101 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डासुराहङ्कारो नामैकविंशो ऽध्यायः अथ श्रीललितासेनानिस्साणप्रतिनिस्वनः । उच्चचालसुरेन्द्राणां योद्धतो दुन्दुभिध्वनिः
101 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne bhaṇḍāsurāhaṅkāro nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ atha śrīlalitāsenānissāṇapratinisvanaḥ / uccacālasurendrāṇāṃ yoddhato dundubhidhvaniḥ
1 ॥ तेन मर्दितदिक्केन क्षुभ्यद्गर्भपयोधिना । बधिरीकृतलोकेन चकम्पे जगतां त्रयी
1 // tena marditadikkena kṣubhyadgarbhapayodhinā / badhirīkṛtalokena cakampe jagatāṃ trayī
2 ॥ मर्दयन्ककुभां वृन्दं भिन्दन्भूधरकन्दराः । पुप्रोथे गगनाभोगे दैत्य निःसाणनिस्वनः
2 // mardayankakubhāṃ vṛndaṃ bhindanbhūdharakandarāḥ / puprothe gaganābhoge daitya niḥsāṇanisvanaḥ
3 ॥ महानरहरिक्रुद्धहुङ्कारोद्धतिमद्ध्वनिः । विरसं विररासोच्चैर्विबुधद्वेषिझल्लरी
3 // mahānaraharikruddhahuṅkāroddhatimaddhvaniḥ / virasaṃ virarāsoccairvibudhadveṣijhallarī
4 ॥ ततः किलकिलारावमुखरा दैत्यकोटयः । समनह्यन्त संक्रुद्धाः प्रति तां परमेश्वरीम्
4 // tataḥ kilakilārāvamukharā daityakoṭayaḥ / samanahyanta saṃkruddhāḥ prati tāṃ parameśvarīm
5 ॥ कश्चिद्रत्नविचित्रेण वर्मणाच्छन्नविग्रहः । चकाशे जङ्गम इव प्रोत्तुङ्गो रोहणाचलः
5 // kaścidratnavicitreṇa varmaṇācchannavigrahaḥ / cakāśe jaṅgama iva prottuṅgo rohaṇācalaḥ
6 ॥ कालरात्रिमिवोदग्रां शस्त्रकारेण गोपिताम् । अधुनीत भटः कश्चिदतिधौतां कृपाणिकाम्
6 // kālarātrimivodagrāṃ śastrakāreṇa gopitām / adhunīta bhaṭaḥ kaścidatidhautāṃ kṛpāṇikām
7 ॥ उल्ला सयन्कराग्रेण कुन्तपल्लवमेकतः । आरूढतुरगो वीथ्यां चारिभेदं चकार ह
7 // ullā sayankarāgreṇa kuntapallavamekataḥ / ārūḍhaturago vīthyāṃ cāribhedaṃ cakāra ha
8 ॥ केचिदारुरुहुर्योधा मातङ्गांस्तुङ्गवर्ष्मणः । उत्पात वातसंपातप्रेरितानिव पर्वतान्
8 // kecidāruruhuryodhā mātaṅgāṃstuṅgavarṣmaṇaḥ / utpāta vātasaṃpātapreritāniva parvatān
9 ॥ पट्टिशैर्मुद्गरैश्चैव भिदुरैर्भिण्डिपालकैः । द्रुहणैश्च भुशुण्डीभिः कुठारैर्मुसलैरपि
9 // paṭṭiśairmudgaraiścaiva bhidurairbhiṇḍipālakaiḥ / druhaṇaiśca bhuśuṇḍībhiḥ kuṭhārairmusalairapi
10 ॥ गदाभिश्च शतघ्नीभिस्त्रिशिखैर्विशिखैरपि । अर्धचक्रैर्महाचक्रैर्वक्राङ्गैरुरगाननैः
10 // gadābhiśca śataghnībhistriśikhairviśikhairapi / ardhacakrairmahācakrairvakrāṅgairuragānanaiḥ
11 ॥ फणिशीर्षप्रभेदैश्च धनुर्भिः शार्ङ्गधन्विभिः । दण्डैः क्षेपणिकाशस्त्रैर्वज्रबाणैर्दृषद्वरैः
11 // phaṇiśīrṣaprabhedaiśca dhanurbhiḥ śārṅgadhanvibhiḥ / daṇḍaiḥ kṣepaṇikāśastrairvajrabāṇairdṛṣadvaraiḥ
12 ॥ यवमध्यैर्मुष्टिमध्यैर्वललैः खण्डलैरपि । कटारैः कोणमध्यैश्च फणिदन्तैः परःशतैः
12 // yavamadhyairmuṣṭimadhyairvalalaiḥ khaṇḍalairapi / kaṭāraiḥ koṇamadhyaiśca phaṇidantaiḥ paraḥśataiḥ
