81 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे वसिष्ठसगरसंवादे अर्चुनोपाख्याने जामदग्न्यतपश्चरणं नाम द्वाविंशतितमो ऽध्यायः ॥ 22॥ वसिष्ठ उवाच तपस्विनं तदा राममेकाग्रमनसं भवे । रहस्येकान्तनिरतं नियतं शंसितव्रतम्
81 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīye upoddhātapāde vasiṣṭhasagarasaṃvāde arcunopākhyāne jāmadagnyatapaścaraṇaṃ nāma dvāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 22// vasiṣṭha uvāca tapasvinaṃ tadā rāmamekāgramanasaṃ bhave / rahasyekāntanirataṃ niyataṃ śaṃsitavratam
1 ॥ श्रुत्वा तमृषयः सर्वे तपोनिर्धूतकल्मषाः । ज्ञानकर्मवयोवृद्धा महान्तः शंसितव्रताः
1 // śrutvā tamṛṣayaḥ sarve taponirdhūtakalmaṣāḥ / jñānakarmavayovṛddhā mahāntaḥ śaṃsitavratāḥ
2 ॥ दिदृक्षवः समाजग्मुः कुतूहलसमन्विताः । ख्यापयन्तस्तपः श्रेष्ठं तस्य राजन्महात्मनः
2 // didṛkṣavaḥ samājagmuḥ kutūhalasamanvitāḥ / khyāpayantastapaḥ śreṣṭhaṃ tasya rājanmahātmanaḥ
3 ॥ भृग्वत्रिक्रतुजाबालिवामदेवमृकण्डवः । संभावयन्तस्ते रामं मुनयो वृद्धसंमताः
3 // bhṛgvatrikratujābālivāmadevamṛkaṇḍavaḥ / saṃbhāvayantaste rāmaṃ munayo vṛddhasaṃmatāḥ
4 ॥ आजग्मुराश्रमं तस्य रामस्य तपसस्तपः । दूरादेव महान्तस्ते पुण्यक्षेत्रनिवासिनः
4 // ājagmurāśramaṃ tasya rāmasya tapasastapaḥ / dūrādeva mahāntaste puṇyakṣetranivāsinaḥ
5 ॥ गरीयः सर्वलोकेषु तपो ऽग्र्यं ज्ञानमेव च । प्रशस्य तस्य ते सर्वेप्रययुः स्वं स्वमाश्रमम्
5 // garīyaḥ sarvalokeṣu tapo 'gryaṃ jñānameva ca / praśasya tasya te sarveprayayuḥ svaṃ svamāśramam
6 ॥ एवं प्रवर्त्ततस्तस्य रामस्य भगवाञ्छिवः । प्रसन्नचेता नितरां बभूव नृपसत्तम
6 // evaṃ pravarttatastasya rāmasya bhagavāñchivaḥ / prasannacetā nitarāṃ babhūva nṛpasattama
7 ॥ जिज्ञासुस्तस्य भगवान् भक्तिमात्मनि शङ्करः । मृगव्याधवपुर्भूत्वा ययौ राजंस्तदन्तिकम्
7 // jijñāsustasya bhagavān bhaktimātmani śaṅkaraḥ / mṛgavyādhavapurbhūtvā yayau rājaṃstadantikam
8 ॥ भिन्नाञ्जनचयप्रख्यो रक्तान्तायतलोचनः । शरचापधरः प्रांशुर्वज्रसंहननो युवा
8 // bhinnāñjanacayaprakhyo raktāntāyatalocanaḥ / śaracāpadharaḥ prāṃśurvajrasaṃhanano yuvā
9 ॥ उत्तुङ्गहनुबाह्वंसः पिङ्गलश्मश्रुमूर्द्धजः । मांसविस्रवसागन्धी सर्वप्राणिविहिंसकः
9 // uttuṅgahanubāhvaṃsaḥ piṅgalaśmaśrumūrddhajaḥ / māṃsavisravasāgandhī sarvaprāṇivihiṃsakaḥ
10 ॥ सकण्टकुलतास्पर्शक्षतारूषितविग्रहः । सामटक्संचर्वमाणश्च मांसखण्डमनेकशः
