45 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः ॥ 27॥ वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः । प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये
45 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne saptaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 27// vasiṣṭha uvāca svapantametya rājānaṃ sūtamāgadhavandinaḥ / pravodhayitumavyagrā jaguruccairniśātyaye
1 ॥ वीणावेणुरवोन्मिश्रकलतालततानुगम् । समस्तश्रुतिसुश्राव्यप्रशस्तमधुरस्वरम्
1 // vīṇāveṇuravonmiśrakalatālatatānugam / samastaśrutisuśrāvyapraśastamadhurasvaram
2 ॥ स्निग्धकण्ठाः सुविस्पष्टमूर्च्छनाग्रामसूचितम् । जगुर्गेयं मनोहारि तारमन्द्रलयान्वितम्
2 // snigdhakaṇṭhāḥ suvispaṣṭamūrcchanāgrāmasūcitam / jagurgeyaṃ manohāri tāramandralayānvitam
3 ॥ ऊचुश्च तं महात्मानं राजानं सूतमागधाः । स्वपन्तं विविधा वाचो बुबोधयिषवः शनेः
3 // ūcuśca taṃ mahātmānaṃ rājānaṃ sūtamāgadhāḥ / svapantaṃ vividhā vāco bubodhayiṣavaḥ śaneḥ
4 ॥ पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः । विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया
4 // pasyāyamastamabhyeti rājendrenduḥ parājitaḥ / vivarddhamānayā nūnaṃ tava vaktrāṃbujaśriyā
5 ॥ द्रष्टुं त्वदान नांभोजं समुत्सुक इवाधुना । तमांसि भिन्दन्नादित्यः संप्राप्तो ह्युदयं विभो
5 // draṣṭuṃ tvadāna nāṃbhojaṃ samutsuka ivādhunā / tamāṃsi bhindannādityaḥ saṃprāpto hyudayaṃ vibho
6 ॥ राजन्नखिलशीतांशुवंशमौलिशिखामणे । निद्रया लं महाबुद्धे प्रतिवुध्यस्व सांप्रतम्
6 // rājannakhilaśītāṃśuvaṃśamauliśikhāmaṇe / nidrayā laṃ mahābuddhe prativudhyasva sāṃpratam
7 ॥ इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः । क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः
7 // iti teṣāṃ vacaḥ śṛṇvannabudhyata mahīpatiḥ / kṣīrābdau śeṣaśayanādyathāpaṅkajalocanaḥ
8 ॥ विनिद्राक्षः समुत्थाय कर्म नैत्यकमादरात् । चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः
8 // vinidrākṣaḥ samutthāya karma naityakamādarāt / cakārāvahitaḥ samyagjayādikamaśeṣataḥ
9 ॥ देवतामभिवन्द्येष्टां गां दिव्यस्रग्गन्धभूषणः । कृत्वा दूर्वाञ्जनादर्शमङ्गल्यालम्बनानि च
9 // devatāmabhivandyeṣṭāṃ gāṃ divyasraggandhabhūṣaṇaḥ / kṛtvā dūrvāñjanādarśamaṅgalyālambanāni ca
10 ॥ दत्त्वा दानानि चार्थिभ्यो नत्वा गोब्रह्मणानपि । निष्क्रम्य च पुरात्तस्मादुपतस्थे च भास्करम्
10 // dattvā dānāni cārthibhyo natvā gobrahmaṇānapi / niṣkramya ca purāttasmādupatasthe ca bhāskaram
11 ॥ तावदभ्याययुः सर्वं मन्त्रिसामन्तनायकाः । रचिताञ्जलयो राजन्नेमुश्च नृपसत्तमम्
11 // tāvadabhyāyayuḥ sarvaṃ mantrisāmantanāyakāḥ / racitāñjalayo rājannemuśca nṛpasattamam
12 ॥ ततः स तैः परिवृतः समुपेत्य तपोनिधिम् । ननाम पादयोस्तस्य किरीटेनार्कवर्चसा
12 // tataḥ sa taiḥ parivṛtaḥ samupetya taponidhim / nanāma pādayostasya kirīṭenārkavarcasā
13 ॥ आशीर्भिरभिनन्द्याथ राजानं मुनिपुङ्गवः । प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति
13 // āśīrbhirabhinandyātha rājānaṃ munipuṅgavaḥ / praśrayāvanataṃ sāmnā tamuvācāsyatāmiti
14 ॥ तमासीनं नरपतिं महार्षिः प्रीतमानसः । उवाच रजनी व्युष्टा सुखेन तव किं नृप
14 // tamāsīnaṃ narapatiṃ mahārṣiḥ prītamānasaḥ / uvāca rajanī vyuṣṭā sukhena tava kiṃ nṛpa
15 ॥ अस्माकमेव राजेन्द्र वने वन्येन जीवताम् । शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्