13 ॥ पाशायुधैः पाशतुण्डैः काकतुण्डैः सहस्रशः । एवमादिभिरत्युग्रैरायुधैर्जीवहारिभिः
13 // pāśāyudhaiḥ pāśatuṇḍaiḥ kākatuṇḍaiḥ sahasraśaḥ / evamādibhiratyugrairāyudhairjīvahāribhiḥ
14 ॥ परिकल्पितहस्ताग्रा वर्मिता दैत्यकोटयः । अश्वारोहा गजारोहा गर्दभारोहिणः परे
14 // parikalpitahastāgrā varmitā daityakoṭayaḥ / aśvārohā gajārohā gardabhārohiṇaḥ pare
15 ॥ उष्ट्रारोहा वृकारोहा शुनकारोहिणः परे । काकादिरोहिणो गृध्रारोहाः कङ्कादिरोहिणः
15 // uṣṭrārohā vṛkārohā śunakārohiṇaḥ pare / kākādirohiṇo gṛdhrārohāḥ kaṅkādirohiṇaḥ
16 ॥ व्याघ्रादिरोहिणश्चान्ये परे सिंहादिरोहिणः । शरभारोहिणश्चान्ये भेरुण्डारोहिणः परे
16 // vyāghrādirohiṇaścānye pare siṃhādirohiṇaḥ / śarabhārohiṇaścānye bheruṇḍārohiṇaḥ pare
17 ॥ सूकरारोहिणो व्यालारूढाः प्रेतादिरोहिणः । एवं नानाविधैर्वाहवाहिनो ललितां प्रति
17 // sūkarārohiṇo vyālārūḍhāḥ pretādirohiṇaḥ / evaṃ nānāvidhairvāhavāhino lalitāṃ prati
18 ॥ प्रचेलुः प्रबलक्रोधसंमूर्च्छितनिजाशयाः । कुटिलं सैन्यभर्त्तारं दुर्मदं नाम दानवम् । दशाक्षौहिणिकायुक्तं प्राहिणोल्ललितां प्रति
18 // praceluḥ prabalakrodhasaṃmūrcchitanijāśayāḥ / kuṭilaṃ sainyabharttāraṃ durmadaṃ nāma dānavam / daśākṣauhiṇikāyuktaṃ prāhiṇollalitāṃ prati
19 ॥ दिधक्षुभिरिवाशेषं विश्वं सह बलोत्कटैः । भटैर्युक्तः स सेनानी ललिताभिमुखे ययौ
19 // didhakṣubhirivāśeṣaṃ viśvaṃ saha balotkaṭaiḥ / bhaṭairyuktaḥ sa senānī lalitābhimukhe yayau
20 ॥ भिन्दन्पटहसंरावैश्चतुर्दश जगन्ति सः । अट्टहासान्वितन्वानो दुर्मदस्तन्मुखो ययौ
20 // bhindanpaṭahasaṃrāvaiścaturdaśa jaganti saḥ / aṭṭahāsānvitanvāno durmadastanmukho yayau
21 ॥ अथ भण्डासुराज्ञप्तः कुटिलाक्षो महाबलः । शून्यकस्य पुरद्वारे प्रचीने समकल्पयत् । रक्षणार्थं दशाक्षौ हिण्युपेतं तालजङ्घकम्
21 // atha bhaṇḍāsurājñaptaḥ kuṭilākṣo mahābalaḥ / śūnyakasya puradvāre pracīne samakalpayat / rakṣaṇārthaṃ daśākṣau hiṇyupetaṃ tālajaṅghakam
22 ॥ अवाचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् । नाम्ना तालभुजं दैत्यं रक्षणार्थमकल्पयत्
22 // avācīne puradvāre daśākṣauhiṇikāyutam / nāmnā tālabhujaṃ daityaṃ rakṣaṇārthamakalpayat
23 ॥ प्रतीचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् । तालग्रीवं नाम दैत्यं रक्षार्थं समकल्पयत्
23 // pratīcīne puradvāre daśākṣauhiṇikāyutam / tālagrīvaṃ nāma daityaṃ rakṣārthaṃ samakalpayat
24 ॥ उत्तरे तु पुरद्वारे तालकेतुं महा बलम् । आदिदेश स रक्षार्थं दशाक्षौहिणिकायुतम्
24 // uttare tu puradvāre tālaketuṃ mahā balam / ādideśa sa rakṣārthaṃ daśākṣauhiṇikāyutam
25 ॥ पुरस्य सालवलये कपिशीर्षकवेश्मसु । मण्डलाकारतो वस्तुन्दशाक्षौहिणिमादिशत्
25 // purasya sālavalaye kapiśīrṣakaveśmasu / maṇḍalākārato vastundaśākṣauhiṇimādiśat
