68 ॥ इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ब्राह्मणपरीक्षा नाम पञ्चदशो ऽध्यायः ॥ 15॥ बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि दानानि च फलानि च । तारणं सर्वभूतानां स्वर्गमार्गसुखावहम्
68 // iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde śrāddhakalpe brāhmaṇaparīkṣā nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ // 15// bṛhaspatiruvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dānāni ca phalāni ca / tāraṇaṃ sarvabhūtānāṃ svargamārgasukhāvaham
1 ॥ लोके श्रेष्ठतम् सर्वमात्मनश्चैव यत्प्रियम् । सर्वं पितॄणां दातव्यं तेषामेवाज्ञयार्थिना
1 // loke śreṣṭhatam sarvamātmanaścaiva yatpriyam / sarvaṃ pitṝṇāṃ dātavyaṃ teṣāmevājñayārthinā
2 ॥ जांबूनदमयं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् । दिव्याप्सरोभिः संपूर्णमन्नदो लभते ऽक्षयम्
2 // jāṃbūnadamayaṃ divyaṃ vimānaṃ sūryasannibham / divyāpsarobhiḥ saṃpūrṇamannado labhate 'kṣayam
3 ॥ सव्यञ्जनं तु यो दद्यादहतं श्राद्धकर्मणि । आयुः प्राकाश्यमैश्वर्यं रूपं च लभते शुभम्
3 // savyañjanaṃ tu yo dadyādahataṃ śrāddhakarmaṇi / āyuḥ prākāśyamaiśvaryaṃ rūpaṃ ca labhate śubham
4 ॥ यज्ञोपवीतं यो दद्याच्छ्राद्धकाले तु यज्ञवित् । पावनं सर्व विप्राणां ब्रह्मदानस्य तत्फलम्
4 // yajñopavītaṃ yo dadyācchrāddhakāle tu yajñavit / pāvanaṃ sarva viprāṇāṃ brahmadānasya tatphalam
5 ॥ प्लुतं विप्रेषु यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमडलुम् । मधुक्षीराज्यदधिभिर्दातारमुपतिष्ठते
5 // plutaṃ vipreṣu yo dadyācchrāddhakāle kamaḍalum / madhukṣīrājyadadhibhirdātāramupatiṣṭhate
6 ॥ चक्राविद्धं च यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमण्डलुम् । धेनुं सलभते दिव्यां पयोदां सुखदो हिनीम्
6 // cakrāviddhaṃ ca yo dadyācchrāddhakāle kamaṇḍalum / dhenuṃ salabhate divyāṃ payodāṃ sukhado hinīm
7 ॥ तूलपूर्णे च यो दद्यात्पादुके श्राद्धकर्मणि । शोभनं लभते यानं पादयोः सुखमेधते
7 // tūlapūrṇe ca yo dadyātpāduke śrāddhakarmaṇi / śobhanaṃ labhate yānaṃ pādayoḥ sukhamedhate
8 ॥ व्यचनं तालवृन्तं च दत्त्वा विप्राय सत्कृतम् । प्राप्नुयात्सर्वपुष्पाणि सुगन्धीनि मृदूनि च
8 // vyacanaṃ tālavṛntaṃ ca dattvā viprāya satkṛtam / prāpnuyātsarvapuṣpāṇi sugandhīni mṛdūni ca
9 ॥ श्राद्धे ह्युपानहौ दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः सदा बुधः । दिव्यं स लभते यानं वाजियुक्तं नवं तथा
9 // śrāddhe hyupānahau dattvā brāhmaṇebhyaḥ sadā budhaḥ / divyaṃ sa labhate yānaṃ vājiyuktaṃ navaṃ tathā
10 ॥ श्राद्धे छत्रं तु यो दद्यात्पुष्पमालान्वितं तथा । प्रासादो ह्युत्तमो भूत्वा गच्छन्तमनुगच्छति
