74 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ब्रह्मणपरीक्षा नाम एकोनविंशो ऽध्यायः ॥ 19॥ बृहस्पतिरुवाच इत्येते पितरो देवा देवानामपि देवताः । सप्तस्वेते स्थिता नित्यं स्थानेषु पितरो ऽव्ययाः
74 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde śrāddhakalpe brahmaṇaparīkṣā nāma ekonaviṃśo 'dhyāyaḥ // 19// bṛhaspatiruvāca ityete pitaro devā devānāmapi devatāḥ / saptasvete sthitā nityaṃ sthāneṣu pitaro 'vyayāḥ
1 ॥ प्रजापतिसुता ह्येते सर्वेषां तु महात्मनाम् । आद्यो गणस्तु योगानामनुयोगविवर्द्धनः
1 // prajāpatisutā hyete sarveṣāṃ tu mahātmanām / ādyo gaṇastu yogānāmanuyogavivarddhanaḥ
2 ॥ द्वितीयो देवतानां तु तृतीयो दानवादिनाम् । शेषास्तु वर्णिंनां ज्ञेया इति सर्वे प्रकीर्त्तिताः
2 // dvitīyo devatānāṃ tu tṛtīyo dānavādinām / śeṣāstu varṇiṃnāṃ jñeyā iti sarve prakīrttitāḥ
3 ॥ देवास्छैतान्यजन्ते वै सर्वज्ञानेष्ववस्थितान् । आश्रमश्च यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथाक्रमम्
3 // devāschaitānyajante vai sarvajñāneṣvavasthitān / āśramaśca yajantyenāṃścatvārastu yathākramam
4 ॥ सर्वे वर्णा यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथागमम् । तथा संकरजात्यश्च म्लेच्छाश्चापि यजन्ति वै
4 // sarve varṇā yajantyenāṃścatvārastu yathāgamam / tathā saṃkarajātyaśca mlecchāścāpi yajanti vai
5 ॥ पितृंस्तु यो यजेद्भक्त्या पितरः प्रीणयन्ति ते । पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः
5 // pitṛṃstu yo yajedbhaktyā pitaraḥ prīṇayanti te / pitaraḥ puṣṭikāmasya prajākāmasya vā punaḥ
6 ॥ पुष्टिं प्रजां तु स्वर्गं च प्रयच्छन्ति पितामहाः । देवकार्यादपि तथा पितृकार्यं विशिष्यते
6 // puṣṭiṃ prajāṃ tu svargaṃ ca prayacchanti pitāmahāḥ / devakāryādapi tathā pitṛkāryaṃ viśiṣyate
7 ॥ देवतानां हि पितरः पूर्वमाप्यायनं स्मृताः । न हि योगगतिः सूक्ष्मा पितॄणां ज्ञायते नरैः
7 // devatānāṃ hi pitaraḥ pūrvamāpyāyanaṃ smṛtāḥ / na hi yogagatiḥ sūkṣmā pitṝṇāṃ jñāyate naraiḥ
8 ॥ तपसा हि प्रसिद्धेन किं पुनर्मांसचक्षुषा । सर्वेषां राजतं पात्रमथ वा रजतान्वितम्
8 // tapasā hi prasiddhena kiṃ punarmāṃsacakṣuṣā / sarveṣāṃ rājataṃ pātramatha vā rajatānvitam
9 ॥ पावनं ह्युत्तमं प्रोक्तं देवानां पितृभिः सह । येषां दास्यन्ति पिण्डांस्त्रीन्बान्धवा नामगोत्रतः
9 // pāvanaṃ hyuttamaṃ proktaṃ devānāṃ pitṛbhiḥ saha / yeṣāṃ dāsyanti piṇḍāṃstrīnbāndhavā nāmagotrataḥ
10 ॥ भूमौ कुशोत्तरायां च अपसव्यविधानतः । सर्वत्र वर्त्तमानास्ते पिण्डाः प्रीणन्ति वै पितॄन्
10 // bhūmau kuśottarāyāṃ ca apasavyavidhānataḥ / sarvatra varttamānāste piṇḍāḥ prīṇanti vai pitṝn
11 ॥ यदाहारो भवेज्जन्तुराहारः सो ऽस्य जायते । यथा गोष्ठे प्रनष्टां वै वत्सो विन्दति मातरम्
