9 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपूजानिरूपणं नामैकोनत्रिशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 230 सूत उवाच । आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा
9 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupūjānirūpaṇaṃ nāmaikonatriśaduttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 230 sūta uvāca / ālokya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ / idamekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā
1 ॥ किं तस्य दानैः किन्तीर्थैः किं तपोभिः किमध्वरैः । यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणमनन्यधीः
1 // kiṃ tasya dānaiḥ kintīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ / yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇamananyadhīḥ
2 ॥ षष्टिस्तीर्थसहस्राणि षष्टिस्तीर्थशतानि च । नारायणप्रणामस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
2 // ṣaṣṭistīrthasahasrāṇi ṣaṣṭistīrthaśatāni ca / nārāyaṇapraṇāmasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
3 ॥ प्रयश्चित्तान्यशेषाणि तपः कर्माणि यानि वै । विद्धि तेषामशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम्
3 // prayaścittānyaśeṣāṇi tapaḥ karmāṇi yāni vai / viddhi teṣāmaśeṣāṇāṃ kṛṣṇānusmaraṇaṃ param
4 ॥ कृतपापे ऽनुरक्तिश्च यस्य पुंसः प्रजायते । प्रायश्चित्तन्तु तस्यैकं हरेः संस्मरणं परम्
4 // kṛtapāpe 'nuraktiśca yasya puṃsaḥ prajāyate / prāyaścittantu tasyaikaṃ hareḥ saṃsmaraṇaṃ param
5 ॥ मुहूर्तमपि यो ध्यायेन्नारायणमतन्द्रितः । सो ऽपि स्वर्गतिमाप्नोति किं पुनस्तत्परायणः
5 // muhūrtamapi yo dhyāyennārāyaṇamatandritaḥ / so 'pi svargatimāpnoti kiṃ punastatparāyaṇaḥ
6 ॥ जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तेषु योगस्थस्य च योगिनः । या काचिन्मनसो वृत्तिः सा भवत्यच्युताश्रयात्
6 // jāgratsvapnasuṣupteṣu yogasthasya ca yoginaḥ / yā kācinmanaso vṛttiḥ sā bhavatyacyutāśrayāt
7 ॥ उत्तिष्ठन्निपतन्विष्णुं प्रलपन्विविशंस्तथा । भुञ्जञ्जाग्रच्च गोविन्दं माधवं यश्च संस्मरेत्
7 // uttiṣṭhannipatanviṣṇuṃ pralapanviviśaṃstathā / bhuñjañjāgracca govindaṃ mādhavaṃ yaśca saṃsmaret
8 ॥ स्वेस्वे कर्मण्यभिरतः कुर्याच्चित्तं जनार्दने । एषा शास्त्रानुसारोक्तिः किमन्यैर्बहुभाषितैः
8 // svesve karmaṇyabhirataḥ kuryāccittaṃ janārdane / eṣā śāstrānusāroktiḥ kimanyairbahubhāṣitaiḥ
9 ॥ ध्यानमेव परो धर्मो ध्यानमेव परं तपः । ध्यानमेव परं शौचं तस्माद्ध्यानपरो भवेत्
9 // dhyānameva paro dharmo dhyānameva paraṃ tapaḥ / dhyānameva paraṃ śaucaṃ tasmāddhyānaparo bhavet
10 ॥ नास्ति विष्णोः परं ध्थेयं तपो नानशनात्परम् । तस्मात्प्रधानमत्रोक्तं वासुदेवस्य चिन्तनम्
10 // nāsti viṣṇoḥ paraṃ dhtheyaṃ tapo nānaśanātparam / tasmātpradhānamatroktaṃ vāsudevasya cintanam
11 ॥ यद्दुर्लभं परं प्राप्यं मनसो यन्न गोचरम् । तदप्यप्रार्थितं ध्यातो ददाति मधुसूदनः
11 // yaddurlabhaṃ paraṃ prāpyaṃ manaso yanna gocaram / tadapyaprārthitaṃ dhyāto dadāti madhusūdanaḥ
12 ॥ प्रमादात्कुर्वतां कर्म प्रच्यवेताध्वरेषु यत् । स्मरणादेव तद्विष्णोः संपूर्णं स्यादिति श्रुतिः
