2 ॥ [वेर्सेस् 2,70.3 - 49 नोत् अवैलब्ले अत् प्रेसेन्त्] सूत उवाच सात्त्वताज्जज्ञिरे पुत्राः कौशल्यायां महाबलाः । भजमानो भजिर्द्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः
2 // [verses 2,70.3 - 49 not available at present] sūta uvāca sāttvatājjajñire putrāḥ kauśalyāyāṃ mahābalāḥ / bhajamāno bhajirddivyo vṛṣṇirdevāvṛdho 'ndhakaḥ
1 ॥ महाभोजश्च विख्यातो ब्रह्मण्यस्सत्यसंगरः । तेषां हि सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै
1 // mahābhojaśca vikhyāto brahmaṇyassatyasaṃgaraḥ / teṣāṃ hi sargāścatvāraḥ śṛṇudhvaṃ vistareṇa vai
2 ॥ भजमानस्य सृंजय्यो बाह्यका चोपवाह्यका । सृंज यस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्
2 // bhajamānasya sṛṃjayyo bāhyakā copavāhyakā / sṛṃja yasya sute dve tu bāhyake te udāvahat
3 ॥ तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून् । निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः पर पुरञ्जयः
3 // tasya bhārye bhaginyau te prasūte tu sutānbahūn / nimlociḥ kiṅkaṇaścaiva dhṛṣṭiḥ para purañjayaḥ
4 ॥ ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे । अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः
4 // te bāhyakāyā sṛṃjayyā bhajamānādvijajñire / ayutājitsahasrājicchatājiditi nāmataḥ
5 ॥ बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे । तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः । पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह
5 // bāhyakāyāṃ bhaginyāṃ te bhajamānādvijajñire / teṣāṃ devāvṛdho rājā cacāra paramaṃ tapaḥ / putraḥ sarvaguṇopeto mama bhūyāditi sma ha
6 ॥ संयोज्या त्मानमेवं स पर्णाशजलमस्पृशत्
6 // saṃyojyā tmānamevaṃ sa parṇāśajalamaspṛśat
7 ॥ सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा । कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा
7 // sā copasparśanāttasya cakāra priyamāpagā / kalyāṇatvānnarapatestasya sā nimnagottamā
8 ॥ चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम् । नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः
8 // cintayābhiparītāṅgī jagāmātha viniścayam / nābhigacchāmi tāṃ nārīṃ yasyāmevaṃvidhaḥ sutaḥ
9 ॥ भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि । तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता
9 // bhavetsarvaguṇopeto rājño devāvṛdhasya hi / tasmādasya svayaṃ cāhaṃ bhavāmyadya sahavratā
10 ॥ जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः । अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च
10 // jajñe tasyāḥ svayaṃ hṛtstho bhāvastasya yatheritaḥ / atha bhūtvā kumārī tu sā cintāparameva ca
11 ॥ वरयामास राजानं तामियेष स पार्थिवः । तस्यामाधत्त गर्भे स तेजस्विनमुदा रधीः
11 // varayāmāsa rājānaṃ tāmiyeṣa sa pārthivaḥ / tasyāmādhatta garbhe sa tejasvinamudā radhīḥ
12 ॥ अथ सा नवमे मासि सुषुवे सरिता वरा । पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधत्तदा
12 // atha sā navame māsi suṣuve saritā varā / putraṃ sarvaguṇopetaṃ babhruṃ devāvṛdhattadā
13 ॥ तत्र वंशे पुराणज्ञा गाथां गायन्ति वै द्विजाः । गुणान्देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः
13 // tatra vaṃśe purāṇajñā gāthāṃ gāyanti vai dvijāḥ / guṇāndevāvṛdhasyāpi kīrtayanto mahātmanaḥ
14 ॥ यथैव शृणुमो दूरात्सपंश्यामस्तथान्तिकात् । बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृथः समः
14 // yathaiva śṛṇumo dūrātsapaṃśyāmastathāntikāt / babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛthaḥ samaḥ
15 ॥ पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च सहस्राणि च सप्ततिः । येमृतत्वमनुप्राप्ता बब्रोर्देवावृधादपि
15 // puruṣāḥ pañcaṣaṣṭiśca sahasrāṇi ca saptatiḥ / yemṛtatvamanuprāptā babrordevāvṛdhādapi
16 ॥ यज्वा दानपतिर्धीरो ब्रह्मण्यः सत्यवाग्बुधः । कीर्त्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः
16 // yajvā dānapatirdhīro brahmaṇyaḥ satyavāgbudhaḥ / kīrttimāṃśca mahābhojaḥ sāttvatānāṃ mahārathaḥ
17 ॥ तस्यान्ववायः सुमहान्भोजा ये भुवि विश्रुताः । गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैर्भार्ये बभूवतुः
17 // tasyānvavāyaḥ sumahānbhojā ye bhuvi viśrutāḥ / gāndhārī caiva mādrī ca dhṛṣṭairbhārye babhūvatuḥ
18 ॥ गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् । साद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च
18 // gāndhārī janayāmāsa sumitraṃ mitranandanam / sādrī yudhājitaṃ putraṃ tato mīḍhvāṃsameva ca
19 ॥ अनमित्रं शिनं चैव ताबुभौ पुरुषोत्तमौ । अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः
19 // anamitraṃ śinaṃ caiva tābubhau puruṣottamau / anamitrasuto nighno nighnasya dvau babhūvatuḥ
20 ॥ प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुताबुभौ । तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत्
20 // prasenaśca mahābhāgaḥ satrājicca sutābubhau / tasya satrājitaḥ sūryaḥ sakhā prāṇasamo 'bhavat
21 ॥ स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः । तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौरविम्
21 // sa kadācinniśāpāye rathena rathināṃ varaḥ / toyaṃ kūlātsamuddhartumupasthātuṃ yayauravim
22 ॥ तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः । सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः
22 // tasyopatiṣṭhataḥ sūryaṃ vivasvānagrataḥ sthitaḥ / suspaṣṭamūrttirbhagavāṃstejomaṇḍalavānvibhuḥ
23 ॥ अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः । यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते
23 // atha rājā vivasvantamuvāca sthitamagrataḥ / yathaiva vyomni paśyāmi tvāmahaṃ jyotiṣāṃ pate
24 ॥ तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् । को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै
24 // tejomaṇḍalinaṃ caiva tathaivāpyagrataḥ sthitam / ko viśeṣo vivasvaṃste sakhyenopagatasya vai
25 ॥ एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् । स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा
25 // etacchrutvā sa bhagavānmaṇiratnaṃ syamantakam / svakaṇṭhādavamucyātha babandha nṛpatestadā
26 ॥ ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा । प्रीतिमानथ तं दृष्ट्वा मुहूर्त्तं कृतवान्कथाम्
26 // tato vigrahavantaṃ taṃ dadarśa nṛpatistadā / prītimānatha taṃ dṛṣṭvā muhūrttaṃ kṛtavānkathām
27 ॥ तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् । प्रोवाचाग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति
27 // tamabhiprasthitaṃ bhūyo vivasvantaṃ sa satrajit / provācāgnisavarṇaṃ tvāṃ yena lokaḥ prapaśyati
28 ॥ तदेतन्मणिरत्नं मे भगवन्दातुमर्हसि । स्यमं तकं नाममणिं दत्तवांस्तस्य भास्करः
28 // tadetanmaṇiratnaṃ me bhagavandātumarhasi / syamaṃ takaṃ nāmamaṇiṃ dattavāṃstasya bhāskaraḥ
29 ॥ स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः । विस्मापयित्वाथ ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ
29 // sa tamāmucya nagarīṃ praviveśa mahīpatiḥ / vismāpayitvātha tataḥ purīmantaḥpuraṃ yayau
30 ॥ स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् । ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्
30 // sa prasenāya taddivyaṃ maṇiratnaṃ syamantakam / dadau bhrātre narapatiḥ premṇā satrājiduttamam
31 ॥ स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् । कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा
31 // syamantako nāma maṇiryasminrāṣṭre sthito bhavet / kāmavarṣī ca parjanyo na ca vyādhibhayaṃ tathā
32 ॥ लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् । गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार च
32 // lipsāṃ cakre prasenāttu maṇiratnaṃ syamantakam / govindo na ca taṃ lebhe śakto 'pi na jahāra ca
33 ॥ कधाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः । स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम्
33 // kadhācinmṛgayāṃ yātaḥ prasenastena bhūṣitaḥ / syamantakakṛte siṃhādvadhaṃ prāpa sudāruṇam
34 ॥ जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै । आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह
34 // jāṃbavānṛkṣarājastu taṃ siṃhaṃ nijaghāna vai / ādāya ca maṇiṃ divyaṃ svabilaṃ praviveśa ha
35 ॥ तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः । मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे
35 // tatkarma kṛṣṇasya tato vṛṣṇyandhakamahattarāḥ / maṇiṃ gṛdhnostu manvānāstameva viśaśaṅkire
36 ॥ मिथ्यापवादं तेभ्यस्तं बलवानरिसूदनः । अमृष्यमाणो भगवान्वनं स विचचार ह
36 // mithyāpavādaṃ tebhyastaṃ balavānarisūdanaḥ / amṛṣyamāṇo bhagavānvanaṃ sa vicacāra ha
37 ॥ स तु प्रोसेनो मृगयामचरद्यत्र चाप्यथ । प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः
37 // sa tu proseno mṛgayāmacaradyatra cāpyatha / prasenasya padaṃ grāhyaṃ puraṃ paurāptakāribhiḥ
38 ॥ ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् । अन्वेषयत्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः
38 // ṛkṣavantaṃ girivaraṃ vindhyaṃ ca nagamuttamam / anveṣayatpariśrāntaḥ sa dadarśa mahāmanāḥ
39 ॥ साश्वं हतं प्रसेनं तं नाविन्दत्तत्र वै मणिम् । अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः
39 // sāśvaṃ hataṃ prasenaṃ taṃ nāvindattatra vai maṇim / atha siṃhaḥ prasenasya śarīrasyāvidūrataḥ
40 ॥ ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैरृक्षस्य सूचितः । पदैरन्वेषयामास गुहामृक्षस्य यादवः
40 // ṛkṣeṇa nihato dṛṣṭaḥ padairṛkṣasya sūcitaḥ / padairanveṣayāmāsa guhāmṛkṣasya yādavaḥ
41 ॥ महत्यन्तर्बिले वाणीं शश्राव प्रमदेरिताम् । धात्र्या कुमारमादाय सुतं जांबवतो द्विजाः । क्रीडयन्त्याथ मणिना मारोदीरित्युदीरितम्
41 // mahatyantarbile vāṇīṃ śaśrāva pramaderitām / dhātryā kumāramādāya sutaṃ jāṃbavato dvijāḥ / krīḍayantyātha maṇinā mārodīrityudīritam
42 ॥ धात्र्युवाच प्रसेनमवधीत्सिंहः सिंहो जांबवता हतः
42 // dhātryuvāca prasenamavadhītsiṃhaḥ siṃho jāṃbavatā hataḥ
43 ॥ सुकुमारक मारो दीस्तव ह्यें स्यमन्तकः । व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्
43 // sukumāraka māro dīstava hyeṃ syamantakaḥ / vyaktīkṛtaśca śabdaḥ sa tūrṇaṃ cāpi yayau bilam
44 ॥ अपश्यच्च बिलाभ्याशे प्रसेन मवदारितम् । प्रविश्य चापि भगवान्स ऋक्षबिलमञ्जसा
44 // apaśyacca bilābhyāśe prasena mavadāritam / praviśya cāpi bhagavānsa ṛkṣabilamañjasā
45 ॥ ददर्श ऋक्षराजानं जांबवन्तमुदारधीः । युयुधे वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह
45 // dadarśa ṛkṣarājānaṃ jāṃbavantamudāradhīḥ / yuyudhe vāsudevastu bile jāṃbavatā saha
46 ॥ बाहुभ्यामेव गोविन्दो दिवसानेकविंशतिम् । प्रविष्टे च बिलं कृष्णे वसुदेवापुरस्सराः
46 // bāhubhyāmeva govindo divasānekaviṃśatim / praviṣṭe ca bilaṃ kṛṣṇe vasudevāpurassarāḥ
47 ॥ पुनर्द्वारवतीं चैत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् । वासुदेवस्तु निर्जित्य जांबवन्तं महाबलम्
47 // punardvāravatīṃ caitya hataṃ kṛṣṇaṃ nyavedayan / vāsudevastu nirjitya jāṃbavantaṃ mahābalam
48 ॥ लेभे जांबवन्तीं कन्यामृक्षराजस्य सम्मनाम् । भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन्प्रसभं मणिम्
48 // lebhe jāṃbavantīṃ kanyāmṛkṣarājasya sammanām / bhagavattejasā grasto jāṃbavāṃnprasabhaṃ maṇim
49 ॥ सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान् । मणिं स्यमन्तकं चैव जग्रहात्मविशुद्धये
49 // sutāṃ jāṃbavatīmāśu viṣvaksenāya dattavān / maṇiṃ syamantakaṃ caiva jagrahātmaviśuddhaye
50 ॥ अनुनीयर्क्षराजं तं निर्ययौ च तदा बिलात् । एवं स मणिमाहृत्य विशोध्यात्मानमात्मना
50 // anunīyarkṣarājaṃ taṃ niryayau ca tadā bilāt / evaṃ sa maṇimāhṛtya viśodhyātmānamātmanā
51 ॥ ददौ सत्राजिते रत्नं मणिं सात्त्वतसन्निधौ । कन्यां पुनर्जांबवतीमुवाह मधुसूदनः
51 // dadau satrājite ratnaṃ maṇiṃ sāttvatasannidhau / kanyāṃ punarjāṃbavatīmuvāha madhusūdanaḥ
52 ॥ तस्मान्मिथ्याभिशापात्तु व्यशुध्यन्मधुसूदनः । इमां मिथ्याभिशप्तिं यः कृष्णस्येह व्यपोहिताम्
52 // tasmānmithyābhiśāpāttu vyaśudhyanmadhusūdanaḥ / imāṃ mithyābhiśaptiṃ yaḥ kṛṣṇasyeha vyapohitām
53 ॥ वेद मिथ्याभिशप्तिं स नाभिस्पृशति कर्हिचित् । दश त्वासन्सत्रजितो भार्यास्तस्यायुतं सुताः
53 // veda mithyābhiśaptiṃ sa nābhispṛśati karhicit / daśa tvāsansatrajito bhāryāstasyāyutaṃ sutāḥ
54 ॥ ख्यातिमन्तस्त्रयस्तेषां भङ्गकारस्तु पूर्वजः । वीरो वातपतिश्चैव तपस्वी च बहुप्रियः
54 // khyātimantastrayasteṣāṃ bhaṅgakārastu pūrvajaḥ / vīro vātapatiścaiva tapasvī ca bahupriyaḥ
55 ॥ अथ वीरमती नाम भङ्गकारस्य तु प्रसूः । सुषुवे सा कुमारीस्तु तिस्रो रूपगुणान्विताः
55 // atha vīramatī nāma bhaṅgakārasya tu prasūḥ / suṣuve sā kumārīstu tisro rūpaguṇānvitāḥ
56 ॥ सत्यभामोत्तमा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता । तथा तपस्विनी चैव पिता कृष्णय तां ददौ
56 // satyabhāmottamā strīṇāṃ vratinī ca dṛḍhavratā / tathā tapasvinī caiva pitā kṛṣṇaya tāṃ dadau
57 ॥ न च सत्राजितः कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् । आदत्त तदुपश्रुत्य भोजेन शतधन्वना
57 // na ca satrājitaḥ kṛṣṇo maṇiratnaṃ syamantakam / ādatta tadupaśrutya bhojena śatadhanvanā
58 ॥ तदा हि प्रार्थयामास सत्यभामामनिन्दिताम् । अक्रूरो धनमन्विच्छन्मणिं चैव स्यमन्तकम्
58 // tadā hi prārthayāmāsa satyabhāmāmaninditām / akrūro dhanamanvicchanmaṇiṃ caiva syamantakam
59 ॥ सत्राजितं ततो इत्वा शतधन्वा महाबलः । रात्रौ तं मणिमादाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्
59 // satrājitaṃ tato itvā śatadhanvā mahābalaḥ / rātrau taṃ maṇimādāya tato 'krūrāya dattavān
60 ॥ अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः । समयं कारयाञ्चक्रे बोध्यो नान्यस्य चेत्युत
60 // akrūrastu tadā ratnamādāya sa nararṣabhaḥ / samayaṃ kārayāñcakre bodhyo nānyasya cetyuta
61 ॥ वयमभ्युपयोत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् । मम वै द्वारका सर्वा वेशे तिष्ठत्य संशयम्
61 // vayamabhyupayotsyāmaḥ kṛṣṇena tvāṃ pradharṣitam / mama vai dvārakā sarvā veśe tiṣṭhatya saṃśayam
62 ॥ हते पितरि दुःखार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी । प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम्
62 // hate pitari duḥkhārttā satyabhāmā yaśasvinī / prayayau rathamāruhya nagaraṃ vāraṇāvatam
63 ॥ सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः । भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्
63 // satyabhāmā tu tadvṛttaṃ bhojasya śatadhanvanaḥ / bharturnivedya duḥkhārttā pārśvasthāśrūṇyavarttayat
64 ॥ पाण्डवानां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् । कल्यार्थे चैव भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्
64 // pāṇḍavānāṃ tu dagdhānāṃ hariḥ kṛtvodakakriyām / kalyārthe caiva bhrātṝṇāṃ nyayojayata sātyakim
65 ॥ ततस्त्वरितमागत्य द्वारकां मधुसूदनः । पूर्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्
