76 ॥ एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः ॥ 9॥ बृहस्पतिरुवाच सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः । चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः
76 // eti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde pitṛkalpo nāma navamo 'dhyāyaḥ // 9// bṛhaspatiruvāca saptaite jayatāṃ śreṣṭhāḥ svarge pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ / catvāro murttimantaśca trayasteṣāmamūrttayaḥ
1 ॥ तेषां लोकान्विसर्गं च कीर्त्तयिष्ये निबोधत । यावै दुहितरस्तेषां दौहित्राश्चेव ये स्मृताः
1 // teṣāṃ lokānvisargaṃ ca kīrttayiṣye nibodhata / yāvai duhitarasteṣāṃ dauhitrāśceva ye smṛtāḥ
2 ॥ लोकाः संतानका नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः । अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः
2 // lokāḥ saṃtānakā nāma yatra tiṣṭhanti bhāsvarāḥ / amūrttayaḥ pitṛgaṇāste vai putrāḥ prajāpateḥ
3 ॥ विराजस्य द्विजश्रेष्ठा वैराजा इति विश्रुताः । एते वै पितरस्तात योगानां योगवर्धनाः
3 // virājasya dvijaśreṣṭhā vairājā iti viśrutāḥ / ete vai pitarastāta yogānāṃ yogavardhanāḥ
4 ॥ अप्याययन्ति ये नित्यं योगायोगबलेन तु । श्राद्धैराप्यायितास्ते वै सोममाप्याययन्ति च
4 // apyāyayanti ye nityaṃ yogāyogabalena tu / śrāddhairāpyāyitāste vai somamāpyāyayanti ca
5 ॥ आप्यायितस्ततः सोमो लोकानाप्याययत्युत । एतेषां मानसी कन्या मेना नाम महागिरेः
5 // āpyāyitastataḥ somo lokānāpyāyayatyuta / eteṣāṃ mānasī kanyā menā nāma mahāgireḥ
6 ॥ पत्नी हिमवतः पुत्रो यस्या मैनाक उच्यते । पर्वतप्रवरः सो ऽथ क्रैञ्चश्चास्य गिरेः सुतः
6 // patnī himavataḥ putro yasyā maināka ucyate / parvatapravaraḥ so 'tha kraiñcaścāsya gireḥ sutaḥ
7 ॥ तिस्रः कन्यास्तु मेनायां जनयामास शैलाराट् । अपर्णामेकपर्णां च तृतीयामेकपाटलाम्
7 // tisraḥ kanyāstu menāyāṃ janayāmāsa śailārāṭ / aparṇāmekaparṇāṃ ca tṛtīyāmekapāṭalām
8 ॥ न्यग्रोधमे कपर्णा तु पाठलं त्वेकपाटला । आशिते द्वे अपर्णा तु ह्यनिकेता तपो ऽचरत्
8 // nyagrodhame kaparṇā tu pāṭhalaṃ tvekapāṭalā / āśite dve aparṇā tu hyaniketā tapo 'carat
9 ॥ शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः । आहारमेकपर्णेन ह्येकपर्णा समाचरत्
9 // śataṃ varṣasahasrāṇāṃ duścaraṃ devadānavaiḥ / āhāramekaparṇena hyekaparṇā samācarat
10 ॥ पाटलेनैव चैकेन व्यदधादेकपाटला । पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे चाहारं वै प्रजक्रतुः
10 // pāṭalenaiva caikena vyadadhādekapāṭalā / pūrṇe varṣasahasre dve cāhāraṃ vai prajakratuḥ
11 ॥ एका तत्र निराहारा तां माता प्रत्यभाषत । निषेधयन्ती सोमेति मातृस्रेहेन दुःखिता
11 // ekā tatra nirāhārā tāṃ mātā pratyabhāṣata / niṣedhayantī someti mātṛsrehena duḥkhitā
12 ॥ सा तथोक्ता तदापर्णा देवी दुश्चरचारिणी । उमेति हि महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता
12 // sā tathoktā tadāparṇā devī duścaracāriṇī / umeti hi mahābhāgā triṣu lokeṣu viśrutā
13 ॥ तथैव नाम्ना तेनासौ निरुक्तोक्तेन कर्मणा । एतत्तु त्रिकुमारीकं जगत्स्थावरजङ्ग मम्
13 // tathaiva nāmnā tenāsau niruktoktena karmaṇā / etattu trikumārīkaṃ jagatsthāvarajaṅga mam
