tu pratiṣṭhitā / somapādātprasūtā sā saptadhā pratipadyate
27 ॥ यूपा मणिमयास्तत्र वितताश्च हिरण्मयाः । तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं शक्रः सर्वैः सुरैः सह
27 // yūpā maṇimayāstatra vitatāśca hiraṇmayāḥ / tatreṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ śakraḥ sarvaiḥ suraiḥ saha
28 ॥ दिवि च्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलः । दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा
28 // divi cchāyāpatho yastu anunakṣatramaṇḍalaḥ / dṛśyate bhāsvaro rātrau devī tripathagā tu sā
29 ॥ अन्तरिक्षं दिवञ्चैव भावयन्ती सुरापगा । भवोत्तमाङ्गे पतिता संरूद्धा यौगमायया
29 // antarikṣaṃ divañcaiva bhāvayantī surāpagā / bhavottamāṅge patitā saṃrūddhā yaugamāyayā
30 ॥ तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि । कृतं तु तैर्बिदुसरस्ततो बिन्दुसरः स्मृतम्
30 // tasyā ye bindavaḥ kecit kruddhāyāḥ patitā bhuvi / kṛtaṃ tu tairbidusarastato bindusaraḥ smṛtam
31 ॥ ततो निरूद्धा सा देवी भवेन स्मयता किल । चिन्तयामास मनसा शङ्करक्षेपमं प्रति
31 // tato nirūddhā sā devī bhavena smayatā kila / cintayāmāsa manasā śaṅkarakṣepamaṃ prati
32 ॥ भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसागृह्य शङ्करम् । ज्ञात्वा तम्या अभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम्
32 // bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasāgṛhya śaṅkaram / jñātvā tamyā abhiprāyaṃ krūraṃ devyāścikīrṣitam
33 ॥ तिरोभावयितुं बुद्धिरासीदङ्गेषु तां नदीम् । तस्यावलेपं ज्ञात्वा तु नद्याःक्रुद्धस्तुशङ्करः
33 // tirobhāvayituṃ buddhirāsīdaṅgeṣu tāṃ nadīm / tasyāvalepaṃ jñātvā tu nadyāḥkruddhastuśaṅkaraḥ
34 ॥ न्यरुपाच्च शिरस्येनां वेगेन पततीं भुवि । एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः
34 // nyarupācca śirasyenāṃ vegena patatīṃ bhuvi / etasminneva kāle tu dṛṣṭvā rājānamagrataḥ
35 ॥ धमनीसंततं क्षीणं क्षुधया व्याकुलेन्द्रियम् । अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थं पूर्वमेव तु
35 // dhamanīsaṃtataṃ kṣīṇaṃ kṣudhayā vyākulendriyam / anena toṣitaścāhaṃ nadyarthaṃ pūrvameva tu
36 ॥ बुद्धास्य वरदानं च कोपं नियतवांस्तु सः । ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धारय स्वर्णदीमिति
36 // buddhāsya varadānaṃ ca kopaṃ niyatavāṃstu saḥ / brahmaṇo vacanaṃ śrutvā dhāraya svarṇadīmiti
37 ॥ ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा । नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः
37 // tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā / nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ
38 ॥ ततो विसृज्यमानायाः स्रोत स्तत्सप्तधा गतम् । तिस्रः प्ताचीमिमुखं प्रतीचीं तिस्र एव तु
38 // tato visṛjyamānāyāḥ srota statsaptadhā gatam / tisraḥ ptācīmimukhaṃ pratīcīṃ tisra eva tu
39 ॥ नद्याः स्रोतस्तु गङ्गायाः प्रत्यपद्यत सप्तधा । नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगाः
39 // nadyāḥ srotastu gaṅgāyāḥ pratyapadyata saptadhā / nalinī hlādinī caiva pāvanī caiva prācyagāḥ