10 // sakaṇṭakulatāsparśakṣatārūṣitavigrahaḥ / sāmaṭaksaṃcarvamāṇaśca māṃsakhaṇḍamanekaśaḥ
11 ॥ मांसभारद्वयालंबिविधानानतकन्धरः । आरुजंस्तरसा वृक्षानूरुवेगेन संघशः
11 // māṃsabhāradvayālaṃbividhānānatakandharaḥ / ārujaṃstarasā vṛkṣānūruvegena saṃghaśaḥ
12 ॥ अभ्यवर्त्तत तं देशं पादचारीव पर्वतः । आसाद्य सरसस्तस्य तीरं कुसुमितद्रुमम्
12 // abhyavarttata taṃ deśaṃ pādacārīva parvataḥ / āsādya sarasastasya tīraṃ kusumitadrumam
13 ॥ न्यदधान्मासभारं च स मूले कस्यचित्तरोः । निषसाद क्षणन्तत्र तरुच्छायामुपाश्रितः
13 // nyadadhānmāsabhāraṃ ca sa mūle kasyacittaroḥ / niṣasāda kṣaṇantatra tarucchāyāmupāśritaḥ
14 ॥ तिष्ठन्तं सरसस्तीरे सो ऽपश्यद्भृगुनन्दनम् । ततः स शीघ्रमुत्थाय समीपमुपसृत्य च
14 // tiṣṭhantaṃ sarasastīre so 'paśyadbhṛgunandanam / tataḥ sa śīghramutthāya samīpamupasṛtya ca
15 ॥ रामाय सेषुचापाभ्यां कराभ्यां विदधेंऽजलिम् । सजलांभोदसन्नादगंभीरेण स्वरेण च
15 // rāmāya seṣucāpābhyāṃ karābhyāṃ vidadheṃ'jalim / sajalāṃbhodasannādagaṃbhīreṇa svareṇa ca
16 ॥ जगाद भृगुशार्दूलं गुहान्तरविसर्पिणा । तोषप्रवर्षव्याधो ऽहं वसाम्यस्मिन्महावने
16 // jagāda bhṛguśārdūlaṃ guhāntaravisarpiṇā / toṣapravarṣavyādho 'haṃ vasāmyasminmahāvane
17 ॥ ईशो ऽहमस्य देशस्य सप्राणितरुवीरुधः । चरामि समचित्तात्मा नानासत्त्वा मिषाशनः
17 // īśo 'hamasya deśasya saprāṇitaruvīrudhaḥ / carāmi samacittātmā nānāsattvā miṣāśanaḥ
18 ॥ समश्च सर्वभूतेषु न च पित्रादयो ऽपि मे । अभक्ष्यागम्यपेयादिच्छन्दवस्तुषु कुत्रचित्
18 // samaśca sarvabhūteṣu na ca pitrādayo 'pi me / abhakṣyāgamyapeyādicchandavastuṣu kutracit
19 ॥ कृत्याकृत्यविधौचैव न विशेषितधीरहम् । प्रपन्नो नाभिगमनं निवासमपि कस्यचित्
19 // kṛtyākṛtyavidhaucaiva na viśeṣitadhīraham / prapanno nābhigamanaṃ nivāsamapi kasyacit
20 ॥ शक्रस्यापि बलेनाहमनुमन्ये न संशयः । जानते तध्यथा सर्वे देशो ऽयं मदुपाश्रयः
20 // śakrasyāpi balenāhamanumanye na saṃśayaḥ / jānate tadhyathā sarve deśo 'yaṃ madupāśrayaḥ
21 ॥ तस्मान्न कश्चिदायाति ममात्रानुमतिं विना । इत्येष मम वृत्तान्तः कार्त्स्न्येन कथितस्तव
21 // tasmānna kaścidāyāti mamātrānumatiṃ vinā / ityeṣa mama vṛttāntaḥ kārtsnyena kathitastava
22 ॥ त्वं च मे ब्रूहि तत्त्वेन निजवृत्तमशेषतः । कस्त्वं कस्मादिहायातः किमर्थमिह धिष्ठितः । उद्यतो ऽन्यत्र वा गन्तुं किं वा तव चिकीर्षितम्
22 // tvaṃ ca me brūhi tattvena nijavṛttamaśeṣataḥ / kastvaṃ kasmādihāyātaḥ kimarthamiha dhiṣṭhitaḥ / udyato 'nyatra vā gantuṃ kiṃ vā tava cikīrṣitam
