33 ॥ इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ 37॥ वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः । समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः
33 // iti śrībrahāmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhargavacarite saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 37// vasiṣṭha uvāca antarddhānaṃ gate kṛṣṇe rāmastu sumahāyaśāḥ / samudriktamathātmānaṃ mene kṛṣṇānubhāvataḥ
1 ॥ अकृतव्रणसंयुक्तः प्रदीप्ताग्निरिव ज्वलन् । समायातो भार्गवो ऽसीपुरीं महिष्मतीं प्रति
1 // akṛtavraṇasaṃyuktaḥ pradīptāgniriva jvalan / samāyāto bhārgavo 'sīpurīṃ mahiṣmatīṃ prati
2 ॥ यत्र पापहरा पुण्या नर्मदा सरितां वरा । पुनाति दर्शनादेव प्राणिनः पापिनो ह्यपि
2 // yatra pāpaharā puṇyā narmadā saritāṃ varā / punāti darśanādeva prāṇinaḥ pāpino hyapi
3 ॥ पुरा त्रय हरेणापि निविष्टेन महात्मना । त्रिपुरस्य विनाशाय कृतो यत्नो महीपते
3 // purā traya hareṇāpi niviṣṭena mahātmanā / tripurasya vināśāya kṛto yatno mahīpate
4 ॥ तत्र किं वर्ण्यते पुण्यं नृणां देवस्वरूपिणाम् । सदृष्ट्वा नर्मदां भूप भर्गवः कुलनन्दनः
4 // tatra kiṃ varṇyate puṇyaṃ nṛṇāṃ devasvarūpiṇām / sadṛṣṭvā narmadāṃ bhūpa bhargavaḥ kulanandanaḥ
5 ॥ नमश्चकार सुप्रीतः शत्रुसाधनतत्परः । नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं हरदेहसमुद्भवे
5 // namaścakāra suprītaḥ śatrusādhanatatparaḥ / namo 'stu narmade tubhyaṃ haradehasamudbhave
6 ॥ क्षिप्रं नाशय शत्रून्मे वरदा भव शोभने । इत्येवं स नमस्कृत्य नर्मदां पापनाशिनीम्
6 // kṣipraṃ nāśaya śatrūnme varadā bhava śobhane / ityevaṃ sa namaskṛtya narmadāṃ pāpanāśinīm
7 ॥ दूतं प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्यार्जुनं प्रति । दूत राजात्वया वाच्यो यदहं वच्मि ते ऽनघ
7 // dūtaṃ prasthāpayāmāsa kārttavīryārjunaṃ prati / dūta rājātvayā vācyo yadahaṃ vacmi te 'nagha
8 ॥ न संदेहस्त्वया कार्यो दूतः क्वापि न बध्यते । यद्बलं तु समाश्रित्य जमदग्निमुनिं नृपः
8 // na saṃdehastvayā kāryo dūtaḥ kvāpi na badhyate / yadbalaṃ tu samāśritya jamadagnimuniṃ nṛpaḥ
9 ॥ तिरस्त्वं कृतवान्मूढ तत्पुत्रो योद्धुमागतः । शीघ्रं निर्गच्छ मन्दात्मन्युद्धं रामाय देहि तत्
9 // tirastvaṃ kṛtavānmūḍha tatputro yoddhumāgataḥ / śīghraṃ nirgaccha mandātmanyuddhaṃ rāmāya dehi tat
10 ॥ भार्गवं त्वं समासाद्य गच्छ लोकान्तरं त्वरा । इत्येवमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य वचस्तथा
10 // bhārgavaṃ tvaṃ samāsādya gaccha lokāntaraṃ tvarā / ityevamuktvā rājānaṃ śrutvā tasya vacastathā
11 ॥ शीघ्रमागच्छ भद्रं ते विलंबो नेह शस्यते । तेनैवमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्
11 // śīghramāgaccha bhadraṃ te vilaṃbo neha śasyate / tenaivamukto dūtastu gato haihayabhūpatim
12 ॥ रामोदितं तत्सकलं श्रावयामास संसदि । स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः
12 // rāmoditaṃ tatsakalaṃ śrāvayāmāsa saṃsadi / sa rājātreyabhaktastu mahābalaparākramaḥ