40 ॥ सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च प्रतीचीन्दिशमास्थिताः । सप्तमी त्वन्वगात्तासां दक्षिणेन भगीरथम्
40 // sītā cakṣuśca sindhuśca pratīcīndiśamāsthitāḥ / saptamī tvanvagāttāsāṃ dakṣiṇena bhagīratham
41 ॥ तस्माद्भागीरथी या सा प्रविष्टा लवणोदधिम् । सप्तैता भावयन्तीदं हिमाह्वं वर्षमेव तु
41 // tasmādbhāgīrathī yā sā praviṣṭā lavaṇodadhim / saptaitā bhāvayantīdaṃ himāhvaṃ varṣameva tu
42 ॥ प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दु सरोद्भवाः । नानादेशान्प्लावयन्त्यो मलेच्छप्रायास्तु सर्वशः
42 // prasūtāḥ sapta nadyastāḥ śubhā bindu sarodbhavāḥ / nānādeśānplāvayantyo malecchaprāyāstu sarvaśaḥ
43 ॥ उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः । शिलीन्ध्रान्कुन्त लांश्चीनान्बर्बरान्यवनाध्रकान्
43 // upagacchanti tāḥ sarvā yato varṣati vāsavaḥ / śilīndhrānkunta lāṃścīnānbarbarānyavanādhrakān
44 ॥ पुष्कराश्च कुलिन्दांश्च अचोंलद्विचराश्च ये । कृत्वा त्रिधा सिंहवन्तं सीतागात्पश्चिमोद धिम्
44 // puṣkarāśca kulindāṃśca acoṃladvicarāśca ye / kṛtvā tridhā siṃhavantaṃ sītāgātpaścimoda dhim
45 ॥ अथ चीनमरूंश्चैव तालांश्च मसमूलिकान् । भद्रास्तुषारांल्लाम्याकान्बाह्लवान्पारटान्खशान्
45 // atha cīnamarūṃścaiva tālāṃśca masamūlikān / bhadrāstuṣārāṃllāmyākānbāhlavānpāraṭānkhaśān
46 ॥ एताञ्जनपदां श्चक्षुः प्रावयन्ती गतोदधिम् । दरदांश्च सकाश्मीरान् गान्धरान् रौरसान् कुहान्
46 // etāñjanapadāṃ ścakṣuḥ prāvayantī gatodadhim / daradāṃśca sakāśmīrān gāndharān raurasān kuhān
47 ॥ शिवशैलानिन्द्रपदान्वसतीश्च विसर्जमान् । सैन्धवान्रन्ध्रकरकाञ्छमठाभीररोहकान्
47 // śivaśailānindrapadānvasatīśca visarjamān / saindhavānrandhrakarakāñchamaṭhābhīrarohakān
48 ॥ शुनासुखांश्चोर्द्धमरून्सिन्धुरेतान्निषेवते । गन्धर्वकिन्नरान्यक्षान्रक्षोविद्याधरोरगान्
48 // śunāsukhāṃścorddhamarūnsindhuretānniṣevate / gandharvakinnarānyakṣānrakṣovidyādharoragān
49 ॥ कलापग्रामकांश्चैव पारदांस्तद्गणान् खशान् । किरातांश्चपुलिन्दांश्च कुरून् सभरतानपि
49 // kalāpagrāmakāṃścaiva pāradāṃstadgaṇān khaśān / kirātāṃścapulindāṃśca kurūn sabharatānapi
50 ॥ पञ्चालान्काशिमत्स्यां श्च मगधाङ्गांस्तथैव च । सुह्मोत्तरांश्च वङ्गांश्च ताम्रलिप्तांस्तथैव च
50 // pañcālānkāśimatsyāṃ śca magadhāṅgāṃstathaiva ca / suhmottarāṃśca vaṅgāṃśca tāmraliptāṃstathaiva ca
51 ॥ एताञ्जनपदान्मान्यान्गङ्गा भावयते शुभान् । ततः प्रतिहता विन्ध्यात्प्रविष्टा लवणोदधिम्
51 // etāñjanapadānmānyāngaṅgā bhāvayate śubhān / tataḥ pratihatā vindhyātpraviṣṭā lavaṇodadhim
52 ॥ ततश्च ह्लादिनी पुण्य प्राचीमभिमुखा ययौ । प्रावयन्त्युपभागांश्च नैषधांश्च त्रिगर्त कान्
52 // tataśca hlādinī puṇya prācīmabhimukhā yayau / prāvayantyupabhāgāṃśca naiṣadhāṃśca trigarta kān
53 ॥ धीवरानृषिकांश्चैव तथा नीलमुखानपि । केकरानौष्टकर्णांश्च किरातानपि चैव हि
53 // dhīvarānṛṣikāṃścaiva tathā nīlamukhānapi / kekarānauṣṭakarṇāṃśca kirātānapi caiva hi
54 ॥ कालोदरान्विवर्णाश्च कुमारान्स्वर्णभूमिकान् । आमण्डलं समुद्रस्य तिरोभूतांश्च पूर्वतः
54 // kālodarānvivarṇāśca kumārānsvarṇabhūmikān / āmaṇḍalaṃ samudrasya tirobhūtāṃśca pūrvataḥ