10 // śrāddhe chatraṃ tu yo dadyātpuṣpamālānvitaṃ tathā / prāsādo hyuttamo bhūtvā gacchantamanugacchati
11 ॥ शरणं रत्नसंपूर्णं सशय्याभोजनं बुधः । श्राद्धे दत्त्वा यतिभ्यस्तु नाकपृष्ठे महीयते
11 // śaraṇaṃ ratnasaṃpūrṇaṃ saśayyābhojanaṃ budhaḥ / śrāddhe dattvā yatibhyastu nākapṛṣṭhe mahīyate
12 ॥ सुक्तावैदूर्यवासांसि रत्नानि विविधानि च । वाहनानि च दिव्यानि प्रयुतान्यर्बुदानि च
12 // suktāvaidūryavāsāṃsi ratnāni vividhāni ca / vāhanāni ca divyāni prayutānyarbudāni ca
13 ॥ सुमहद्व्योमगं पुण्यं सर्वकामसमन्वितम् । चन्द्रसूर्यनिभं दिव्यं विमानं लभते ऽक्षयम्
13 // sumahadvyomagaṃ puṇyaṃ sarvakāmasamanvitam / candrasūryanibhaṃ divyaṃ vimānaṃ labhate 'kṣayam
14 ॥ अप्सरोभिः परिवृतं कामगं सुमनोजवम् । वसेत्स तु विमानाग्रे स्तूयमानः समन्ततः
14 // apsarobhiḥ parivṛtaṃ kāmagaṃ sumanojavam / vasetsa tu vimānāgre stūyamānaḥ samantataḥ
15 ॥ दिव्यैःपुष्पैश्चितश्चाहुर्दानानां परमं बुधाः । सुश्लक्ष्मानि सुवर्णानि श्राद्धे पात्राणि दापयेत्
15 // divyaiḥpuṣpaiścitaścāhurdānānāṃ paramaṃ budhāḥ / suślakṣmāni suvarṇāni śrāddhe pātrāṇi dāpayet
16 ॥ रसास्तमुपतिष्ठन्ति भक्ष्यं सौभाग्यमेव च । तिलानिक्षूंस्तथा श्राद्धे द्विजेभ्यः संप्रयच्छति
16 // rasāstamupatiṣṭhanti bhakṣyaṃ saubhāgyameva ca / tilānikṣūṃstathā śrāddhe dvijebhyaḥ saṃprayacchati
17 ॥ मित्राणि लभते लोके स्त्रीषु सौभाग्यमेव च । यः पात्रं तैजसं दद्यान्मनोज्ञ श्राद्धभोजनैः
17 // mitrāṇi labhate loke strīṣu saubhāgyameva ca / yaḥ pātraṃ taijasaṃ dadyānmanojña śrāddhabhojanaiḥ
18 ॥ पात्रं भवति कामाना रूपस्य च धनस्य च । राजतं काञ्चनं वापि यो दद्याच्छ्राद्धकर्मणि
18 // pātraṃ bhavati kāmānā rūpasya ca dhanasya ca / rājataṃ kāñcanaṃ vāpi yo dadyācchrāddhakarmaṇi
19 ॥ दानात्तु लभते कामान्प्राकाश्यं धनमेव च । धेनुं श्राद्धे तु यो दद्याद्गृष्टिं कुम्भापदोहनीम्
19 // dānāttu labhate kāmānprākāśyaṃ dhanameva ca / dhenuṃ śrāddhe tu yo dadyādgṛṣṭiṃ kumbhāpadohanīm
20 ॥ गावस्तमुपतिष्ठन्ति नरं पुष्टिस्तथैव च । दद्याद्यः शिशिरे चाग्निं बहुकाष्ठं प्रयत्नतः
20 // gāvastamupatiṣṭhanti naraṃ puṣṭistathaiva ca / dadyādyaḥ śiśire cāgniṃ bahukāṣṭhaṃ prayatnataḥ
21 ॥ कायाग्निदीप्तिं प्राकाश्यं सौभाग्यं तभते नरः । इन्धनानि तु यो दद्या द्द्विजेभ्यः शिशिरागमे
21 // kāyāgnidīptiṃ prākāśyaṃ saubhāgyaṃ tabhate naraḥ / indhanāni tu yo dadyā ddvijebhyaḥ śiśirāgame
22 ॥ नित्यं जयति संग्रामे श्रिया जुष्टस्तु जायते । सुरभीणि च माल्यानि गन्धवन्ति तथैव च
22 // nityaṃ jayati saṃgrāme śriyā juṣṭastu jāyate / surabhīṇi ca mālyāni gandhavanti tathaiva ca