11 // yadāhāro bhavejjanturāhāraḥ so 'sya jāyate / yathā goṣṭhe pranaṣṭāṃ vai vatso vindati mātaram
12 ॥ तथा तं नयते मन्त्रो जन्तुर्यत्रावतिष्ठति । नामगोत्रं च मन्त्रं च दत्तमन्नं नयन्ति तम्
12 // tathā taṃ nayate mantro janturyatrāvatiṣṭhati / nāmagotraṃ ca mantraṃ ca dattamannaṃ nayanti tam
13 ॥ अपि योनिशतं प्राप्तांस्तृप्तिस्ताननुगच्छति । एवमेषा स्थिता सत्ता ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
13 // api yoniśataṃ prāptāṃstṛptistānanugacchati / evameṣā sthitā sattā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
14 ॥ पितॄणमादिसर्गेतु लोकानामक्षयार्थिनाम् । इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरस्तथा
14 // pitṝṇamādisargetu lokānāmakṣayārthinām / ityete pitaraścaiva lokā duhitarastathā
15 ॥ दौहित्रा यजमानश्च प्रोक्ताश्चैव मयानघ । कीर्त्तिताः पितरस्ते वै तव पुत्र यथाक्रमम्
15 // dauhitrā yajamānaśca proktāścaiva mayānagha / kīrttitāḥ pitaraste vai tava putra yathākramam
16 ॥ शंयुरुवाच अहो दिव्यस्त्वया तात पितृसर्गस्तु कीर्तितः । लोका दुहितरश्चैव दोहित्राश्च श्रुतास्तथा
16 // śaṃyuruvāca aho divyastvayā tāta pitṛsargastu kīrtitaḥ / lokā duhitaraścaiva dohitrāśca śrutāstathā
17 ॥ दानानि सह शौचेन कीर्त्तितानि फलानि च । अक्षय्यत्वं द्विजांश्चैव सर्वमेतदुदाहृतम् । अद्यप्रभृति कर्त्तास्मि सर्वमेतद्यथातथम्
17 // dānāni saha śaucena kīrttitāni phalāni ca / akṣayyatvaṃ dvijāṃścaiva sarvametadudāhṛtam / adyaprabhṛti karttāsmi sarvametadyathātatham
18 ॥ बृहस्पतिरुवाच इत्येतदङ्गिराः पूर्वमृषीणामुक्तवान्प्रभुः । पृष्टश्च संशयान्सर्वानृषीनाह नृसंसदि
18 // bṛhaspatiruvāca ityetadaṅgirāḥ pūrvamṛṣīṇāmuktavānprabhuḥ / pṛṣṭaśca saṃśayānsarvānṛṣīnāha nṛsaṃsadi
19 ॥ सत्रे तु वितते पूर्वं तथा वर्षसहस्रके । यस्मिन्सदस्पतिस्नातो ब्रह्मा सीद्देवताप्रभुः
19 // satre tu vitate pūrvaṃ tathā varṣasahasrake / yasminsadaspatisnāto brahmā sīddevatāprabhuḥ
20 ॥ गतानि तत्र वर्षाणां पञ्चाशच्च शतानि वै । श्लोकाश्चात्र पुरा गीता ऋषिभिर्ब्रह्मवादिभिः
20 // gatāni tatra varṣāṇāṃ pañcāśacca śatāni vai / ślokāścātra purā gītā ṛṣibhirbrahmavādibhiḥ
21 ॥ दीक्षितस्य पुरा सत्रे ब्रह्ममः परमात्मनः । तत्रैव दत्तमन्नाग्रं पितॄणामक्षयर्थिनाम् । लोकानां च हितार्थाय ब्रह्मणा परमेष्ठिना
21 // dīkṣitasya purā satre brahmamaḥ paramātmanaḥ / tatraiva dattamannāgraṃ pitṝṇāmakṣayarthinām / lokānāṃ ca hitārthāya brahmaṇā parameṣṭhinā
22 ॥ सूत उवाच एवं बृहस्पतिः पूर्वं पृष्टः पुत्रेण धीमता । प्रोवाच पितृसर्गं तु यश्चैव समुदाहृत
22 // sūta uvāca evaṃ bṛhaspatiḥ pūrvaṃ pṛṣṭaḥ putreṇa dhīmatā / provāca pitṛsargaṃ tu yaścaiva samudāhṛta