65 // tatastvaritamāgatya dvārakāṃ madhusūdanaḥ / pūrvajaṃ halinaṃ śrīmānidaṃ vacanamabravīt
66 ॥ हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना । स्यमन्तको मार्गणीयस्तस्य प्रभुरहं प्रभो
66 // hataḥ prasenaḥ siṃhena satrājicchatadhanvanā / syamantako mārgaṇīyastasya prabhurahaṃ prabho
67 ॥ तहारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् । स्यमन्तकं महाबाहो सामान्यं वो भविष्यति
67 // tahāroha rathaṃ śīghraṃ bhojaṃ hatvā mahābalam / syamantakaṃ mahābāho sāmānyaṃ vo bhaviṣyati
68 ॥ ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः । शतधन्वा तमक्रूरमवैक्षत्सर्वतो दिशम्
68 // tataḥ pravṛtte yuddhe tu tumule bhojakṛṣṇayoḥ / śatadhanvā tamakrūramavaikṣatsarvato diśam
69 ॥ अनालब्धावहारौ तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ । शक्तो ऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत
69 // anālabdhāvahārau tu kṛtvā bhojajanārddanau / śakto 'pi śāṭhyāddhārdikyo nākrūro 'bhyupapadyata
70 ॥ अपयोते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः । योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत
70 // apayote tato buddhiṃ bhūyaścakre bhayānvitaḥ / yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ hṛdayā pratyapadyata
71 ॥ विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी । भोजस्य वडवा दिव्या यया कृष्णमयोधयत्
71 // vikhyātā hṛdayā nāma śatayojanagāminī / bhojasya vaḍavā divyā yayā kṛṣṇamayodhayat
72 ॥ क्षीणां जवेन त्दृदयामध्वनः शतयोजने । दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्
72 // kṣīṇāṃ javena tdṛdayāmadhvanaḥ śatayojane / dṛṣṭvā rathasya tāṃ vṛddhiṃ śatadhanvā samudravat
73 ॥ ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः । खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्
73 // tatastasyā hayāyāstu śramātkhedācca vai dvijāḥ / khamutpeturatha prāṇāḥ kṛṣṇo rāmamathābravīt
74 ॥ तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी । पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्
74 // tiṣṭhasveha mahābāho dṛṣṭadoṣā mayā hayī / padbhyāṃ gatvā hariṣyāmi maṇiratnaṃ syamantakam
75 ॥ पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः । मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्
75 // padbhyāmeva tato gatvā śatadhanvānamacyutaḥ / mithilopavane taṃ vai jaghāna paramāstravit
76 ॥ स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम् । निवृत्तं चाब्र वीत्कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली
76 // syamantakaṃ na cāpaśyaddhatvā bhojaṃ mahābalam / nivṛttaṃ cābra vītkṛṣṇaṃ ratnaṃ dehīti lāṅgalī
77 ॥ नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः । धिक्छब्दपूर्वमसकृत्प्रत्युवाच जनार्द्दनम्
77 // nāstīti kṛṣṇaścovāca tato rāmo ruṣānvitaḥ / dhikchabdapūrvamasakṛtpratyuvāca janārddanam
78 ॥ भातृत्वान्मर्षयाम्वेष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम् । कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः
78 // bhātṛtvānmarṣayāmveṣa svasti te 'stu vrajāmyaham / kṛtyaṃ na me dvārakayā na tvayā na ca vṛṣṇibhiḥ
79 ॥ प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः । सर्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः
79 // praviveśa tato rāmo mithilāmarimarddanaḥ / sarvakāmairupahṛtairmaithilenaiva pūjitaḥ
80 ॥ एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतां वरः । नानारूपान्क्रतून्सर्वा नाजहार निरर्गलान्
80 // etasminneva kāle tu babhrurmatimatāṃ varaḥ / nānārūpānkratūnsarvā nājahāra nirargalān
81 ॥ दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह । स्यमन्तककृते प्राज्ञो कान्दिनीजो महामनाः
81 // dīkṣāmayaṃ sakavacaṃ rakṣārthaṃ praviveśa ha / syamantakakṛte prājño kāndinījo mahāmanāḥ
82 ॥ अकूर यज्ञा इति ते ख्यातास्तस्य महात्मनः । बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः
82 // akūra yajñā iti te khyātāstasya mahātmanaḥ / bahvannadakṣiṇāḥ sarve sarvakāmapradāyinaḥ
83 ॥ अथ दुर्योधनो राजा गत्वाथ मिथिलां प्रभुः । गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान्
83 // atha duryodhano rājā gatvātha mithilāṃ prabhuḥ / gadāśikṣāṃ tato divyāṃ balabhadrādavāptavān
84 ॥ प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः । आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना
84 // prasādya tu tato rāmo vṛṣṇyandhakamahārathaiḥ / ānīto dvārakāmeva kṛṣṇena ca mahātmanā
85 ॥ अक्रूरश्चान्धकैः सार्द्धमथायात्पुरुषर्षभः । युद्धे हत्वा तु शत्रुघ्नं सह बन्धुमता बली
85 // akrūraścāndhakaiḥ sārddhamathāyātpuruṣarṣabhaḥ / yuddhe hatvā tu śatrughnaṃ saha bandhumatā balī
86 ॥ सुयज्ञतनयायां तु नरायां नरसत्तमौ । भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ
86 // suyajñatanayāyāṃ tu narāyāṃ narasattamau / bhaṅgakārasya tanayau viśrutau sumahābalau
87 ॥ जज्ञातेंऽधकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ । वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत्
87 // jajñāteṃ'dhakamukhyasya śakraghno bandhumāṃśca tau / vadhe ca bhaṅgakārasya kṛṣṇo na prītimānabhūt
88 ॥ ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ । अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः
88 // jñātibhedabhayādbhītastamubekṣitavānatha / apayāte tato 'krūre nāvarṣatpākaśāsanaḥ
89 ॥ अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः । ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः
89 // anāvṛṣṭyā hataṃ rāṣṭramabhavadbahudhā yataḥ / tataḥ prasādayāmāsurakrūraṃ kukurāndhakāḥ
90 ॥ पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा । प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः
90 // punardvāravatīṃ prāpte tadā dānapatau tathā / pravavarṣa sahasrākṣaḥ kukṣau jalanidhestataḥ
91 ॥ कन्यां वै वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् । अक्रूरः प्रददौ श्रीमान्प्रीत्यर्थं मुनिपुङ्गवाः
91 // kanyāṃ vai vāsudevāya svasāraṃ śīlasaṃmatām / akrūraḥ pradadau śrīmānprītyarthaṃ munipuṅgavāḥ
92 ॥ अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् । सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्द्दनः
92 // atha vijñāya yogena kṛṣṇo babhrugataṃ maṇim / sabhāmadhye tadā prāha tamakrūraṃ janārddanaḥ
93 ॥ यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो । तत्प्रयच्छ स्वमानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः
93 // yattadratnaṃ maṇivaraṃ tava hastagataṃ prabho / tatprayaccha svamānārha mayi mānāryakaṃ kṛthāḥ
94 ॥ षष्टिवर्षगते काले यद्रोषो ऽभूत्तदा मम । सुसंरूढो ऽसकृत्प्राप्तस्तदा कालात्ययो महान्
94 // ṣaṣṭivarṣagate kāle yadroṣo 'bhūttadā mama / susaṃrūḍho 'sakṛtprāptastadā kālātyayo mahān
95 ॥ ततः कृष्णस्य वचनात्सर्वसात्त्वतसंसदि । प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः
95 // tataḥ kṛṣṇasya vacanātsarvasāttvatasaṃsadi / pradadau taṃ maṇiṃ babhrurakleśena mahāmatiḥ
96 ॥ ततस्तमार्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्तादरिन्दमः । ददौ हृष्टमनास्तुष्टस्तं मणिं बभ्रवे पुनः
96 // tatastamārjavaprāptaṃ babhrorhastādarindamaḥ / dadau hṛṣṭamanāstuṣṭastaṃ maṇiṃ babhrave punaḥ
97 ॥ स कृष्णहस्तात्संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् । आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमानिव
97 // sa kṛṣṇahastātsaṃprāpya maṇiratnaṃ syamantakam / ābadhya gāndinīputro virarājāṃśumāniva