13 ॥ चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् । कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी
13 // cukrodha śrutvā vācyaṃ taddūtamuttaramāvahat / kārttavīrya uvāca mayā bhujabalenaiva dattadattena medinī
14 ॥ जिता प्रसह्य भूपालान्बद्ध्वानीय निजं पुरम् । तद्बलं मयि वर्त्तेत युद्धं दास्ये तवाधुना
14 // jitā prasahya bhūpālānbaddhvānīya nijaṃ puram / tadbalaṃ mayi vartteta yuddhaṃ dāsye tavādhunā
15 ॥ इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः । सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः
15 // ityutkvā visasarjjāśu dūtaṃ haihayabhūpatiḥ / senādhyakṣaṃ samāhūya provāca vadatāṃ varaḥ
16 ॥ सज्जं कुरु महाभाग सैन्यं मे वीरसंमतः । योत्स्ये रामेण भृगुणा विलंबो मा भवत्विति
16 // sajjaṃ kuru mahābhāga sainyaṃ me vīrasaṃmataḥ / yotsye rāmeṇa bhṛguṇā vilaṃbo mā bhavatviti
17 ॥ एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः । सैन्यं सज्जं विधायाशु चतुरङ्ग न्यवेदयत्
17 // evamukto mahāvīraḥ senādhyakṣaḥ pratāpanaḥ / sainyaṃ sajjaṃ vidhāyāśu caturaṅga nyavedayat
18 ॥ सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा । सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते
18 // sainyaṃ sajjaṃ samākarṇya kārttavīryo nṛpo mudā / sūtopanītaṃ svarathamāruroha viśāṃpate
19 ॥ तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः । अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे
19 // tasya rājñaḥ samantāttu sāmantā maṇḍaleśvarāḥ / anekākṣauhiṇīyuktāḥ parivāryopatasthire
20 ॥ नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यन्दनपत्तयः । असंख्याता महाराज सैन्ये सागरसन्निभे
20 // nāgāstu koṭiśastatra hayasyandanapattayaḥ / asaṃkhyātā mahārāja sainye sāgarasannibhe
21 ॥ दृश्यन्ते तत्र भूपाला नानावंशसमुद्भवाः । महावीरा महाकाया नानायुद्धविशारदाः
21 // dṛśyante tatra bhūpālā nānāvaṃśasamudbhavāḥ / mahāvīrā mahākāyā nānāyuddhaviśāradāḥ
22 ॥ नानाशस्त्रास्त्रकुशला नानावाहगता नृपाः । नानालङ्कारसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः
22 // nānāśastrāstrakuśalā nānāvāhagatā nṛpāḥ / nānālaṅkārasaṃyuktā mattā dānavibhūṣitāḥ
23 ॥ महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः । नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः
23 // mahāmātrakṛteddeśā bhānti nāgā hyanekaśaḥ / nānājñātisamutpannā hayāḥ pavanaraṃhasaḥ
24 ॥ प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः । स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च
24 // plavanto bhānti bhūpāla sādibhiḥ kṛtaśikṣaṇāḥ / syandanāni sudīrghāṇi javanāśvayutāni ca
25 ॥ चक्रनिर्घोषयुक्तानि प्रावृण्मेघोपमानि च । पदातयस्तु राजन्ते खड्गचर्मधरा नृप
25 // cakranirghoṣayuktāni prāvṛṇmeghopamāni ca / padātayastu rājante khaḍgacarmadharā nṛpa
26 ॥ अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः । यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै
26 // ahaṃpūrvamahaṃpūrvamityahaṃpūrvakānvitāḥ / yadā pracalitaṃ sainyaṃ kārttavīryārjunasya vai
27 ॥ तदा प्राच्छादितं व्योम रजसा च दिशो दश । नानावादित्रनिर्घोषैर्हयानां ह्रेषितैस्तथा
27 // tadā prācchāditaṃ vyoma rajasā ca diśo daśa / nānāvāditranirghoṣairhayānāṃ hreṣitaistathā
28 ॥ गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् । मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते
28 // gajānāṃ bṛṃhitai rājanvyāptaṃ gaganamaṇḍalam / mārge dadarśa rājendro viparītāni bhūpate
29 ॥ शकुनानि रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च । मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्
29 // śakunāni raṇe tasya mṛtyudautyakarāṇi ca / muktakeśāṃ chinnanāsāṃ rudatīṃ ca digaṃbarām
30 ॥ कृष्णवस्त्रपरीधानां वनितां स ददर्श ह । कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम्
30 // kṛṣṇavastraparīdhānāṃ vanitāṃ sa dadarśa ha / kucailaṃ patitaṃ bhagnaṃ nagnaṃ kāṣāyavāsasam
31 ॥ अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् । गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्
31 // aṅgahīnaṃ dadarśāsau naraṃ duḥśitamānasam / godhāṃ ca śaśakaṃ śalyaṃ riktakumbhaṃ sarīmṛpam
32 ॥ कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखण्डकम् । स्वदक्षिणे शृगालं च कुर्वन्तं भैर्वं रवम्
32 // kārpāsaṃ kacchapaṃ tailaṃ lavaṇaṃ cāsthikhaṇḍakam / svadakṣiṇe śṛgālaṃ ca kurvantaṃ bhairvaṃ ravam
33 ॥ रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ । दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्
33 // rogiṇaṃ puṃlkasaṃ caiva vṛṣaṃ ca śyenabhallukau / dṛṣṭvāpi prayayau yoddhuṃ kālapāśāvṛto hajhāt
34 ॥ नर्मदोत्तरतीरस्थो ह्यकृतव्रणसंयुतः । वटच्छायासमासीनो रामो ऽपश्यदुपागतम्
34 // narmadottaratīrastho hyakṛtavraṇasaṃyutaḥ / vaṭacchāyāsamāsīno rāmo 'paśyadupāgatam
35 ॥ कार्त्तवीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् । सहस्राक्षौहिणीयुक्तं दृष्ट्वा बभूव ह
35 // kārttavīryaṃ nṛpavaraṃ śatakoṭinṛpānvitam / sahasrākṣauhiṇīyuktaṃ dṛṣṭvā babhūva ha
36 ॥ अद्य मे सिद्धिमायातं कार्यं चिरसमीहितम् । यद्दृष्टिगोचरो जातः कार्तवीर्यो नृपाधमः
36 // adya me siddhimāyātaṃ kāryaṃ cirasamīhitam / yaddṛṣṭigocaro jātaḥ kārtavīryo nṛpādhamaḥ
37 ॥ इत्येवमुक्त्वा चोत्थाय धृत्वा परशुमायुधम् । व्यञ्जृभतारिनाशायसिंहः क्रुद्धो यथा तथा
37 // ityevamuktvā cotthāya dhṛtvā paraśumāyudham / vyañjṛbhatārināśāyasiṃhaḥ kruddho yathā tathā
38 ॥ दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाय च । चकंपिरे भृशं सर्वे मृत्योरिव शरीरिणः
38 // dṛṣṭvā samudyataṃ rāmaṃ sainikānāṃ vadhāya ca / cakaṃpire bhṛśaṃ sarve mṛtyoriva śarīriṇaḥ
39 ॥ स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् । ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः
39 // sa yatra yatrānilaraṃhasaṃ bhṛguścikṣepa roṣeṇa yutaḥ paraśvadham / tatastataśchinnabhujorukaṅgharā nāgā hayāḥ śūranarā nipetuḥ
