90 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः ॥ 66॥ आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः । स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः
90 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya uvoddhāta pāde bhārgavacarite amāvasuvaṃśānukīrttanaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 66// āyoḥ putrā mahātmānaḥ pañcaivāsanmahābalāḥ / svarbhānuta nayāyāṃ te prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ
1 ॥ नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः । रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः
1 // nahuṣaḥ prathamasteṣāṃ kṣatravṛddhastataḥ smṛtaḥ / raṃbho rajiranenāśca triṣu lokeṣu viśrutāḥ
2 ॥ क्षत्रवृद्धात्मजश्चैव सुनहोत्रो महायशाः । सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः
2 // kṣatravṛddhātmajaścaiva sunahotro mahāyaśāḥ / sunahotrasya dāyādāstrayaḥ paramadhārmikāḥ
3 ॥ काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः । पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः
3 // kāśaḥ śalaśca dvāvetau tathā gṛtsamadaḥ prabhuḥ / putro gṛtsamadasyāpi śunako yasya śaunakaḥ
4 ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च । एतस्य वंशेसंभूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः
4 // brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva vaiśyāḥ śūdrāstathaiva ca / etasya vaṃśesaṃbhūtā vicitraiḥ karmabhirdvijāḥ
5 ॥ शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः शिशिरस्तस्य जात्मजः । शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः
5 // śalātmajo hyārṣṭiṣeṇaḥ śiśirastasya jātmajaḥ / śaunakāścārṣṭiṣeṇāśca kṣatropetā dvijātayaḥ
6 ॥ काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा । धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान्धन्वन्तरीस्ततः
6 // kāśyasya kāśipo rājā putro dīrghatapāstathā / dhanvaśca dīrghatapaso vidvāndhanvantarīstataḥ
7 ॥ तपसोंऽते महातेजा जातो वृद्धस्य धीमतः । अथैनमृषयः प्रोचुः सूतं वाक्यमिद पुनः
7 // tapasoṃ'te mahātejā jāto vṛddhasya dhīmataḥ / athainamṛṣayaḥ procuḥ sūtaṃ vākyamida punaḥ
8 ॥ ऋषय ऊचुः कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान् । एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नोब्रूहि परन्तप
8 // ṛṣaya ūcuḥ kaśca dhanvantarirdevo mānuṣeṣviha jajñivān / etadveditumicchāmastannobrūhi parantapa
9 ॥ सूत उवाच धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः । स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा
9 // sūta uvāca dhanvantareḥ saṃbhavo 'yaṃ śrūyatāmiha vai dvijāḥ / sa saṃbhūtaḥ samudrānte mathyamāne 'mṛte purā
10 ॥ उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः । सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुखस्थितः
10 // utpannaḥ kalaśātpūrvaṃ sarvataśca śriyā vṛtaḥ / sadyaḥsaṃsiddhakāryaṃ taṃ dṛṣṭvā viṣṇukhasthitaḥ
11 ॥ अब्जस्त्वमिति होवाच तस्मादब्जस्तु स स्मृतः । अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं तनयो ऽस्मि तव प्रभो
11 // abjastvamiti hovāca tasmādabjastu sa smṛtaḥ / abjaḥ provāca viṣṇuṃ taṃ tanayo 'smi tava prabho
12 ॥ विधत्स्व भागं स्थानं च मम लोके सुरोत्तम । एवमुक्तः स दृष्ट्वा तु तथ्यं प्रोवाच स प्रभुः
12 // vidhatsva bhāgaṃ sthānaṃ ca mama loke surottama / evamuktaḥ sa dṛṣṭvā tu tathyaṃ provāca sa prabhuḥ
13 ॥ कृतो यज्ञविभागस्तु दैतेयैर्हि सुरैस्तथा । वेदेषु विधियुक्तं च विधिहोत्रं महर्षिभिः
13 // kṛto yajñavibhāgastu daiteyairhi suraistathā / vedeṣu vidhiyuktaṃ ca vidhihotraṃ maharṣibhiḥ
14 ॥ न सक्यमिह होमं वै तुभ्यं कर्तुं कदायन । अर्वाक्सूतो ऽसि हे देव तव मन्त्रो न वै प्रभो
14 // na sakyamiha homaṃ vai tubhyaṃ kartuṃ kadāyana / arvāksūto 'si he deva tava mantro na vai prabho
15 ॥ द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि । अणिमादियुतां सिद्धिं गतस्तत्र भविष्यसि
15 // dvitīyāyāṃ tu saṃbhūtyāṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi / aṇimādiyutāṃ siddhiṃ gatastatra bhaviṣyasi
16 ॥ एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो । चा (च) तुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्यक्ष्यन्ते त्वां द्विजातयः