12 // pramādātkurvatāṃ karma pracyavetādhvareṣu yat / smaraṇādeva tadviṣṇoḥ saṃpūrṇaṃ syāditi śrutiḥ
13 ॥ ध्यानेन सदृशो नास्ति शोधनं पापकर्मणाम् । आगामिदेहहेतूनां दाहको योगपावकः
13 // dhyānena sadṛśo nāsti śodhanaṃ pāpakarmaṇām / āgāmidehahetūnāṃ dāhako yogapāvakaḥ
14 ॥ विनिष्पन्नसमाधिस्तु मुक्तिमत्रैव जन्मनि । प्राप्नोति योगी योगाग्निदग्धकर्मा च यो ऽचिरात्
14 // viniṣpannasamādhistu muktimatraiva janmani / prāpnoti yogī yogāgnidagdhakarmā ca yo 'cirāt
15 ॥ यथाग्निरुद्यतशिखः कक्षं दहति वानिलः । तथा चित्तस्थिते विष्णौ योगिना सर्वकिल्बिषम्
15 // yathāgnirudyataśikhaḥ kakṣaṃ dahati vānilaḥ / tathā cittasthite viṣṇau yoginā sarvakilbiṣam
16 ॥ यथाग्नियोगात्कनकममलं संप्रजायते । संप्लुष्टो वासुदेवेन मनुष्याणां सदा मलः
16 // yathāgniyogātkanakamamalaṃ saṃprajāyate / saṃpluṣṭo vāsudevena manuṣyāṇāṃ sadā malaḥ
17 ॥ गङ्गास्नानसहस्रेषु पुष्करस्नानकोटिषु । यत्पापं निलययाति स्मृते नश्यति तद्धरौ
17 // gaṅgāsnānasahasreṣu puṣkarasnānakoṭiṣu / yatpāpaṃ nilayayāti smṛte naśyati taddharau
18 ॥ प्राणायामसहस्नैस्तु यत्पापं नश्यति ध्रुवम् । क्षणमात्रेण तत्पापं हरेर्ध्यानात्प्रणश्यति
18 // prāṇāyāmasahasnaistu yatpāpaṃ naśyati dhruvam / kṣaṇamātreṇa tatpāpaṃ harerdhyānātpraṇaśyati
19 ॥ कलिप्रभावाद्दुष्टोक्तिः पाषण्डानां तथोक्तयः । न क्रामेन्मानसं तस्य यस्य चेतसि केशवः
19 // kaliprabhāvādduṣṭoktiḥ pāṣaṇḍānāṃ tathoktayaḥ / na krāmenmānasaṃ tasya yasya cetasi keśavaḥ
20 ॥ सा तिथिस्तदहोरात्रं स योगः स च चन्द्रमाः । लग्नं तदेव विख्यातं यत्र संस्मर्यते हरिः
20 // sā tithistadahorātraṃ sa yogaḥ sa ca candramāḥ / lagnaṃ tadeva vikhyātaṃ yatra saṃsmaryate hariḥ
21 ॥ सा हानिस्तन्महच्छिद्रं सा चार्थजडमूकता । चन्मुहूर्तं क्षणो वापि वासुदेवो न चिन्त्यते
21 // sā hānistanmahacchidraṃ sā cārthajaḍamūkatā / canmuhūrtaṃ kṣaṇo vāpi vāsudevo na cintyate
22 ॥ कलौ कृत युगं तस्य कलिस्तस्य कृते युगे । हृदि नो यस्य गोविन्दो यस्य चेतसि नाच्युतः
22 // kalau kṛta yugaṃ tasya kalistasya kṛte yuge / hṛdi no yasya govindo yasya cetasi nācyutaḥ
23 ॥ यस्याग्रतस्तथा पृष्ठे गच्छतस्तिष्ठतो ऽपि वा । गोविन्दे नियतं चेतः कृतकृत्यः सदैव सः
23 // yasyāgratastathā pṛṣṭhe gacchatastiṣṭhato 'pi vā / govinde niyataṃ cetaḥ kṛtakṛtyaḥ sadaiva saḥ
24 ॥ वासुदेवे मनो यस्य जपहोमार्चनादिषु । तस्यान्तरायो मैत्रेय वेवेन्द्रत्वादिकं फलम्
24 // vāsudeve mano yasya japahomārcanādiṣu / tasyāntarāyo maitreya vevendratvādikaṃ phalam
25 ॥ असंत्यज्य च गार्हस्थयं स तप्त्वा च महत्तपः । छिनत्ति पौरुषीं मायां केशवार्पितमानसः
25 // asaṃtyajya ca gārhasthayaṃ sa taptvā ca mahattapaḥ / chinatti pauruṣīṃ māyāṃ keśavārpitamānasaḥ
26 ॥ क्षमां कुर्वन्ति क्रुद्धेषु दयां मूर्खेषु मानवाः । मुदञ्च धर्मशीलेषु गोविन्दे हृदयस्थिते
26 // kṣamāṃ kurvanti kruddheṣu dayāṃ mūrkheṣu mānavāḥ / mudañca dharmaśīleṣu govinde hṛdayasthite
27 ॥ ध्यायेन्नारायणं देवं स्नानदानादिकर्मसु । प्रायश्चितेतेषु सर्वेषु दुष्कृतेषु विशेषतः
