37 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रयस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सगर उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग महान्मे ऽनुग्रहः कृतः । यदिदं कवचं मह्यं प्रकाशितमनामयम्
37 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite trayastriṃśattamo 'dhyāyaḥ sagara uvāca brahmaputra mahābhāga mahānme 'nugrahaḥ kṛtaḥ / yadidaṃ kavacaṃ mahyaṃ prakāśitamanāmayam
1 ॥ और्वेणानुगृहीतो ऽहं कृतास्त्रो यदनुग्रहात् । भवतस्तु कृपापात्रं जातो ऽहमधुना विभो
1 // aurveṇānugṛhīto 'haṃ kṛtāstro yadanugrahāt / bhavatastu kṛpāpātraṃ jāto 'hamadhunā vibho
2 ॥ रामेण भार्गवेन्द्रेण कार्त्तवीर्यो नृपो गुरो । यथा समापितो वीरस्तन्मे विस्तरतो वद
2 // rāmeṇa bhārgavendreṇa kārttavīryo nṛpo guro / yathā samāpito vīrastanme vistarato vada
3 ॥ कृपापात्रं स दत्तस्य राजा रामः शिवस्य च । उभौ तौ समरे वीरौ जघटाते कथं गुरो
3 // kṛpāpātraṃ sa dattasya rājā rāmaḥ śivasya ca / ubhau tau samare vīrau jaghaṭāte kathaṃ guro
4 ॥ वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि चरितं पापनाशनम् । कार्त्तवीर्यस्य भूपस्य रामस्य च महात्मनः
4 // vasiṣṭha uvāca śṛṇu rājanpravakṣyāmi caritaṃ pāpanāśanam / kārttavīryasya bhūpasya rāmasya ca mahātmanaḥ
5 ॥ स रामः कवचं लब्ध्वा मन्त्रं चैव गुरोर्मुखात् । चकार माधनं तस्य भक्त्या परमया युतः
5 // sa rāmaḥ kavacaṃ labdhvā mantraṃ caiva gurormukhāt / cakāra mādhanaṃ tasya bhaktyā paramayā yutaḥ
6 ॥ भूमिशागी त्रिषवण स्नानसध्यापरायणः । उवासपुष्करे राम शतवर्षमतन्द्रितः
6 // bhūmiśāgī triṣavaṇa snānasadhyāparāyaṇaḥ / uvāsapuṣkare rāma śatavarṣamatandritaḥ
7 ॥ समित्पुष्पकुशादीनि द्रव्याण्यहरहर्भृगोः । आनीय काननाद्भूप प्रायच्छदकृतव्रणः
7 // samitpuṣpakuśādīni dravyāṇyaharaharbhṛgoḥ / ānīya kānanādbhūpa prāyacchadakṛtavraṇaḥ
8 ॥ सततं ध्यानसंयुक्तो रामो मतिमतां वरः । आराधयामास विभुं कृष्णं कल्मषनाशनम्
8 // satataṃ dhyānasaṃyukto rāmo matimatāṃ varaḥ / ārādhayāmāsa vibhuṃ kṛṣṇaṃ kalmaṣanāśanam
9 ॥ तस्यैवं यजमानस्य रामस्य जगतीपते । गतं वर्षशतं तत्र ध्यानयुक्तस्य नित्यदा
9 // tasyaivaṃ yajamānasya rāmasya jagatīpate / gataṃ varṣaśataṃ tatra dhyānayuktasya nityadā
10 ॥ एकदा तु महाराज रामः स्नातुं गतो महान् । मध्यमं पुष्करं तत्र ददर्शाश्वर्यमुत्तमम्