16 // etenaiva śarīreṇa devatvaṃ prāpsyasi prabho / cā (ca) turmantrairghṛtairgavyairyakṣyante tvāṃ dvijātayaḥ
17 ॥ अथ वा त्वं पुनश्चैव ह्यायुर्वेदं विधास्यसि । अवश्यभावीह्यर्थो ऽयं प्राग्दृष्टस्त्वब्जयोनिना
17 // atha vā tvaṃ punaścaiva hyāyurvedaṃ vidhāsyasi / avaśyabhāvīhyartho 'yaṃ prāgdṛṣṭastvabjayoninā
18 ॥ द्वितीयं द्वापर प्राप्य भविता त्वं न संशयः । तस्मात्तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुरन्तर्दधे ततः
18 // dvitīyaṃ dvāpara prāpya bhavitā tvaṃ na saṃśayaḥ / tasmāttasmai varaṃ dattvā viṣṇurantardadhe tataḥ
19 ॥ द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट् । पुत्रकामस्तपस्तेपे नृपो दीर्घतपास्तथा
19 // dvitīye dvāpare prāpte saunahotraḥ sa kāśirāṭ / putrakāmastapastepe nṛpo dīrghatapāstathā
20 ॥ अब्जं देवं तु पुत्रार्थे ह्यारिराधयिषुर्नृपः । वरेण च्छन्दयामास ततो धन्वन्तरिर्नृपम्
20 // abjaṃ devaṃ tu putrārthe hyārirādhayiṣurnṛpaḥ / vareṇa cchandayāmāsa tato dhanvantarirnṛpam
21 ॥ नृप उवाच भगवन्यदि तुष्टस्त्वं पुत्रो मे गतिमान्भवेः । तथेति समनुज्ञाय तत्रैवान्तरधात्प्रभुः
21 // nṛpa uvāca bhagavanyadi tuṣṭastvaṃ putro me gatimānbhaveḥ / tatheti samanujñāya tatraivāntaradhātprabhuḥ
22 ॥ तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस्तदा । काशिराजो महाराजः सर्व रोगप्रणाशनः
22 // tasya gehe samutpanno devo dhanvantaristadā / kāśirājo mahārājaḥ sarva rogapraṇāśanaḥ
23 ॥ आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम् । तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्
23 // āyurvedaṃ bharadvājātprāpyeha sabhiṣakkriyam / tamaṣṭadhā punarvyasya śiṣyebhyaḥ pratyapādayat
24 ॥ धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः । अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः
24 // dhanvantarisutaścāpi ketumāniti viśrutaḥ / atha ketumataḥ putro jajñe bhīmaratho nṛpaḥ
25 ॥ पुत्रो भीमरथस्यापि जातो धीमान्प्रजेश्वरः । दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपो ऽभवत्
25 // putro bhīmarathasyāpi jāto dhīmānprajeśvaraḥ / divodāsa iti khyāto vārāṇasyadhipo 'bhavat
26 ॥ एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वारामसीं पुरा । शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः
26 // etasminneva kāle tu purīṃ vārāmasīṃ purā / śūnyāṃ niveśayāmāsa kṣemako nāma rākṣasaḥ
27 ॥ शप्ता हि सा पुरी पूर्वं निकुंभेन महात्मना । शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः
27 // śaptā hi sā purī pūrvaṃ nikuṃbhena mahātmanā / śūnyā varṣasahasraṃ vai bhavitrīti punaḥ punaḥ
28 ॥ तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः । विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्
28 // tasyāṃ tu śaptamātrāyāṃ divodāsaḥ prajeśvaraḥ / viṣayānte purīṃ ramyāṃ gomatyāṃ saṃnyaveśayat
29 ॥ ऋषय ऊचुः वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा । निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः
29 // ṛṣaya ūcuḥ vārāṇasīṃ kimarthaṃ tāṃ nikuṃbhaḥ śaptavānpurā / nikuṃbhaścāpi dharmātmā siddhakṣetraṃ śaśāpa yaḥ
30 ॥ सूत उवाच दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः । वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः
30 // sūta uvāca divodāsastu rājarṣirnagarīṃ prāpya pārthivaḥ / vasate sa mahātejāḥ sphītāyāṃ vai narādhipaḥ
31 ॥ एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः । देव्याः स प्रियकामस्तु वसन्वै श्वशुरान्तिके
31 // etasminneva kāle tu kṛtadāro maheśvaraḥ / devyāḥ sa priyakāmastu vasanvai śvaśurāntike
32 ॥ देवाज्ञया पारिषदा विश्वरुपास्तपोधनाः । पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम्
32 // devājñayā pāriṣadā viśvarupāstapodhanāḥ / pūrvoktarūpasaṃveṣaistoṣayanti maheśvarīm
33 ॥ हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति । जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च
33 // hṛṣyate tairmahādevo menā naiva tu tuṣyati / jugupsate sā nityaṃ vai devaṃ devīṃ tathaiva ca
34 ॥ मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः । दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै
34 // mama pārśve tvanācārastava bharttā maheśvaraḥ / daridraḥ sarvathaiveha hā kaṣṭaṃ lajjate na vai
35 ॥ मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे । स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्
35 // mātrā tathoktā vacasā strīsvabhāvānna cakṣame / smitaṃ kṛtvā tu varadā harapārśvamathāgamat
36 ॥ विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत । नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम्
36 // viṣaṇṇavadanā devī mahādevamabhāṣata / neha vatsyāmyahaṃ deva naya māṃ svaṃ niveśanam
37 ॥ तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकान्निरीक्ष्य ह । वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः
37 // tathoktastu mahādevaḥ sarvāṃllokānnirīkṣya ha / vāsārthaṃ rocayāmāsa pṛthivyāṃ tu dvijottamāḥ
38 ॥ वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः । दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः
38 // vārāṇasīṃ mahātejāḥ siddhakṣetraṃ maheśvaraḥ / divodāsena tāṃ jñātvā niviṣṭāṃ nagarīṃ bhavaḥ
39 ॥ पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् । गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु
39 // pārśvasthaṃ sa samāhūya gaṇeśaṃ kṣemamabravīt / gaṇeśvara purīṃ gatvā śūnyāṃ vārāṇasīṃ kuru
40 ॥ मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः । ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा
40 // mṛdunā cābhyupāyena ativīryaḥ sa pārthivaḥ / tato gatvā nikuṃbhastu purīṃ vārāṇasīṃ purā
41 ॥ स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम् । श्रेयस्ते ऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ
41 // svapne saṃdarśayāmāsa maṅkanaṃ nāmato dvijam / śreyaste 'haṃ kariṣyāmi sthānaṃ me rocayānagha
42 ॥ मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशय । तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान्द्विजः
42 // madrūpāṃ pratimāṃ kṛtvā nagaryante niveśaya / tathā svapne yathā dṛṣṭaṃ sarvaṃ kāritavāndvijaḥ
43 ॥ नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि । पूजा तुमहती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते
43 // nagarīdvāryanujñāpya rājānaṃ tu yathāvidhi / pūjā tumahatī caiva nityameva prayujyate
44 ॥ गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च । अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत्
44 // gandhairdhūpaiśca vālyaiśca prekṣaṇīyestathaiva ca / annapradānayuktaiśca hyatyadbhutamivābhavat
45 ॥ एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः । ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति
45 // evaṃ saṃpūjyate tatra nityameva gaṇeśvaraḥ / tato varasahasrāṇi nāgarāṇāṃ prayacchati
46 ॥ पुत्रान्हिरण्यमायूंषि सर्वकामांस्तथैव च । राज्ञस्तु महिषी श्रेष्टा सुयशा नाम विश्रुता
46 // putrānhiraṇyamāyūṃṣi sarvakāmāṃstathaiva ca / rājñastu mahiṣī śreṣṭā suyaśā nāma viśrutā
47 ॥ पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता । पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत
47 // putrārthamāgatā sādhvī rājñā devī pracoditā / pūjāṃ tu vipulāṃ kṛtvā devī putrānayācata
48 ॥ पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात् । न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुंभः कारणेन तु
48 // punaḥ punarathāgatya bahuśaḥ putrakāraṇāt / na prayacchati putrāṃstu nikuṃbhaḥ kāraṇena tu
49 ॥ क्रुध्यते यदि राजा तु तत किञ्चित्प्रवर्त्तते । अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्
49 // krudhyate yadi rājā tu tata kiñcitpravarttate / atha dīrgheṇa kālena krodho rājānamāviśat
50 ॥ भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति । प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति
50 // bhūtaṃ tvidaṃ maṃhaddvāri nāgarāṇāṃ prayacchati / prītyā varāṃśca śataśo na kiñcinnaḥ prayacchati
51 ॥ मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु । स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात्
51 // māmakaiḥ pūjyate nityaṃ nagaryāṃ mama caiva tu / sa yācitaśca bahuśo devyā me putrakāraṇāt
52 ॥ न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः । अतो नार्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन
52 // na dadāti ca putraṃ me kṛtaghno bahubhojanaḥ / ato nārhati pūjā tu matsakāśātkathañcana
53 ॥ तस्मात्तु नाशयिष्यामितस्य स्थानं दुरात्मनः । एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी
53 // tasmāttu nāśayiṣyāmitasya sthānaṃ durātmanaḥ / evaṃ tu sa viniścitya durātmā rājakilbiṣī
54 ॥ स्थानं गणपतेश्तस्य नाशयामास दुर्मतिः । भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः
54 // sthānaṃ gaṇapateśtasya nāśayāmāsa durmatiḥ / bhagnamāyatanaṃ dṛṣṭvā rājānamaśapatprabhuḥ
55 ॥ यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम् । अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्रीते नराधिप
55 // yasmādvināparādhaṃ me tvayā sthānaṃ vināśitam / akasmāttu purī śūnyā bhavitrīte narādhipa
56 ॥ ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा । शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत्
56 // tatastena tu śāpena śūnyā vārāṇasī tadā / śaptvā purīṃ nikuṃbhastu mahādevamathānayat
57 ॥ शून्यां पुरीं महा देवो निर्ममे पदमात्मनः । तुल्यां देवविभूत्या तु देव्याश्चैव महामनाः
57 // śūnyāṃ purīṃ mahā devo nirmame padamātmanaḥ / tulyāṃ devavibhūtyā tu devyāścaiva mahāmanāḥ
58 ॥ रमते तत्र वै देवी ह्यैश्वर्यात्सा तु विस्मिता । देव्या क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत्
58 // ramate tatra vai devī hyaiśvaryātsā tu vismitā / devyā krīḍārthamīśāno devo vākyamathābravīt
59 ॥ नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् । प्रहस्यैनामथोवाच ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् । नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै
59 // nāhaṃ veśma vimokṣyāmi hyavimuktaṃ hi me gṛham / prahasyaināmathovāca hyavimuktaṃ hi me gṛham / nāhaṃ devi gamiṣyāmi tvanyatredaṃ vihāya vai
60 ॥ मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे । तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम्
60 // mayā saha ramasveha kṣetre bhāminyanuttame / tasmāttadavimuktaṃ hi proktaṃ devena vai svayam
61 ॥ एवं वाराणसी शप्ता ह्यविमुक्तं च कीर्त्तिता । यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः
61 // evaṃ vārāṇasī śaptā hyavimuktaṃ ca kīrttitā / yasminvasedbhavo devaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ
62 ॥ युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः । अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरं तु महात्मनः
62 // yugeṣu triṣu dharmātmā saha devyā maheśvaraḥ / antarddhānaṃ kalau yāti tatpuraṃ tu mahātmanaḥ
63 ॥ अन्तर्हिते पुरे तस्मिन्पुरी सा वसते पुनः । एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता
63 // antarhite pure tasminpurī sā vasate punaḥ / evaṃ vārāṇasī śaptā niveśaṃ punarāgatā
64 ॥ भद्रसेनस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् । हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः
64 // bhadrasenasya putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām / hatvā niveśayāmāsa divodāso narādhipaḥ
65 ॥ भद्रसेनस्य राज्यं तु हतं तेन बलीयसा । भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्मदो नाम नामतः
65 // bhadrasenasya rājyaṃ tu hataṃ tena balīyasā / bhadrasenasya putrastu durmado nāma nāmataḥ
66 ॥ दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः । दिवोदासाद्दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः
66 // divodāsena bāleti ghṛṇayā sa visarjitaḥ / divodāsāddṛṣadvatyāṃ vīro jajñe pratarddanaḥ
67 ॥ तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः । वैरस्यान्त महाराज तदा तेन विधित्सता
67 // tena putreṇa bālena prahṛtaṃ tasya vai punaḥ / vairasyānta mahārāja tadā tena vidhitsatā
68 ॥ प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ । वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः
68 // pratardanasya putrau dvau vatso gargaśca viśrutau / vatsaputro hyalarkastu sannatistasya cātmajaḥ
69 ॥ अलर्कं प्रति राजर्षिं श्रोकों गीतः पुरातनैः । षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च
69 // alarkaṃ prati rājarṣiṃ śrokoṃ gītaḥ purātanaiḥ / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca
70 ॥ युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः । लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान्
70 // yuvā rūpeṇa saṃpanno hyalarkaḥ kāśisattamaḥ / lopāmudrāprasādena paramāyuravāptavān
71 ॥ शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम् । रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः
71 // śāpasyānte mahābāhurhatvā kṣemakarākṣasam / ramyāmāvāsayāmāsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ
72 ॥ सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः । सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः
72 // sannaterapi dāyādaḥ sunītho nāma dhārmikaḥ / sunīthasya tu dāyādaḥ kṣaimākhyo nāma dhārmikaḥ
73 ॥ क्षेमस्य केतुमान्पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः । सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः
73 // kṣemasya ketumānputraḥ suketustasya cātmajaḥ / suketutanayaścāpi dharmaketuriti śrutaḥ
74 ॥ धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः । सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः
74 // dharmaketostu dāyādaḥ satyaketurmahārathaḥ / satyaketusutaścāpi vibhurnāma prajeśvaraḥ
75 ॥ सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः । सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः
75 // suvibhustu vibhoḥ putraḥ sukumārastataḥ smṛtaḥ / sukumārasya putrastu dhṛṣṭaketuḥ sudhārmikaḥ
76 ॥ धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः । वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः
76 // dhṛṣṭaketostu dāyādo veṇuhotraḥ prajeśvaraḥ / veṇuhotrasutaścāpi gārgyo vai nāma viśrutaḥ
77 ॥ गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वंशो वत्सस्य धीमतः । ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्मिकाः
77 // gārgyasya gargabhūmistu vaṃśo vatsasya dhīmataḥ / brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva tayoḥ putrāḥ sudhārmikāḥ
78 ॥ विक्रान्ता बलवन्तश्च सिहतुल्यपराक्रमाः । इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत
78 // vikrāntā balavantaśca sihatulyaparākramāḥ / ityete kāśyapāḥ proktā rajerapi nibodhata
79 ॥ रजेः पुत्रशतान्यासन्पञ्च वीर्यवतो भुवि । राजेयमिति विख्यातं क्षत्र सिंद्रभयावहम्
79 // rajeḥ putraśatānyāsanpañca vīryavato bhuvi / rājeyamiti vikhyātaṃ kṣatra siṃdrabhayāvaham
80 ॥ तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे । देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्
80 // tadā devāsure yuddhe samutpanne sudāruṇe / devāścaivāsurāścaiva pitāmahamathābruvan
81 ॥ आवयोर्भगवन्युद्धे विजेता को भविष्यति । ब्रूहि नः सर्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम्
81 // āvayorbhagavanyuddhe vijetā ko bhaviṣyati / brūhi naḥ sarvalokeśa śrotumicchāmahe vayam
82 ॥ ब्रह्मोवाच । येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः । योत्स्यते ते विजष्यन्ते त्रींल्लोकान्नात्र संशयः
82 // brahmovāca / yeṣāmarthāya saṃgrāme rajirāttāyudhaḥ prabhuḥ / yotsyate te vijaṣyante trīṃllokānnātra saṃśayaḥ
83 ॥ रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः । यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः
83 // rajiryatastato lakṣmīryato lakṣmīstato dhṛtiḥ / yato dhṛtistato dharmo yato dharmastato jayaḥ
84 ॥ ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम् । अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम्
84 // te devā dānavāḥ sarve tataḥ śrutvā rajerjayam / abhyayurjayamicchantaḥ stuvanto rājasattamam
85 ॥ ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः । ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाम वरकार्मुकम्
85 // te hṛṣṭamanasaḥ sarve rājānaṃ devadānavāḥ / ūcurasmajjayāya tvaṃ gṛhāma varakārmukam
86 ॥ रजिरुवाच अहं जेष्यामि भो दैत्या देवाञ्च्छ क्रपुरोगमान् । इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्ये रणाजिरे
86 // rajiruvāca ahaṃ jeṣyāmi bho daityā devāñccha krapurogamān / indro bhavāmi dharmātmā tato yotsye raṇājire
87 ॥ दानवा ऊचुः अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे । अस्मिन्तु समये राजंस्तिष्ठेथा देवनोदिते