55 ॥ ततस्तु पावनी चापि प्राचीमेव दिशं ययौ । सुपथान्पावयं तीह त्विन्द्रद्युम्नसरोपि च
55 // tatastu pāvanī cāpi prācīmeva diśaṃ yayau / supathānpāvayaṃ tīha tvindradyumnasaropi ca
56 ॥ तथा खरपथांश्चैव वेत्रशङ्कुपथानपि । मध्यतोजानकिमथो कुथप्रावरणान्ययौ
56 // tathā kharapathāṃścaiva vetraśaṅkupathānapi / madhyatojānakimatho kuthaprāvaraṇānyayau
57 ॥ इन्द्रद्वीप समुद्रं तु प्रविष्टां लवणोदधिम् । ततस्तु नलिनी प्रायात् प्राचीमाशां जवेन तु
57 // indradvīpa samudraṃ tu praviṣṭāṃ lavaṇodadhim / tatastu nalinī prāyāt prācīmāśāṃ javena tu
58 ॥ तोमरान्भावयन्तीह हंसमार्गान्सहैहयान् । पूर्वन्देशांश्च सेवन्ती भित्त्वा सा बहुधागिरीन्
58 // tomarānbhāvayantīha haṃsamārgānsahaihayān / pūrvandeśāṃśca sevantī bhittvā sā bahudhāgirīn
59 ॥ कर्णप्रावरणान्प्राप्य संगत्या श्वमुखानपि । सिकतापर्वतमरुं गत्वा विद्याधरान्ययौ
59 // karṇaprāvaraṇānprāpya saṃgatyā śvamukhānapi / sikatāparvatamaruṃ gatvā vidyādharānyayau
60 ॥ नगमण्डलमध्येन प्रविष्टा लवणोदधिम् । तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः
60 // nagamaṇḍalamadhyena praviṣṭā lavaṇodadhim / tāsāṃ nadyupanadyaśca śataśo 'tha sahasraśaḥ
61 ॥ उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः । वक्वौकसायास्तीरे तु वनं सुरभि विश्रुतम्
61 // upagacchanti tāḥ sarvā yato varṣati vāsavaḥ / vakvaukasāyāstīre tu vanaṃ surabhi viśrutam
62 ॥ हिरण्यशृङ्गे वसति विद्वान्कौबेरको वशी । यज्ञोपेतश्च सुमहानमितौजाः सुविक्रमः
62 // hiraṇyaśṛṅge vasati vidvānkauberako vaśī / yajñopetaśca sumahānamitaujāḥ suvikramaḥ
63 ॥ तत्रत्यैस्तैः परिवृतौ विद्वद्भिर्ब्रह्मराक्षसैः । कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तु समाः स्मृताः
63 // tatratyaistaiḥ parivṛtau vidvadbhirbrahmarākṣasaiḥ / kuberānucarā hyete catvārastu samāḥ smṛtāḥ
64 ॥ एवमेव तु विज्ञेया ऋद्धिः पर्वतवासिनाम् । परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतोर्ऽथतः
64 // evameva tu vijñeyā ṛddhiḥ parvatavāsinām / paraspareṇa dviguṇā dharmataḥ kāmator'thataḥ
65 ॥ हेमकूटस्य पृष्ठे तु वर्चोवन्नामतः सरः । मनस्विनीप्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती च या
65 // hemakūṭasya pṛṣṭhe tu varcovannāmataḥ saraḥ / manasvinīprabhavati tasmājjyotiṣmatī ca yā
66 ॥ अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ । सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे
66 // avagāḍhe hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau / saro viṣṇupadaṃ nāma niṣadhe parvatottame
67 ॥ तस्माद्द्वयं प्रभवति गान्धर्वी नाकुली च तैः । मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान्
67 // tasmāddvayaṃ prabhavati gāndharvī nākulī ca taiḥ / meroḥ pārśvātprabhavati hradaścandraprabho mahān
68 ॥ तत्र जंबूनदी पुण्या यस्या जांबूनदं स्मृतम् । पयोदं तु सरो नीले सुशुभ्रं पुण्डरीकवत्
68 // tatra jaṃbūnadī puṇyā yasyā jāṃbūnadaṃ smṛtam / payodaṃ tu saro nīle suśubhraṃ puṇḍarīkavat
69 ॥ पुण्डरीका पयोदा य तस्मान्नद्यौ विनिर्गते । श्वेतात्प्रवर्त्तते पुण्यं सरयूर्मानसाद्ध्रुवम्