26 ॥ एवं पञ्चाशता कृत्वाक्षौहिण्या पुररक्षणम् । शून्यकस्य पुरस्यैव तद्वृत्तं स्वामिने ऽवदत्
26 // evaṃ pañcāśatā kṛtvākṣauhiṇyā purarakṣaṇam / śūnyakasya purasyaiva tadvṛttaṃ svāmine 'vadat
27 ॥ कुटिलाक्ष उवाच देव त्वदाज्ञया दत्तं सैन्यं नगररक्षणे । दुर्मदः प्रेषितः पूर्वं दुष्टां तां ललितां प्रति
27 // kuṭilākṣa uvāca deva tvadājñayā dattaṃ sainyaṃ nagararakṣaṇe / durmadaḥ preṣitaḥ pūrvaṃ duṣṭāṃ tāṃ lalitāṃ prati
28 ॥ अस्मत्किङ्कर मात्रेण सुनिराशा हि साबला । तथापि राज्ञामाचारः कर्त्तव्यं पुररक्षणम्
28 // asmatkiṅkara mātreṇa sunirāśā hi sābalā / tathāpi rājñāmācāraḥ karttavyaṃ purarakṣaṇam
29 ॥ इत्युक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रं कुबिलाक्षो ऽतिगर्वितः । स्वसैन्यं सज्जयामास सेनापतिभिरन्वितः
29 // ityuktvā bhaṇḍadaityendraṃ kubilākṣo 'tigarvitaḥ / svasainyaṃ sajjayāmāsa senāpatibhiranvitaḥ
30 ॥ दूतस्तु प्रेषितः पूर्वं कुटिलाक्षेण दानवः । स ध्वनन्ध्वजिनीयुक्तो ललितासैन्य मावृणोत्
30 // dūtastu preṣitaḥ pūrvaṃ kuṭilākṣeṇa dānavaḥ / sa dhvanandhvajinīyukto lalitāsainya māvṛṇot
31 ॥ कृत्वा किलकिलारावं भटास्तत्र सहस्रशः । दोधूयमानैरसिभिर्निपेतुः शक्तिसैनिकैः
31 // kṛtvā kilakilārāvaṃ bhaṭāstatra sahasraśaḥ / dodhūyamānairasibhirnipetuḥ śaktisainikaiḥ
32 ॥ ताश्च शक्त्य उद्दण्डाः स्फुरिताट्टहसस्वनाः । देदीप्यमानशस्त्राभाः समयुध्यन्त दानवैः
32 // tāśca śaktya uddaṇḍāḥ sphuritāṭṭahasasvanāḥ / dedīpyamānaśastrābhāḥ samayudhyanta dānavaiḥ
33 ॥ शक्तीनां दानवानां च संशोभितजगत्त्रयः । समवर्तत संग्रामो धूलिग्रामतताम्बरः
33 // śaktīnāṃ dānavānāṃ ca saṃśobhitajagattrayaḥ / samavartata saṃgrāmo dhūligrāmatatāmbaraḥ
34 ॥ रथवंशेषु मूर्च्छन्त्यः करिकण्ठैः प्रपञ्चिताः । अश्वनिःश्वासविक्षिप्ता धूलयः रवं प्रपेदिरे
34 // rathavaṃśeṣu mūrcchantyaḥ karikaṇṭhaiḥ prapañcitāḥ / aśvaniḥśvāsavikṣiptā dhūlayaḥ ravaṃ prapedire
35 ॥ तमापतन्तमालोक्य दशाक्षौहिणिकावृतम् । संपत्सरस्वती क्रोधादभिदुद्राव संगरे
35 // tamāpatantamālokya daśākṣauhiṇikāvṛtam / saṃpatsarasvatī krodhādabhidudrāva saṃgare
36 ॥ सम्पत्करीसमानाभिः शक्तिभिः समधिष्ठिताः । अश्वाश्च दन्तिनो मत्ता व्यमर्दन्दानत्रीं चमुम्
36 // sampatkarīsamānābhiḥ śaktibhiḥ samadhiṣṭhitāḥ / aśvāśca dantino mattā vyamardandānatrīṃ camum
37 ॥ अन्योन्यतुमुले युद्धे जाते किलिकिलारवे । धूलीषु धूयमानासु ताड्यमानासु भेरिषु
37 // anyonyatumule yuddhe jāte kilikilārave / dhūlīṣu dhūyamānāsu tāḍyamānāsu bheriṣu
38 ॥ इतस्ततः प्रववृधे रक्तसिन्धुर्महीयसी । शक्तिभिः पात्यमानानां दानवानां सहस्रशः
38 // itastataḥ pravavṛdhe raktasindhurmahīyasī / śaktibhiḥ pātyamānānāṃ dānavānāṃ sahasraśaḥ