23 ॥ वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः प्रहसंस्तेन रामो महाद्युतिः । तूष्णीं क्षणमिव स्थित्वा दध्यौ किञ्चिदवाङ्मुखः
23 // vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ prahasaṃstena rāmo mahādyutiḥ / tūṣṇīṃ kṣaṇamiva sthitvā dadhyau kiñcidavāṅmukhaḥ
24 ॥ को ऽयमेव दुराधर्षः सजलांभोदनिस्वनः । ब्रवीति च गिरो ऽत्यर्थं विस्पष्टार्थपदाक्षराः
24 // ko 'yameva durādharṣaḥ sajalāṃbhodanisvanaḥ / bravīti ca giro 'tyarthaṃ vispaṣṭārthapadākṣarāḥ
25 ॥ किं तु मे महतीं शङ्कां तनुरस्य तनोति वै । विजातिसंश्रयत्वेन रमणीया तथा शराः
25 // kiṃ tu me mahatīṃ śaṅkāṃ tanurasya tanoti vai / vijātisaṃśrayatvena ramaṇīyā tathā śarāḥ
26 ॥ एवं चिन्तयतस्तस्य निमित्तानि शुभानि वै । बभूवुर्भुवि देहे च स्वाभिप्रेतार्थदान्यलम्
26 // evaṃ cintayatastasya nimittāni śubhāni vai / babhūvurbhuvi dehe ca svābhipretārthadānyalam
27 ॥ ततो विमृश्य बहुशो मनसाभृगुपुङ्गवः । उवाच शनकैर्व्याधं वचनं सूनृताक्षरम्
27 // tato vimṛśya bahuśo manasābhṛgupuṅgavaḥ / uvāca śanakairvyādhaṃ vacanaṃ sūnṛtākṣaram
28 ॥ जामदग्न्यो ऽस्मि भद्रं ते रामो नाम्ना तु भार्गवः । तपश्चर्तुमिहायातः सांप्रतं गुरुशासनात्
28 // jāmadagnyo 'smi bhadraṃ te rāmo nāmnā tu bhārgavaḥ / tapaścartumihāyātaḥ sāṃprataṃ guruśāsanāt
29 ॥ तपसा सर्वलोकेशं भक्त्या च नियमेन च । आराधयितुमस्मिंस्तु चिरायाहं समुद्यतः
29 // tapasā sarvalokeśaṃ bhaktyā ca niyamena ca / ārādhayitumasmiṃstu cirāyāhaṃ samudyataḥ
30 ॥ तस्मात्मर्वेश्वरं सर्वशरण्यमभयप्रदम् । त्रिनेत्रं पापदमनं शङ्करं भक्तवत्सलम्
30 // tasmātmarveśvaraṃ sarvaśaraṇyamabhayapradam / trinetraṃ pāpadamanaṃ śaṅkaraṃ bhaktavatsalam
31 ॥ तपसा तोषयिष्यामि सर्वज्ञं त्रिपुरान्तकम् । आश्रमे ऽस्मिनसरस्तीरे नियमं समुपाश्रितः
31 // tapasā toṣayiṣyāmi sarvajñaṃ tripurāntakam / āśrame 'sminasarastīre niyamaṃ samupāśritaḥ
32 ॥ भक्तानुकंपी भगवान्यावत्प्रत्यक्षतां हरः । उपैति तावदत्रैव स्थास्यामीति मतिर्मम
32 // bhaktānukaṃpī bhagavānyāvatpratyakṣatāṃ haraḥ / upaiti tāvadatraiva sthāsyāmīti matirmama
33 ॥ तस्मादितस्त्वयाद्यैव गन्तुमन्यत्र युज्यते । न चेद्भवति मे हानिः स्वकृतेर्नियमस्य च
33 // tasmāditastvayādyaiva gantumanyatra yujyate / na cedbhavati me hāniḥ svakṛterniyamasya ca
34 ॥ माननीयो ऽथ वाहं ते भक्त्या देशान्तरातिथिः । स्वनिवासमुपायातस्तपस्वी च तथा मुनिः
