32 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपूजाविधिर्नामैकत्रिंशोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 32 महेश्वर उवाच । पञ्चतत्त्वार्चनं ब्रूहि शङ्खचक्रगदाधर । येन विज्ञानमात्रेण नरो याति परं पदम्
32 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupūjāvidhirnāmaikatriṃśodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 32 maheśvara uvāca / pañcatattvārcanaṃ brūhi śaṅkhacakragadādhara / yena vijñānamātreṇa naro yāti paraṃ padam
1 ॥ हरिरुवाच । पञ्चतत्त्वार्चनं वक्ष्ये तव शङ्कर सुव्रत । मङ्गल्यं मङ्गलं दिव्यं रहस्यं कामदं परम्
1 // hariruvāca / pañcatattvārcanaṃ vakṣye tava śaṅkara suvrata / maṅgalyaṃ maṅgalaṃ divyaṃ rahasyaṃ kāmadaṃ param
2 ॥ तच्छृणुष्व महादेव पवित्रं कलिनाशनम् । एक एवाव्ययः शान्तः परमात्मा सनातनः
2 // tacchṛṇuṣva mahādeva pavitraṃ kalināśanam / eka evāvyayaḥ śāntaḥ paramātmā sanātanaḥ
3 ॥ वासुदेवो ध्रुवः शुद्धः सर्वव्यापी निरञ्जनः । स एव मायाया देव पञ्चधा संस्थितो हरिः
3 // vāsudevo dhruvaḥ śuddhaḥ sarvavyāpī nirañjanaḥ / sa eva māyāyā deva pañcadhā saṃsthito hariḥ
4 ॥ लोकानुग्रहकृद्विष्णुः सर्वदुष्टविनाशनः । वासुदेवस्वरूपेण तथा सङ्कर्षणेन च
4 // lokānugrahakṛdviṣṇuḥ sarvaduṣṭavināśanaḥ / vāsudevasvarūpeṇa tathā saṅkarṣaṇena ca
5 ॥ तथा प्रद्युम्नरूपेणानिरुद्धाख्येन च स्थितः । नारायणस्वरूपेण पञ्चधा ह्यद्वयः स्थितः
5 // tathā pradyumnarūpeṇāniruddhākhyena ca sthitaḥ / nārāyaṇasvarūpeṇa pañcadhā hyadvayaḥ sthitaḥ
6 ॥ एतेषां वाचकान्मन्त्रानेताञ्छृणु वृषध्वज ! । ओं अं वासुदेवाय नमः । ओं आं संकर्षणाय नमः । ओं अं प्रद्युम्नाय नमः । ओं अनिरुद्धाय नमः । ओं ओं नारायणाय नमः
6 // eteṣāṃ vācakānmantrānetāñchṛṇu vṛṣadhvaja ! / oṃ aṃ vāsudevāya namaḥ / oṃ āṃ saṃkarṣaṇāya namaḥ / oṃ aṃ pradyumnāya namaḥ / oṃ aniruddhāya namaḥ / oṃ oṃ nārāyaṇāya namaḥ
7 ॥ पञ्च मन्त्राः समाख्याता देवानां वाचकास्तव । सर्वपापहराः पुण्याः सर्वरोगविनाशनाः
7 // pañca mantrāḥ samākhyātā devānāṃ vācakāstava / sarvapāpaharāḥ puṇyāḥ sarvarogavināśanāḥ
8 ॥ अधुना संप्रवक्ष्यामि पञ्चतत्त्वार्चनं शुभम् । विधिना येन कर्तव्यं यैर्वा मन्त्रैश्च शङ्कर !
8 // adhunā saṃpravakṣyāmi pañcatattvārcanaṃ śubham / vidhinā yena kartavyaṃ yairvā mantraiśca śaṅkara !