69 // puṇḍarīkā payodā ya tasmānnadyau vinirgate / śvetātpravarttate puṇyaṃ sarayūrmānasāddhruvam
70 ॥ ज्योत्स्ना च मृगाकामा च तस्माद्द्वे संबभूवतुः । सरः कुरुषु विख्यातं पद्ममीनद्विजाकुलम्
70 // jyotsnā ca mṛgākāmā ca tasmāddve saṃbabhūvatuḥ / saraḥ kuruṣu vikhyātaṃ padmamīnadvijākulam
71 ॥ रुद्रकान्तमिति ख्यातं निर्मितं तद्भवेन तु । अन्ये चाप्यत्र विख्याताः पद्मामीनद्विजाकुलाः
71 // rudrakāntamiti khyātaṃ nirmitaṃ tadbhavena tu / anye cāpyatra vikhyātāḥ padmāmīnadvijākulāḥ
72 ॥ नाम्ना ह्रदा जया नाम द्वादशोदधिसन्निभाः । तेभ्यः शान्ता य माध्वी च द्वे नद्यौ संबभूवतुः
72 // nāmnā hradā jayā nāma dvādaśodadhisannibhāḥ / tebhyaḥ śāntā ya mādhvī ca dve nadyau saṃbabhūvatuḥ
73 ॥ यानि किंपुरुषाद्यानि तेषु देवो न वर्षति । उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः
73 // yāni kiṃpuruṣādyāni teṣu devo na varṣati / udbhidānyudakānyatra pravahanti saridvarāḥ
74 ॥ ऋषभो दुन्दुभिश्चैव धूम्नश्च सुमहागिरिः । पूर्वायता महापर्वा निमग्ना लवणाभसि
74 // ṛṣabho dundubhiścaiva dhūmnaśca sumahāgiriḥ / pūrvāyatā mahāparvā nimagnā lavaṇābhasi
75 ॥ चन्द्रः काकस्तथा द्रोणः सुमहान्तः शिलोच्चयाः । उदग्याता उदीच्यान्ता अवगाढा महोदधिम्
75 // candraḥ kākastathā droṇaḥ sumahāntaḥ śiloccayāḥ / udagyātā udīcyāntā avagāḍhā mahodadhim
76 ॥ सोमकश्च वराहश्च नारदश्च महीधरः । प्रतीच्यामायतास्ते वै प्रविष्टा लवणोदधिम
76 // somakaśca varāhaśca nāradaśca mahīdharaḥ / pratīcyāmāyatāste vai praviṣṭā lavaṇodadhima
77 ॥ चक्रो बलाहकश्चैव मैनाको यश्च पर्वतः । आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति
77 // cakro balāhakaścaiva maināko yaśca parvataḥ / āyatāste mahāśailāḥ samudraṃ dakṣiṇaṃ prati
78 ॥ चक्रमैनाकयोर्मध्य विदिशं दक्षिणां प्रति । तत्र संवर्त्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम्
78 // cakramainākayormadhya vidiśaṃ dakṣiṇāṃ prati / tatra saṃvarttako nāma so 'gniḥ pibati tajjalam
79 ॥ नाम्ना समुद्रवासस्तु और्वःस वडवामुखः । द्वादशैते प्रविष्टा हि पर्वता लवणोदधिम्
79 // nāmnā samudravāsastu aurvaḥsa vaḍavāmukhaḥ / dvādaśaite praviṣṭā hi parvatā lavaṇodadhim
80 ॥ महेन्द्रभयवित्रस्ताः पक्षच्छे दभयात्पुरा । यदेतद्दृश्यते चन्द्रे श्वेते कृष्णशशाकृति
80 // mahendrabhayavitrastāḥ pakṣacche dabhayātpurā / yadetaddṛśyate candre śvete kṛṣṇaśaśākṛti
81 ॥ भारतस्य तु वर्षस्य भेदास्ते नव कीर्त्तिताः । इहोदितस्य दृश्यन्ते यथान्ये ऽन्यत्र चोदिते
81 // bhāratasya tu varṣasya bhedāste nava kīrttitāḥ / ihoditasya dṛśyante yathānye 'nyatra codite
82 ॥ उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षमुद्दिश्यते गुणैः । आरोग्यायुः प्रमाणानां धर्मतः कामतोर्ऽथतः
82 // uttarottarameteṣāṃ varṣamuddiśyate guṇaiḥ / ārogyāyuḥ pramāṇānāṃ dharmataḥ kāmator'thataḥ
83 ॥ समन्वितानि भूतानि पुण्यैरेतैस्तु भागशः । वसंति नानाजातीनि तेषु वर्षेषु तानि वै । इत्येषा धारयन्तीदं पृथ्वी विश्वं जगत्स्थितम्
83 // samanvitāni bhūtāni puṇyairetaistu bhāgaśaḥ / vasaṃti nānājātīni teṣu varṣeṣu tāni vai / ityeṣā dhārayantīdaṃ pṛthvī viśvaṃ jagatsthitam