39 ॥ ध्वजानि लुठितान्यासन्विलूनानि शिलीमुखैः । विस्रस्ततत्तच्छिह्नानि समं छत्रकदम्बकैः
39 // dhvajāni luṭhitānyāsanvilūnāni śilīmukhaiḥ / visrastatattacchihnāni samaṃ chatrakadambakaiḥ
40 ॥ रक्तारुणायां युद्धोर्व्यां पतितैश्छत्रमण्डलैः । आलंबि तुलना संध्यारक्ताभ्रहिमरोचिषा
40 // raktāruṇāyāṃ yuddhorvyāṃ patitaiśchatramaṇḍalaiḥ / ālaṃbi tulanā saṃdhyāraktābhrahimarociṣā
41 ॥ ज्वालाकपालः कल्पाग्निरिव चारुपयोनिधौ । दैत्यसैन्यानि निवहाः शक्तीनां पर्यवारयन्
41 // jvālākapālaḥ kalpāgniriva cārupayonidhau / daityasainyāni nivahāḥ śaktīnāṃ paryavārayan
42 ॥ शक्तिच्छन्दोज्ज्वलच्छस्त्रधारानिष्कृत्तकन्धराः । दानवानां रणतले निपेतुर्मुण्डराशयः
42 // śakticchandojjvalacchastradhārāniṣkṛttakandharāḥ / dānavānāṃ raṇatale nipeturmuṇḍarāśayaḥ
43 ॥ दष्टौष्ठैर्भ्रुकुटीक्रूरैः क्रोधसंरक्तलोचनैः । मुण्डैरखण्डमभवत्संग्रामधरणीतलम्
43 // daṣṭauṣṭhairbhrukuṭīkrūraiḥ krodhasaṃraktalocanaiḥ / muṇḍairakhaṇḍamabhavatsaṃgrāmadharaṇītalam
44 ॥ एवं प्रवृत्ते समये जगच्चक्रभयङ्करे । शक्तयो भृशसंक्रुद्धा दैत्यसेनाममर्दयन्
44 // evaṃ pravṛtte samaye jagaccakrabhayaṅkare / śaktayo bhṛśasaṃkruddhā daityasenāmamardayan
45 ॥ इतस्ततः शक्तिशस्त्रैस्ताडिता मूर्च्छिता इति । विनेशुर्दानवास्तत्र संपद्देवीबलाहताः
45 // itastataḥ śaktiśastraistāḍitā mūrcchitā iti / vineśurdānavāstatra saṃpaddevībalāhatāḥ
46 ॥ अथ भग्नं समाश्वास्य निजं बलमरिन्दमः । उष्ट्रमारुह्य सहसा दुर्मदो ऽभ्यद्रवच्चमुम्
46 // atha bhagnaṃ samāśvāsya nijaṃ balamarindamaḥ / uṣṭramāruhya sahasā durmado 'bhyadravaccamum
47 ॥ दीर्घग्रीवः समुन्नद्धः पृष्ठे निष्ठुरतोदनः । अधिष्ठितो दुर्मदेन वाहनोष्ट्रश्चचाल ह
47 // dīrghagrīvaḥ samunnaddhaḥ pṛṣṭhe niṣṭhuratodanaḥ / adhiṣṭhito durmadena vāhanoṣṭraścacāla ha
48 ॥ तमुष्ट्रवाहनं दुष्टमन्वीयुः क्रुद्धचेतसः । दानावनश्वसत्सर्वान्भीताञ्छक्तियुयुत्सया
48 // tamuṣṭravāhanaṃ duṣṭamanvīyuḥ kruddhacetasaḥ / dānāvanaśvasatsarvānbhītāñchaktiyuyutsayā
49 ॥ अवाकिरद्दिशो भल्लैरुल्लसत्फलशालिभिः । संपत्करीचमूचक्रं वनं वार्भिरिवांबुदः
49 // avākiraddiśo bhallairullasatphalaśālibhiḥ / saṃpatkarīcamūcakraṃ vanaṃ vārbhirivāṃbudaḥ
50 ॥ तेन दुःसहसत्त्वेन ताडिता बहुभिः शरैः । स्तंभितेवाभवत्सेना संपत्कर्याः क्षणं रणे
50 // tena duḥsahasattvena tāḍitā bahubhiḥ śaraiḥ / staṃbhitevābhavatsenā saṃpatkaryāḥ kṣaṇaṃ raṇe
51 ॥ अथ क्रोधारुणं चक्षुर्दधाना संपदंबिका । रणकोलाहलगजमारूढायुध्यतामुना
51 // atha krodhāruṇaṃ cakṣurdadhānā saṃpadaṃbikā / raṇakolāhalagajamārūḍhāyudhyatāmunā
52 ॥ आलोलकङ्कणक्वाणरमणीयतरः करः । तस्याश्चाकृष्य कोदण्डमौर्वीमाकर्णमाहवे
52 // ālolakaṅkaṇakvāṇaramaṇīyataraḥ karaḥ / tasyāścākṛṣya kodaṇḍamaurvīmākarṇamāhave