40 ॥ यथा गजेन्द्रो मदयुक्समन्ततो नालं वनं भर्द्दयति प्रधावन् । तथैव रामो ऽपि मनोनिलौजा विमर्द्दयामास नृपस्य सेनाम्
40 // yathā gajendro madayuksamantato nālaṃ vanaṃ bharddayati pradhāvan / tathaiva rāmo 'pi manonilaujā vimarddayāmāsa nṛpasya senām
41 ॥ दृष्ट्वा तमित्थं प्रहरन्तमोजसा रामं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठम् । उद्यम्य चापं महदास्थितो रथं सृज्यं च कृत्वा किलमन्स्यराजः
41 // dṛṣṭvā tamitthaṃ praharantamojasā rāmaṃ raṇe śastrabhṛtāṃ variṣṭham / udyamya cāpaṃ mahadāsthito rathaṃ sṛjyaṃ ca kṛtvā kilamansyarājaḥ
42 ॥ आकृष्य वाणाननलोग्रतेजसः समाकिरन्भार्गवमाससाद । दृष्ट्वा तमायान्तमथो महात्मा रामो गृहीत्वा धनुषं महोग्रम्
42 // ākṛṣya vāṇānanalogratejasaḥ samākiranbhārgavamāsasāda / dṛṣṭvā tamāyāntamatho mahātmā rāmo gṛhītvā dhanuṣaṃ mahogram
43 ॥ वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् । स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्
43 // vāyavyamastraṃ vidadhe ruṣāpluto nivārayanmaṅgalabāṇavarṣam / sa cāpi rājātibalo manasvī sasarja rāmāya tu parvatāstram
44 ॥ तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः । रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः
44 // tastaṃbha tenātibalaṃ tadastraṃ vāyavyamiṣvastravidhānadakṣaḥ / rāmo 'pi tatrātibalaṃ viditvā taṃ matsyarājaṃ vividhāstrapūgaiḥ
45 ॥ किरन्तमाजौ प्रसभं सुमोच नारायणास्त्रं विधिमन्त्रयुक्तम् । नारायणास्त्रे भृगुणा प्रयुक्ते रामेण राजन्नृपतेर्वधाय
45 // kirantamājau prasabhaṃ sumoca nārāyaṇāstraṃ vidhimantrayuktam / nārāyaṇāstre bhṛguṇā prayukte rāmeṇa rājannṛpatervadhāya
46 ॥ दिशस्तु सर्वाः सुभृशं हि तेजसा प्रजज्वलुर्मत्स्यपतिश्चकंपे । रामस्तु तस्याथ विलक्ष्य कम्पं बाणैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्
46 // diśastu sarvāḥ subhṛśaṃ hi tejasā prajajvalurmatsyapatiścakaṃpe / rāmastu tasyātha vilakṣya kampaṃ bāṇaiścaturbhirnijaghāna vāhān
47 ॥ शरेण चैकेन ध्वजं महात्मा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन । बाणेन चैकेन प्रसह्य सारथिं निपात्य भूमौ रथमार्द्दयत्त्रिभिः
47 // śareṇa caikena dhvajaṃ mahātmā ciccheda cāpaṃ ca śaradvayena / bāṇena caikena prasahya sārathiṃ nipātya bhūmau rathamārddayattribhiḥ
48 ॥ त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि । स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्
48 // tyaktvā rathaṃ bhūmigataṃ ca maṅgalaṃ paraśvadhenāśu jaghāna mūrddhani / sa bhinnaśīrṣo rudhiraṃ vamanmuhurmarcchāmavāpyātha mamāra ca kṣaṇāt
49 ॥ तत्सैन्यमस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् । तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रवंशसमुद्भवे
49 // tatsainyamastreṇa ca saṃpradagdhaṃ vināśamāyādatha bhasmasātkṣaṇāt / tasminnipatite rājñi candravaṃśasamudbhave
50 ॥ मङ्गले नृपतिश्रेष्ठे रामो हर्षमुपागतः
50 // maṅgale nṛpatiśreṣṭhe rāmo harṣamupāgataḥ