15 // asmākameva rājendra vane vanyena jīvatām / śakyaṃ mṛgasadharmāṇāṃ yena kenāpi varttitum
16 ॥ अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा । अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्
16 // araṇye nāgarāṇāṃ tu sthitiratyantaduḥsahā / anabhyastaṃ hi rājendra nanu sarvaṃ hi duṣkaram
17 ॥ वनवासपरिक्लेशं भवान्यत्सानुगो ऽसकृत् । आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः
17 // vanavāsaparikleśaṃ bhavānyatsānugo 'sakṛt / āptastu bhavato nūnaṃ sā gauravasamunnatiḥ
18 ॥ इत्युक्तस्तेन मुनिना स राजा प्रीतिपूर्वकम् । प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत
18 // ityuktastena muninā sa rājā prītipūrvakam / prahasanniva taṃ bhūyo vacanaṃ pratyabhāṣata
19 ॥ ब्रह्मन्किमनया ह्युक्त्या दृष्टस्ते यादृशो महान् । अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्
19 // brahmankimanayā hyuktyā dṛṣṭaste yādṛśo mahān / asmābhimahimā yena vismitaṃ sakalaṃ jagat
20 ॥ भवत्प्रभावसंजातविभवाहतचेतसः । इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने
20 // bhavatprabhāvasaṃjātavibhavāhatacetasaḥ / ito na gantumicchanti sainikā me mahāmune
21 ॥ त्वादृशानां जगन्तीह प्रभावैस्तपसां विभो । ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्
21 // tvādṛśānāṃ jagantīha prabhāvaistapasāṃ vibho / dhriyante sarvadā nūnamacintyaṃ brahmavarcasam
22 ॥ नैव चित्रं तव विभो शक्रोति तपसा भवान् । ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्
22 // naiva citraṃ tava vibho śakroti tapasā bhavān / dhruvaṃ karttuṃ hi lokānāmavasthātritayaṃ kramāt
23 ॥ सुदृष्टा ते तपःसिद्धिर्महती लोकपूजिता । गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्
23 // sudṛṣṭā te tapaḥsiddhirmahatī lokapūjitā / gamiṣyāmi purīṃ brahmannanujānātu māṃ bhavān
24 ॥ वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेनस मुनिः कार्त्तवीर्येण सादरम् । संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत
24 // vasiṣṭha uvāca ityuktastenasa muniḥ kārttavīryeṇa sādaram / saṃbhāvayitvā nitarāṃ tatheti pratyabhāṣata
25 ॥ मुनिना समनुज्ञातो विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् । सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति
25 // muninā samanujñāto viniṣkramya tadāśramāt / sainyaiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ saṃpratasthe purīṃ prati
26 ॥ स गच्छंश्चिन्तयामास मनसा पथि पार्थिवः । अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी
26 // sa gacchaṃścintayāmāsa manasā pathi pārthivaḥ / aho 'sya tapasaḥ siddhirloka vismayadāyinī
27 ॥ यया लब्धेदृशी धेनुः सर्वकामदुहां वरा । किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया
27 // yayā labdhedṛśī dhenuḥ sarvakāmaduhāṃ varā / kiṃ me sakalarājyena yogarddhyā vāpyanalpayā
28 ॥ गोरत्नभूता यदियं धेनुर्मुनिवरे स्थिता । अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि
28 // goratnabhūtā yadiyaṃ dhenurmunivare sthitā / anayotpāditā nūnaṃ saṃpatsvargasadāmapi
29 ॥ ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् । अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्
29 // ṛddhamaindramapi vyaktaṃ padaṃ trailokyapūjitam / asyā dhenorahaṃ manye kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