10 // ekadā tu mahārāja rāmaḥ snātuṃ gato mahān / madhyamaṃ puṣkaraṃ tatra dadarśāśvaryamuttamam
11 ॥ मृग एकः समायातो मृग्य युक्तः पलायितः । व्याधस्य मृगयां प्राप्तो धर्मतप्तो ऽतिपीडितः
11 // mṛga ekaḥ samāyāto mṛgya yuktaḥ palāyitaḥ / vyādhasya mṛgayāṃ prāpto dharmatapto 'tipīḍitaḥ
12 ॥ पिपासितो महाभाग जलपानसमुत्सुकः । रामस्य पश्यतस्तत्र सरसस्तटमागतः
12 // pipāsito mahābhāga jalapānasamutsukaḥ / rāmasya paśyatastatra sarasastaṭamāgataḥ
13 ॥ पश्चान्मृगी समायाता भीता सा चकितेक्षणा । उभो तौ पिबतस्तत्र जलं शङ्कितमानसौ
13 // paścānmṛgī samāyātā bhītā sā cakitekṣaṇā / ubho tau pibatastatra jalaṃ śaṅkitamānasau
14 ॥ तावत्समागतो व्याधो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । स दृष्ट्वा तत्र संविष्टं रामं भार्गवनन्दनम्
14 // tāvatsamāgato vyādho bāṇapāṇirdhanurddharaḥ / sa dṛṣṭvā tatra saṃviṣṭaṃ rāmaṃ bhārgavanandanam
15 ॥ अकृतव्रणसंयुक्तं तस्थौ दूरकृतेक्षणः । स चिन्तयामास तदा शङ्कितो भृगुनन्दनात्
15 // akṛtavraṇasaṃyuktaṃ tasthau dūrakṛtekṣaṇaḥ / sa cintayāmāsa tadā śaṅkito bhṛgunandanāt
16 ॥ अयं रामो महावीरो दुष्टानामन्तकारकः । कथमेतस्य हन्म्येतौ पश्यतो मृगयामृगौ
16 // ayaṃ rāmo mahāvīro duṣṭānāmantakārakaḥ / kathametasya hanmyetau paśyato mṛgayāmṛgau
17 ॥ इति चिन्ता समाविष्टो व्याधो राजन्यसत्तम । तस्थौ तत्रैव रामस्य भयात्संत्रस्तमानसः
17 // iti cintā samāviṣṭo vyādho rājanyasattama / tasthau tatraiva rāmasya bhayātsaṃtrastamānasaḥ
18 ॥ रामस्तु तौ मृगों दृष्ट्वा पिबन्तौ सभ्यं जलम् । तर्कयामास मेधावी किमत्र भयकारणम्
18 // rāmastu tau mṛgoṃ dṛṣṭvā pibantau sabhyaṃ jalam / tarkayāmāsa medhāvī kimatra bhayakāraṇam
19 ॥ नैवात्र व्याघ्रसेनादो न च व्याधो हि दृश्यते । केनैतौ कारणेनाहो शङ्कितौ चकितेक्षणौ
19 // naivātra vyāghrasenādo na ca vyādho hi dṛśyate / kenaitau kāraṇenāho śaṅkitau cakitekṣaṇau
20 ॥ अथ वा मृगजातिर्हि निसर्गाच्चकितेक्षणा । चेनैतौ जलपाने ऽपि पश्यतश्चकितेक्षणौ
20 // atha vā mṛgajātirhi nisargāccakitekṣaṇā / cenaitau jalapāne 'pi paśyataścakitekṣaṇau
21 ॥ नैतावत्कारणं चात्र किन्तु खेदभयातुरौ । लक्षयेते खिन्नसर्वाङ्गौ कम्पयुक्तौ यतस्त्विमौ
21 // naitāvatkāraṇaṃ cātra kintu khedabhayāturau / lakṣayete khinnasarvāṅgau kampayuktau yatastvimau