14 ॥ एतासां तपसा सृष्टं यावद्भूमिर्द्धरिष्यति । तपःशरीरास्ताः सर्वास्थिस्रो योगबलान्विताः
14 // etāsāṃ tapasā sṛṣṭaṃ yāvadbhūmirddhariṣyati / tapaḥśarīrāstāḥ sarvāsthisro yogabalānvitāḥ
15 ॥ सर्वास्ताः सुमहाभागाः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः । सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वाश्चैवोर्ध्वरेतसः
15 // sarvāstāḥ sumahābhāgāḥ sarvāśca sthirayauvanāḥ / sarvāśca brahmavādinyaḥ sarvāścaivordhvaretasaḥ
16 ॥ उमा तासां वरिष्ठा च श्रेष्ठा च वरवर्णिनी । महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता
16 // umā tāsāṃ variṣṭhā ca śreṣṭhā ca varavarṇinī / mahāyogabalopetā mahādevamupasthitā
17 ॥ दत्तकश्चोशान्स्तस्याः पुत्रो वै भृगुनन्दनः । असितस्यैकपर्णा तु पत्नी साध्वी पतिव्रता
17 // dattakaścośānstasyāḥ putro vai bhṛgunandanaḥ / asitasyaikaparṇā tu patnī sādhvī pativratā
18 ॥ दत्ता हिमवता तस्मै योगाचार्याय धीमते । देवलं सुषुवे सा तु ब्रह्मिष्ठं ज्ञानसंयुता
18 // dattā himavatā tasmai yogācāryāya dhīmate / devalaṃ suṣuve sā tu brahmiṣṭhaṃ jñānasaṃyutā
19 ॥ या वै तासां कुमारीणां तृतीया चैकपाटला । पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता
19 // yā vai tāsāṃ kumārīṇāṃ tṛtīyā caikapāṭalā / putraṃ śataśalākasya jaigīṣavyamupasthitā
20 ॥ तस्यापि शङ्खलिशितौ स्मृतौ पुत्रावयोनिजौ । इत्येता वै महाभागाः कन्या हिमवतः शुभाः
20 // tasyāpi śaṅkhaliśitau smṛtau putrāvayonijau / ityetā vai mahābhāgāḥ kanyā himavataḥ śubhāḥ
21 ॥ रुद्राणी सा तु प्रवरा स्वैर्गुणैरतिरिच्यते । अन्योन्यप्रीतमनसोरुमाशङ्करयोरथ
21 // rudrāṇī sā tu pravarā svairguṇairatiricyate / anyonyaprītamanasorumāśaṅkarayoratha
22 ॥ श्लेषं संसक्तयोर्ज्ञात्वा शङ्कितः किल वृत्रहा । ताभ्यां मैथुनशक्ताभ्यामपत्योद्भवभीरुणा
22 // śleṣaṃ saṃsaktayorjñātvā śaṅkitaḥ kila vṛtrahā / tābhyāṃ maithunaśaktābhyāmapatyodbhavabhīruṇā
23 ॥ तयोः सकाशमिन्द्रेण प्रेषितो हव्यवाहनः । अनायो रतिविघ्नं च त्वमाचर हुताशन
23 // tayoḥ sakāśamindreṇa preṣito havyavāhanaḥ / anāyo rativighnaṃ ca tvamācara hutāśana
24 ॥ सर्वत्र गत एव त्वं न दोषो विद्यते तव । इत्येवमुक्ते तु तदा वह्निना च तथा कृतम्
24 // sarvatra gata eva tvaṃ na doṣo vidyate tava / ityevamukte tu tadā vahninā ca tathā kṛtam
25 ॥ उमां देवः समुत्सृज्य शुक्रं भूमौ व्यसर्जयत् । ततो रुषितया सद्यः शप्तो ऽग्निरुमया तया
25 // umāṃ devaḥ samutsṛjya śukraṃ bhūmau vyasarjayat / tato ruṣitayā sadyaḥ śapto 'gnirumayā tayā
26 ॥ इदं चोक्तवती वह्निं रोषगद्गदया गिरा । यस्मान्नाववितृप्ताभ्यां रतिविघ्नं हुताशन
26 // idaṃ coktavatī vahniṃ roṣagadgadayā girā / yasmānnāvavitṛptābhyāṃ rativighnaṃ hutāśana
27 ॥ कृतवानस्य कर्त्तव्यं तस्मात्त्वमसि दुर्मतिः । यदेवं विगतं गर्भं रौद्रं शुक्रं महाप्रभम्
27 // kṛtavānasya karttavyaṃ tasmāttvamasi durmatiḥ / yadevaṃ vigataṃ garbhaṃ raudraṃ śukraṃ mahāprabham
28 ॥ गर्भे त्वं धारयस्वैवमेषा ते दण्डधारणा । स शापदोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः
28 // garbhe tvaṃ dhārayasvaivameṣā te daṇḍadhāraṇā / sa śāpadoṣādrudrāṇyā antargarbho hutāśanaḥ
29 ॥ बहून्वर्षगणान्गर्भं धारयामास वै द्विज । स गङ्गामभिगम्याह श्रूयतां सरिदुत्तमे