9 ॥ आदौ स्नानं प्रकुर्वीत स्नात्वा सन्ध्यां समाचरेत् । अर्चनागारमासाद्य प्रक्षाल्यार्ङ्घ्यादिकं तथा
9 // ādau snānaṃ prakurvīta snātvā sandhyāṃ samācaret / arcanāgāramāsādya prakṣālyārṅghyādikaṃ tathā
10 ॥ आचम्योपविशेत्प्राज्ञो बद्धासनमभीप्सितम् । शोषणादि ततः कुर्याद् अं क्षैं रमिति मन्त्रकैः
10 // ācamyopaviśetprājño baddhāsanamabhīpsitam / śoṣaṇādi tataḥ kuryād aṃ kṣaiṃ ramiti mantrakaiḥ
11 ॥ सामान्यं कठिनीकृत्य चाण्डमुत्पादयेत्ततः । विभिद्याण्डं ततो ह्यण्डे भावयेत्परमेश्वरम्
11 // sāmānyaṃ kaṭhinīkṛtya cāṇḍamutpādayettataḥ / vibhidyāṇḍaṃ tato hyaṇḍe bhāvayetparameśvaram
12 ॥ वासुदेवं जगन्नाथं पीतकौशेयवाससम् । सहस्रादित्यसङ्काशं स्फुरन्मकरकुण्डलम्
12 // vāsudevaṃ jagannāthaṃ pītakauśeyavāsasam / sahasrādityasaṅkāśaṃ sphuranmakarakuṇḍalam
13 ॥ आत्मनो हृदि पद्मे तु ध्यायेत्तु परमेश्वरम् । ततः संकर्षणं देवमात्मानं चिन्तयेत्प्रभुम्
13 // ātmano hṛdi padme tu dhyāyettu parameśvaram / tataḥ saṃkarṣaṇaṃ devamātmānaṃ cintayetprabhum
14 ॥ प्रद्युम्नमनिरुद्धं च श्रीमन्नारायणं ततः । इन्द्रादींश्च सुरांस्तस्माद्देवदेवात्समुत्थितान्
14 // pradyumnamaniruddhaṃ ca śrīmannārāyaṇaṃ tataḥ / indrādīṃśca surāṃstasmāddevadevātsamutthitān
15 ॥ चिन्तयेच्च ततो न्यासं कय्यान्द्वै कारयोर्द्वयोः । व्यापकं मूलमन्त्रेण चाङ्गन्यासं ततः परम्
15 // cintayecca tato nyāsaṃ kayyāndvai kārayordvayoḥ / vyāpakaṃ mūlamantreṇa cāṅganyāsaṃ tataḥ param
16 ॥ अङ्गमन्त्रैर्महादेव ! तान्मन्त्राञ्शृणु सुव्रत ! । ओं आं हृदयाय नमः । ओं ईं शिरसे नमः । ओं ऊं शिखायै नमः । ओं ऐं कवचाय नमः । ओं औं नेत्रत्रयाय नमः । ओं अः अस्त्राय फट्
16 // aṅgamantrairmahādeva ! tānmantrāñśṛṇu suvrata ! / oṃ āṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ īṃ śirase namaḥ / oṃ ūṃ śikhāyai namaḥ / oṃ aiṃ kavacāya namaḥ / oṃ auṃ netratrayāya namaḥ / oṃ aḥ astrāya phaṭ
17 ॥ ओं समस्तपरिवारायाच्युताय नमः । ओं धात्रे नमः । ओं विधात्रे नमः । ओं आधारशक्तयै नमः । ओं कूर्माय नमः । ओं अनन्ताय नमः । ओं पृथिव्यैनमः । ओं धर्माय नमः । ओं धर्माय नमः । ओं ज्ञानाय नमः । ओं वैराग्याय नमः । ओं ऐश्वर्याय नमः । ओं अज्ञानाय नमः । ओं अनैश्वर्याय नमः । ओं अं अर्कमण्डलाय नमः । ओं सों सोममणाडलाय नमः । ओं वं वह्निमण्डलाय नमः । ओं वं वासुदेवाय परब्रह्मणे शिवाय तेजोरूपाय व्यापिने सर्वदेवाधिदेवाय नमः । ओं पाञ्चजन्याय नमः । ओं सुदर्शवनाय नमः । ओं गदायै नमः । ओं पद्माय नमः । ओं श्रियै नमः । ओं ह्रियै नमः । ओं पुष्ट्यै नमः । ओं गीत्यै नमः । ओं शक्त्यै नमः । ओं प्रीत्यै नमः । ओं इन्द्राय नमः । ओं अग्नये नमः । ओं यमाय नमः । ओं निरृतये नमः । ओं वरुणाय नमः । ओं वायवे नमः । ओं सोमाय नमः । ओं ईशानाय नमः । ओं अनन्ताय नमः । ओं ब्रह्मणे नमः । ओं विष्वक्सेनाय नमः