98 ॥ इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् । वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन
98 // imāṃ mithyābhiśāptiṃ yo viśuddhimapi cottamām / veda mithyābhiśaptiṃ sa na labheta kathañcana
99 ॥ अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् । सत्यवान्सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः
99 // anamitrācchinirjajñe kaniṣṭhādvṛṣṇinandanāt / satyavānsatyasaṃpannaḥ satyakastasya cātmajaḥ
100 ॥ सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतो ऽभवत् । भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्त्तितः
100 // sātyakiryuyudhānaśca tasya bhūtiḥ suto 'bhavat / bhūteryugandharaḥ putra iti bhautyaḥ prakīrttitaḥ
101 ॥ माड्याः सुतस्य जज्ञे तु सुतो वृष्णिर्युधाजितः । जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश्चित्रकश्च यः
101 // māḍyāḥ sutasya jajñe tu suto vṛṣṇiryudhājitaḥ / jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaścitrakaśca yaḥ
102 ॥ श्वफल्कस्तु महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते । नास्ति व्याधिभयं तत्र न चावृष्टिभयं तथा
102 // śvaphalkastu mahārājo dharmātmā yatra vartate / nāsti vyādhibhayaṃ tatra na cāvṛṣṭibhayaṃ tathā
103 ॥ कादाचित्काशिराजस्य विभोस्तु द्विजसत्तमाः । त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत्पाकशासनः
103 // kādācitkāśirājasya vibhostu dvijasattamāḥ / trīṇi varṣāṇi viṣaye nāvarṣatpākaśāsanaḥ
104 ॥ स तत्रवासयामास श्वफल्कं परमार्चितम् । श्वफल्कपरिवासेन प्रावर्षत्पाकशासनः
104 // sa tatravāsayāmāsa śvaphalkaṃ paramārcitam / śvaphalkaparivāsena prāvarṣatpākaśāsanaḥ
105 ॥ श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत । गान्दिनींनाम गां सा हि ददौ विप्राय नित्यशः
105 // śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryāmavindata / gāndinīṃnāma gāṃ sā hi dadau viprāya nityaśaḥ
106 ॥ सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षशातान्किल । निवसंती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्
106 // sā māturudarasthā vai bahūnvarṣaśātānkila / nivasaṃtī na vai jajñe garbhasthāṃ tāṃ pitābravīt
107 ॥ जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि । प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने
107 // jāyasva śīghraṃ bhadraṃ te kimarthaṃ vāpi tiṣṭhasi / provāca cainaṃ garbhasthā sā kanyā gāṃ dine dine
108 ॥ यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः । तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्
108 // yadi dadyāstato garbhādbahiḥ syāṃ hāyanaistribhiḥ / tathetyuvāca tāṃ tasyāḥ pitā kāmamapūrayat
109 ॥ दाता यज्वा च शुरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः । तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः
109 // dātā yajvā ca śuraśca śrutavānatithipriyaḥ / tasyāḥ putraḥ smṛto 'krūraḥ śvāphalko bhūridakṣiṇaḥ
110 ॥ उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः । गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः
110 // upamaṅgustathā maṅgurmṛduraścārimejayaḥ / girirakṣastato yakṣaḥ śatrughno 'thārimardanaḥ
111 ॥ धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः । आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना
111 // dharmavṛddhaḥ sukarmā ca gandhamādastathāparaḥ / āvāhaprativāhau ca vasudevā varāṅganā
112 ॥ अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ । देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ
112 // akrūrādaugrasenyāṃ tu sutau dvau kulanandinau / devavānupadevaśca jajñāte devasaṃnibhau
113 ॥ चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च । अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ
113 // citrakasyābhavanputrāḥ pṛthurvipṛthureva ca / aśvagrīvo 'śvavāhaśca supārśvakagaveṣaṇau
114 ॥ अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा । अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ
114 // ariṣṭanemiraśvāsyaḥ suvārmā varmabhṛttathā / abhūmirbahubhūmiśca śraviṣṭhāśravaṇe striyau
115 ॥ सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् । कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम्
115 // satyakātkāśiduhitā lebhe yā caturaḥ sutān / kukuraṃ bhajamānaṃ ca śuciṃ kaṃbala barhiṣam
116 ॥ कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् । कपोतरोमा तस्याथ विलोमाभवदात्मजः
116 // kukurasya suto vṛṣṇirvṛṣṇestu tanayo 'bhavat / kapotaromā tasyātha vilomābhavadātmajaḥ
117 ॥ तस्यासीत्तुंबुरुसखा विद्वान्पुत्रोंऽधकः किल । ख्यायते यस्य नामान्यच्चन्दनोदकदुन्दुभिः
117 // tasyāsīttuṃburusakhā vidvānputroṃ'dhakaḥ kila / khyāyate yasya nāmānyaccandanodakadundubhiḥ
118 ॥ तस्याभिजित्ततः पुत्र उत्पन्नस्तु पुनर्वसुः । अश्वमेधं तु पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः
118 // tasyābhijittataḥ putra utpannastu punarvasuḥ / aśvamedhaṃ tu putrārthamājahāra narottamaḥ
119 ॥ तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्ससुच्छ्रितः । ततस्तु विद्वान्धर्मज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः
119 // tasya madhye 'tirātrasya sadomadhyātsasucchritaḥ / tatastu vidvāndharmajño dātā yajvā punarvasuḥ
120 ॥ तस्याथ पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल । आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ
120 // tasyātha putramithunaṃ babhūvābhijitaḥ kila / āhukaścāhukī caiva khyātau matimatāṃ varau
121 ॥ इमांश्चोदा हरन्त्यत्र श्लोकान्प्रति तमाहुकम् । सोपासांगानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्
121 // imāṃścodā harantyatra ślokānprati tamāhukam / sopāsāṃgānukarṣāṇāṃ sadhvajānāṃ varūthinām
122 ॥ रथानां मेघघोषाणां महस्राणि दशैव तु । नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः
122 // rathānāṃ meghaghoṣāṇāṃ mahasrāṇi daśaiva tu / nāsatyavādī cāsīttu nāyajño nāsahasradaḥ
123 ॥ नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशो ऽभवत् । आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्
123 // nāśucirnāpyadharmātmā nāvidvānna kṛśo 'bhavat / ārdrakasya dhṛtiḥ putra ityevamanuśuśrum
124 ॥ स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान्हयान् । अशीतिमश्वनियुतान्याहुको ऽप्रतिमो व्रजन्
124 // sa tena parivāreṇa kiśorapratimānhayān / aśītimaśvaniyutānyāhuko 'pratimo vrajan
125 ॥ पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन् । रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः
125 // pūrvasyāṃ diśi nāgānāṃ bhojasya tvatibhāvayan / rūpyakāñcanakakṣāṇāṃ srahasrāṇyekaviṃśatiḥ
126 ॥ तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि । भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्टेत्किङ्कणी किल
126 // tāvantyeva sahasrāṇi uttarasyāṃ tathādiśi / bhūmipālasya bhojasya uttiṣṭetkiṅkaṇī kila
127 ॥ आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ । आहुकात्काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः
127 // āhukaścāpyavantīṣu svasāraṃ tvāhukīṃ dadau / āhukātkāśyaduhiturdvai putrau saṃbabhūvatuḥ
128 ॥ देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ । देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः
128 // devakaścograsenaśca devagarbhasamāvubhau / devakasya sutā vīrā jajñire tridaśopamāḥ
129 ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः । तेषां स्वसारः सप्तासन्वसुदेवाय ता ददौ