29 // bahūnvarṣagaṇāngarbhaṃ dhārayāmāsa vai dvija / sa gaṅgāmabhigamyāha śrūyatāṃ sariduttame
30 ॥ सुमहान्परिखेदो मे जायते गर्भधारणात् । मद्धितार्थ मथो गर्भमिमं धारय निम्नगे
30 // sumahānparikhedo me jāyate garbhadhāraṇāt / maddhitārtha matho garbhamimaṃ dhāraya nimnage
31 ॥ मत्प्रसादाच्च तनयो वरदस्ते भविष्यति । तथेत्युक्त्वा तदा सा तु संप्रत्दृष्टा महानदी
31 // matprasādācca tanayo varadaste bhaviṣyati / tathetyuktvā tadā sā tu saṃpratdṛṣṭā mahānadī
32 ॥ तं गर्भं धारयामास दह्यमानेन चेतसा । सापि कृच्छ्रेण महता खिद्यमाना महानदी
32 // taṃ garbhaṃ dhārayāmāsa dahyamānena cetasā / sāpi kṛcchreṇa mahatā khidyamānā mahānadī
33 ॥ प्रकृष्टं व्यसृजद्गर्भं दीप्यमान मिवानलम् । रुद्राग्निगङ्गातनयस्तत्र जातो ऽरुणप्रभः
33 // prakṛṣṭaṃ vyasṛjadgarbhaṃ dīpyamāna mivānalam / rudrāgnigaṅgātanayastatra jāto 'ruṇaprabhaḥ
34 ॥ आदित्यशतसंकाशो महातेजाः प्रतापवान् । तस्मिञ्जाते महाभागे कुमारे जाह्नवीसुते
34 // ādityaśatasaṃkāśo mahātejāḥ pratāpavān / tasmiñjāte mahābhāge kumāre jāhnavīsute
35 ॥ विमानयानैराकाशं पतत्र्रिभिरिवावृतम् । देवदुन्दुभयो नेदुराकाशे मधुरस्वनाः
35 // vimānayānairākāśaṃ patatrribhirivāvṛtam / devadundubhayo nedurākāśe madhurasvanāḥ
36 ॥ मुमुचुः पुष्पवर्षं च खेचराः सिद्धचारणाः । जगुर्गन्धर्वमुख्याश्च सर्वशस्तत्र तत्र ह
36 // mumucuḥ puṣpavarṣaṃ ca khecarāḥ siddhacāraṇāḥ / jagurgandharvamukhyāśca sarvaśastatra tatra ha
37 ॥ यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किन्नराश्चैव सर्वशः । महानागसहस्राणि प्रवराश्च पतत्र्रिणः
37 // yakṣā vidyādharāḥ siddhāḥ kinnarāścaiva sarvaśaḥ / mahānāgasahasrāṇi pravarāśca patatrriṇaḥ
38 ॥ उपतस्थुर्महाभागमाग्नेयं शङ्करात्मजम् । प्रभावेण हतास्तेन दैत्यवानरराक्षसाः
38 // upatasthurmahābhāgamāgneyaṃ śaṅkarātmajam / prabhāveṇa hatāstena daityavānararākṣasāḥ
39 ॥ स हि सप्तर्षिभार्याभिरारादेवाग्निसंभवः । अभिषेकप्रयाताभिर्दृष्टो वर्ज्य त्वरुन्धतीम्
39 // sa hi saptarṣibhāryābhirārādevāgnisaṃbhavaḥ / abhiṣekaprayātābhirdṛṣṭo varjya tvarundhatīm
40 ॥ ताभिः स बालार्कनिभो रौद्रः परिवृतः प्रभुः । स्निह्यमानाभिरत्यर्थं स्वकभिरिव मातृभिः
40 // tābhiḥ sa bālārkanibho raudraḥ parivṛtaḥ prabhuḥ / snihyamānābhiratyarthaṃ svakabhiriva mātṛbhiḥ
41 ॥ युगपत्सर्वदेवीभिर्दिधित्सुर्जाह्नवीं सुतः । षण्मुखान्यसृजच्छ्रीमांस्तेनायं षण्मुखः स्मृतः
41 // yugapatsarvadevībhirdidhitsurjāhnavīṃ sutaḥ / ṣaṇmukhānyasṛjacchrīmāṃstenāyaṃ ṣaṇmukhaḥ smṛtaḥ
42 ॥ तेन जातेन महाता देवानामसहिष्णवः । स्कन्दिता दानवगणास्तस्मात्स्कन्दः प्रतापवान्
42 // tena jātena mahātā devānāmasahiṣṇavaḥ / skanditā dānavagaṇāstasmātskandaḥ pratāpavān
43 ॥ कृत्तिकाभिस्तु यस्मात्स वर्द्धितो हि पुरातनः । कार्त्तिकेय इति ख्यातस्तस्मादसुरसूदनः
43 // kṛttikābhistu yasmātsa varddhito hi purātanaḥ / kārttikeya iti khyātastasmādasurasūdanaḥ
44 ॥ जृंभतस्तस्य दैत्यारेर्ज्वाला मालाकुला तदा । मुखाद्विनिर्गता तस्य स्वशक्तिरपराजिता
44 // jṛṃbhatastasya daityārerjvālā mālākulā tadā / mukhādvinirgatā tasya svaśaktiraparājitā
45 ॥ क्रीडार्थं चैव स्कन्दस्य विष्णुना प्रभविष्णुना । गरुडादतिसृष्टौ हि पक्षिणौ द्वौ प्रभद्रकौ
