60 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चाक्षुषसर्गवर्णनं नाम सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तम त्वथ पर्याये मनोर्वैवस्वतस्य ह । मारीचात्कश्यपाद्देवा जज्ञिरे परमर्षयः
60 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde cākṣuṣasargavarṇanaṃ nāma saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca saptama tvatha paryāye manorvaivasvatasya ha / mārīcātkaśyapāddevā jajñire paramarṣayaḥ
1 ॥ आदित्या वसवी रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः । भृगवोंऽगिरसश्चैव ते ऽष्ठौ देवगणाः स्मृताः
1 // ādityā vasavī rudrāḥ sādhyā viśve marudgaṇāḥ / bhṛgavoṃ'girasaścaiva te 'ṣṭhau devagaṇāḥ smṛtāḥ
2 ॥ आदित्या मरुतो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः । साध्याश्य वसवो विश्वे धर्मपुत्रास्त्रयो गणाः
2 // ādityā maruto rudrā vijñeyāḥ kaśyapātmajāḥ / sādhyāśya vasavo viśve dharmaputrāstrayo gaṇāḥ
3 ॥ भृगोस्तु भृगवो देवा ह्यङ्गिरसोंऽगिरः सुताः । वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नित्ये ते छन्दजा मताः
3 // bhṛgostu bhṛgavo devā hyaṅgirasoṃ'giraḥ sutāḥ / vaivasvateṃ'tare hyasminnitye te chandajā matāḥ
4 ॥ एते ऽपि च गमिष्यन्ति महान्तं कालपर्ययात् । एवं सर्गस्तु मारीचो विज्ञेयः सांप्रतः शुभः
4 // ete 'pi ca gamiṣyanti mahāntaṃ kālaparyayāt / evaṃ sargastu mārīco vijñeyaḥ sāṃprataḥ śubhaḥ
5 ॥ तेजस्वी सांप्रतस्तेषामिन्द्रो नाम्ना महाबलः । अतीतानागता ये च वर्त्तन्ते सांप्रतं च ये
5 // tejasvī sāṃpratasteṣāmindro nāmnā mahābalaḥ / atītānāgatā ye ca varttante sāṃprataṃ ca ye
6 ॥ सर्वे मन्वन्तरेद्रास्ते विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः । भूतभव्यभवन्नाथाः सहस्राक्षाः पुरन्दराः
6 // sarve manvantaredrāste vijñeyāstulyalakṣaṇāḥ / bhūtabhavyabhavannāthāḥ sahasrākṣāḥ purandarāḥ
7 ॥ सघवन्तश्चते सर्वे शृङ्गिणो वज्रपाणयः । सर्वैः क्रतुशतेनेष्टं पृथक्छतगुणेन तु
7 // saghavantaścate sarve śṛṅgiṇo vajrapāṇayaḥ / sarvaiḥ kratuśateneṣṭaṃ pṛthakchataguṇena tu
8 ॥ त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च । अभिभूयावतिष्ठन्ति धर्माद्यैः कारणैरपि
8 // trailokye yāni sattvāni gatimanti dhruvāṇi ca / abhibhūyāvatiṣṭhanti dharmādyaiḥ kāraṇairapi
9 ॥ तेजसा तपसा बुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः । भूतभव्यभवन्नाथा यथा ते प्रभविष्णवः
9 // tejasā tapasā buddhyā balaśrutaparākramaiḥ / bhūtabhavyabhavannāthā yathā te prabhaviṣṇavaḥ
10 ॥ एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत । भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः
10 // etatsarvaṃ pravakṣyāmi bruvato me nibodhata / bhūtabhavyabhavaddhyeta tsamṛtaṃ lokatrayaṃ dvijaiḥ
11 ॥ भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् । भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्
11 // bhūrloko 'yaṃ smṛto bhūtamantarikṣaṃ bhavatsmṛtam / bhavyaṃ smṛtaṃ divaṃ hyetatteṣāṃ vakṣyāmi sādhanam
12 ॥ ध्यायता लोकनामानि ब्रह्मणाग्रे विभाषितम् । भूरिति व्याहृतं पूर्वं भूर्लोको ऽयमभूत्तदा
12 // dhyāyatā lokanāmāni brahmaṇāgre vibhāṣitam / bhūriti vyāhṛtaṃ pūrvaṃ bhūrloko 'yamabhūttadā
13 ॥ भू सत्तायां स्मृतो धातुस्तथासौ लोकदर्शने । भूतत्वाद्दर्शनाच्चैव भूर्लोको ऽयमभूत्ततः
13 // bhū sattāyāṃ smṛto dhātustathāsau lokadarśane / bhūtatvāddarśanāccaiva bhūrloko 'yamabhūttataḥ
14 ॥ अतो ऽयं प्रथमो लोको भूतत्वाद्भूर्द्वजैः स्मृतः । भूते ऽस्मिन्भवदित्युक्तं द्वितीयं ब्रह्मणा पुनः
14 // ato 'yaṃ prathamo loko bhūtatvādbhūrdvajaiḥ smṛtaḥ / bhūte 'sminbhavadityuktaṃ dvitīyaṃ brahmaṇā punaḥ
15 ॥ भवदित्यत्पद्यमाने काले शब्दो ऽयमुच्यते । भवनात्तु भुवल्लोको निरुत्तया हि निरुच्यते
15 // bhavadityatpadyamāne kāle śabdo 'yamucyate / bhavanāttu bhuvalloko niruttayā hi nirucyate