34 // mānanīyo 'tha vāhaṃ te bhaktyā deśāntarātithiḥ / svanivāsamupāyātastapasvī ca tathā muniḥ
35 ॥ त्वतसंनिधौ निवासो मे भवेत्पापाय केवलम् । तव चाप्यसुखोदर्कं मत्समीपनिषेवणम्
35 // tvatasaṃnidhau nivāso me bhavetpāpāya kevalam / tava cāpyasukhodarkaṃ matsamīpaniṣevaṇam
36 ॥ स त्वंमदाश्रमोपान्ते परिचङ्क्रमणादिकम् । परित्यज्य सुखीभूया लोकयोरुभयोरपि
36 // sa tvaṃmadāśramopānte paricaṅkramaṇādikam / parityajya sukhībhūyā lokayorubhayorapi
37 ॥ वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा स भूयो भृगुपुङ्गवम् । उवाच रोषताम्राक्षस्ताम्राक्षमिदमुत्तरम्
37 // vasiṣṭha uvāca iti tasya vacaḥ śrutvā sa bhūyo bhṛgupuṅgavam / uvāca roṣatāmrākṣastāmrākṣamidamuttaram
38 ॥ ब्रह्मन् किमिदमत्यर्थं समीपे वसतिं मम । परिगर्हयसे येन कृतघ्नस्येव कांप्रतम्
38 // brahman kimidamatyarthaṃ samīpe vasatiṃ mama / parigarhayase yena kṛtaghnasyeva kāṃpratam
39 ॥ किं मयापकृतं लोके भवतो ऽन्यस्य वा क्वचित् । अनागस्कारिणं दान्तं को ऽवमन्येत नामतः
39 // kiṃ mayāpakṛtaṃ loke bhavato 'nyasya vā kvacit / anāgaskāriṇaṃ dāntaṃ ko 'vamanyeta nāmataḥ
40 ॥ सन्निधिः परिहर्त्तव्यो यदि मे विप्रपुङ्गव । दर्शनं सह संवासः संभाषणमथापि च
40 // sannidhiḥ pariharttavyo yadi me viprapuṅgava / darśanaṃ saha saṃvāsaḥ saṃbhāṣaṇamathāpi ca
41 ॥ आयुष्मताधुनैवास्मादपसर्त्तव्यमाश्रमात् । स्वसंश्रयं परित्यज्य क्वाहं यास्ये बुभुक्षितः
41 // āyuṣmatādhunaivāsmādapasarttavyamāśramāt / svasaṃśrayaṃ parityajya kvāhaṃ yāsye bubhukṣitaḥ
42 ॥ स्वाधिवासं परित्यज्य भवता योदितः कथम् । इतो ऽन्यस्मिन् गामिष्यामि दूरे नाहं विशेषतः
42 // svādhivāsaṃ parityajya bhavatā yoditaḥ katham / ito 'nyasmin gāmiṣyāmi dūre nāhaṃ viśeṣataḥ
43 ॥ गम्यतां भवतान्यत्र स्थीयतामत्र वेच्छया । नाहं चालयितुं शक्यः स्थानादस्मात्कथञ्चन
43 // gamyatāṃ bhavatānyatra sthīyatāmatra vecchayā / nāhaṃ cālayituṃ śakyaḥ sthānādasmātkathañcana
44 ॥ वसिष्ठ उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किञ्चित्कोपसमन्वितः । तमुवाच पुनर्वाक्यमिदं राजन्भृगूद्वहः
44 // vasiṣṭha uvāca tacchrutvā vacanaṃ tasya kiñcitkopasamanvitaḥ / tamuvāca punarvākyamidaṃ rājanbhṛgūdvahaḥ
45 ॥ व्याधजातिरियं क्रूरा सर्वसत्त्वभयावहा । खलकर्मरता नित्यं धिक्कृता सर्वजन्तुभिः
45 // vyādhajātiriyaṃ krūrā sarvasattvabhayāvahā / khalakarmaratā nityaṃ dhikkṛtā sarvajantubhiḥ