22 ॥ एवं संचिन्त्य मतिमान्स तस्थौ मध्यपुष्करे । शिष्येण संयुतो रामो यावत्तौ चापि संस्थितौ
22 // evaṃ saṃcintya matimānsa tasthau madhyapuṣkare / śiṣyeṇa saṃyuto rāmo yāvattau cāpi saṃsthitau
23 ॥ पीत्वा जलं ततस्तौ तु वृक्षच्छायासमाश्रितौ । रामं दृष्ट्वा महात्मानं कथां तौ चक्रतुर्मुदा
23 // pītvā jalaṃ tatastau tu vṛkṣacchāyāsamāśritau / rāmaṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ kathāṃ tau cakraturmudā
24 ॥ मृग्युवाच कान्त चात्रैव तिष्ठावो यावद्रामो ऽत्रसंस्थितः । अस्य वीरस्य सांनिध्ये भयं नैवावयोर्भवेत्
24 // mṛgyuvāca kānta cātraiva tiṣṭhāvo yāvadrāmo 'trasaṃsthitaḥ / asya vīrasya sāṃnidhye bhayaṃ naivāvayorbhavet
25 ॥ अत्राप्यागत्य चैव्द्याधौ ह्यावयोः प्रहरिष्यति । दृष्टमात्रो हि मुनिना भस्मीभूतो भविष्यति
25 // atrāpyāgatya caivdyādhau hyāvayoḥ prahariṣyati / dṛṣṭamātro hi muninā bhasmībhūto bhaviṣyati
26 ॥ इत्युक्ते वचने मृग्या रामर् शनतुष्टया । मृगश्चोवाच हर्षेण समाविष्टः प्रियां स्वकाम्
26 // ityukte vacane mṛgyā rāmar śanatuṣṭayā / mṛgaścovāca harṣeṇa samāviṣṭaḥ priyāṃ svakām
27 ॥ एवमेव महाभागे यद्वै वदसि भामिनि । जाने ऽहमपि रामस्य प्रभावं सुमहात्मनः
27 // evameva mahābhāge yadvai vadasi bhāmini / jāne 'hamapi rāmasya prabhāvaṃ sumahātmanaḥ
28 ॥ यो ऽयं संदृश्यते चास्य पार्श्वं शिष्यो ऽकृतव्रणः । सचाने न महाभागस्त्रातो व्याघ्रभयातुरः
28 // yo 'yaṃ saṃdṛśyate cāsya pārśvaṃ śiṣyo 'kṛtavraṇaḥ / sacāne na mahābhāgastrāto vyāghrabhayāturaḥ
29 ॥ अयं रामो महाभागे जमदग्निसुतो ऽनुजः । पितरं कार्त्तवीर्येण दृष्ट्वा चैव तिरस्कृतम्
29 // ayaṃ rāmo mahābhāge jamadagnisuto 'nujaḥ / pitaraṃ kārttavīryeṇa dṛṣṭvā caiva tiraskṛtam
30 ॥ चकारातितरां क्रुद्धः प्रतिज्ञां नृपघातिनीम् । तत्पूर्तिकामो ह्यगमद्ब्रह्मलोकं पुरा ह्ययम्
30 // cakārātitarāṃ kruddhaḥ pratijñāṃ nṛpaghātinīm / tatpūrtikāmo hyagamadbrahmalokaṃ purā hyayam
31 ॥ स ब्रह्मा दिष्टवांश्चैनं शिवलोकं व्रजेति ह । तस्य त्वाज्ञां समादाय गतो ऽसौ शिवसन्निधिम्
31 // sa brahmā diṣṭavāṃścainaṃ śivalokaṃ vrajeti ha / tasya tvājñāṃ samādāya gato 'sau śivasannidhim
32 ॥ प्रोवाचाखिलवृत्तान्त राज्ञश्चप्यात्मनः पितुः । स कृपालुर्महादेवः सभाज्य भृगुनन्दनम्
32 // provācākhilavṛttānta rājñaścapyātmanaḥ pituḥ / sa kṛpālurmahādevaḥ sabhājya bhṛgunandanam