30 ॥ इत्येवं चिन्तयानं तं पश्चादभ्येत्य पार्थिवम् । चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा
30 // ityevaṃ cintayānaṃ taṃ paścādabhyetya pārthivam / candragupto 'bravīnmantrī kṛtāñjali puṭastadā
31 ॥ किमर्थं राजशार्दूल पुरीं प्रतिगमिष्यसि । रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव
31 // kimarthaṃ rājaśārdūla purīṃ pratigamiṣyasi / rakṣitena ca rājyena puryā vā kiṃ phalaṃ tava
32 ॥ गोरत्नभूता नृपतेर्यावर्धेनुर्न चालये । वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो
32 // goratnabhūtā nṛpateryāvardhenurna cālaye / varttate nārddhamapi te rājyaṃ śūnyaṃ tava prabho
33 ॥ अन्यच्च दृष्टमाश्चर्यं मया राजञ्छृणुष्व तत् । भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः
33 // anyacca dṛṣṭamāścaryaṃ mayā rājañchṛṇuṣva tat / bhavanāni manojñāni manojñāśca tathā striyaḥ
34 ॥ प्रासादा विविधाकारा धनं चादृष्टसंक्षयम् । धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम
34 // prāsādā vividhākārā dhanaṃ cādṛṣṭasaṃkṣayam / dheno tasyāṃ kṣaṇenaiva vilīnaṃ paśyato mama
35 ॥ तत्तपोवनमेवासीदिदानीं राजसत्तम । एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्
35 // tattapovanamevāsīdidānīṃ rājasattama / evaṃprabhāvā sā yasya tasya kiṃ durlaṃ bhavet
36 ॥ तस्माद्रत्नार्हसत्त्वेन स्वीकर्त्तव्या हि गौस्त्वया । यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः
36 // tasmādratnārhasattvena svīkarttavyā hi gaustvayā / yadi te 'numataṃ kṛtyamākhyeyamanujīvibhiḥ
37 ॥ राजोवाच । एवमेवाहमप्येनां न जानामीत्यसांप्रतम् । ब्रह्मस्वं नापहर्तव्यमिति मे शङ्कते मनः
37 // rājovāca / evamevāhamapyenāṃ na jānāmītyasāṃpratam / brahmasvaṃ nāpahartavyamiti me śaṅkate manaḥ
38 ॥ एवं ब्रुवन्तं राजानमिदमाह पुरोहितः । गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते
38 // evaṃ bruvantaṃ rājānamidamāha purohitaḥ / gargo matimatāṃ śreṣṭho garhayanniva bhūpate
39 ॥ ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन । ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते
39 // brahmasvaṃ nāpaharttavyamāpadyapi kathañcana / brahmasvasadṛśaṃ loke durjaraṃ neha vidyate
40 ॥ विषं हन्त्युपयोक्तारं लक्ष्यभूतं तु हैहय । कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावकः
40 // viṣaṃ hantyupayoktāraṃ lakṣyabhūtaṃ tu haihaya / kulaṃ samūlaṃ dahati brahmasvāraṇipāvakaḥ
41 ॥ अनिवार्यमिदं लोके ब्रह्मस्वन्दुर्जरं विषम् । पुत्रपौत्रान्तफलदं विपाककटु पार्थिव
41 // anivāryamidaṃ loke brahmasvandurjaraṃ viṣam / putrapautrāntaphaladaṃ vipākakaṭu pārthiva
42 ॥ एश्वर्यमूढं हि मनः प्रभूममसदात्मनाम् । किन्नामासन्न कुरुते नेत्रास द्विप्रलोभितम्
42 // eśvaryamūḍhaṃ hi manaḥ prabhūmamasadātmanām / kinnāmāsanna kurute netrāsa dvipralobhitam
43 ॥ वेदान्यस्त्वामृते को ऽन्यो विना दानान्नृपोत्तम । आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति
43 // vedānyastvāmṛte ko 'nyo vinā dānānnṛpottama / ādānaṃ cintayāno hi bāhmaṇeṣvabhivāñchati
44 ॥ ईदृशस्त्वं महाबाहो कर्म सज्जननिन्दितम् । मा कृथास्तद्धि लोकेषु यशोहानिकरं तव
44 // īdṛśastvaṃ mahābāho karma sajjananinditam / mā kṛthāstaddhi lokeṣu yaśohānikaraṃ tava
45 ॥ वंशे महति जातस्त्वं वदान्यानां प्रहीभुजाम् । यशांशि कर्मणानेन संप्रतं माव्यनीवशः