46 ॥ तस्यां जातो ऽसि पापीयान्सर्वप्राणिविहिंसकः । स कथं न परित्याज्यः सुजनैः स्यात्तु दुर्मते
46 // tasyāṃ jāto 'si pāpīyānsarvaprāṇivihiṃsakaḥ / sa kathaṃ na parityājyaḥ sujanaiḥ syāttu durmate
47 ॥ तस्माद्विहीनजातीयं विदित्वात्मानमब्यथ । शीघ्रमस्माद्व्रजान्यत्र नात्र कार्या विचारणा
47 // tasmādvihīnajātīyaṃ viditvātmānamabyatha / śīghramasmādvrajānyatra nātra kāryā vicāraṇā
48 ॥ शरीरत्राणकारुण्यात्समीपं नोपसर्पसि । यथा त्वं कण्टकादीनामसहिष्णुतया व्यथाम्
48 // śarīratrāṇakāruṇyātsamīpaṃ nopasarpasi / yathā tvaṃ kaṇṭakādīnāmasahiṣṇutayā vyathām
49 ॥ तथावेहि समस्तानां प्रियाः प्राणाः शरीरिणाम् । व्यथा चाभिहतानां तु विद्यते भवतो ऽन्यथा
49 // tathāvehi samastānāṃ priyāḥ prāṇāḥ śarīriṇām / vyathā cābhihatānāṃ tu vidyate bhavato 'nyathā
50 ॥ अहिंसा सर्वभूतानामिति धर्मः सनातनः । एतद्विरुद्धाचरणान्नित्यं सद्भिर्विगर्हितः
50 // ahiṃsā sarvabhūtānāmiti dharmaḥ sanātanaḥ / etadviruddhācaraṇānnityaṃ sadbhirvigarhitaḥ
51 ॥ आत्मप्राणाभिरक्षार्थं त्वमशेषशरीरिणः । हनिष्यसि कथं सत्सुनाप्नोषि वचनीयताम्
51 // ātmaprāṇābhirakṣārthaṃ tvamaśeṣaśarīriṇaḥ / haniṣyasi kathaṃ satsunāpnoṣi vacanīyatām
52 ॥ तस्माच्छीघ्रं तु भोगच्छ त्वमेव पुरुषाधम । त्वया मे कृत्यदोषस्य हानिश्च न भविष्यति
52 // tasmācchīghraṃ tu bhogaccha tvameva puruṣādhama / tvayā me kṛtyadoṣasya hāniśca na bhaviṣyati
53 ॥ न चत्स्वयमितो गच्छेश्ततस्तव बलादपि । अपसर्पणताबुद्धिमहमुत्पादये स्फुटम्
53 // na catsvayamito gaccheśtatastava balādapi / apasarpaṇatābuddhimahamutpādaye sphuṭam
54 ॥ क्षणार्द्धमपि ते पाप श्रेयसी नेह संस्थितिः । विरुद्धाचरणो नित्यं धर्मद्रिष् को लभेच्च शाम्
54 // kṣaṇārddhamapi te pāpa śreyasī neha saṃsthitiḥ / viruddhācaraṇo nityaṃ dharmadriṣ ko labhecca śām
55 ॥ वसिष्ठ उवाच रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रीतो ऽपि तमिदं वचः । उवाच संक्रुद्ध इव व्याधरूपी पिनाकधृक्
55 // vasiṣṭha uvāca rāmasya vacanaṃ śrutvā prīto 'pi tamidaṃ vacaḥ / uvāca saṃkruddha iva vyādharūpī pinākadhṛk
56 ॥ सर्वमेतदहं मन्यं व्यर्थं व्यवसितं तव । कुतस्त्वं प्रथमो ज्ञानी कुतः शंभुः कुतस्तपः
56 // sarvametadahaṃ manyaṃ vyarthaṃ vyavasitaṃ tava / kutastvaṃ prathamo jñānī kutaḥ śaṃbhuḥ kutastapaḥ
57 ॥ कुतस्त्वं क्लिश्यसे मूढ तपसा तेन ते ऽधुना । घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः
57 // kutastvaṃ kliśyase mūḍha tapasā tena te 'dhunā / ghruvaṃ mithyāpravṛttasya na hi tuṣyati śaṅkaraḥ
58 ॥ विरुद्धलोकाचरणः शंभुस्तस्य वितुष्टये । प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते
58 // viruddhalokācaraṇaḥ śaṃbhustasya vituṣṭaye / pratapatyabudho marttyastvāṃ vinā kaḥ mudurmate
59 ॥ अथ वा च गतं मे ऽद्य युक्तमेतदसंशयम् । संपूज्य पूजकविद्धौ शंभोस्तव च संगमः
59 // atha vā ca gataṃ me 'dya yuktametadasaṃśayam / saṃpūjya pūjakaviddhau śaṃbhostava ca saṃgamaḥ
60 ॥ त्वया पूजयितुं युक्तः स एव भुवने रतः । संपूजको ऽपि तस्य त्वं योग्यो नात्र विचारणा
60 // tvayā pūjayituṃ yuktaḥ sa eva bhuvane rataḥ / saṃpūjako 'pi tasya tvaṃ yogyo nātra vicāraṇā
61 ॥ पितामहस्य लोकानां ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । शिरश्छित्त्वा पुनः शंभुर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान्
61 // pitāmahasya lokānāṃ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / śiraśchittvā punaḥ śaṃbhurbrahmahatyāmavāptavān
62 ॥ ब्रह्महत्याभिभूतेन प्रायस्त्वं शंभुना द्विज । उपदिष्टो ऽसि तत्कर्तुं नोचेदेवं कथं कृथाः
62 // brahmahatyābhibhūtena prāyastvaṃ śaṃbhunā dvija / upadiṣṭo 'si tatkartuṃ nocedevaṃ kathaṃ kṛthāḥ
63 ॥ तादात्म्यगुणसंयोगान्मन्यं रुद्रस्य ते ऽधुना । तपः सिद्धिरनुप्राप्ता कोलेनाल्पीयसा मुने
63 // tādātmyaguṇasaṃyogānmanyaṃ rudrasya te 'dhunā / tapaḥ siddhiranuprāptā kolenālpīyasā mune
64 ॥ प्रायो ऽद्य मातरं हत्वा सर्वैलोङ्कैर्निराकृतः । तपोव्याजेन गहने निर्जने संप्रवर्त्तसे
64 // prāyo 'dya mātaraṃ hatvā sarvailoṅkairnirākṛtaḥ / tapovyājena gahane nirjane saṃpravarttase
65 ॥ गुरुस्त्रीब्रह्महत्योत्थपातकक्षपणाय च । तपश्चरसि नानेन तपसा तत्प्रणश्यति
65 // gurustrībrahmahatyotthapātakakṣapaṇāya ca / tapaścarasi nānena tapasā tatpraṇaśyati
66 ॥ पातकानां किलान्येषां प्रायश्चित्तानि संत्यपि । मातृद्रुहामवेहि त्वं न क्वचित्किल निष्कृतिः
66 // pātakānāṃ kilānyeṣāṃ prāyaścittāni saṃtyapi / mātṛdruhāmavehi tvaṃ na kvacitkila niṣkṛtiḥ
67 ॥ अहिंसालक्षणो धर्मो लोकेषु यदि ते मतः । स्वहस्तेन कथं राम मातरं कृत्तवानसि
67 // ahiṃsālakṣaṇo dharmo lokeṣu yadi te mataḥ / svahastena kathaṃ rāma mātaraṃ kṛttavānasi
68 ॥ कृत्वा मातृवधं घोरं सर्वलोकविगर्हितम् । त्वं पुनर्धार्मिको भूत्वा कामतो ऽन्यान्विनिन्दसि
68 // kṛtvā mātṛvadhaṃ ghoraṃ sarvalokavigarhitam / tvaṃ punardhārmiko bhūtvā kāmato 'nyānvinindasi
