56 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते द्विचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ 42॥ वसिष्ठ उवाच एवं सुस्निग्धचित्तेषु तेषु तिष्ठत्सु भूपते । भवान्युत्संगतो रामः समुत्थाय कृताजलिः
56 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite dvicatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 42// vasiṣṭha uvāca evaṃ susnigdhacitteṣu teṣu tiṣṭhatsu bhūpate / bhavānyutsaṃgato rāmaḥ samutthāya kṛtājaliḥ
1 ॥ तुष्टाव प्रयतो भूत्वा निर्विशेष विशेषवत् । अद्वयं द्वैतमापन्नं निर्गुणं सगुणात्मकम्
1 // tuṣṭāva prayato bhūtvā nirviśeṣa viśeṣavat / advayaṃ dvaitamāpannaṃ nirguṇaṃ saguṇātmakam
2 ॥ राम उवाच प्रकृतिविकृतिजातं विश्वमेतद्विधातुं मम कियदनुभातं वैभवं तत्प्रमातुम् । अविदिततनुनामाभीष्टवस्त्वेकधामाभवदथ भव भामा पातु मां पूर्णकामा
2 // rāma uvāca prakṛtivikṛtijātaṃ viśvametadvidhātuṃ mama kiyadanubhātaṃ vaibhavaṃ tatpramātum / aviditatanunāmābhīṣṭavastvekadhāmābhavadatha bhava bhāmā pātu māṃ pūrṇakāmā
3 ॥ प्रकटितगुणाभानं कालसंख्याविधानं सकलभवनिदानं कीर्त्यते यत्प्रधानम् । तदिह निखिलतातः संबभूवोक्षपातः कृतकृतकनिपातः पातु मामद्य मातः
3 // prakaṭitaguṇābhānaṃ kālasaṃkhyāvidhānaṃ sakalabhavanidānaṃ kīrtyate yatpradhānam / tadiha nikhilatātaḥ saṃbabhūvokṣapātaḥ kṛtakṛtakanipātaḥ pātu māmadya mātaḥ
4 ॥ दनुजकुलविनाशीलेखपाताविनाशी प्रथमकुलविकाशी सर्वविद्याप्रकाशी । प्रसभरचितकाशी भक्तदत्ताखिलाशीरवतु विजितपाशी मांसदा षण्मुखाशी
4 // danujakulavināśīlekhapātāvināśī prathamakulavikāśī sarvavidyāprakāśī / prasabharacitakāśī bhaktadattākhilāśīravatu vijitapāśī māṃsadā ṣaṇmukhāśī
5 ॥ हरनिकट निवासी कृष्णसेवाविलासी प्रणतजनविभासी गोपकन्याप्रहासी । हरकृतबहुमानो गोपिकेशैकतानो विदितबहुविधानो जायतां कीर्तिहा नौ
5 // haranikaṭa nivāsī kṛṣṇasevāvilāsī praṇatajanavibhāsī gopakanyāprahāsī / harakṛtabahumāno gopikeśaikatāno viditabahuvidhāno jāyatāṃ kīrtihā nau
6 ॥ प्रभुनियतमाना यो नुन्नभक्तान्तरायो त्दृतदुरितनिकायो ज्ञानदातापरायोः । सकलगुणगरिष्ठो राधिकाङ्केनिविष्टो मम कृतमपराधं क्षन्तुमर्हत्वगाधम्
6 // prabhuniyatamānā yo nunnabhaktāntarāyo tdṛtaduritanikāyo jñānadātāparāyoḥ / sakalaguṇagariṣṭho rādhikāṅkeniviṣṭo mama kṛtamaparādhaṃ kṣantumarhatvagādham
7 ॥ या राधा जगदुद्भवस्थितिलयेष्वाराध्यते वा जनैः शब्दं बोधयतीशवक्त्रंविगलत्प्रेमामृतास्वादनम् । रासेशी रसिकेश्वरी रमणत्दृन्निष्ठानिजानन्दिनी नेत्री सा परिपातु मामवनतं राधेति य कीर्त्यते
7 // yā rādhā jagadudbhavasthitilayeṣvārādhyate vā janaiḥ śabdaṃ bodhayatīśavaktraṃvigalatpremāmṛtāsvādanam / rāseśī rasikeśvarī ramaṇatdṛnniṣṭhānijānandinī netrī sā paripātu māmavanataṃ rādheti ya kīrtyate
8 ॥ यस्या गर्भसमुद्भवो ह्यतिविराड्यस्यांशभूतो विराट् यन्नाभ्यंबुरुहोद्भवेन विधिनैकान्तोपदिष्टेन वै सृष्टं सर्वमिदं चराचरमयं विश्वं च यद्रोमसु ब्रह्माण्डानि विभान्ति तस्य जननी शश्वत्प्रसन्नास्तु सा