27 // dhyāyennārāyaṇaṃ devaṃ snānadānādikarmasu / prāyaściteteṣu sarveṣu duṣkṛteṣu viśeṣataḥ
28 ॥ लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराभवः । येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः
28 // lābhasteṣāṃ jayasteṣāṃ kutasteṣāṃ parābhavaḥ / yeṣāmindīvaraśyāmo hṛdayastho janārdanaḥ
29 ॥ कीटपक्षिगणानाञ्च हरौ संन्यस्तचेतसाम् । ऊर्ध्वा ह्येव गतिश्चास्ति किं पुनर्ज्ञानिनां नृणाम्
29 // kīṭapakṣigaṇānāñca harau saṃnyastacetasām / ūrdhvā hyeva gatiścāsti kiṃ punarjñānināṃ nṛṇām
30 ॥ वासुदेवतरुच्छाया नातिशीतातितापदा । नरकद्वारशमनी सा किमर्थं न सेव्यते
30 // vāsudevatarucchāyā nātiśītātitāpadā / narakadvāraśamanī sā kimarthaṃ na sevyate
31 ॥ न च दुर्वाससः शापो राज्यञ्चापि शचीपतेः । हन्तुं समर्थं हि सखे हृत्कृते मधुसूदने
31 // na ca durvāsasaḥ śāpo rājyañcāpi śacīpateḥ / hantuṃ samarthaṃ hi sakhe hṛtkṛte madhusūdane
32 ॥ वदतस्तिष्ठतो ऽन्यद्वा स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । नापयाति यदा चिन्ता सिद्धां मन्येत धारणाम्
32 // vadatastiṣṭhato 'nyadvā svecchayā karma kurvataḥ / nāpayāti yadā cintā siddhāṃ manyeta dhāraṇām
33 ॥ ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्तो नारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः । केयूरवान्मकरकुण्डलवान्किरीटी हारी हिरण्मयवपुर्धृतशङ्खचक्रः
33 // dhyeyaḥ sadā savitṛmaṇḍalamadhyavarto nārāyaṇaḥ sarasijāsanasanniviṣṭaḥ / keyūravānmakarakuṇḍalavānkirīṭī hārī hiraṇmayavapurdhṛtaśaṅkhacakraḥ
34 ॥ न हि ध्यानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । श्वपचान्नानि भुञ्जानो पापी नैवात्र लिप्यते
34 // na hi dhyānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate / śvapacānnāni bhuñjāno pāpī naivātra lipyate
35 ॥ सदा चित्तं समासक्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यदि नारायणे ऽप्येवं को न मुच्येत बन्धनात्
35 // sadā cittaṃ samāsaktaṃ jantorviṣayagocare / yadi nārāyaṇe 'pyevaṃ ko na mucyeta bandhanāt
36 ॥ सूत उवाच । विष्णुभक्तिर्यस्य चित्ते कं वा जीवो नमेत्सदा । स तारयति चात्मानं तदैव दुरितार्णवात्
36 // sūta uvāca / viṣṇubhaktiryasya citte kaṃ vā jīvo nametsadā / sa tārayati cātmānaṃ tadaiva duritārṇavāt
37 ॥ तञ्ज्ञानं यत्र गोविन्दः सा कथा यत्र काशवः । तत्कर्म यत्तदर्थाय किमन्यैर्बहुभाषितैः
37 // tañjñānaṃ yatra govindaḥ sā kathā yatra kāśavaḥ / tatkarma yattadarthāya kimanyairbahubhāṣitaiḥ
38 ॥ सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच्चित्तं यत्तदर्पितम् । तावेव केवलौ श्लाघ्यौ यौ तत्पूजाकरौ करौ
38 // sā jihvā yā hariṃ stauti taccittaṃ yattadarpitam / tāveva kevalau ślāghyau yau tatpūjākarau karau
39 ॥ प्रणाममीशस्य शिरः फलं विदुस्तदर्चनं पाणिफलं दिवौकसः । मनः फलं तद्गुणकर्मचिन्तनं वचस्तु गोविन्दगुणस्तुतिः फलम्
39 // praṇāmamīśasya śiraḥ phalaṃ vidustadarcanaṃ pāṇiphalaṃ divaukasaḥ / manaḥ phalaṃ tadguṇakarmacintanaṃ vacastu govindaguṇastutiḥ phalam
40 ॥ मेरुमन्दरमात्रो ऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । केशवस्मरणादेव तस्य सर्वं विनश्यति