129 // devavānupadevaśca sudevo devarakṣitaḥ / teṣāṃ svasāraḥ saptāsanvasudevāya tā dadau
130 ॥ धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता । श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा
130 // dhṛtadevopadevā ca tathānyā devarakṣitā / śrīdevā śāntidevā ca sahadevā tathāparā
131 ॥ सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना । नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः
131 // saptamī devakī tāsāṃ sānujā cārudarśanā / navograsenasya sutāḥ kaṃsasteṣāṃ tu pūrvajaḥ
132 ॥ न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः । सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान्
132 // nyagro daśca sunāmā ca kaṅkaśaṅkusubhūmayaḥ / sutanū rāṣṭrapālaśca yuddhatuṣṭaśca tuṣṭimān
133 ॥ तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा । सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना
133 // teṣāṃ svasāraḥ pañcaiva kaṃsā kaṃsavatī tathā / sutanū rāṣṭrapālī ca kaṅkā caiva varāṅganā
134 ॥ उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः । कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम्
134 // ugraseno mahāpatyo vyākhyātaḥ kukurodbhavaḥ / kukurāṇāmimaṃ vaṃśaṃ dhārayannamitaujasām
135 ॥ आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः । भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः
135 // ātmanovipulaṃ vaṃśaṃ prajāvāṃśca bhavennaraḥ / bhajamānasya putrastu rathimukhyo vidūrathaḥ
136 ॥ राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतो ऽभवत् । तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः
136 // rājādhidevaḥ śūraśca vidūrathasuto 'bhavat / tasya śūrasya tu sutā jajñire balavattarāḥ
137 ॥ वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः । शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्
137 // vātaścaiva nivātaśca śoṇitaḥ śvetavāhanaḥ / śamī ca gadavarmā ca nidāntaḥ khalu śatrujit
138 ॥ शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः । स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह
138 // śamīputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ / svayaṃbhojaḥ svayaṃbhojāddhṛdikaḥ saṃbabhūva ha
139 ॥ हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः । कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः
139 // hṛdikasya sutāstvāsandaśa bhīmaparākramāḥ / kṛtavarmāgrajasteṣāṃ śatadhanvā tu madhyamaḥ
140 ॥ देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः । सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः
140 // devabāhussubāhuśca bhiṣakśvetarathaśca yaḥ / sudāntaścādhidāntaśca kanakaḥ kanakodbhavaḥ
141 ॥ देवबाहोस्सुतो विद्वाञ्जज्ञे कंबलबर्हिषः । असमौजाः सुतस्तस्य सुसमौजाश्च विश्रुतः
141 // devabāhossuto vidvāñjajñe kaṃbalabarhiṣaḥ / asamaujāḥ sutastasya susamaujāśca viśrutaḥ
142 ॥ अजातपुत्राय ततः प्रददावसमौजसे । सुचन्द्रं वसुरूपं च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः
142 // ajātaputrāya tataḥ pradadāvasamaujase / sucandraṃ vasurūpaṃ ca kṛṣṇa ityandhakāḥ smṛtāḥ
143 ॥ अन्धकानामिमं वंशं कीर्त्तयेद्यस्तु नित्यशः । आत्मनो विपुलं वंशं लभते नात्र संशयः
143 // andhakānāmimaṃ vaṃśaṃ kīrttayedyastu nityaśaḥ / ātmano vipulaṃ vaṃśaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
144 ॥ अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देव मीढुषम् । मारिष्यां जज्ञिरे शूराद्भोजायां पुरुषा दश
144 // aśmakyāṃ janayāmāsa śūraṃ vai deva mīḍhuṣam / māriṣyāṃ jajñire śūrādbhojāyāṃ puruṣā daśa
145 ॥ वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः । जज्ञे तस्य प्रसूतस्य दुन्दुभिः प्राणदद्दिवि
145 // vasudevo mahābāhuḥ pūrvamānakadundubhiḥ / jajñe tasya prasūtasya dundubhiḥ prāṇadaddivi
146 ॥ आनकानां च संह्नादः सुमहानभवद्दिवि । पपात पुष्पवर्षं च शरस्य भवने महत्
146 // ānakānāṃ ca saṃhnādaḥ sumahānabhavaddivi / papāta puṣpavarṣaṃ ca śarasya bhavane mahat
147 ॥ मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि । यस्यासीत्पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा
147 // manuṣyaloke kṛtsne 'pi rūpe nāsti samo bhuvi / yasyāsītpuruṣāgryasya kāntiścandramaso yathā
148 ॥ देवभागस्ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः । अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः
148 // devabhāgastato jajñe tato devaśravāḥ punaḥ / anādhṛṣṭivṛkaścaiva nandanaścaiva sṛṃjayaḥ
149 ॥ श्यामः शमीको गण्डूषः स्वसारस्तु वरागनाः । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुत श्रवाः
149 // śyāmaḥ śamīko gaṇḍūṣaḥ svasārastu varāganāḥ / pṛthā ca śrutadevā ca śrutakīrtiḥ śruta śravāḥ
150 ॥ राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः । पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ
150 // rājādhidevī ca tathā pañcaitā vīramātaraḥ / pṛthāṃ duhitaraṃ śūraḥ kuntibhojāya vai dadau
151 ॥ तस्मात्सा तु स्मृता कुन्ती कुन्तिभोजात्मजा पृथा । कुरुवीरः पाण्डुमुख्यस्तस्माद्भार्यामविन्दत
151 // tasmātsā tu smṛtā kuntī kuntibhojātmajā pṛthā / kuruvīraḥ pāṇḍumukhyastasmādbhāryāmavindata
152 ॥ पुथा जज्ञे ततः पुत्रांस्त्रीनग्निसमतेजसः । लोके प्रतिरथान्वीराञ्छक्रतुल्यपराक्रमान्
152 // puthā jajñe tataḥ putrāṃstrīnagnisamatejasaḥ / loke pratirathānvīrāñchakratulyaparākramān
153 ॥ धर्माद्युधिष्टिरं पुत्रं मारुताच्च वृकोदरम् । इन्द्राद्धनञ्जयं चैव पृथा पुत्रानजीचनत्
153 // dharmādyudhiṣṭiraṃ putraṃ mārutācca vṛkodaram / indrāddhanañjayaṃ caiva pṛthā putrānajīcanat
154 ॥ माद्रवत्या तु जनितावश्विनाविति विश्रुतम् । नकुलः सहदेवश्च रुपसत्त्वगुणान्वितौ
154 // mādravatyā tu janitāvaśvināviti viśrutam / nakulaḥ sahadevaśca rupasattvaguṇānvitau
155 ॥ जज्ञे तु श्रुतदेवायां तनयो वृद्धशर्मणः । करूषाधिपतेर्ंवीरो दन्तवक्रो महाबलः
155 // jajñe tu śrutadevāyāṃ tanayo vṛddhaśarmaṇaḥ / karūṣādhipaterṃvīro dantavakro mahābalaḥ
156 ॥ कैकयाच्छ्रुतिकीर्त्यं तु जज्ञे संतर्दनो बली । चेकितानबृहत्क्षत्रौ तथैवान्यौ महाबलौ
156 // kaikayācchrutikīrtyaṃ tu jajñe saṃtardano balī / cekitānabṛhatkṣatrau tathaivānyau mahābalau
157 ॥ विन्दानुविन्दावावन्त्यौ भ्रातरौ सुमहाबलौ । श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह
157 // vindānuvindāvāvantyau bhrātarau sumahābalau / śrutaśravāyāṃ caidyastu śiśupālo babhūva ha
158 ॥ दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः । यः पुरा सदशग्रीवः संबभूवारिमर्दनः
158 // damaghoṣasya rājarṣeḥ putro vikhyātapauruṣaḥ / yaḥ purā sadaśagrīvaḥ saṃbabhūvārimardanaḥ
159 ॥ वैश्रवाणानुजस्तस्य कुंभकर्णो ऽनुजस्तथा पत्न्यस्तु वसुदेवस्य त्रयोदश वराङ्गनाः
159 // vaiśravāṇānujastasya kuṃbhakarṇo 'nujastathā patnyastu vasudevasya trayodaśa varāṅganāḥ
160 ॥ पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा । तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा
160 // pauravī rohiṇī caiva madirā cāparā tathā / tathaiva bhadravaiśākhī sunāmnī pañcamī tathā
161 ॥ सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता । धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा
161 // sahadevā śāntidevā śrīdevā devarakṣitā / dhṛtadevopadevā ca devakī saptamī tathā
162 ॥ सुगन्धा वनराजी च द्वेचान्ये परिचारिके । रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजाभवत्
162 // sugandhā vanarājī ca dvecānye paricārike / rohiṇī pauravī caiva bāhlīkasyānujābhavat