69 ॥ पश्यता हसतामोघं आत्मदोषमजानता । अपर्याप्तमहं नन्यं परं दोषविमर्शनाम्
69 // paśyatā hasatāmoghaṃ ātmadoṣamajānatā / aparyāptamahaṃ nanyaṃ paraṃ doṣavimarśanām
70 ॥ स्वधर्मं यद्यहं त्यक्त्वा वर्त्तेयमकुलोभयम् । तर्हि गर्हय मां कामं निरुप्य मनसा स्वयम्
70 // svadharmaṃ yadyahaṃ tyaktvā vartteyamakulobhayam / tarhi garhaya māṃ kāmaṃ nirupya manasā svayam
71 ॥ मातापितृसुतादीनां भरणायैव केवलम् । क्रियते प्राणिहननं निजधर्मतया मया
71 // mātāpitṛsutādīnāṃ bharaṇāyaiva kevalam / kriyate prāṇihananaṃ nijadharmatayā mayā
72 ॥ स्वधर्मादामिषेणाहं सकुटुम्बो दिनेदिने । वर्त्तामि सापि मे वृत्तिर्विधात्रा विहिता पुरा
72 // svadharmādāmiṣeṇāhaṃ sakuṭumbo dinedine / varttāmi sāpi me vṛttirvidhātrā vihitā purā
73 ॥ मांसेन यावता मे स्यान्नित्यं पित्रादि पोषणम् । हनिष्ये चेत्तदधिकं तर्हि युज्येयमेनसा
73 // māṃsena yāvatā me syānnityaṃ pitrādi poṣaṇam / haniṣye cettadadhikaṃ tarhi yujyeyamenasā
74 ॥ यावत्पोषणघातेन न वयं स्याम निन्दिताः । तदेतत्संप्रधार्य त्वं निन्दवा मां प्रशंस वा
74 // yāvatpoṣaṇaghātena na vayaṃ syāma ninditāḥ / tadetatsaṃpradhārya tvaṃ nindavā māṃ praśaṃsa vā
75 ॥ साधु वासाधु वा कर्म यस्य यद्विहितं पुरा । तदेव तेन कर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन
75 // sādhu vāsādhu vā karma yasya yadvihitaṃ purā / tadeva tena karttavyamāpadyapi kathañcana
76 ॥ निरूपय स्वभुद्ध्या त्वमात्मनो मम चान्तरम् । अहं तु सर्वभावेन मित्रादिभरणे रतः
76 // nirūpaya svabhuddhyā tvamātmano mama cāntaram / ahaṃ tu sarvabhāvena mitrādibharaṇe rataḥ
77 ॥ संत्यज्य पितरं वृद्धं विनिहत्य च मातरम् । भूत्वा तु धार्मिकस्त्वं तु तपश्चर्तुमिहागतः
77 // saṃtyajya pitaraṃ vṛddhaṃ vinihatya ca mātaram / bhūtvā tu dhārmikastvaṃ tu tapaścartumihāgataḥ
78 ॥ ये तु मूलविदस्तेषां विस्पष्टं यत्र दर्शनम् । यथाजिह्वं भवेन्नात्र वचसापि समीहितुम्
78 // ye tu mūlavidasteṣāṃ vispaṣṭaṃ yatra darśanam / yathājihvaṃ bhavennātra vacasāpi samīhitum
79 ॥ अहं तु सम्यग्जानामि तव वृत्तमशेषतः । तस्मादलं ते तपसा निष्फलेन भृगूद्वह
79 // ahaṃ tu samyagjānāmi tava vṛttamaśeṣataḥ / tasmādalaṃ te tapasā niṣphalena bhṛgūdvaha
80 ॥ सुखमिच्छसि चेत्त्यक्त्वा कायक्लेशकरं तपः । याहि राम त्वमन्यत्र यत्र वा न विदुर्जनाः
80 // sukhamicchasi cettyaktvā kāyakleśakaraṃ tapaḥ / yāhi rāma tvamanyatra yatra vā na vidurjanāḥ