45 // vaṃśe mahati jātastvaṃ vadānyānāṃ prahībhujām / yaśāṃśi karmaṇānena saṃprataṃ māvyanīvaśaḥ
46 ॥ अहो ऽनुजीविनः किञ्चिद्भर्तारं व्यसनार्णवे । तत्प्रसादसमुन्नद्धा मज्जयं त्यनयोन्मुखाः
46 // aho 'nujīvinaḥ kiñcidbhartāraṃ vyasanārṇave / tatprasādasamunnaddhā majjayaṃ tyanayonmukhāḥ
47 ॥ श्रिया विकुर्वन्पुरुषकृत्यचिन्त्ये विचेतनः । तन्मतानुप्रवृत्तिश्च राजा सद्यो विषीदति
47 // śriyā vikurvanpuruṣakṛtyacintye vicetanaḥ / tanmatānupravṛttiśca rājā sadyo viṣīdati
48 ॥ अज्ञातमुनयो मन्त्री राजानमनयांबुधौ । आत्मना सह दुर्बुद्धिर्लोहनौरिव मज्जयेत्
48 // ajñātamunayo mantrī rājānamanayāṃbudhau / ātmanā saha durbuddhirlohanauriva majjayet
49 ॥ तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि । मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि
49 // tasmāttvaṃ rājaśārdūla mūḍhasya nayavartmani / matamasya sudurbuddhernānuvarttitumarhasi
50 ॥ एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः । आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत
50 // evaṃ hi vadatastasya svāmiśreyaskaraṃ vacaḥ / ākṣipya mantrī rājānamidaṃ bhūyo hyabhāṣata
51 ॥ ब्राह्मणो ऽयं स्वजातीयहितमेव समीक्षते । महान्ति राजकार्याणि द्विजैर्वेत्तुं न शक्यते
51 // brāhmaṇo 'yaṃ svajātīyahitameva samīkṣate / mahānti rājakāryāṇi dvijairvettuṃ na śakyate
52 ॥ राज्ञैव राजकार्याणि वेद्यानि स्वमनीषया । विना वै भोजनादाने कार्यं विप्रो न विन्दति
52 // rājñaiva rājakāryāṇi vedyāni svamanīṣayā / vinā vai bhojanādāne kāryaṃ vipro na vindati
53 ॥ ब्राह्मणो नावमन्तव्यो वन्दनीयश्च नित्यशः । प्रतिसंग्राहयणीयश्च नाधिकं साधितं क्वचित्
53 // brāhmaṇo nāvamantavyo vandanīyaśca nityaśaḥ / pratisaṃgrāhayaṇīyaśca nādhikaṃ sādhitaṃ kvacit
54 ॥ तस्मात्स्वीकृत्य तां धेनुं प्रयाहि स्वपुरं नृप । नोचेद्राज्यं परित्यज्य गच्छस्वतपसे वनम्
54 // tasmātsvīkṛtya tāṃ dhenuṃ prayāhi svapuraṃ nṛpa / nocedrājyaṃ parityajya gacchasvatapase vanam
55 ॥ क्षमावत्त्वं ब्राह्मणानां दण्डः क्षत्रस्य पार्थिव । प्रसह्य हरणे वापि नाधर्मस्ते भविष्यति
55 // kṣamāvattvaṃ brāhmaṇānāṃ daṇḍaḥ kṣatrasya pārthiva / prasahya haraṇe vāpi nādharmaste bhaviṣyati
56 ॥ प्रसह्य हरणे दोषं यदि संपश्यसे नृप । दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्
56 // prasahya haraṇe doṣaṃ yadi saṃpaśyase nṛpa / dattvā mūlyaṃ gavāśvādyamṛṣerthenuḥ pragṛhyatām
57 ॥ स्वीकर्तव्या हि सा धेनुस्त्वया त्वं रत्नभागयतः । तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः
57 // svīkartavyā hi sā dhenustvayā tvaṃ ratnabhāgayataḥ / tapodhanānāṃ hi kuto ratnasaṃgrahaṇādaraḥ
58 ॥ तपोधन बलः शान्तः प्रीतिमान्स नृप त्वयि । तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति
58 // tapodhana balaḥ śāntaḥ prītimānsa nṛpa tvayi / tasmātte sarvathā dhenuṃ yācitaḥ saṃpradāsyati
59 ॥ अथ वा गोहिरण्यद्यं यदन्यदभिवाञ्छितम् । संगृह्य वित्तं विपुलं धेनुं तां प्रतिदास्यति
59 // atha vā gohiraṇyadyaṃ yadanyadabhivāñchitam / saṃgṛhya vittaṃ vipulaṃ dhenuṃ tāṃ pratidāsyati
60 ॥ अनुपेक्ष्यं महद्रत्नं राज्ञा वै भूतिमिच्छता । इति मे वर्त्तते बुद्धिः कथं वा मन्यते भवान्
60 // anupekṣyaṃ mahadratnaṃ rājñā vai bhūtimicchatā / iti me varttate buddhiḥ kathaṃ vā manyate bhavān
61 ॥ राजोवाच । गत्वा त्वमेव तं विप्रं प्रसाद्य च विशेषतः । दत्त्वा चाभीप्सितं तस्मै तां गामानय मन्त्रिक