17 // oṃ samastaparivārāyācyutāya namaḥ / oṃ dhātre namaḥ / oṃ vidhātre namaḥ / oṃ ādhāraśaktayai namaḥ / oṃ kūrmāya namaḥ / oṃ anantāya namaḥ / oṃ pṛthivyainamaḥ / oṃ dharmāya namaḥ / oṃ dharmāya namaḥ / oṃ jñānāya namaḥ / oṃ vairāgyāya namaḥ / oṃ aiśvaryāya namaḥ / oṃ ajñānāya namaḥ / oṃ anaiśvaryāya namaḥ / oṃ aṃ arkamaṇḍalāya namaḥ / oṃ soṃ somamaṇāḍalāya namaḥ / oṃ vaṃ vahnimaṇḍalāya namaḥ / oṃ vaṃ vāsudevāya parabrahmaṇe śivāya tejorūpāya vyāpine sarvadevādhidevāya namaḥ / oṃ pāñcajanyāya namaḥ / oṃ sudarśavanāya namaḥ / oṃ gadāyai namaḥ / oṃ padmāya namaḥ / oṃ śriyai namaḥ / oṃ hriyai namaḥ / oṃ puṣṭyai namaḥ / oṃ gītyai namaḥ / oṃ śaktyai namaḥ / oṃ prītyai namaḥ / oṃ indrāya namaḥ / oṃ agnaye namaḥ / oṃ yamāya namaḥ / oṃ nirṛtaye namaḥ / oṃ varuṇāya namaḥ / oṃ vāyave namaḥ / oṃ somāya namaḥ / oṃ īśānāya namaḥ / oṃ anantāya namaḥ / oṃ brahmaṇe namaḥ / oṃ viṣvaksenāya namaḥ
18 ॥ एते मन्त्राः समाख्यातास्तव रुद्र समासतः । पूजा चैव प्रकर्तव्या मण्डले स्वस्तिकादिके
18 // ete mantrāḥ samākhyātāstava rudra samāsataḥ / pūjā caiva prakartavyā maṇḍale svastikādike
19 ॥ ओं पद्माय नमः । अङ्गन्यासं च कृत्वा तु मुद्राः सर्वाः प्रदशयत् । आत्मानं वासुदेवं च ध्यात्वा चैव परेश्वरम्
19 // oṃ padmāya namaḥ / aṅganyāsaṃ ca kṛtvā tu mudrāḥ sarvāḥ pradaśayat / ātmānaṃ vāsudevaṃ ca dhyātvā caiva pareśvaram
20 ॥ आसनं पूजयेत्पश्चादावाह्य विधिवन्नरः । द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज
20 // āsanaṃ pūjayetpaścādāvāhya vidhivannaraḥ / dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryā vṛṣadhvaja
21 ॥ गरुडं पूजयेदग्रे वासुदेवस्य शङ्कर । शङ्खादिपद्मपर्यन्तं मध्यदेशे प्रपूजयेत्
21 // garuḍaṃ pūjayedagre vāsudevasya śaṅkara / śaṅkhādipadmaparyantaṃ madhyadeśe prapūjayet
22 ॥ धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं पूर्वदेशतः । आग्नेयादिष्वर्चयेद्वै अधर्मादिचतुष्टयम्
22 // dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ pūrvadeśataḥ / āgneyādiṣvarcayedvai adharmādicatuṣṭayam
23 ॥ मण्डलत्रयमध्ये तु कीर्तिता ह्यसनस्थितिः । पूर्वादिपद्मपत्रेषु पूज्याः संकर्षणादयः
23 // maṇḍalatrayamadhye tu kīrtitā hyasanasthitiḥ / pūrvādipadmapatreṣu pūjyāḥ saṃkarṣaṇādayaḥ
24 ॥ कर्णिकायां वासुदेवं पूजयेत्परमेश्वरम् । पाञ्चजन्यादयः पूज्याः ऐशान्यादिषु संस्थिताः
24 // karṇikāyāṃ vāsudevaṃ pūjayetparameśvaram / pāñcajanyādayaḥ pūjyāḥ aiśānyādiṣu saṃsthitāḥ