53 ॥ लघुहस्ततयापश्यन्नाकृष्टन्न च मोक्षणम् । ददृशे घनुषश्चक्रं केवलं शरधारणे
53 // laghuhastatayāpaśyannākṛṣṭanna ca mokṣaṇam / dadṛśe ghanuṣaścakraṃ kevalaṃ śaradhāraṇe
54 ॥ आश्वर्काबरसंपर्कस्फुटप्रतिफलत्फलाः । शराः सम्पत्करीचापच्युताः समदहन्नरीन्
54 // āśvarkābarasaṃparkasphuṭapratiphalatphalāḥ / śarāḥ sampatkarīcāpacyutāḥ samadahannarīn
55 ॥ दुर्मदस्याथ तस्याश्च समभूद्युद्धमुद्धतम् । अभूदन्योन्यसंघट्टाद्विस्फुलिङ्गशिलीमुखैः
55 // durmadasyātha tasyāśca samabhūdyuddhamuddhatam / abhūdanyonyasaṃghaṭṭādvisphuliṅgaśilīmukhaiḥ
56 ॥ प्रथमं प्रसृतैर्बाणैः सम्पद्देवीसुरद्विषोः । अन्धकारः समभवत्तिरस्कुर्वन्नहस्करम्
56 // prathamaṃ prasṛtairbāṇaiḥ sampaddevīsuradviṣoḥ / andhakāraḥ samabhavattiraskurvannahaskaram
57 ॥ तदन्तरे च बाणानामतिसंघट्टयोनयः । विष्फुलिङ्गा विदधिरे दधिरे भ्रमचातुरीम्
57 // tadantare ca bāṇānāmatisaṃghaṭṭayonayaḥ / viṣphuliṅgā vidadhire dadhire bhramacāturīm
58 ॥ तयाधिरूढः संश्रोण्यारणकोलाहलः करी । पराक्रमं बहुविधं दर्शयामास संगरे
58 // tayādhirūḍhaḥ saṃśroṇyāraṇakolāhalaḥ karī / parākramaṃ bahuvidhaṃ darśayāmāsa saṃgare
59 ॥ करेण कतिचिद्दैत्यान्पादघातेन कांश्चन । उदग्रदन्तमुसलघातैरन्यांश्च दानवान्
59 // kareṇa katiciddaityānpādaghātena kāṃścana / udagradantamusalaghātairanyāṃśca dānavān
60 ॥ वालकाण्डहतैरन्यान्फेत्कारैरपरान्रिपून् । गात्रव्यामर्द्दनैरन्यान्नखघातैस्तथापरान्
60 // vālakāṇḍahatairanyānphetkārairaparānripūn / gātravyāmarddanairanyānnakhaghātaistathāparān
61 ॥ पृथुमानाभिघातेन कांश्चिद्दैत्यन्व्यमर्दयत् । चतुरं चरितं चक्रे संपद्देवीमतङ्गजः
61 // pṛthumānābhighātena kāṃściddaityanvyamardayat / caturaṃ caritaṃ cakre saṃpaddevīmataṅgajaḥ
62 ॥ सुदुर्मदः क्रुधा रक्तो दृढेनैकेन पत्रिणा । संपत्करीमुकुटगं मणिमेकमपाहरत्
62 // sudurmadaḥ krudhā rakto dṛḍhenaikena patriṇā / saṃpatkarīmukuṭagaṃ maṇimekamapāharat
63 ॥ अथ क्रोधारुणदृशा तया मुक्तैः शिलीमुखैः । विक्षतो वक्षसि क्षिप्रं दुर्मदो जीवितं जहौ
63 // atha krodhāruṇadṛśā tayā muktaiḥ śilīmukhaiḥ / vikṣato vakṣasi kṣipraṃ durmado jīvitaṃ jahau
64 ॥ ततः किलकिला रावं कृत्वा शक्तिचमूवरैः । तत्सैनिकवरास्त्वन्ये निहता दानवोत्तमाः
64 // tataḥ kilakilā rāvaṃ kṛtvā śakticamūvaraiḥ / tatsainikavarāstvanye nihatā dānavottamāḥ
65 ॥ हतावशिष्टा दैत्यास्तु शक्तिबाणैः खिलीकृताः । पलायिता रणक्षोण्याः शून्यकं पुरमाश्रयन्
65 // hatāvaśiṣṭā daityāstu śaktibāṇaiḥ khilīkṛtāḥ / palāyitā raṇakṣoṇyāḥ śūnyakaṃ puramāśrayan
66 ॥ तद्वृत्तान्तमथाकर्ण्य संक्रुद्धो दानवेश्वरः
66 // tadvṛttāntamathākarṇya saṃkruddho dānaveśvaraḥ
67 ॥ प्रचण्डेन प्रभावेण दीप्यमान इवात्मनि । स पस्पर्श नियुद्धाय खड्गमुग्रविलोचनः । कुटिलाक्षं निकटगं बभाषे पृतनापतिम्