23 ॥ पूजयित्वा तु पात्रेभ्यः श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत् । गन्धमाल्यं महात्मानं सुखानि विविधानि च
23 // pūjayitvā tu pātrebhyaḥ śrāddhe satkṛtya dāpayet / gandhamālyaṃ mahātmānaṃ sukhāni vividhāni ca
24 ॥ दातारमुपतिष्ठन्ति युवत्यश्च पतिव्रताः । शयनासनयानानि भूमयो वाहनानि च
24 // dātāramupatiṣṭhanti yuvatyaśca pativratāḥ / śayanāsanayānāni bhūmayo vāhanāni ca
25 ॥ श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यादश्वमेधफलं लभेत् । श्राद्धकाले गुणवति विप्रे वै समुपस्थिते
25 // śrāddheṣvetāni yo dadyādaśvamedhaphalaṃ labhet / śrāddhakāle guṇavati vipre vai samupasthite
26 ॥ इष्टद्रव्यं च यो दद्यात्स्मृतिं मेधां च विन्दति । सर्पिःपूर्णानि पात्राणि श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत्
26 // iṣṭadravyaṃ ca yo dadyātsmṛtiṃ medhāṃ ca vindati / sarpiḥpūrṇāni pātrāṇi śrāddhe satkṛtya dāpayet
27 ॥ कुम्भोपदोहगृष्टीनां बह्वीनां फलमश्नुते । श्राद्धे यथेप्सितं दत्त्वा पुण्डरीकफलं लभेत्
27 // kumbhopadohagṛṣṭīnāṃ bahvīnāṃ phalamaśnute / śrāddhe yathepsitaṃ dattvā puṇḍarīkaphalaṃ labhet
28 ॥ वनं पुष्पफलोपेतं दत्त्वा गोसवमश्नुते । कूपारामतडागानि क्षेत्रगोष्ठगृहाणि च
28 // vanaṃ puṣpaphalopetaṃ dattvā gosavamaśnute / kūpārāmataḍāgāni kṣetragoṣṭhagṛhāṇi ca
29 ॥ दत्त्वा मोदन्ति ते स्वर्गे नित्यमाचन्द्रतारकम् । स्वास्तीर्णं शयनं दत्त्वा श्राद्धेरत्नविभूषितम्
29 // dattvā modanti te svarge nityamācandratārakam / svāstīrṇaṃ śayanaṃ dattvā śrāddheratnavibhūṣitam
30 ॥ पितरस्तस्य तुष्यन्ति स्वर्गलोकं समशनुते । अस्मिंल्लोके च संपन्नं स्यन्दनं च सुवाहनैः
30 // pitarastasya tuṣyanti svargalokaṃ samaśanute / asmiṃlloke ca saṃpannaṃ syandanaṃ ca suvāhanaiḥ
31 ॥ अष्टाभिः पूज्यते चात्र धनधान्यैश्च वर्द्धते । पर्णकौशेयपट्टोर्णे तथा प्रावारकंबलौ
31 // aṣṭābhiḥ pūjyate cātra dhanadhānyaiśca varddhate / parṇakauśeyapaṭṭorṇe tathā prāvārakaṃbalau
32 ॥ अजिनं काञ्चनं पट्टं प्रवेणीं मृगलोमकम् । दद्यादेतानि विप्राणां भोजयित्वा यथाविधि
32 // ajinaṃ kāñcanaṃ paṭṭaṃ praveṇīṃ mṛgalomakam / dadyādetāni viprāṇāṃ bhojayitvā yathāvidhi
33 ॥ प्राप्नोति श्रद्धधानस्तु वाजपेयफलं नरः । बहुभार्याः सुरूपाश्च पुत्रा भृत्याश्च किङ्कराः
33 // prāpnoti śraddhadhānastu vājapeyaphalaṃ naraḥ / bahubhāryāḥ surūpāśca putrā bhṛtyāśca kiṅkarāḥ
34 ॥ वशे तिष्ठन्ति भूतानि लोके चास्मिन्निरामयम् । कौशेयं क्षौमकार्पासं दुकूलं गहनं तथा
34 // vaśe tiṣṭhanti bhūtāni loke cāsminnirāmayam / kauśeyaṃ kṣaumakārpāsaṃ dukūlaṃ gahanaṃ tathā
35 ॥ श्राद्धे चैतानि यो दद्यात्कामानाप्नोत्यनुत्तमान् । अलक्ष्मीं नाशयन्त्येते तमः सूर्योदयो यथा