163 ॥ ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः । ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा
163 // jyeṣṭhā patnī mahābhāgadayitā'nakadundubheḥ / jyeṣṭhe lebhe sutaṃ rāmaṃ sāraṇaṃ hi śaṭhaṃ tathā
164 ॥ दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ । चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत
164 // durdamaṃ damanaṃ śubhraṃ piṇḍārakakuśītakau / citrāṃ nāma kumārīṃ ca rohiṇyaṣṭau vyajāyata
165 ॥ पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ । पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा
165 // putrau rāmasya jajñāte vijñātau niśaṭholmukau / pārśvī ca pārśvamardī ca śiśuḥ satyadhṛtistathā
166 ॥ मन्दबाह्यो ऽथ रामणाङ्गिरिको गिरिरेव च । शुल्कगुल्मो ऽतिगुल्मश्च दरिद्रान्तक एव च
166 // mandabāhyo 'tha rāmaṇāṅgiriko girireva ca / śulkagulmo 'tigulmaśca daridrāntaka eva ca
167 ॥ कुमार्यश्चापि पञ्जान्या नामतस्ता निबोधत । अर्चिष्मती सुनन्दा च सुरसा सुवचास्तथा
167 // kumāryaścāpi pañjānyā nāmatastā nibodhata / arciṣmatī sunandā ca surasā suvacāstathā
168 ॥ तथा शतबला चैव सारणस्य सुतास्त्विमाः । भद्राश्वो भद्रगुप्तिश्च भद्रविष्टस्तथैव च
168 // tathā śatabalā caiva sāraṇasya sutāstvimāḥ / bhadrāśvo bhadraguptiśca bhadraviṣṭastathaiva ca
169 ॥ भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च । सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वः शठात्मजाः
169 // bhadrabāhurbhadraratho bhadrakalpastathaiva ca / supārśvakaḥ kīrttimāṃśca rohitāśvaḥ śaṭhātmajāḥ
170 ॥ दुर्मदस्याभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः । नन्दोपनन्दौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथा बलः
170 // durmadasyābhibhūtaśca rohiṇyāḥ kulajāḥ smṛtāḥ / nandopanandau mitraśca kukṣimitrastathā balaḥ
171 ॥ चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः । मदिरायाः सुता एते वसुदेवाद्धिजज्ञिरे
171 // citropacitrau kṛtakastuṣṭiḥ puṣṭirathāparaḥ / madirāyāḥ sutā ete vasudevāddhijajñire
172 ॥ उपबिंबो ऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ । चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः
172 // upabiṃbo 'tha biṃbaśca sattvadantamahaujasau / catvāra ete vikhyātā bhadrāputrā mahābalāḥ
173 ॥ वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम् । देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि
173 // vaiśālyāmadadhācchauriḥ putraṃ kauśikamuttamam / devakyāṃ jajñire saureḥ suṣeṇaḥ kīrttimānapi
174 ॥ उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः । षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्
174 // udarṣirbhadrasenaśca ṛjudāyaśca pañcamaḥ / ṣaṣṭho hi bhadradevaśca kaṃsaḥ sarvāñjaghāna tān
175 ॥ अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह । लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः
175 // atha tasyā mavasthāyā āyuṣmānsaṃbabhūva ha / lokanāthaḥ punarviṣṇuḥ pūrvaṃ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ
176 ॥ अनुजाताभवकृष्णात्सुभद्रा भद्रभाषिणी । कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी
176 // anujātābhavakṛṣṇātsubhadrā bhadrabhāṣiṇī / kṛṣṇā subhadreti punarvyākhyātā vṛṣṇinandinī
177 ॥ सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत । वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु
177 // subhadrāyāṃ rathī pārthādabhimanyurajāyata / vasudevasya bhāryāsu mahābhāgāsu saptasu
178 ॥ ये पुत्रा जज्ञिरे शुरा नामतस्तान्निबोधत । पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः
178 // ye putrā jajñire śurā nāmatastānnibodhata / pūrvādyāḥ sahadevāyāṃ śūrādvai jajñire sutāḥ
179 ॥ शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम् । आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत
179 // śāntidevā janastambaṃ śaurerjajñe kulodvaham / āgāvaho mahātmā ca vṛkadevyā majāyata
180 ॥ श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः । उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता
180 // śrīdevāyāṃ svayaṃ jajñe mandako nāma nāmataḥ / upāsaṃgaṃ vasuṃ cāpi tanayau devarakṣitā
181 ॥ एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् । विजयं रोचनं चैव वर्द्धमानं च देवलम्
181 // evaṃ daśa sutāstasya kaṃsastānapyaghātayat / vijayaṃ rocanaṃ caiva varddhamānaṃ ca devalam
182 ॥ एतान्महात्मनः पुत्रान्सुषाव शिशिरावती । सप्तमी देवकी पुत्रं सुनामानमसूयत
182 // etānmahātmanaḥ putrānsuṣāva śiśirāvatī / saptamī devakī putraṃ sunāmānamasūyata
183 ॥ गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम् । श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने तु विचरन्द्विजाः
183 // gaveṣaṇaṃ mahābhāgaṃ saṃgrāme citrayodhinam / śrāddhadevyāṃ purodyāne vane tu vicarandvijāḥ
184 ॥ वैश्यायामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् । सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ
184 // vaiśyāyāmadadhācchauriḥ putraṃ kauśikamavyayam / sugandhī vanarājī ca śaurerāstāṃ parigrahau
185 ॥ पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ । तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ
185 // puṇḍaśca kapilaścaiva sugandhyāścātmajau tu tau / tayo rājābhavatpuṇḍraḥ kapilastu vanaṃ yayau
186 ॥ अन्यस्यामभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली । जरा नाम निषादो ऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः
186 // anyasyāmabhavadvīro vasudevātmajo balī / jarā nāma niṣādo 'sau prathamaḥ sa dhanurddharaḥ
187 ॥ विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतो ऽभवत् । पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्
187 // vikhyāto devabhāgyasya mahābhāgaḥ suto 'bhavat / paṇḍitānāṃ mataṃ prāhurdevaśravasamudbhavam
188 ॥ अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम् । निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्
188 // aśmakyāṃ labhate putramanādhṛṣṭiryaśāsvinam / nivṛttaśatruṃ śatrughnaṃ śrāddhadevaṃ mahābalam
189 ॥ व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः । एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः
189 // vyajāyata śrāddhadevo naiṣādiryaḥ pāriśrutaḥ / ekalavyo mahābhāgo niṣādaiḥ parivarddhitaḥ
190 ॥ गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टो ऽददात्सुतौ । चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ
190 // gaṇḍūṣāyānapatyāya kṛṣṇastuṣṭo 'dadātsutau / cārudeṣṇaṃ ca sāṃbaṃ ca kṛtāstrau śastalakṣaṇau
191 ॥ रन्तिश्च रन्तिपालश्च द्वौ पुत्रौ नन्दनस्य च । वृकाय वै त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्
191 // rantiśca rantipālaśca dvau putrau nandanasya ca / vṛkāya vai tvaputrāya vasudevaḥ pratāpavān
192 ॥ सौमिं ददौ सुत वीरं शौरिः कौशिकमेव च । सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ
192 // saumiṃ dadau suta vīraṃ śauriḥ kauśikameva ca / sṛṃjayasya dhanuścaiva virajāśca sutāvimau
193 ॥ अनपत्यो ऽभवच्छ्यामः शमीकस्तु वनं ययौ । जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्
193 // anapatyo 'bhavacchyāmaḥ śamīkastu vanaṃ yayau / jugupsamāno bhojatvaṃ rājarṣitvamavāptavān
194 ॥ य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः । श्रावयेद्ब्राह्मणंवापि स महात्सुखमवाप्नुयात्
194 // ya idaṃ janma kṛṣṇasya paṭhate niyatavrataḥ / śrāvayedbrāhmaṇaṃvāpi sa mahātsukhamavāpnuyāt