40 // merumandaramātro 'pi rāśiḥ pāpasya karmaṇaḥ / keśavasmaraṇādeva tasya sarvaṃ vinaśyati
41 ॥ यत्किञ्चित्कुरुते कर्म पुरुषः साध्वसाधु वा । सर्वं नारायणे न्यस्य कुर्वन्नपि न लिम्पति
41 // yatkiñcitkurute karma puruṣaḥ sādhvasādhu vā / sarvaṃ nārāyaṇe nyasya kurvannapi na limpati
42 ॥ तृणादिचतुरास्यान्तं भूतग्रामं चतुर्विधम् । चराचरं जगत्सर्वं प्रसुप्तं मायया तव
42 // tṛṇādicaturāsyāntaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham / carācaraṃ jagatsarvaṃ prasuptaṃ māyayā tava
43 ॥ यस्मिन्न्यस्तमतिर्न याति नरकं स्वर्गो ऽपि यच्चिन्तने विघ्नो यत्र नवा विशेत्कथमपि ब्राह्मो ऽपिलोको ऽल्पकः । मुक्तिञ्चेतसि संस्थितो जडधियां पुंसां ददात्यव्ययः किञ्चित्रं यदयं प्रयाति विलयं तत्राच्युते कीर्तिते
43 // yasminnyastamatirna yāti narakaṃ svargo 'pi yaccintane vighno yatra navā viśetkathamapi brāhmo 'piloko 'lpakaḥ / muktiñcetasi saṃsthito jaḍadhiyāṃ puṃsāṃ dadātyavyayaḥ kiñcitraṃ yadayaṃ prayāti vilayaṃ tatrācyute kīrtite
44 ॥ अग्निकार्यं जपः स्नानं विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम् । गन्तुं दुः खोदधेः कुर्युर्ये च तत्र नरन्ति ते
44 // agnikāryaṃ japaḥ snānaṃ viṣṇordhyānañca pūjanam / gantuṃ duḥ khodadheḥ kuryurye ca tatra naranti te
45 ॥ राष्ट्रस्य शरणं राजा पितरो बालकस्य च । धर्मश्च सर्वमर्त्यानां सर्वस्य शरणं हरिः
45 // rāṣṭrasya śaraṇaṃ rājā pitaro bālakasya ca / dharmaśca sarvamartyānāṃ sarvasya śaraṇaṃ hariḥ
46 ॥ ये नमन्ति जगद्योनिं वासुदेवं सनातनम् । न येभ्यो विद्यते तीर्थमधिकं मुनिसत्तम्
46 // ye namanti jagadyoniṃ vāsudevaṃ sanātanam / na yebhyo vidyate tīrthamadhikaṃ munisattam
47 ॥ अनर्घरत्नपूजाञ्च कुर्यात्स्वाध्यायमेव च । तमेवोद्दिश्य गोविन्दं ध्यायन्नित्यमतन्द्रितः
47 // anargharatnapūjāñca kuryātsvādhyāyameva ca / tamevoddiśya govindaṃ dhyāyannityamatandritaḥ
48 ॥ शूद्रं वा भगवद्भक्तं निषादं श्वपचं तथा । द्विजजाति समंमन्यो न याति नरकं नरः
48 // śūdraṃ vā bhagavadbhaktaṃ niṣādaṃ śvapacaṃ tathā / dvijajāti samaṃmanyo na yāti narakaṃ naraḥ
49 ॥ आदरेण सदा स्तौति धनवन्तं धनेच्छया । तथा विश्वस्य कर्तारं को न मुच्येत बन्धनात्
49 // ādareṇa sadā stauti dhanavantaṃ dhanecchayā / tathā viśvasya kartāraṃ ko na mucyeta bandhanāt
50 ॥ यथा प्राप्तवनो वह्निर्दहत्यार्द्रमपीन्धनम् । तथाविधः स्थितो विष्णुर्योगिनां सर्वकिल्विषम्
50 // yathā prāptavano vahnirdahatyārdramapīndhanam / tathāvidhaḥ sthito viṣṇuryogināṃ sarvakilviṣam
51 ॥ आदीप्तं पर्वतं यद्वन्नाश्रयन्ति मृगादयः । तद्वत्पापनि सर्वाणि योगाभ्यासरतं नरम्
51 // ādīptaṃ parvataṃ yadvannāśrayanti mṛgādayaḥ / tadvatpāpani sarvāṇi yogābhyāsarataṃ naram
52 ॥ यस्य यावांश्च विश्वासस्तस्य सिद्धिस्तु तावती । एतवानेव कृष्णस्य प्रभावः परिमीयते
52 // yasya yāvāṃśca viśvāsastasya siddhistu tāvatī / etavāneva kṛṣṇasya prabhāvaḥ parimīyate
53 ॥ विद्वेषादपि गोविन्दं दमघोषात्मजः स्मरन् । शिशुपालो गतस्तत्त्वं किं पुनस्तत्परायणः
53 // vidveṣādapi govindaṃ damaghoṣātmajaḥ smaran / śiśupālo gatastattvaṃ kiṃ punastatparāyaṇaḥ