67 // pracaṇḍena prabhāveṇa dīpyamāna ivātmani / sa pasparśa niyuddhāya khaḍgamugravilocanaḥ / kuṭilākṣaṃ nikaṭagaṃ babhāṣe pṛtanāpatim
68 ॥ कथं सा दुष्टवनिता दुर्मदं बलशालिनम् । निपातितवती युद्धे कष्ट एव विधेः क्रमः
68 // kathaṃ sā duṣṭavanitā durmadaṃ balaśālinam / nipātitavatī yuddhe kaṣṭa eva vidheḥ kramaḥ
69 ॥ न सुरेषु न यक्षेषु नोरगेन्द्रेषु यद्बलम् । अभूत्प्रतिहतं सो ऽपि दुर्मदो ऽबलया हतः
69 // na sureṣu na yakṣeṣu noragendreṣu yadbalam / abhūtpratihataṃ so 'pi durmado 'balayā hataḥ
70 ॥ तां दुष्टवनितां जेतुमाक्रष्टुं च कचं हठात् । सेनापतिं कुरण्डाख्यं प्रेषयाहवदुर्मदम्
70 // tāṃ duṣṭavanitāṃ jetumākraṣṭuṃ ca kacaṃ haṭhāt / senāpatiṃ kuraṇḍākhyaṃ preṣayāhavadurmadam
71 ॥ एति संप्रोषितस्तेन कुटिलाक्षो महापलम् । कुरण्डं चण्डदोर्द्दण्डमाजुहाव प्रभोः पुरः
71 // eti saṃproṣitastena kuṭilākṣo mahāpalam / kuraṇḍaṃ caṇḍadorddaṇḍamājuhāva prabhoḥ puraḥ
72 ॥ स कुरण्डः समागत्य प्रणाम स्वामिने ऽदिशत् । उवाच कुटिलाक्षस्तं गच्छ सज्जय सैनिकान्
72 // sa kuraṇḍaḥ samāgatya praṇāma svāmine 'diśat / uvāca kuṭilākṣastaṃ gaccha sajjaya sainikān
73 ॥ मायायां चतुरो ऽसि त्वं चित्रयुद्धविशारद । कूटयुद्धे च निपुणस्तां स्त्रियं परिमर्दय
73 // māyāyāṃ caturo 'si tvaṃ citrayuddhaviśārada / kūṭayuddhe ca nipuṇastāṃ striyaṃ parimardaya
74 ॥ इति स्वामिपुरस्तेन कुटिलाक्षेण देशितः । निर्जगाम पुरात्तूर्णं कुरण्डश्चण्डविक्रमः
74 // iti svāmipurastena kuṭilākṣeṇa deśitaḥ / nirjagāma purāttūrṇaṃ kuraṇḍaścaṇḍavikramaḥ
75 ॥ विंशत्यक्षौहिणीभिश्च समन्तात्परिवारितः । मर्दयन्स महीगोलं हस्तिवाजिपदातिभिः । दुर्मदस्याग्रजश्चण्डः कुरण्डः समरं ययौ
75 // viṃśatyakṣauhiṇībhiśca samantātparivāritaḥ / mardayansa mahīgolaṃ hastivājipadātibhiḥ / durmadasyāgrajaścaṇḍaḥ kuraṇḍaḥ samaraṃ yayau
76 ॥ दूलीभिस्तुमुलीकुर्वन्दिगन्तं धीरमानसः । शोकरोषग्रहग्रस्तो जवनाश्वगतो ययौ
76 // dūlībhistumulīkurvandigantaṃ dhīramānasaḥ / śokaroṣagrahagrasto javanāśvagato yayau
77 ॥ शार्ङ्गं धनुः समादाय घोरटङ्कारमुत्स्वनम् । ववर्ष शरधारभिः संपत्कर्या महाचमूम्
77 // śārṅgaṃ dhanuḥ samādāya ghoraṭaṅkāramutsvanam / vavarṣa śaradhārabhiḥ saṃpatkaryā mahācamūm
78 ॥ पापे मदनुजं हत्वा दुर्मदं युद्धदुर्मदम् । वृथा वहसि विक्रान्तिलवलेशं महामदम्
78 // pāpe madanujaṃ hatvā durmadaṃ yuddhadurmadam / vṛthā vahasi vikrāntilavaleśaṃ mahāmadam
79 ॥ इदानीं चैव भवतीमेतैर्नाराचमण्डलैः । अन्तकस्य पुरीमत्र प्रापयिष्यामि पश्य माम्
79 // idānīṃ caiva bhavatīmetairnārācamaṇḍalaiḥ / antakasya purīmatra prāpayiṣyāmi paśya mām
80 ॥ अतिहृद्यमतिस्वादु त्वद्वपुर्बिलनिर्गतम् । अपूर्वमङ्गनारक्तं पिबन्तु रणपूतनाः
80 // atihṛdyamatisvādu tvadvapurbilanirgatam / apūrvamaṅganāraktaṃ pibantu raṇapūtanāḥ