8 // yasyā garbhasamudbhavo hyativirāḍyasyāṃśabhūto virāṭ yannābhyaṃburuhodbhavena vidhinaikāntopadiṣṭena vai sṛṣṭaṃ sarvamidaṃ carācaramayaṃ viśvaṃ ca yadromasu brahmāṇḍāni vibhānti tasya jananī śaśvatprasannāstu sā
9 ॥ पायाद्यः स चराचरस्य जगतो व्यापी विभुः सच्चिदानन्दाब्धिः प्रकटस्थितो विलसति प्रेमान्धया राधया । कृष्णः पूर्णतमो ममोपरि दयाक्लिन्नान्तरः स्तात्सदा येनाहं सुकृती भवामि च भवाम्यानन्दलीनान्तरः
9 // pāyādyaḥ sa carācarasya jagato vyāpī vibhuḥ saccidānandābdhiḥ prakaṭasthito vilasati premāndhayā rādhayā / kṛṣṇaḥ pūrṇatamo mamopari dayāklinnāntaraḥ stātsadā yenāhaṃ sukṛtī bhavāmi ca bhavāmyānandalīnāntaraḥ
10 ॥ वसिष्ठ उवाच स्तुत्वैवं जामदग्न्यस्तु विरराम ह तत्परम् । विज्ञाताखिलतत्त्वार्थो हृष्टरोमा कृतार्थवत्
10 // vasiṣṭha uvāca stutvaivaṃ jāmadagnyastu virarāma ha tatparam / vijñātākhilatattvārtho hṛṣṭaromā kṛtārthavat
11 ॥ अथोवाच प्रसन्नात्मा कृष्णः कमललोचनः । भार्गवं प्रणतं भक्त्या कृपापात्रं पुरस्थितम्
11 // athovāca prasannātmā kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ / bhārgavaṃ praṇataṃ bhaktyā kṛpāpātraṃ purasthitam
12 ॥ कृष्म उवाच सिद्धो ऽसि भार्गवेन्द्र त्वं प्रसादान्मम संप्रतम् । अद्य प्रभृति वत्सास्मिंल्लोके श्रेष्ठतमो भव
12 // kṛṣma uvāca siddho 'si bhārgavendra tvaṃ prasādānmama saṃpratam / adya prabhṛti vatsāsmiṃlloke śreṣṭhatamo bhava
13 ॥ तुभ्यं वरो मया दत्तः पुरा विष्णुपदाश्रमे । तत्सर्वं क्रमतो भाव्यं समा बह्वीस्त्वया विभो
13 // tubhyaṃ varo mayā dattaḥ purā viṣṇupadāśrame / tatsarvaṃ kramato bhāvyaṃ samā bahvīstvayā vibho
14 ॥ दया विधेया दीनेषु श्रेय उत्तममिच्छता । योगश्च सादनीयो वै शत्रूणां निग्रहस्तथा
14 // dayā vidheyā dīneṣu śreya uttamamicchatā / yogaśca sādanīyo vai śatrūṇāṃ nigrahastathā
15 ॥ त्वत्समो नास्ति लोके ऽस्मिंस्तेजसा च बलेन च । ज्ञानेन यशसा वापि सर्वश्रेष्ठतमो भवान्
15 // tvatsamo nāsti loke 'smiṃstejasā ca balena ca / jñānena yaśasā vāpi sarvaśreṣṭhatamo bhavān
16 ॥ अथ स्वगृहमासाद्य पित्रोः शुश्रूषणं कुरु । तपश्चर यथाकालं तेन सिद्धिः करस्थिता
16 // atha svagṛhamāsādya pitroḥ śuśrūṣaṇaṃ kuru / tapaścara yathākālaṃ tena siddhiḥ karasthitā
17 ॥ राधोत्संगात्समुत्थाप्य गणेशं राधिकेश्वरः । आलिङ्ग्य गाढं रासेण मैत्रीं तस्य चकार ह
17 // rādhotsaṃgātsamutthāpya gaṇeśaṃ rādhikeśvaraḥ / āliṅgya gāḍhaṃ rāseṇa maitrīṃ tasya cakāra ha
18 ॥ अथोभावपि संप्रीतौ तदा रामगणेश्वरौ । कृष्णाज्ञया महाभागौ बभूवतुररिन्दम
18 // athobhāvapi saṃprītau tadā rāmagaṇeśvarau / kṛṣṇājñayā mahābhāgau babhūvaturarindama
19 ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवी राधा कृष्णप्रिया सती । उभाभ्यां च वरं प्रादात्प्रसन्नास्या मुदान्विता