87 // dānavā ūcuḥ asmākamindraḥ prahlādastasyārthe vijayāmahe / asmintu samaye rājaṃstiṣṭhethā devanodite
88 ॥ स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिनोदितः । भविष्यसींद्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः
88 // sa tatheti bruvanneva devairapyabhinoditaḥ / bhaviṣyasīṃdro jitveti devairapi nimantritaḥ
89 ॥ जघान दानवान्सर्वान्ये ऽवध्या वज्रपाणयः । स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी
89 // jaghāna dānavānsarvānye 'vadhyā vajrapāṇayaḥ / sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī
90 ॥ निहत्य दानवान्सर्वा नाजहार रजिः प्रभुः । तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः
90 // nihatya dānavānsarvā nājahāra rajiḥ prabhuḥ / taṃ tathāha rajiṃ tatra devaiḥ saha śatakratuḥ
91 ॥ रजिपुत्रो ऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रहवीद्वचः । इन्द्रो ऽसि राजन्देवानां सर्वेषां नात्र संशयः
91 // rajiputro 'hamityuktvā punarevābrahavīdvacaḥ / indro 'si rājandevānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ
92 ॥ यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् । स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया
92 // yasyāhamindraḥ putraste khyātiṃ yāsyāmi śatruhan / sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitastena māyayā
93 ॥ तथेत्येवाह वै राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् । तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ
93 // tathetyevāha vai rājā prīyamāṇaḥ śatakratum / tasmiṃstu devasadṛśe divaṃ prāpte mahīpatau
94 ॥ दायाद्यमिन्द्रादा जह्नुराचार्यतनया रजेः । तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः
94 // dāyādyamindrādā jahnurācāryatanayā rajeḥ / tāni putraśatānyasya tacca sthānaṃ śacīpateḥ
95 ॥ समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् । ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः
95 // samākrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam / tataḥ kāle bahutithe samatīte mahābalaḥ
96 ॥ हतराज्यो ऽब्रवीच्छक्रो हतभागो बृहस्पतिम् । बदरी फलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे
96 // hatarājyo 'bravīcchakro hatabhāgo bṛhaspatim / badarī phalamātraṃ vai puroḍāśaṃ vidhatsva me
97 ॥ ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः । ब्रह्मन्कृशो ऽहं विमना त्दृतराज्यो हृतासनः
97 // brahmarṣe yena tiṣṭheyaṃ tejasāpyāyitastataḥ / brahmankṛśo 'haṃ vimanā tdṛtarājyo hṛtāsanaḥ
98 ॥ हतौजा दुर्बलो युद्धे रजिपुत्रेः प्रसीद मे । बृहस्पतिरुवाच यद्येवं चोदितःशक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि
98 // hataujā durbalo yuddhe rajiputreḥ prasīda me / bṛhaspatiruvāca yadyevaṃ coditaḥśakra tvayāsyāṃ pūrvameva hi
99 ॥ नाभविष्यत्त्वत्प्रियार्थमकर्त्तव्यं ममानघ । प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वद्धितार्थं महाद्युते
99 // nābhaviṣyattvatpriyārthamakarttavyaṃ mamānagha / prayatiṣyāmi devendra tvaddhitārthaṃ mahādyute
100 ॥ यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात्प्रतिपत्स्यसे । तथा शक्र गमिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः
100 // yajñabhāgaṃ ca rājyaṃ ca acirātpratipatsyase / tathā śakra gamiṣyāmi mā bhūtte viklavaṃ manaḥ
101 ॥ ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् । तेषां च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः
101 // tataḥ karma cakārāsya tejaḥsaṃvarddhanaṃ mahat / teṣāṃ ca buddhisaṃmohamakarodbuddhisattamaḥ
102 ॥ ते यदा तु सुसंमूडा रागान्मत्तो विधर्मिणः । ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः
102 // te yadā tu susaṃmūḍā rāgānmatto vidharmiṇaḥ / brahmadviṣaśca saṃbṛttā hatavīryaparākramāḥ
103 ॥ ततो लेभे ऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् । हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान्
103 // tato lebhe 'suraiśvaryamaindrasthānaṃ tathottamam / hatvā rajisutānsarvānkāmakrodhaparāyaṇān
104 ॥ य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात्
104 // ya idaṃ cyavanaṃ sthānātpratiṣṭhāṃ ca śatakratoḥ / śṛṇuyācchrāvayedvāpi na sa daurātmyamāpnuyāt