81 ॥ ममानुजवधोत्थस्य प्रत्यवायस्य तत्फलम् । अधुना भोक्ष्यसे दुष्टे पश्य मे भुजयोर्बलम्
81 // mamānujavadhotthasya pratyavāyasya tatphalam / adhunā bhokṣyase duṣṭe paśya me bhujayorbalam
82 ॥ इति संतर्जयन्संपत्करीं करिवरस्थिताम् । सैन्यं प्रोत्साहयामास शक्तिसेनाविमर्दने
82 // iti saṃtarjayansaṃpatkarīṃ karivarasthitām / sainyaṃ protsāhayāmāsa śaktisenāvimardane
83 ॥ अथ तां पृतनां चण्डी कुरण्डस्य महौजसः । विमर्दयितुमुद्युक्ता स्वसैन्यं प्रोदसीसहत्
83 // atha tāṃ pṛtanāṃ caṇḍī kuraṇḍasya mahaujasaḥ / vimardayitumudyuktā svasainyaṃ prodasīsahat
84 ॥ अपुर्वाहवसंजातकौतुकाथ जगाद ताम् । अश्वरूढा समागत्य सस्नेहार्द्रमिदं वचः
84 // apurvāhavasaṃjātakautukātha jagāda tām / aśvarūḍhā samāgatya sasnehārdramidaṃ vacaḥ
85 ॥ सखि संपत्करि प्रीत्या मम वाणी निशम्यतम् । अस्य युद्धमिदं देहि मम कर्तुं गुणोत्तरम्
85 // sakhi saṃpatkari prītyā mama vāṇī niśamyatam / asya yuddhamidaṃ dehi mama kartuṃ guṇottaram
86 ॥ क्षणं सहस्व समरे मयैवैष नियोत्स्यते । याचितासि सखित्वेन नात्र संशयमाचर
86 // kṣaṇaṃ sahasva samare mayaivaiṣa niyotsyate / yācitāsi sakhitvena nātra saṃśayamācara
87 ॥ इति तस्या वचः श्रुत्वा संपद्देव्या शुचिस्मिता । निवर्तयामास चमूङ्कुरुण्डाभिमुखोत्थिताम्
87 // iti tasyā vacaḥ śrutvā saṃpaddevyā śucismitā / nivartayāmāsa camūṅkuruṇḍābhimukhotthitām
88 ॥ अथ बालार्कवर्णाभिः शक्तिभिः समधिष्ठिताः । तरङ्गा इव सैन्याब्धेस्तुरङ्गा वातरंहसः
88 // atha bālārkavarṇābhiḥ śaktibhiḥ samadhiṣṭhitāḥ / taraṅgā iva sainyābdhesturaṅgā vātaraṃhasaḥ
89 ॥ खरैः खुरपुटैः क्षोणीमुल्लिखन्तो मुहुर्मुहुः । पेतुरेकप्रवाहेण कुरण्डस्य चमूमुखे
89 // kharaiḥ khurapuṭaiḥ kṣoṇīmullikhanto muhurmuhuḥ / peturekapravāheṇa kuraṇḍasya camūmukhe
90 ॥ वल्गाविभागकृत्येषु संवर्तनविवर्तने । घतिभेदेषु चारेषु पञ्चधा खुरपातने
90 // valgāvibhāgakṛtyeṣu saṃvartanavivartane / ghatibhedeṣu cāreṣu pañcadhā khurapātane
91 ॥ प्रोत्साहने च संज्ञाभिः करपादाग्रयोनिभिः । चतुराभिस्तुरङ्गस्य हृदयज्ञाभिराहवे
91 // protsāhane ca saṃjñābhiḥ karapādāgrayonibhiḥ / caturābhisturaṅgasya hṛdayajñābhirāhave
92 ॥ अश्वारूढांबिकासैन्यशक्तिभिः सह दानवाः । प्रोत्साहिताः कुरण्डेन समयुध्यन्त दुर्मदाः
92 // aśvārūḍhāṃbikāsainyaśaktibhiḥ saha dānavāḥ / protsāhitāḥ kuraṇḍena samayudhyanta durmadāḥ
93 ॥ एवं प्रवृत्ते समरे शक्तीनां च सुरद्विषाम् । अपराजितनामानं हयमारुह्य वेगिनम् । अभ्यद्रवद्दुराचारमश्वारूढाः कुरण्डकम्
93 // evaṃ pravṛtte samare śaktīnāṃ ca suradviṣām / aparājitanāmānaṃ hayamāruhya veginam / abhyadravaddurācāramaśvārūḍhāḥ kuraṇḍakam
94 ॥ प्रचलद्वेणिसुभगा शरच्चन्द्रकलोज्ज्वला । संध्यानुरक्तशीतांशुमण्डलीसुंदरानना