35 // śrāddhe caitāni yo dadyātkāmānāpnotyanuttamān / alakṣmīṃ nāśayantyete tamaḥ sūryodayo yathā
36 ॥ भ्राजते य विमानाग्रे नक्षत्रेष्विव चन्द्रमाः । वासो हि सर्वदैवत्ये सर्वदेवैरभिष्टुतम्
36 // bhrājate ya vimānāgre nakṣatreṣviva candramāḥ / vāso hi sarvadaivatye sarvadevairabhiṣṭutam
37 ॥ वस्त्राभावे क्रिया नास्ति य5दानतपांसि च । तस्माद्वस्त्राणि देयानि श्राद्धकाले तु नित्यशः
37 // vastrābhāve kriyā nāsti ya5dānatapāṃsi ca / tasmādvastrāṇi deyāni śrāddhakāle tu nityaśaḥ
38 ॥ तानि सर्वाण्यवाप्नोति श्राद्धे दत्त्वा तु मानवः । नित्यश्राद्धे तु यो दद्यात्प्रयतस्तत्परायणः
38 // tāni sarvāṇyavāpnoti śrāddhe dattvā tu mānavaḥ / nityaśrāddhe tu yo dadyātprayatastatparāyaṇaḥ
39 ॥ सर्वकामानवाप्नोति राज्यं स्वगे तथव च । सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते
39 // sarvakāmānavāpnoti rājyaṃ svage tathava ca / sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute
40 ॥ भक्ष्यजातं तु सुकृतं स्वस्तिकाद्यं सशर्करम् । कृसर मधुसर्पिश्च पयः पायसमेव च
40 // bhakṣyajātaṃ tu sukṛtaṃ svastikādyaṃ saśarkaram / kṛsara madhusarpiśca payaḥ pāyasameva ca
41 ॥ स्निग्धप्रायाश्च यो दद्यादग्निष्टोमफलं लभेत् । दधिगव्यमसंसृष्टं भक्ष्यान्नानाविधांस्तथा
41 // snigdhaprāyāśca yo dadyādagniṣṭomaphalaṃ labhet / dadhigavyamasaṃsṛṣṭaṃ bhakṣyānnānāvidhāṃstathā
42 ॥ दत्त्वा न शोचते श्राद्धे वर्षासु च मघासु च । घृतेन भोजयेद्विप्रान्घृतं भूमौ समुत्सृजोत्
42 // dattvā na śocate śrāddhe varṣāsu ca maghāsu ca / ghṛtena bhojayedviprānghṛtaṃ bhūmau samutsṛjot
43 ॥ छायायां हस्तिनश्चैव दत्त्वा श्राद्धेन शोचते । ओदनं पायसं सर्पिर्मधुमूलफलानि च
43 // chāyāyāṃ hastinaścaiva dattvā śrāddhena śocate / odanaṃ pāyasaṃ sarpirmadhumūlaphalāni ca
44 ॥ भक्ष्यांश्च विविधान्दत्त्वा परत्रेह च मोदते । शर्कराक्षीरसंयुक्ताः पृथुका नित्यमक्षयाः
44 // bhakṣyāṃśca vividhāndattvā paratreha ca modate / śarkarākṣīrasaṃyuktāḥ pṛthukā nityamakṣayāḥ
45 ॥ स्यात्तु संवत्सरं प्रीतिः शाकैर्मांसरसेन च । सक्तुलाजास्तथापूपाः कुल्माषा व्यञ्जनैः सह
45 // syāttu saṃvatsaraṃ prītiḥ śākairmāṃsarasena ca / saktulājāstathāpūpāḥ kulmāṣā vyañjanaiḥ saha
46 ॥ सर्पिःस्निग्धानि सर्वाणि दध्ना संस्कृत्य भोजयेत् । श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यात्पद्मं स लभते निधिम्
46 // sarpiḥsnigdhāni sarvāṇi dadhnā saṃskṛtya bhojayet / śrāddheṣvetāni yo dadyātpadmaṃ sa labhate nidhim
47 ॥ नवसस्यानियो दद्याच्छ्राद्धे सत्कृत्य यत्नतः । सर्वभोगानवाप्नोति पूज्यते च दिवं गतः