16 ॥ अन्तरिक्षं भवत्तस्माद्द्वितीयो लोक उच्यते । उत्पन्ने तु तथा लोके द्वितीये ब्रह्मणा पुनः
16 // antarikṣaṃ bhavattasmāddvitīyo loka ucyate / utpanne tu tathā loke dvitīye brahmaṇā punaḥ
17 ॥ भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् । अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते
17 // bhavyeti vyāhṛtaṃ paścādbhavyo lokastato 'bhavat / anāgate bhavya ita śabda eṣa vibhāvyate
18 ॥ तस्माद्भव्यो ह्यसौ लोको नामतस्त्रिदिवं स्मृतम् । भूरितीयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं भुवः स्मृतम्
18 // tasmādbhavyo hyasau loko nāmatastridivaṃ smṛtam / bhūritīyaṃ smṛtā bhūmirantarikṣaṃ bhuvaḥ smṛtam
19 ॥ दिवं स्मृतं तथा भव्यं त्रलोक्यस्यैष निर्णयः । त्रैलोक्ययुक्तैर्व्याहारैस्तिस्रो व्याहृतयो ऽभवन्
19 // divaṃ smṛtaṃ tathā bhavyaṃ tralokyasyaiṣa nirṇayaḥ / trailokyayuktairvyāhāraistisro vyāhṛtayo 'bhavan
20 ॥ नाथ इत्येष धातुर्वै धातुज्ञैः पालने स्मृतः । यस्माद्भूतस्य लोकस्य भव्यस्य भवतस्तथा
20 // nātha ityeṣa dhāturvai dhātujñaiḥ pālane smṛtaḥ / yasmādbhūtasya lokasya bhavyasya bhavatastathā
21 ॥ लोकत्रयस्य नाथास्ते तस्मादिन्द्राद्विजैः स्मृताः । प्रधानभूता देवेन्द्रा गुणभूतास्तथैव च
21 // lokatrayasya nāthāste tasmādindrādvijaiḥ smṛtāḥ / pradhānabhūtā devendrā guṇabhūtāstathaiva ca
22 ॥ मन्वन्तरेषु ये देवा यज्ञभाजो भवन्ति हि । यज्ञगन्धर्वरक्षांसि पिशाचो रगमानुषाः
22 // manvantareṣu ye devā yajñabhājo bhavanti hi / yajñagandharvarakṣāṃsi piśāco ragamānuṣāḥ
23 ॥ महिमानः स्मृता ह्येते देवेन्द्राणां तु सर्वशः । देवेन्द्रा गुरवो नाथा राजानः पितरो हि ते
23 // mahimānaḥ smṛtā hyete devendrāṇāṃ tu sarvaśaḥ / devendrā guravo nāthā rājānaḥ pitaro hi te
24 ॥ रक्षन्तीमाः प्रजा ह्येते धर्मेणेह सुरोत्तमाः । इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं देवेन्द्राणां समासतः
24 // rakṣantīmāḥ prajā hyete dharmeṇeha surottamāḥ / ityetallakṣaṇaṃ proktaṃ devendrāṇāṃ samāsataḥ
25 ॥ सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः । गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः
25 // saptarṣīnsaṃpravakṣyāmi sāṃprataṃ ye divaṃ śritāḥ / gādhijaḥ kauśiko dhīmānviśvāmitro mahātapāḥ
26 ॥ भार्गवो जमदग्निश्च ह्यौर्वपुत्रः प्रतापवान् । बृहस्पतिसुतश्चापि भरद्वाजो महा यशाः
26 // bhārgavo jamadagniśca hyaurvaputraḥ pratāpavān / bṛhaspatisutaścāpi bharadvājo mahā yaśāḥ
27 ॥ औतथ्यो गौतमो विद्वाञ्शरद्वान्नाम धार्मिकः । स्वायंभुवो ऽत्रिर्भगवान्ब्रह्मकोशः सपञ्चमः
27 // autathyo gautamo vidvāñśaradvānnāma dhārmikaḥ / svāyaṃbhuvo 'trirbhagavānbrahmakośaḥ sapañcamaḥ
28 ॥ षष्ठो वसिष्ठपुत्रस्तु वसुमांल्लोकविश्रुतः । वत्सरः काश्यपश्यैव सप्तैते साधुसंमताः
28 // ṣaṣṭho vasiṣṭhaputrastu vasumāṃllokaviśrutaḥ / vatsaraḥ kāśyapaśyaiva saptaite sādhusaṃmatāḥ
29 ॥ एते सप्तर्षयश्योक्ता वर्त्तन्ते सांप्रतेंऽतरे । इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेब च
29 // ete saptarṣayaśyoktā varttante sāṃprateṃ'tare / ikṣvākuśca nṛgaścaiva dhṛṣṭaḥ śaryātireba ca
30 ॥ नरिष्यन्तश्चविख्यातो नाभागो दिष्ट एव च । करूषश्च पृषध्रश्च पांशुश्चनवमः स्मृतः
30 // nariṣyantaścavikhyāto nābhāgo diṣṭa eva ca / karūṣaśca pṛṣadhraśca pāṃśuścanavamaḥ smṛtaḥ
31 ॥ मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः । कीर्तिता वै तथा ह्येते सप्तमं चैतदन्तरम्
31 // manorvaivasvatasyaite nava putrāḥ sudhārmikāḥ / kīrtitā vai tathā hyete saptamaṃ caitadantaram
32 ॥ इत्येष ह मया पादो द्वितीयः कथितोद्विजाः । विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं कथयाम्यहम्
32 // ityeṣa ha mayā pādo dvitīyaḥ kathitodvijāḥ / vistareṇānupūrvyā ca bhūyaḥ kiṃ kathayāmyaham