45 // krīḍārthaṃ caiva skandasya viṣṇunā prabhaviṣṇunā / garuḍādatisṛṣṭau hi pakṣiṇau dvau prabhadrakau
46 ॥ मयूरः कुक्कुटश्चैव पताका चैव वायुना । यस्य दत्ता सरस्वत्या महावीणा महास्वना
46 // mayūraḥ kukkuṭaścaiva patākā caiva vāyunā / yasya dattā sarasvatyā mahāvīṇā mahāsvanā
47 ॥ अजः स्वयंभुवा दत्तो मेषो दत्तश्च शंभुना । मायाविहरणे विप्र गिरौ क्रैञ्चे निपातिते
47 // ajaḥ svayaṃbhuvā datto meṣo dattaśca śaṃbhunā / māyāviharaṇe vipra girau kraiñce nipātite
48 ॥ तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते । सेंद्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः
48 // tārake cāsuravare samudīrṇe nipātite / seṃdropendrairmahābhāgairdevairagnisutaḥ prabhuḥ
49 ॥ सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान् । देवसेनापतिस्त्वेष पठ्यते सुरनायकः
49 // senāpatyena daityārirabhiṣiktaḥ pratāpavān / devasenāpatistveṣa paṭhyate suranāyakaḥ
50 ॥ देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः । प्रमथैर्विधैर्देवस्तथा भूतगणैरपि
50 // devāriskandanaḥ skandaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ / pramathairvidhairdevastathā bhūtagaṇairapi
51 ॥ मातृभिर्विविधाभिश्च विनायकगणैस्ततः । लोकाः सोमपदा नाम मरीचेर्यत्र वै सुताः
51 // mātṛbhirvividhābhiśca vināyakagaṇaistataḥ / lokāḥ somapadā nāma marīceryatra vai sutāḥ
52 ॥ तत्र ते दिवि वर्त्तन्ते देवास्तान्पूजयन्त्युत । श्रुता बर्हिषदो नाम पितरः सोमपास्तु ते
52 // tatra te divi varttante devāstānpūjayantyuta / śrutā barhiṣado nāma pitaraḥ somapāstu te
53 ॥ एतेषां मानसी कन्या अच्छोदा नाम निम्नगा । अच्छौदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थिता
53 // eteṣāṃ mānasī kanyā acchodā nāma nimnagā / acchaudaṃ nāma taddivyaṃ saro yasmātsamutthitā
54 ॥ तथा न दृष्टपूर्वास्तु वितरस्ते कदाचन । संभूता मानसी तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती
54 // tathā na dṛṣṭapūrvāstu vitaraste kadācana / saṃbhūtā mānasī teṣāṃ pitṝnsvānnābhijānatī
55 ॥ सा त्वन्यं पितरं वव्रे तानतिक्रम्य वै पितॄन् । अमावसुमिति ख्यातमैलपुत्रं नभश्चरम्
55 // sā tvanyaṃ pitaraṃ vavre tānatikramya vai pitṝn / amāvasumiti khyātamailaputraṃ nabhaścaram
56 ॥ अद्रिकाप्सरसा युक्तं विमानाधिष्ठितं दिवि । सा तेन व्यभिचारेण गगने नाप्रजारिणी
56 // adrikāpsarasā yuktaṃ vimānādhiṣṭhitaṃ divi / sā tena vyabhicāreṇa gagane nāprajāriṇī
57 ॥ पितरं प्रार्थयित्वान्यं योगभ्रष्टा पपात ह । त्रीण्यवश्यद्विमानानि पतन्ती सा दिवश्च्युता
57 // pitaraṃ prārthayitvānyaṃ yogabhraṣṭā papāta ha / trīṇyavaśyadvimānāni patantī sā divaścyutā
58 ॥ त्रसरेणुप्रमाणानि तेषु चावस्थितान्पितॄन् । सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानग्नीनग्निष्विवाहितान्
58 // trasareṇupramāṇāni teṣu cāvasthitānpitṝn / susūkṣmānaparivyaktānagnīnagniṣvivāhitān
59 ॥ त्रायध्वमित्युवाचार्ता पतती चाप्यवाक्शिराः । तैरुका सा तु मा भैषी रित्यतो ऽधिष्ठिताभवत्
59 // trāyadhvamityuvācārtā patatī cāpyavākśirāḥ / tairukā sā tu mā bhaiṣī rityato 'dhiṣṭhitābhavat
60 ॥ ततः प्रसादयत्सा वै सीदन्ती त्वनया गिरा । ऊचुस्ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्