19 // etasminnantare devī rādhā kṛṣṇapriyā satī / ubhābhyāṃ ca varaṃ prādātprasannāsyā mudānvitā
20 ॥ राधोवाच । सर्वस्य जगतो वन्द्यौ दुराधर्षौं प्रियावहौ । मद्भक्तौ च विशेषेण भवन्तौ भवतां सुतौ
20 // rādhovāca / sarvasya jagato vandyau durādharṣauṃ priyāvahau / madbhaktau ca viśeṣeṇa bhavantau bhavatāṃ sutau
21 ॥ भवतोर्नाम चौच्चार्य यत्कार्यं यः समारभेत् । सिद्धिं प्रयातु ततसर्वं मत्प्रसादाद्धि तस्य तु
21 // bhavatornāma cauccārya yatkāryaṃ yaḥ samārabhet / siddhiṃ prayātu tatasarvaṃ matprasādāddhi tasya tu
22 ॥ अथोवाच जगन्माता भवानी भववल्लभा । वत्स राम प्रसन्नाहं तुभ्यं कं प्रददे वरम् । तं प्रब्रूहि महाभाग भयं त्यक्त्वा सुदूरतः । राम उवाच जन्मान्त रसहस्रेषु येषुयेषु व्रजाम्यहम्
22 // athovāca jaganmātā bhavānī bhavavallabhā / vatsa rāma prasannāhaṃ tubhyaṃ kaṃ pradade varam / taṃ prabrūhi mahābhāga bhayaṃ tyaktvā sudūrataḥ / rāma uvāca janmānta rasahasreṣu yeṣuyeṣu vrajāmyaham
23 ॥ कृष्णयोर्भवयोर्भक्तो भविष्यामीति देहि मे । अभेदेन च पश्यामि कृष्णौ चापि भवौ तथा
23 // kṛṣṇayorbhavayorbhakto bhaviṣyāmīti dehi me / abhedena ca paśyāmi kṛṣṇau cāpi bhavau tathā
24 ॥ पार्वत्युवाच एवमस्तु महाभाग भक्तो ऽसि भवकृष्णयोः । चिरञ्जीवी भवाशु त्वं प्रसादान्मम सुव्रत
24 // pārvatyuvāca evamastu mahābhāga bhakto 'si bhavakṛṣṇayoḥ / cirañjīvī bhavāśu tvaṃ prasādānmama suvrata
25 ॥ अथोवाच धराधीशः प्रसन्नस्तमुमापतिः । प्रणतं भार्गवेन्द्रं तु वरार्हं जगदीश्वरः
25 // athovāca dharādhīśaḥ prasannastamumāpatiḥ / praṇataṃ bhārgavendraṃ tu varārhaṃ jagadīśvaraḥ
26 ॥ शिव उवाच रामभक्तो ऽसि मे वत्स यस्ते दत्तो वरो मया । स भविष्यति कार्त्स्येन सत्यमुक्तं न चान्यथा
26 // śiva uvāca rāmabhakto 'si me vatsa yaste datto varo mayā / sa bhaviṣyati kārtsyena satyamuktaṃ na cānyathā
27 ॥ अद्यप्रभृति लोके ऽस्मिन् भवतो बलवत्तरः । न को ऽपि भवताद्वत्स तेजस्वी च भवत्परः
27 // adyaprabhṛti loke 'smin bhavato balavattaraḥ / na ko 'pi bhavatādvatsa tejasvī ca bhavatparaḥ
28 ॥ वसिष्ठ उवाच अथ कृष्णो ऽप्यनुज्ञाप्य शिवं च नगनन्दिनीम् । गोलोकं प्रययौ युक्तः श्रीदाम्ना चापि राधया
28 // vasiṣṭha uvāca atha kṛṣṇo 'pyanujñāpya śivaṃ ca naganandinīm / golokaṃ prayayau yuktaḥ śrīdāmnā cāpi rādhayā
29 ॥ अथ रामो ऽपि धर्मात्मा भवानीं च भवं तथा । संपूज्य चाभिवाद्याथ प्रदक्षिणमुपा क्रमीत्
29 // atha rāmo 'pi dharmātmā bhavānīṃ ca bhavaṃ tathā / saṃpūjya cābhivādyātha pradakṣiṇamupā kramīt
30 ॥ गणेशं कार्त्तिकेयं च नत्वापृच्छ्य च भूपते । अकृतव्रणसंयुक्तो निश्चक्राम गृहान्तरात्
30 // gaṇeśaṃ kārttikeyaṃ ca natvāpṛcchya ca bhūpate / akṛtavraṇasaṃyukto niścakrāma gṛhāntarāt
31 ॥ निष्क्रम्यमाणो रामस्तु नन्दीश्वरमुखैर्गणैः । नमस्कृतो ययौ राजन्स्वगृहं परया मुदा
31 // niṣkramyamāṇo rāmastu nandīśvaramukhairgaṇaiḥ / namaskṛto yayau rājansvagṛhaṃ parayā mudā