33 ॥ ददौ कृष्णस्य सन्मन्त्रमभेद्यं कवचं तथा । स्वीयं पाशुपतं चास्त्रमन्यास्त्रग्राममेव च
33 // dadau kṛṣṇasya sanmantramabhedyaṃ kavacaṃ tathā / svīyaṃ pāśupataṃ cāstramanyāstragrāmameva ca
34 ॥ विसर्जयामास मुदा दत्त्वा शस्त्राणि चादरात् । सो ऽयमत्रागतो भद्रे मेत्रसाधनतत्परः
34 // visarjayāmāsa mudā dattvā śastrāṇi cādarāt / so 'yamatrāgato bhadre metrasādhanatatparaḥ
35 ॥ नित्यं जपति धर्मात्मा कृष्णस्य कवचं सुधीः । शतवर्षाणि चाप्यस्य गतानि सुमहात्मनः
35 // nityaṃ japati dharmātmā kṛṣṇasya kavacaṃ sudhīḥ / śatavarṣāṇi cāpyasya gatāni sumahātmanaḥ
36 ॥ मन्त्र साधयतो भद्रे न च तत्सिद्धिरेति हि । आत्रास्ति कारणं भक्तिः साव वै त्रिविधा मता
36 // mantra sādhayato bhadre na ca tatsiddhireti hi / ātrāsti kāraṇaṃ bhaktiḥ sāva vai trividhā matā
37 ॥ उत्तमा मध्यमा चैव कनिष्ठा तरलेक्षणे । शिवस्य नारदस्यापि शुकस्य च महात्मनः
37 // uttamā madhyamā caiva kaniṣṭhā taralekṣaṇe / śivasya nāradasyāpi śukasya ca mahātmanaḥ
38 ॥ अंबरीष्स्य राजर्षे रन्तिदेवस्य मारुतेः । बलेर्विभीषणस्यापि प्रह्लादस्य महात्मनः
38 // aṃbarīṣsya rājarṣe rantidevasya māruteḥ / balervibhīṣaṇasyāpi prahlādasya mahātmanaḥ
39 ॥ उत्तमा भक्तिरेवास्ति गोपीनामुद्धवस्य च । वसिष्ठादिमुनीशानां मन्वादीनां शुभेक्षणे
39 // uttamā bhaktirevāsti gopīnāmuddhavasya ca / vasiṣṭhādimunīśānāṃ manvādīnāṃ śubhekṣaṇe
40 ॥ मध्या च भक्तिरेवास्ति प्राकृतान्यजनेषु सा । मध्यभक्तिरयं रामो नित्यं यमपरायणः
40 // madhyā ca bhaktirevāsti prākṛtānyajaneṣu sā / madhyabhaktirayaṃ rāmo nityaṃ yamaparāyaṇaḥ
41 ॥ सेवते गोपिकाधीशं तेन सिद्धिं न चागतः । वसिष्ठ उवाच इत्युक्ता त्वरितं कान्तं सा मृगी हृष्टमानसा
41 // sevate gopikādhīśaṃ tena siddhiṃ na cāgataḥ / vasiṣṭha uvāca ityuktā tvaritaṃ kāntaṃ sā mṛgī hṛṣṭamānasā
42 ॥ पुनः पप्रच्छ भक्तेस्तु लक्षणं प्रेमदायकम् । मृग्युवाच साधुकान्त महाभाग वचस्ते ऽलौकिकं प्रिय । र्हदृग् ज्ञानं तव कथं संजातं तद्वदाधुना
42 // punaḥ papraccha bhaktestu lakṣaṇaṃ premadāyakam / mṛgyuvāca sādhukānta mahābhāga vacaste 'laukikaṃ priya / rhadṛg jñānaṃ tava kathaṃ saṃjātaṃ tadvadādhunā
43 ॥ मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे ज्ञानं पुण्येन जायते
43 // mṛga uvāca śṛṇu priye mahābhāge jñānaṃ puṇyena jāyate