60 // tataḥ prasādayatsā vai sīdantī tvanayā girā / ūcuste pitaraḥ kanyāṃ bhraṣṭaiśvaryāṃ vyatikramāt
61 ॥ भ्रष्टैश्वर्यां स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते । यैराचरन्ति कर्मणि शरीरैरिह देवताः
61 // bhraṣṭaiśvaryāṃ svadoṣeṇa patasi tvaṃ śucismite / yairācaranti karmaṇi śarīrairiha devatāḥ
62 ॥ तैरेव तत्कर्मभलं प्राप्नुवन्ति सदा स्म ह । सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे
62 // taireva tatkarmabhalaṃ prāpnuvanti sadā sma ha / sadyaḥ phalanti karmāṇi devatve pretya mānuṣe
63 ॥ तस्मात्स्वतपसः पुत्रि प्रेत्य संप्राप्स्यसे फलम् । इत्युक्तया तु पितरः पुनस्ते तु प्रसादिताः
63 // tasmātsvatapasaḥ putri pretya saṃprāpsyase phalam / ityuktayā tu pitaraḥ punaste tu prasāditāḥ
64 ॥ ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस्तस्यास्तदनुकंपया । अवश्यं भाविनं दृष्ट्वा ह्यर्थमूचुस्तदा तु ताम्
64 // dhyātvā prasādaṃ te cakrustasyāstadanukaṃpayā / avaśyaṃ bhāvinaṃ dṛṣṭvā hyarthamūcustadā tu tām
65 ॥ सोमपाः पितरः कन्यां रज्ञो ऽस्यैव त्वमावसोः । उत्पन्नस्य पृथिव्यां तु मानुषेषु महात्मनः
65 // somapāḥ pitaraḥ kanyāṃ rajño 'syaiva tvamāvasoḥ / utpannasya pṛthivyāṃ tu mānuṣeṣu mahātmanaḥ
66 ॥ कन्या भूत्वा त्विमांल्लोकान्पुनः प्राप्स्यसि भामिनि । अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा
66 // kanyā bhūtvā tvimāṃllokānpunaḥ prāpsyasi bhāmini / aṣṭāviṃśe bhavitrī tvaṃ dvāpare matsyayonijā
67 ॥ अस्यैव राज्ञो दुहिता ह्यद्रिकायाममावसोः । पराशरस्य दायादमृषिं त्वं जनयिष्यसि
67 // asyaiva rājño duhitā hyadrikāyāmamāvasoḥ / parāśarasya dāyādamṛṣiṃ tvaṃ janayiṣyasi
68 ॥ स वेदमेकं ब्रह्मर्षि श्चतुर्द्धा विभजिष्यति । महाभिषस्य पुत्रौ द्वौ शन्तनोः कीर्त्तिवर्द्धनौ
68 // sa vedamekaṃ brahmarṣi ścaturddhā vibhajiṣyati / mahābhiṣasya putrau dvau śantanoḥ kīrttivarddhanau
69 ॥ विचित्रवीर्यं धर्मज्ञं त्वमेवोत्पादयिष्यसि । चित्राङ्गदं च राजानं सर्वसत्त्वबलान्वितम्
69 // vicitravīryaṃ dharmajñaṃ tvamevotpādayiṣyasi / citrāṅgadaṃ ca rājānaṃ sarvasattvabalānvitam
70 ॥ एतानुत्पादयित्वाथ पुनर्लोकानवा प्स्यसि । व्यभिचारात्पितॄणां त्वं प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम्
70 // etānutpādayitvātha punarlokānavā psyasi / vyabhicārātpitṝṇāṃ tvaṃ prāpsyase janma kutsitam
71 ॥ तस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या अद्रिकायां भविष्यसि । कन्या भूत्वा ततश्च त्वमिमांल्लोकानवाप्स्यसि
71 // tasyaiva rājñastvaṃ kanyā adrikāyāṃ bhaviṣyasi / kanyā bhūtvā tataśca tvamimāṃllokānavāpsyasi
72 ॥ एवमुकत्वा तु दाशेयी जाता सत्यवती तु सा । अद्रिकायाः सुता मत्स्या सुता जाता ह्यमावसोः
72 // evamukatvā tu dāśeyī jātā satyavatī tu sā / adrikāyāḥ sutā matsyā sutā jātā hyamāvasoḥ
73 ॥ अदिकामत्स्यसंभूता गङ्गायमुनसंगमे । तस्या राज्ञो हि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैव हि
73 // adikāmatsyasaṃbhūtā gaṅgāyamunasaṃgame / tasyā rājño hi sā kanyā rājño vīryeṇa caiva hi