94 // pracaladveṇisubhagā śaraccandrakalojjvalā / saṃdhyānuraktaśītāṃśumaṇḍalīsuṃdarānanā
95 ॥ स्मयमानेव समरे गृहीतमणिकार्मुका । अवाकिरच्छरासारैः कुरण्डं तुरगानना
95 // smayamāneva samare gṛhītamaṇikārmukā / avākiraccharāsāraiḥ kuraṇḍaṃ turagānanā
96 ॥ तुरगारूढयोत्क्षिप्ताः समाक्रामन्दिगन्तरान् । दिशो दश व्यानशिरे रुक्मपुङ्खाः शिलीमुखाः
96 // turagārūḍhayotkṣiptāḥ samākrāmandigantarān / diśo daśa vyānaśire rukmapuṅkhāḥ śilīmukhāḥ
97 ॥ दुर्मदस्याग्रजः क्रुद्धः कुरण्डश्चण्डविक्रमः । विशिखैः शार्ङ्गनिष्ठ्यूतैरश्वारूढा मवाकिरत्
97 // durmadasyāgrajaḥ kruddhaḥ kuraṇḍaścaṇḍavikramaḥ / viśikhaiḥ śārṅganiṣṭhyūtairaśvārūḍhā mavākirat
98 ॥ चण्डैः खुरपुटैः सैन्यं खण्डयन्नतिवेगतः । अश्वारूढातुरङ्गो ऽपि मर्दयामास दानवान्
98 // caṇḍaiḥ khurapuṭaiḥ sainyaṃ khaṇḍayannativegataḥ / aśvārūḍhāturaṅgo 'pi mardayāmāsa dānavān
99 ॥ तस्या हेषारवाद्दूरमुत्पातांबुधिनिःस्वनः । अमूर्च्छयन्ननेकानि तस्यानीतानि वैरिणः
99 // tasyā heṣāravāddūramutpātāṃbudhiniḥsvanaḥ / amūrcchayannanekāni tasyānītāni vairiṇaḥ
100 ॥ इतस्ततः प्रचलितैर्दैत्यचक्रे हयासना । निजं पाशायुधं दिव्यं मुमोच ज्वलिताकृति
100 // itastataḥ pracalitairdaityacakre hayāsanā / nijaṃ pāśāyudhaṃ divyaṃ mumoca jvalitākṛti
101 ॥ तस्मात्पाशात्कोटिशो ऽन्ये पाशा भुजगभीषणाः । समस्तमपि तत्सैन्यं बद्ध्वाबद्ध्वा व्यमूर्छयन्
101 // tasmātpāśātkoṭiśo 'nye pāśā bhujagabhīṣaṇāḥ / samastamapi tatsainyaṃ baddhvābaddhvā vyamūrchayan
102 ॥ थ सैनिकबन्धेन क्रुद्धः स च कुरण्डकः । सरेणैकेन चिच्छेद तस्या मणिधनुर्गुणम्
102 // tha sainikabandhena kruddhaḥ sa ca kuraṇḍakaḥ / sareṇaikena ciccheda tasyā maṇidhanurguṇam
103 ॥ छिन्नमौर्वि धनुस्त्यक्त्वा भृशङ्क्रुद्धा हयासना । अङ्कुशं पातयामास तस्य वक्षसि दुर्मतेः
103 // chinnamaurvi dhanustyaktvā bhṛśaṅkruddhā hayāsanā / aṅkuśaṃ pātayāmāsa tasya vakṣasi durmateḥ
104 ॥ तेनाङ्कुशेन ज्वलता पीतजीवितशोणितः । कुरण्डो न्यपतद्भूमौ वज्ररुग्ण इव द्रुमः
104 // tenāṅkuśena jvalatā pītajīvitaśoṇitaḥ / kuraṇḍo nyapatadbhūmau vajrarugṇa iva drumaḥ
105 ॥ तदङ्कुशविनिष्ठ्यूताः पुतनाः काश्चिदुद्भटाः । तत्सैन्यं पाशनिष्यन्दं भक्षयित्वा क्षयं गताः
105 // tadaṅkuśaviniṣṭhyūtāḥ putanāḥ kāścidudbhaṭāḥ / tatsainyaṃ pāśaniṣyandaṃ bhakṣayitvā kṣayaṃ gatāḥ
106 ॥ इत्थं कुरुण्डे निहते विंशत्यक्षौहिणीपतौ । हतावशिष्टास्ते दैत्याः प्रपलायन्त वै द्रुतम्
106 // itthaṃ kuruṇḍe nihate viṃśatyakṣauhiṇīpatau / hatāvaśiṣṭāste daityāḥ prapalāyanta vai drutam
107 ॥ कुरण्डं सानुजं युद्धे शक्तिसैन्यैर्निपातितम् । श्रुत्वा शून्यकनाथो ऽपि निशश्वास भुजङ्गवत्
107 // kuraṇḍaṃ sānujaṃ yuddhe śaktisainyairnipātitam / śrutvā śūnyakanātho 'pi niśaśvāsa bhujaṅgavat