47 // navasasyāniyo dadyācchrāddhe satkṛtya yatnataḥ / sarvabhogānavāpnoti pūjyate ca divaṃ gataḥ
48 ॥ भक्ष्यभोज्यानि पेयानि चोष्यलेङ्यवराणि च । भोजनाग्रासनं दत्त्वा अतिथिभ्यः कृताञ्जलिः
48 // bhakṣyabhojyāni peyāni coṣyaleṅyavarāṇi ca / bhojanāgrāsanaṃ dattvā atithibhyaḥ kṛtāñjaliḥ
49 ॥ सर्वयज्ञक्रतूनां हि फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् । क्षिप्रमत्युष्णमक्लिष्टं दद्यादन्नं बुभुक्षते
49 // sarvayajñakratūnāṃ hi phalaṃ prāpnotyanuttamam / kṣipramatyuṣṇamakliṣṭaṃ dadyādannaṃ bubhukṣate
50 ॥ सव्यञ्जनं तथा स्निग्धं भक्त्या सत्कृत्य यत्नतः । तरुणादित्यसंकाशं विमानं हंसवाहनम्
50 // savyañjanaṃ tathā snigdhaṃ bhaktyā satkṛtya yatnataḥ / taruṇādityasaṃkāśaṃ vimānaṃ haṃsavāhanam
51 ॥ अन्नदो लभते नित्यं कन्याकोटीस्तथैव च । अन्नदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चित्तु विद्यते
51 // annado labhate nityaṃ kanyākoṭīstathaiva ca / annadānātparaṃ dānaṃ nānyatkiñcittu vidyate
52 ॥ अन्नाद्भूतानि जायन्ते जीवन्ति प्रभवन्ति च । जीवदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चन विद्यते
52 // annādbhūtāni jāyante jīvanti prabhavanti ca / jīvadānātparaṃ dānaṃ nānyatkiñcana vidyate
53 ॥ अन्नाल्लोकाः प्रतिष्ठन्ति लोकदानस्य तत्फलम् । अन्नं प्रजापतिः साक्षात्ते न सर्वमिदं ततम्
53 // annāllokāḥ pratiṣṭhanti lokadānasya tatphalam / annaṃ prajāpatiḥ sākṣātte na sarvamidaṃ tatam
54 ॥ तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति । यानि रत्नानि मेदिन्यां वाहनानि स्त्रियस्तथा
54 // tasmādannasamaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati / yāni ratnāni medinyāṃ vāhanāni striyastathā
55 ॥ क्षिप्रं प्राप्नोति तत्सर्वं पितृभक्तस्तु यो नरः । प्रतिश्रयं च यो दद्यादतिथिब्यः कृताञ्जलिः
55 // kṣipraṃ prāpnoti tatsarvaṃ pitṛbhaktastu yo naraḥ / pratiśrayaṃ ca yo dadyādatithibyaḥ kṛtāñjaliḥ
56 ॥ देवास्तं संप्रतीच्छन्ति दिव्यातिथ्यैः सहस्रशः । सर्वाण्येतानि यो दद्यात्पृथिव्यामेकराड्भवेत्
56 // devāstaṃ saṃpratīcchanti divyātithyaiḥ sahasraśaḥ / sarvāṇyetāni yo dadyātpṛthivyāmekarāḍbhavet
57 ॥ त्रिभिर्द्वाभ्यामथैकेन दानेन तु सुखी भदेत् । दानानि परमो धर्मः सद्भिः सत्कृत्य पूजितः
57 // tribhirdvābhyāmathaikena dānena tu sukhī bhadet / dānāni paramo dharmaḥ sadbhiḥ satkṛtya pūjitaḥ
58 ॥ त्रैलोक्यस्या धिपत्यं हि दानेनैव ध्रुवं स्थितम् । अराजा लभते राज्यमधनश्चोत्तमं धनम् । क्षीणायुर्लभते चायुः पितृभक्तः सदा नरः
58 // trailokyasyā dhipatyaṃ hi dānenaiva dhruvaṃ sthitam / arājā labhate rājyamadhanaścottamaṃ dhanam / kṣīṇāyurlabhate cāyuḥ pitṛbhaktaḥ sadā naraḥ