74 ॥ विरजानाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः । अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्करप्रभाः पुलहस्य प्रजापतेः । एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता
74 // virajānāma te lokā divi rocanti te gaṇāḥ / agniṣvāttāḥ smṛtāstatra pitaro bhāskaraprabhāḥ pulahasya prajāpateḥ / eteṣāṃ mānasī kanyā pīvarī nāma viśrutā
77 ॥ योगिनी योगपत्नी च योगमाता तथैव च । भविता द्वापरं प्राप्य अष्टाविंशतिमेव तु
77 // yoginī yogapatnī ca yogamātā tathaiva ca / bhavitā dvāparaṃ prāpya aṣṭāviṃśatimeva tu
78 ॥ श्रीमान्व्यासो महायोगी योगस्तस्मिन्द्विजोत्तमाः । व्यासादरण्यां संभूतो विधूम इव पावकः
78 // śrīmānvyāso mahāyogī yogastasmindvijottamāḥ / vyāsādaraṇyāṃ saṃbhūto vidhūma iva pāvakaḥ
79 ॥ पराशरकुलोद्भूतः शुको नाम महातपाः । स तस्यां पितृकन्यायां पीवर्यां जनयद्विभुः
79 // parāśarakulodbhūtaḥ śuko nāma mahātapāḥ / sa tasyāṃ pitṛkanyāyāṃ pīvaryāṃ janayadvibhuḥ
80 ॥ पुत्रान्पञ्च योगचर्यापरिबुर्णान्परिश्रुतान् । कृष्णा गौरं प्रभुं शंभुं तथा भूरिश्रुतं च वै
80 // putrānpañca yogacaryāpariburṇānpariśrutān / kṛṣṇā gauraṃ prabhuṃ śaṃbhuṃ tathā bhūriśrutaṃ ca vai
81 ॥ कन्यां कीर्तिमतीं चैव योगिनीं योगमातरम् । ब्रह्मदत्तस्य चननी महिषी त्वणुहस्य सा
81 // kanyāṃ kīrtimatīṃ caiva yoginīṃ yogamātaram / brahmadattasya cananī mahiṣī tvaṇuhasya sā
82 ॥ आदित्यकिरणोपेतमपुनर्मार्गमास्थितः । सर्वव्यापी विनिर्मुक्तो भविष्यति महामुनिः
82 // ādityakiraṇopetamapunarmārgamāsthitaḥ / sarvavyāpī vinirmukto bhaviṣyati mahāmuniḥ
83 ॥ त्रय एते गाणाः प्रोक्ताश्चतुः शेषान्निबोधत । तान्वक्ष्यामि द्विजश्रेष्ठाः प्रभामूर्त्तिमतो गणान्
83 // traya ete gāṇāḥ proktāścatuḥ śeṣānnibodhata / tānvakṣyāmi dvijaśreṣṭhāḥ prabhāmūrttimato gaṇān
84 ॥ उत्पन्नास्तु स्वधायां ते काव्या ह्यग्नेः कवेः सुताः । पितरो देवलोकेषु ज्योतिर्भासिषु भास्वराः
84 // utpannāstu svadhāyāṃ te kāvyā hyagneḥ kaveḥ sutāḥ / pitaro devalokeṣu jyotirbhāsiṣu bhāsvarāḥ
85 ॥ सर्वकामसमृद्धेषु द्विजास्तान्भावयन्त्युत । एतेषां मानसी कन्या योगोत्पत्तिरितिश्रुता
85 // sarvakāmasamṛddheṣu dvijāstānbhāvayantyuta / eteṣāṃ mānasī kanyā yogotpattiritiśrutā
86 ॥ दत्ता सनत्कुमारेण शुक्रस्य महिषी तु या । एकशृङ्गेति विख्याता भृगूणां कीर्तिवर्द्धिनी
86 // dattā sanatkumāreṇa śukrasya mahiṣī tu yā / ekaśṛṅgeti vikhyātā bhṛgūṇāṃ kīrtivarddhinī
87 ॥ मरीचि गर्भास्ते लोकाः समावृत्य दिवि स्थिताः । एते ह्यङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्द्धिताः पुरा
87 // marīci garbhāste lokāḥ samāvṛtya divi sthitāḥ / ete hyaṅgirasaḥ putrāḥ sādhyaiḥ saṃvarddhitāḥ purā
88 ॥ उपहूताः स्मृतास्ते वै पितरो भास्वरा दिवि । तान्क्षत्रियगणाः सप्त भावयन्ति फलार्थिनः
88 // upahūtāḥ smṛtāste vai pitaro bhāsvarā divi / tānkṣatriyagaṇāḥ sapta bhāvayanti phalārthinaḥ
89 ॥ एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता । मता या जननी देवी खट्वाङ्गस्य महात्मनः
89 // eteṣāṃ mānasī kanyā yaśodā nāma viśrutā / matā yā jananī devī khaṭvāṅgasya mahātmanaḥ
90 ॥ यज्ञे यस्य पुरा गीता गाथागीतैर्महर्षिभिः । अग्नेर्जन्म तदा दृष्ट्वा शाण्डिल्यस्य महात्मनः
90 // yajñe yasya purā gītā gāthāgītairmaharṣibhiḥ / agnerjanma tadā dṛṣṭvā śāṇḍilyasya mahātmanaḥ