44 ॥ तत्पुण्यमद्य संजातं भार्गवस्यास्य दर्शनात् । पुण्यात्मा भार्गवश्चायं कृष्णाभक्तो जितेन्द्रियः
44 // tatpuṇyamadya saṃjātaṃ bhārgavasyāsya darśanāt / puṇyātmā bhārgavaścāyaṃ kṛṣṇābhakto jitendriyaḥ
45 ॥ गुरुशुश्रूषको नित्यं नित्यनैमित्तिकादरः । अतो ऽस्य दर्शनाज्जातं ज्ञानं मे।द्यैव भामिनि
45 // guruśuśrūṣako nityaṃ nityanaimittikādaraḥ / ato 'sya darśanājjātaṃ jñānaṃ me/dyaiva bhāmini
46 ॥ त्रैलोक्यस्थितसत्त्वानां शुभाशुभनिदर्शकम् । अद्यैव विदितं मे ऽभूद्रासस्यास्य महात्मनः
46 // trailokyasthitasattvānāṃ śubhāśubhanidarśakam / adyaiva viditaṃ me 'bhūdrāsasyāsya mahātmanaḥ
47 ॥ चरितं पुण्यदं चैव पापघ्नं शृण्वतामिदम् । यद्यत्करिष्यते चैव तदपि ज्ञानगोचरम्
47 // caritaṃ puṇyadaṃ caiva pāpaghnaṃ śṛṇvatāmidam / yadyatkariṣyate caiva tadapi jñānagocaram
48 ॥ योत्तमा भक्तिराख्याता तां विना नैव सिद्ध्यति । कवचं मन्त्रसहितं ह्यपि वर्षायुतायुतैः
48 // yottamā bhaktirākhyātā tāṃ vinā naiva siddhyati / kavacaṃ mantrasahitaṃ hyapi varṣāyutāyutaiḥ
49 ॥ यद्ययं भार्गवो भद्रे ह्यगस्त्यानुग्रहं लभेत् । कृष्णप्रेमामृतं नाम स्तोत्रमुत्तमभक्तिदम्
49 // yadyayaṃ bhārgavo bhadre hyagastyānugrahaṃ labhet / kṛṣṇapremāmṛtaṃ nāma stotramuttamabhaktidam
50 ॥ ज्ञात्वा च लप्स्यते सिद्धिं मन्त्रस्य कवचस्य च । स मुनिर्ज्ञाततत्त्वार्थः सानुकंपो ऽभयप्रदः
50 // jñātvā ca lapsyate siddhiṃ mantrasya kavacasya ca / sa munirjñātatattvārthaḥ sānukaṃpo 'bhayapradaḥ
51 ॥ उपदेक्ष्यति चैवैनं तत्त्वज्ञानं मुदावहम् । श्रीकृष्णचारितं सर्वं नामभिर्ग्रथितं यतः
51 // upadekṣyati caivainaṃ tattvajñānaṃ mudāvaham / śrīkṛṣṇacāritaṃ sarvaṃ nāmabhirgrathitaṃ yataḥ
52 ॥ कृष्णप्रेमामृतस्तोत्राज्ज्ञास्यते ऽस्य महामतिः । ततः संसिद्ध कवचौ राजनं हैहयाधिपम्
52 // kṛṣṇapremāmṛtastotrājjñāsyate 'sya mahāmatiḥ / tataḥ saṃsiddha kavacau rājanaṃ haihayādhipam
53 ॥ हत्वा सपुत्रामात्यं च ससुहृद्बलवाहनम् । त्रिः सप्तकृत्वो निर्भूपां करिष्यत्यवनीं प्रिय
53 // hatvā saputrāmātyaṃ ca sasuhṛdbalavāhanam / triḥ saptakṛtvo nirbhūpāṃ kariṣyatyavanīṃ priya
54 ॥ वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा मृगो राजन्विरराम मृगीं ततः । आत्मनो मृगभावस्य कारणं ज्ञातवांश्च ह
54 // vasiṣṭha uvāca evamuktvā mṛgo rājanvirarāma mṛgīṃ tataḥ / ātmano mṛgabhāvasya kāraṇaṃ jñātavāṃśca ha