195 ॥ देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः । विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः
195 // devadevo mahātejāḥ pūrvaṃ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ / vihārārthaṃ manuṣyeṣu jajñe nārāyaṇaḥ prabhuḥ
196 ॥ देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः । चतुर्बाहुस्तु संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः
196 // devakyāṃ vasudevena tapasā puṣkarekṣaṇaḥ / caturbāhustu saṃjajñe divyarūpaśriyānvitaḥ
197 ॥ प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः । अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः
197 // prakāśyo bhagavānyogī kṛṣṇo mānuṣatāṃ gataḥ / avyakto vyaktaliṅgaśca sa eva bhagavānprabhuḥ
198 ॥ नारायणो यतश्चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत् । देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः
198 // nārāyaṇo yataścakre vyayaṃ caivāvyayaṃ hi yat / devo nārāyaṇo bhūtvā harirāsītsanātanaḥ
199 ॥ यो ऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम् । अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः
199 // yo 'buñjāccādipuruṣaṃ purā cakre prajāpatim / aditerapi putratvametya yādavanandanaḥ
200 ॥ देवो विष्णुरिति ख्यातः शक्रादवरजो ऽभवत् । प्रासादयन्यं च विभुं ह्यदित्याः पुत्रकारणे
200 // devo viṣṇuriti khyātaḥ śakrādavarajo 'bhavat / prāsādayanyaṃ ca vibhuṃ hyadityāḥ putrakāraṇe
201 ॥ वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम् । ययातिवंशजस्याथ वसुदेवस्य धीमतः
201 // vadhārthaṃ suraśatrūṇāṃ daityadānavarakṣasām / yayātivaṃśajasyātha vasudevasya dhīmataḥ
202 ॥ कुलं पुण्यं यतो जन्म भेजे नारायमः प्रभुः । सागराः समकंपत चेलुश्च धरणीधराः
202 // kulaṃ puṇyaṃ yato janma bheje nārāyamaḥ prabhuḥ / sāgarāḥ samakaṃpata celuśca dharaṇīdharāḥ
203 ॥ जज्वलुस्त्वग्निहोत्राणि जायमाने जनार्द्दने । शिवाश्च प्रववुर्वाताः प्रशान्तमभवद्रजः
203 // jajvalustvagnihotrāṇi jāyamāne janārddane / śivāśca pravavurvātāḥ praśāntamabhavadrajaḥ
204 ॥ ज्योतींष्यभ्यधिकं रेजुर्जायमाने जनार्द्दने । अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयन्ती नाम शर्वरी
204 // jyotīṃṣyabhyadhikaṃ rejurjāyamāne janārddane / abhijinnāma nakṣatraṃ jayantī nāma śarvarī
205 ॥ मुहूर्त्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्द्दनः । अव्यक्तः शाश्वतः कृष्णो हरिर्नारायणः प्रभुः
205 // muhūrtto vijayo nāma yatra jāto janārddanaḥ / avyaktaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ
206 ॥ जज्ञे तथैव भगवान्मायया मोहयन्प्रजाः । आकाशात्पुष्पवृष्टिं च ववर्ष त्रिदशेश्वरः
206 // jajñe tathaiva bhagavānmāyayā mohayanprajāḥ / ākāśātpuṣpavṛṣṭiṃ ca vavarṣa tridaśeśvaraḥ
207 ॥ गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिस्तुवन्तो मधुसूदनम् । महर्षयः सगन्धर्वा उपतस्थुः सहस्रशः
207 // gīrbhirmaṅgalayuktābhistuvanto madhusūdanam / maharṣayaḥ sagandharvā upatasthuḥ sahasraśaḥ
208 ॥ वसुदेवस्तु तं रात्रौ जातं पुत्रमधोक्षजम् । श्रीवत्सलक्षणं दृष्ट्वा हृदि दिव्यैः स्वलक्षणैः
208 // vasudevastu taṃ rātrau jātaṃ putramadhokṣajam / śrīvatsalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā hṛdi divyaiḥ svalakṣaṇaiḥ
209 ॥ उवाच वसुदेवस्तं रूपं संहर वै प्रभो । भीतो ऽहं कंसतस्तात तस्मादेवं ब्रवीम्यहम्
209 // uvāca vasudevastaṃ rūpaṃ saṃhara vai prabho / bhīto 'haṃ kaṃsatastāta tasmādevaṃ bravīmyaham
210 ॥ मम पुत्रा हतास्तेन ज्येष्ठास्ते ऽद्भुतदर्शनाः । वसुदेववचःश्रुत्वा रूपं संहृतवान्प्रभुः
210 // mama putrā hatāstena jyeṣṭhāste 'dbhutadarśanāḥ / vasudevavacaḥśrutvā rūpaṃ saṃhṛtavānprabhuḥ
211 ॥ अनुज्ञातः पिता त्वेनं नन्दगोपगृहं नयत् । उग्रसेनगृहे ऽतिष्ठद्यशोदायै तदा ददौ
211 // anujñātaḥ pitā tvenaṃ nandagopagṛhaṃ nayat / ugrasenagṛhe 'tiṣṭhadyaśodāyai tadā dadau
212 ॥ तुल्यकालं तु गर्भिण्यौ यशोदा देवकी तथा । यशोदा नन्दगोपस्य पत्नी सा नन्दगोपतेः
212 // tulyakālaṃ tu garbhiṇyau yaśodā devakī tathā / yaśodā nandagopasya patnī sā nandagopateḥ
213 ॥ यामेव रजनीं कृष्णो जज्ञे वृष्णिकुले प्रभुः । तामेव रजनीं कन्या यशोदायां व्यजायत
213 // yāmeva rajanīṃ kṛṣṇo jajñe vṛṣṇikule prabhuḥ / tāmeva rajanīṃ kanyā yaśodāyāṃ vyajāyata
214 ॥ तं जात रक्षमाणस्तु वसुदेवो महायशाः । प्रादात्पुत्रं यशोदायै कन्यां तु जगृहे स्वयम्
214 // taṃ jāta rakṣamāṇastu vasudevo mahāyaśāḥ / prādātputraṃ yaśodāyai kanyāṃ tu jagṛhe svayam
215 ॥ दत्त्वेमं नन्दगोपस्य रक्षेममिति चाब्रवीत् । सुतस्ते सर्वकल्याणो यादवानां भविष्यति
215 // dattvemaṃ nandagopasya rakṣemamiti cābravīt / sutaste sarvakalyāṇo yādavānāṃ bhaviṣyati
216 ॥ अयं स गर्भा देवक्या मम क्लेशान्हरिष्यति । उग्रसेनात्मजायाथ कन्यामानकदुन्दुभिः
216 // ayaṃ sa garbhā devakyā mama kleśānhariṣyati / ugrasenātmajāyātha kanyāmānakadundubhiḥ
217 ॥ निवेदयामास तदा कन्येति शुभलक्षणा । स्वसुस्तु तनयं कंसो जातं नैवावधारयत्
217 // nivedayāmāsa tadā kanyeti śubhalakṣaṇā / svasustu tanayaṃ kaṃso jātaṃ naivāvadhārayat
218 ॥ अथ तामपि दुष्टात्मा ह्युत्ससर्ज मुदान्वितः । तवैषा हि यथा कन्या तथा मम न संशयः । न हन्मीमां महाबाहो व्रजत्वेषा यथारुचि
218 // atha tāmapi duṣṭātmā hyutsasarja mudānvitaḥ / tavaiṣā hi yathā kanyā tathā mama na saṃśayaḥ / na hanmīmāṃ mahābāho vrajatveṣā yathāruci
219 ॥ कन्या सा ववृधे तत्र वृष्मिसद्मनि पूजिता । पुत्रवत्पालयामास देवी देवीं मुदा तदा
219 // kanyā sā vavṛdhe tatra vṛṣmisadmani pūjitā / putravatpālayāmāsa devī devīṃ mudā tadā
220 ॥ तमेवं विधिनोत्पन्नमाहुः कृष्णं प्रजापतिम् । एकादशा तु जज्ञे वै रक्षार्थं केशवस्य ह
220 // tamevaṃ vidhinotpannamāhuḥ kṛṣṇaṃ prajāpatim / ekādaśā tu jajñe vai rakṣārthaṃ keśavasya ha
221 ॥ एतां चैकाग्रमनसः पूजयिष्यन्ति यादवाः । देवदेवो दिव्यवपुः कृष्णः संरक्षितो ऽनया
221 // etāṃ caikāgramanasaḥ pūjayiṣyanti yādavāḥ / devadevo divyavapuḥ kṛṣṇaḥ saṃrakṣito 'nayā
222 ॥ ऋषय ऊचुः किमर्थं वसुदेवस्य भोजः कंसो नराधिपः । जघान पुत्रान्बालान्वै तन्नो व्याख्यातुमर्हसि
222 // ṛṣaya ūcuḥ kimarthaṃ vasudevasya bhojaḥ kaṃso narādhipaḥ / jaghāna putrānbālānvai tanno vyākhyātumarhasi
223 ॥ सूत उवाच शृणुध्वं वै यथा कंसः पुत्रानानकदुन्दुभेः । जाताञ्जातास्तु तान्सर्वान्निष्पिपेष वृथामतिः
223 // sūta uvāca śṛṇudhvaṃ vai yathā kaṃsaḥ putrānānakadundubheḥ / jātāñjātāstu tānsarvānniṣpipeṣa vṛthāmatiḥ
224 ॥ भयाद्यथा महाबाहो जातः कृष्णो विवासितः । यथा च गोषु गोविन्दः संवृद्धः पुरुषोत्तमः
224 // bhayādyathā mahābāho jātaḥ kṛṣṇo vivāsitaḥ / yathā ca goṣu govindaḥ saṃvṛddhaḥ puruṣottamaḥ
225 ॥ उद्वाहे किल देवक्या वसुदेवस्य धीमतः । सारथ्यं कृतवान्कंसो युवराजस्तदाभवत्
225 // udvāhe kila devakyā vasudevasya dhīmataḥ / sārathyaṃ kṛtavānkaṃso yuvarājastadābhavat
226 ॥ ततोंऽतरिक्षे वागासीद्दिव्याभूद्यस्य कस्यचित् । कंसस्य नाममात्रेण पुष्कला लोकसाक्षिणी
226 // tatoṃ'tarikṣe vāgāsīddivyābhūdyasya kasyacit / kaṃsasya nāmamātreṇa puṣkalā lokasākṣiṇī
227 ॥ यामेतं वहसे कंस रथेन प्रियकारणात् । तस्या यश्चाष्टमो गर्भः स ते मृत्युर्भबिष्यति
227 // yāmetaṃ vahase kaṃsa rathena priyakāraṇāt / tasyā yaścāṣṭamo garbhaḥ sa te mṛtyurbhabiṣyati
228 ॥ तां श्रुत्वा व्यथितो वाणीं तदा कंसो वृथामतिः । निष्कृष्य खड्गं तां कन्यां हन्तुकामो ऽभवत्तदा
228 // tāṃ śrutvā vyathito vāṇīṃ tadā kaṃso vṛthāmatiḥ / niṣkṛṣya khaḍgaṃ tāṃ kanyāṃ hantukāmo 'bhavattadā