61 // rājovāca / gatvā tvameva taṃ vipraṃ prasādya ca viśeṣataḥ / dattvā cābhīpsitaṃ tasmai tāṃ gāmānaya mantrika
62 ॥ वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततोराज्ञा स मन्त्री विधिचोदितः । निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्
62 // vasiṣṭha uvāca evamuktastatorājñā sa mantrī vidhicoditaḥ / nivṛtya prayayau śīghraṃ jamadagnerathāśramam
63 ॥ गते तु नृपतौ तस्मिन्नकृतव्रणसंयुतः । समिदानयनार्थाय रामो ऽपि प्रययौ वनम्
63 // gate tu nṛpatau tasminnakṛtavraṇasaṃyutaḥ / samidānayanārthāya rāmo 'pi prayayau vanam
64 ॥ ततः स मन्त्री सबलः समासाद्य तदाश्रमम् । प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्
64 // tataḥ sa mantrī sabalaḥ samāsādya tadāśramam / praṇamya muniśārdūlamidaṃ vacanamabravīt
65 ॥ चन्द्रगुप्त उवाच ब्रह्मन्नृपतिनाज्ञप्तं राजा तु भुवि रत्नभाक् । रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा
65 // candragupta uvāca brahmannṛpatinājñaptaṃ rājā tu bhuvi ratnabhāk / ratnabhūtā ca dhenuḥ sā bhuvi dogdhrīṣvanuttamā
66 ॥ तस्माद्रत्नंसुवर्णं वा मूल्यमुक्त्वा यथोचितम् । आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि
66 // tasmādratnaṃsuvarṇaṃ vā mūlyamuktvā yathocitam / ādāya goratnabhūtāṃ dhenuṃ me dātumarhasi
67 ॥ जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् । राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति
67 // jamadagniruvāca homadhenuriyaṃ mahyaṃ na dātavyā hi kasyacit / rājā vadānyaḥ sa kathaṃ brahmasvamabhivāñchati
68 ॥ मन्त्र्युवाच रत्नभाक्त्वंन नृपतिर्द्धेनुं ते प्रतिकाङ्क्षति । गवायुतेन तस्मात्त्वं तस्मै तां दातुमर्हसि
68 // mantryuvāca ratnabhāktvaṃna nṛpatirddhenuṃ te pratikāṅkṣati / gavāyutena tasmāttvaṃ tasmai tāṃ dātumarhasi
69 ॥ जमदग्निरुवाच क्रयविक्रययोर्नाहं कर्त्ता जातु कथञ्चन । हविर्धानीं च वै तस्मान्नोत्सहे दातुमञ्जसा
69 // jamadagniruvāca krayavikrayayornāhaṃ karttā jātu kathañcana / havirdhānīṃ ca vai tasmānnotsahe dātumañjasā
70 ॥ मन्त्र्युवाच राज्यार्धेनाथ वा ब्रह्मन्सकलेनापि भूभृतः । देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति
70 // mantryuvāca rājyārdhenātha vā brahmansakalenāpi bhūbhṛtaḥ / dehi dhenumimāmekāṃ tatte śreyo bhaviṣyati
71 ॥ जमदग्निरुवाच जीवन्नाहं तु दास्यामि वासवस्यापि दुर्मते । गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः
71 // jamadagniruvāca jīvannāhaṃ tu dāsyāmi vāsavasyāpi durmate / guruṇā yācitaṃ kiṃ te vacasā nṛpateḥ punaḥ
72 ॥ मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया । यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि
72 // mantryuvāca tvameva svecchayā rājñe dehi dhenuṃ suhṛttayā / yathā balena nītāyāṃ tasyāṃ tvaṃ kiṃ kariṣyasi
73 ॥ जमदग्निरुवाच दाता द्विजानां नृपतिः स यद्यप्याहरिष्यति । विप्रो ऽहं किं करिष्यामि स्वेच्छावितरणं विना
73 // jamadagniruvāca dātā dvijānāṃ nṛpatiḥ sa yadyapyāhariṣyati / vipro 'haṃ kiṃ kariṣyāmi svecchāvitaraṇaṃ vinā
74 ॥ वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः । प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्
74 // vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ saṃkruddhaḥ sa mantrī pāpacetanaḥ / prasahya netumārebhe munestasya payasvinīm