91 ॥ यजमानं दिलीपं ये पश्यन्त्यत्र समाहिताः । सत्यव्रतं महात्मानं ते ऽपि स्वर्गजितो नराः
91 // yajamānaṃ dilīpaṃ ye paśyantyatra samāhitāḥ / satyavrataṃ mahātmānaṃ te 'pi svargajito narāḥ
92 ॥ आज्यपा नाम पितरः कर्दमस्य प्रजा पतेः । समुत्पन्नस्य पुलहादुत्पन्नास्तस्य ते सुताः
92 // ājyapā nāma pitaraḥ kardamasya prajā pateḥ / samutpannasya pulahādutpannāstasya te sutāḥ
93 ॥ लकिषु तेषु वैवर्ताः कामगोषु विहङ्गमाः । एतान्वैश्यगणाः श्राद्धे भाव यन्ति फलार्थिनः
93 // lakiṣu teṣu vaivartāḥ kāmagoṣu vihaṅgamāḥ / etānvaiśyagaṇāḥ śrāddhe bhāva yanti phalārthinaḥ
94 ॥ एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता । ययातेर्जननी साध्वी पत्नी सा नहुषस्य च
94 // eteṣāṃ mānasī kanyā virajā nāma viśrutā / yayāterjananī sādhvī patnī sā nahuṣasya ca
95 ॥ सुकाला नाम पितरो वसिष्ठस्य महात्मनः । हैरण्यगर्भस्य सुताः शूद्रास्तां भावयन्त्युत
95 // sukālā nāma pitaro vasiṣṭhasya mahātmanaḥ / hairaṇyagarbhasya sutāḥ śūdrāstāṃ bhāvayantyuta
96 ॥ मानसा नाम ते लोका वर्तन्ते यत्र ते दिवि । एतेषां मानसी कन्या नर्मदा सरितां वरा
96 // mānasā nāma te lokā vartante yatra te divi / eteṣāṃ mānasī kanyā narmadā saritāṃ varā
97 ॥ सा भावयति भूतानि दक्षिणापथगामिनी । जननी सात्रसद्दस्योः पुरुकुत्सपरिग्रहः
97 // sā bhāvayati bhūtāni dakṣiṇāpathagāminī / jananī sātrasaddasyoḥ purukutsaparigrahaḥ
98 ॥ एतेषामभ्युपगमान्मनुर्मन्वन्तरेश्वरः । मन्वन्तरादौ श्राद्धानि प्रवर्तयति सर्वशः
98 // eteṣāmabhyupagamānmanurmanvantareśvaraḥ / manvantarādau śrāddhāni pravartayati sarvaśaḥ
99 ॥ पितॄणामानुपूर्व्येण सर्वेषां द्विजसत्तमाः । तस्मादेतत्स्वधर्मेण देयं श्राद्धं च श्रद्धया
99 // pitṝṇāmānupūrvyeṇa sarveṣāṃ dvijasattamāḥ / tasmādetatsvadharmeṇa deyaṃ śrāddhaṃ ca śraddhayā
100 ॥ सर्वेषां राजतैः पात्रैरपि वा रजतान्वितैः । दत्तं स्वधां पुरोधाय श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन्
100 // sarveṣāṃ rājataiḥ pātrairapi vā rajatānvitaiḥ / dattaṃ svadhāṃ purodhāya śrāddhaṃ prīṇāti vai pitṝn
101 ॥ सौम्यायने वाग्रयणे ह्यश्वमेधं तदप्नुयात् । सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यगनेर्वेवस्वतस्य च
101 // saumyāyane vāgrayaṇe hyaśvamedhaṃ tadapnuyāt / somaścāpyāyanaṃ kṛtvā hyaganervevasvatasya ca
102 ॥ पितॄन्प्रीणाति यो वंश्यः पितरः प्रीणयन्ति तम् । पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः
102 // pitṝnprīṇāti yo vaṃśyaḥ pitaraḥ prīṇayanti tam / pitaraḥ puṣṭikāmasya prajākāmasya vā punaḥ
103 ॥ पुष्टिं प्रजास्तथा स्वर्गं प्रयच्छन्ति न संशयः । देवकार्यादपि सदा पितृकार्यं विशिष्यते
103 // puṣṭiṃ prajāstathā svargaṃ prayacchanti na saṃśayaḥ / devakāryādapi sadā pitṛkāryaṃ viśiṣyate
104 ॥ देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् । न हि योग गतिः सूक्ष्मा पितॄणां न पितृक्षयः
104 // devatābhyaḥ pitṝṇāṃ hi pūrvamāpyāyanaṃ smṛtam / na hi yoga gatiḥ sūkṣmā pitṝṇāṃ na pitṛkṣayaḥ
105 ॥ तपसा विप्रसिद्धेन दृश्यते मासचक्षुषा । इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरश्च वै
105 // tapasā viprasiddhena dṛśyate māsacakṣuṣā / ityete pitaraścaiva lokā duhitaraśca vai