229 ॥ तमुवाच महाबाहुर्वसुदेवः प्रतापवान् । उग्रसेनात्मजं कसं सौत्दृदात्प्रणयेन वा
229 // tamuvāca mahābāhurvasudevaḥ pratāpavān / ugrasenātmajaṃ kasaṃ sautdṛdātpraṇayena vā
230 ॥ न स्त्रियं क्षत्रियो जातु हन्तुमर्हसि कश्चन । उपायः परिदृष्टो ऽत्र मया यादवनन्दन
230 // na striyaṃ kṣatriyo jātu hantumarhasi kaścana / upāyaḥ paridṛṣṭo 'tra mayā yādavanandana
231 ॥ यो ऽस्याः संजायते गर्भो ह्यष्टमः पृथिवीपते । तमहं ते प्रयच्छामि तत्र कुर्या यथाक्रमम्
231 // yo 'syāḥ saṃjāyate garbho hyaṣṭamaḥ pṛthivīpate / tamahaṃ te prayacchāmi tatra kuryā yathākramam
232 ॥ न त्विदानीं यथेष्टं त्वं वर्त्तेथा भूरिदक्षिण । सर्वानप्यथ वा गर्भान्पृथङ्नेष्यामि ते वशम्
232 // na tvidānīṃ yatheṣṭaṃ tvaṃ varttethā bhūridakṣiṇa / sarvānapyatha vā garbhānpṛthaṅneṣyāmi te vaśam
233 ॥ एवं मिथ्या नरश्रेष्ठ वागेषा न भविष्यति । एवमुक्तो ऽनुनीतः स जग्राह वचनं तदा
233 // evaṃ mithyā naraśreṣṭha vāgeṣā na bhaviṣyati / evamukto 'nunītaḥ sa jagrāha vacanaṃ tadā
234 ॥ वसुदेवश्च तां भार्यामवाप्य मुदितो ऽभवत् । कंसस्तस्यावधीत्पुत्रान्पापकर्मा वृथामतिः
234 // vasudevaśca tāṃ bhāryāmavāpya mudito 'bhavat / kaṃsastasyāvadhītputrānpāpakarmā vṛthāmatiḥ
235 ॥ ऋषय ऊचुः क एष वसुदेवस्तु देवकी च यशस्विनी । नन्दगोपस्तु कस्त्वेष यशोदा य महायशाः
235 // ṛṣaya ūcuḥ ka eṣa vasudevastu devakī ca yaśasvinī / nandagopastu kastveṣa yaśodā ya mahāyaśāḥ
236 ॥ यो विष्णुं जनयामास यं च तातेत्यभाषत । या गर्भं जनयामास या वैनं याभ्यवर्द्धयत्
236 // yo viṣṇuṃ janayāmāsa yaṃ ca tātetyabhāṣata / yā garbhaṃ janayāmāsa yā vainaṃ yābhyavarddhayat
237 ॥ सूत उवाच पुरुषः कश्यपस्त्वासी ददितिस्तत्प्रिया तथा । कश्यपो ब्रह्मणोंऽशश्च पृथिव्या आदितिस्तथा
237 // sūta uvāca puruṣaḥ kaśyapastvāsī daditistatpriyā tathā / kaśyapo brahmaṇoṃ'śaśca pṛthivyā āditistathā
238 ॥ नन्दो द्रोणः समाख्यातो यशोदा च धराभवत् । अथ कामान्महाबाहुर्देवक्याः संप्रवर्द्धयन्
238 // nando droṇaḥ samākhyāto yaśodā ca dharābhavat / atha kāmānmahābāhurdevakyāḥ saṃpravarddhayan
239 ॥ अचरत्स महीं देवः प्रविष्टो मानुषीं तनुम् । मोहयन्सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया
239 // acaratsa mahīṃ devaḥ praviṣṭo mānuṣīṃ tanum / mohayansarvabhūtāni yogātmā yogamāyayā
240 ॥ नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम् । कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम्
240 // naṣṭe dharme tadā jajñe viṣṇurvṛṣṇikule svayam / karttuṃ dharmavyavasthānamasurāṇāṃ praṇāśanam
241 ॥ वैदर्भी रुक्मिणी कन्या सत्या नग्नजितस्तदा । सत्राजितः सत्यभामा जांबवत्यपि रोहिणी
241 // vaidarbhī rukmiṇī kanyā satyā nagnajitastadā / satrājitaḥ satyabhāmā jāṃbavatyapi rohiṇī
242 ॥ शैब्या धन्यानि देवीनां सहस्राणि च षोडश । चतुर्दश तु ये प्रोक्ता गणास्त्वप्सरसां दिवि
242 // śaibyā dhanyāni devīnāṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa / caturdaśa tu ye proktā gaṇāstvapsarasāṃ divi
243 ॥ विचार्य देवैः शक्रेण विशिष्टास्त्विह प्रेषिताः । पत्न्यर्थं वासुदेवस्य उत्पन्ना राजवेश्मसु
243 // vicārya devaiḥ śakreṇa viśiṣṭāstviha preṣitāḥ / patnyarthaṃ vāsudevasya utpannā rājaveśmasu
244 ॥ एताः पत्न्यो महाभागा विष्वक्सेनस्य विश्रुताः । प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च सुदेवः शरभस्तथा
244 // etāḥ patnyo mahābhāgā viṣvaksenasya viśrutāḥ / pradyumnaścārudeṣṇaśca sudevaḥ śarabhastathā
245 ॥ चारुश्च चारुभद्रश्च भद्रचारुस्तथापरः । चारुविद्यश्च रुक्मिण्यां कन्या चारुमती तथा
245 // cāruśca cārubhadraśca bhadracārustathāparaḥ / cāruvidyaśca rukmiṇyāṃ kanyā cārumatī tathā
246 ॥ सानुर्भानुस्तथाक्षश्च रोहितो मन्त्रवित्तथा । जरो ऽधकस्ताम्रचक्रौ सौभरिश्च जरेधरः
246 // sānurbhānustathākṣaśca rohito mantravittathā / jaro 'dhakastāmracakrau saubhariśca jaredharaḥ
247 ॥ चतस्रो जज्ञिरे तेषां स्वसारो गरुडध्वजात् । भानुः सौभरिका चैव ताम्रपर्णी जरन्धरः
247 // catasro jajñire teṣāṃ svasāro garuḍadhvajāt / bhānuḥ saubharikā caiva tāmraparṇī jarandharaḥ
248 ॥ सत्यभामासुता एते जांबवत्याः प्रजाः श्रुणु । भद्रश्च भद्रगुप्तश्च भद्रचित्रस्तथैव च
248 // satyabhāmāsutā ete jāṃbavatyāḥ prajāḥ śruṇu / bhadraśca bhadraguptaśca bhadracitrastathaiva ca
249 ॥ बध्रबाहुश्च विख्यातः कन्या भद्रवती तथा । संबोधनी च विख्याता ज्ञेया जांबवतीसुताः
249 // badhrabāhuśca vikhyātaḥ kanyā bhadravatī tathā / saṃbodhanī ca vikhyātā jñeyā jāṃbavatīsutāḥ
250 ॥ संग्रामजिच्च शतजित्तथैव च सहस्र जित् । एते पुत्राः सुदेव्यां च विष्वक्सेनस्य कीर्त्तिताः
250 // saṃgrāmajicca śatajittathaiva ca sahasra jit / ete putrāḥ sudevyāṃ ca viṣvaksenasya kīrttitāḥ
251 ॥ वृको वृकाश्वो वृकजिद्वृजिनी च वराङ्गना । मित्रबाहुः सुनीथश्च नाग्नजित्या प्रजास्त्विह
251 // vṛko vṛkāśvo vṛkajidvṛjinī ca varāṅganā / mitrabāhuḥ sunīthaśca nāgnajityā prajāstviha
252 ॥ एवमादीनि पुत्राणां सहस्राणि निबोधत । प्रयुतं तु समाख्यातं वासुदेवस्य ये सुताः
252 // evamādīni putrāṇāṃ sahasrāṇi nibodhata / prayutaṃ tu samākhyātaṃ vāsudevasya ye sutāḥ
253 ॥ अयु तानि यथाष्टौ च शूरा रणविशारदाः । जनार्दनस्य वंशो वः कीर्तितो ऽयं यथातथम्
253 // ayu tāni yathāṣṭau ca śūrā raṇaviśāradāḥ / janārdanasya vaṃśo vaḥ kīrtito 'yaṃ yathātatham
254 ॥ बृहती पुरुभार्यासीत्सुमध्या सुगतिस्तथा । कन्या सा बृहदुक्थस्य शैनेयस्य महात्मनः
254 // bṛhatī purubhāryāsītsumadhyā sugatistathā / kanyā sā bṛhadukthasya śaineyasya mahātmanaḥ
255 ॥ तस्याः पुत्रास्तु विख्यातास्त्रयः समितिशोभनाः । आनन्दः कनकः श्वेतः कन्या श्वेता तथैव च
255 // tasyāḥ putrāstu vikhyātāstrayaḥ samitiśobhanāḥ / ānandaḥ kanakaḥ śvetaḥ kanyā śvetā tathaiva ca
256 ॥ अगावहस्य चित्रश्च शूरश्चित्ररथश्च यः । चित्रसेनः स्मृतश्चास्य कन्या चित्रवती तथा
256 // agāvahasya citraśca śūraścitrarathaśca yaḥ / citrasenaḥ smṛtaścāsya kanyā citravatī tathā
257 ॥ तुम्बश्च तुम्बंवर्चाश्च जातौ तुम्बस्य तावुभौ । उपासंगसुतौ द्वौ तु वज्रारः क्षिप्र एव च
257 // tumbaśca tumbaṃvarcāśca jātau tumbasya tāvubhau / upāsaṃgasutau dvau tu vajrāraḥ kṣipra eva ca
258 ॥ भूरीन्द्रसेनो भूरिश्च गवेषणसुतापुभौ । युधिष्टिरस्य कन्यायां सुधनुस्तस्य चात्मजः
258 // bhūrīndraseno bhūriśca gaveṣaṇasutāpubhau / yudhiṣṭirasya kanyāyāṃ sudhanustasya cātmajaḥ
259 ॥ काश्यां तु पञ्च तनयांल्लेभे सांबात्तरस्विनः । सत्यप्रकृतयो देवाः पञ्च वीराः प्रकीर्त्तिताः
259 // kāśyāṃ tu pañca tanayāṃllebhe sāṃbāttarasvinaḥ / satyaprakṛtayo devāḥ pañca vīrāḥ prakīrttitāḥ
260 ॥ तिस्रः कोट्यस्तु पौत्राणां यादवानां महात्मनाम् । सर्वमेव कुलं यच्च वर्त्तन्ते चैव ये कुले
260 // tisraḥ koṭyastu pautrāṇāṃ yādavānāṃ mahātmanām / sarvameva kulaṃ yacca varttante caiva ye kule
261 ॥ विष्णुस्तेषां प्रमाणे च प्रभुत्वे च व्यवस्थितः । निदेशस्थायिभिस्तस्य बध्यन्ते सुरमानुषाः
261 // viṣṇusteṣāṃ pramāṇe ca prabhutve ca vyavasthitaḥ / nideśasthāyibhistasya badhyante suramānuṣāḥ
262 ॥ देवासुराहवहता असुरा ये महाबलाः । इहोत्पन्ना मनुष्येषु बाधन्ते ते तु मानवान्
262 // devāsurāhavahatā asurā ye mahābalāḥ / ihotpannā manuṣyeṣu bādhante te tu mānavān
263 ॥ तेषामुत्सादनार्थाय उत्पन्ना यादवे कुले । समुत्पन्नं कुलशतं यादवानां महात्मनाम्
263 // teṣāmutsādanārthāya utpannā yādave kule / samutpannaṃ kulaśataṃ yādavānāṃ mahātmanām
264 ॥ इति प्रसूतिर्वृष्णीनां समासव्यासयोगतः । कीर्त्तिता कीर्त्तनीया स कीर्त्तिसिद्धिमभीप्सता
264 // iti prasūtirvṛṣṇīnāṃ samāsavyāsayogataḥ / kīrttitā kīrttanīyā sa kīrttisiddhimabhīpsatā