106 ॥ दौहित्रा यजमानाश्च प्रोक्ता ये भावयन्ति यान् । चत्वारो मूर्तिमन्तस्तु त्रयस्तेषाममूर्तयः
106 // dauhitrā yajamānāśca proktā ye bhāvayanti yān / catvāro mūrtimantastu trayasteṣāmamūrtayaḥ
107 ॥ तेभ्यः श्राद्धानि सत्कृत्य देवाः कुर्वन्ति यत्नतः । भक्त्या प्राञ्जलयः सर्वेसेंद्रास्तद्गतमानसाः
107 // tebhyaḥ śrāddhāni satkṛtya devāḥ kurvanti yatnataḥ / bhaktyā prāñjalayaḥ sarveseṃdrāstadgatamānasāḥ
108 ॥ विश्वे च सिकताश्चैव पृश्निजाः शृङ्गिणस्तथा । कृष्णाः श्वेतांबुजाश्चैव विधिव त्पूजयन्त्युत
108 // viśve ca sikatāścaiva pṛśnijāḥ śṛṅgiṇastathā / kṛṣṇāḥ śvetāṃbujāścaiva vidhiva tpūjayantyuta
109 ॥ प्रशस्ता वातरसना दिवाकृत्यास्तथैव च । मेघाश्च मरुतश्चैव ब्रह्माद्याश्च दिवौकसः
109 // praśastā vātarasanā divākṛtyāstathaiva ca / meghāśca marutaścaiva brahmādyāśca divaukasaḥ
110 ॥ अत्रिभृग्वङ्गिराद्याश्च ऋषयः सर्व एव ते । यक्षा नागाः सुपर्णाश्च किन्नरा राक्षसैः सह
110 // atribhṛgvaṅgirādyāśca ṛṣayaḥ sarva eva te / yakṣā nāgāḥ suparṇāśca kinnarā rākṣasaiḥ saha
111 ॥ पितॄंस्ते ऽपूजयन्सर्वे नित्यमेव फलार्थिनः । एवमेते महात्मानः श्राद्धे सत्कृत्य पूजिताः
111 // pitṝṃste 'pūjayansarve nityameva phalārthinaḥ / evamete mahātmānaḥ śrāddhe satkṛtya pūjitāḥ
112 ॥ सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः । हित्वा त्रैलोक्यसंसारं जरामृत्युमयं तथा
112 // sarvānkāmānprayacchanti śataśo 'tha sahasraśaḥ / hitvā trailokyasaṃsāraṃ jarāmṛtyumayaṃ tathā
113 ॥ मोक्षं योगमथैश्वर्यं सूक्ष्मदेहमदेहिनाम् । कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः
113 // mokṣaṃ yogamathaiśvaryaṃ sūkṣmadehamadehinām / kṛtsnaṃ vairāgyamānantyaṃ prayacchanti pitāmahāḥ
114 ॥ एश्वर्यं विहितं योगमेश्वर्यं योग उच्यते । योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते
114 // eśvaryaṃ vihitaṃ yogameśvaryaṃ yoga ucyate / yogaiśvaryamṛte mokṣaḥ kathañcinnopapadyate
115 ॥ अपक्षस्येव गमनं गगने पक्षिणो यथा । वरिष्ठः सर्वधर्माणां मोक्षधर्मः सनातनः
115 // apakṣasyeva gamanaṃ gagane pakṣiṇo yathā / variṣṭhaḥ sarvadharmāṇāṃ mokṣadharmaḥ sanātanaḥ
116 ॥ पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते स महात्मनाम् । मुक्तावैडूर्यवासांसि वाजिनागायुतानि च
116 // pitṝṇāṃ hi prasādena prāpyate sa mahātmanām / muktāvaiḍūryavāsāṃsi vājināgāyutāni ca
117 ॥ कोटिशश्चापि रत्नानिप्रयच्छन्ति पितामहाः । हंसबर्हिणयुक्तनि मुक्तावैढूर्यवन्ति च
117 // koṭiśaścāpi ratnāniprayacchanti pitāmahāḥ / haṃsabarhiṇayuktani muktāvaiḍhūryavanti ca
1118 ॥ किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च । विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसां गणैः
1118 // kiṅkiṇījālanaddhāni sadā puṣpaphalāni ca / vimānānāṃ sahasrāṇi yuktānyapsarasāṃ gaṇaiḥ
119 ॥ सर्वकामसमृद्धानि प्रयच्छन्ति पितामहाः । प्रजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च । प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः
119 // sarvakāmasamṛddhāni prayacchanti pitāmahāḥ / prajāṃ puṣṭiṃ smṛtiṃ medhāṃ rājyamārogyameva ca / prītā nityaṃ prayacchanti mānuṣāṇāṃ pitāmahāḥ