25 ॥ शक्तयश्चैव पूर्वादौ देवदेवस्य शङ्कर । इन्द्रादयो लोकपालाः पूज्याः पूर्वादिषु स्थिताः
25 // śaktayaścaiva pūrvādau devadevasya śaṅkara / indrādayo lokapālāḥ pūjyāḥ pūrvādiṣu sthitāḥ
26 ॥ अधो नाग तदूद्ध्व तु ब्रह्माणं पूजयेत्सुधीः । इति स्थानक्रमो ज्ञेयो मण्डले शङ्कर त्वया
26 // adho nāga tadūddhva tu brahmāṇaṃ pūjayetsudhīḥ / iti sthānakramo jñeyo maṇḍale śaṅkara tvayā
27 ॥ आवाह्य मण्डले देवं कृत्वा न्यासं तु तस्य च । मुद्रां प्रदर्श्य पाद्यदीन्दद्यान्मूलेन शङ्कर
27 // āvāhya maṇḍale devaṃ kṛtvā nyāsaṃ tu tasya ca / mudrāṃ pradarśya pādyadīndadyānmūlena śaṅkara
28 ॥ स्नानं वस्त्रं तथाचामं गन्धं पुष्पं च धूपकम् । दीपं नैवेद्यमाचामं नमस्कारं प्रदक्षिणम् । कुर्याच्छङ्कर मूलेन जपं चापि समर्पयेत्
28 // snānaṃ vastraṃ tathācāmaṃ gandhaṃ puṣpaṃ ca dhūpakam / dīpaṃ naivedyamācāmaṃ namaskāraṃ pradakṣiṇam / kuryācchaṅkara mūlena japaṃ cāpi samarpayet
29 ॥ दं स्तोत्रं जपेत्पश्चाद्वासुदेवमनुस्मरन् । ओं नमो वासुदेवाय नमः सकर्षणाय च
29 // daṃ stotraṃ japetpaścādvāsudevamanusmaran / oṃ namo vāsudevāya namaḥ sakarṣaṇāya ca
30 ॥ प्रद्युम्नायादिदेवायानिरुद्धाय नमोनमः । नमो नारायणायैव नरायणां पतये नमः
30 // pradyumnāyādidevāyāniruddhāya namonamaḥ / namo nārāyaṇāyaiva narāyaṇāṃ pataye namaḥ
31 ॥ नरपूज्याय कीर्त्याय स्तुत्याय वरदाय च । अनादिनिधनायैव पुराणाय नमोनमः
31 // narapūjyāya kīrtyāya stutyāya varadāya ca / anādinidhanāyaiva purāṇāya namonamaḥ
32 ॥ सृष्टिसंहारकर्त्रे च ब्रह्मणः पतये नमः । मनो वै वेदवेद्याय शङ्खचक्रधराय च
32 // sṛṣṭisaṃhārakartre ca brahmaṇaḥ pataye namaḥ / mano vai vedavedyāya śaṅkhacakradharāya ca
33 ॥ कलिकल्मषहर्त्रे च सुरेशाय नमोनमः । संकारवृक्षच्छेत्रे च मायाभेत्रे नमोनमः
33 // kalikalmaṣahartre ca sureśāya namonamaḥ / saṃkāravṛkṣacchetre ca māyābhetre namonamaḥ
34 ॥ वहुरूपाय तीर्थाय त्रिगुणायागुणाय च । ब्रह्मविष्णवीशरूपय मोक्षदाय नमोनमः
34 // vahurūpāya tīrthāya triguṇāyāguṇāya ca / brahmaviṣṇavīśarūpaya mokṣadāya namonamaḥ
35 ॥ मोक्षद्वाराय धर्माय निर्माणाय नमोनमः । सर्वकामप्रदायैव परब्रह्मस्वरूपिणे
35 // mokṣadvārāya dharmāya nirmāṇāya namonamaḥ / sarvakāmapradāyaiva parabrahmasvarūpiṇe
36 ॥ संसारसागरे घोरे निमग्नं मां समुद्धर । त्वदन्यो नास्ति देवेश नास्ति त्राता जगत्प्रभो
36 // saṃsārasāgare ghore nimagnaṃ māṃ samuddhara / tvadanyo nāsti deveśa nāsti trātā jagatprabho
37 ॥ त्वामव सर्वगं विष्णुं गतो ऽहं शरणं गतः । ज्ञानदीपप्रदानेन तमोमुक्तं प्रकाशय
37 // tvāmava sarvagaṃ viṣṇuṃ gato 'haṃ śaraṇaṃ gataḥ / jñānadīpapradānena tamomuktaṃ prakāśaya
38 ॥ एवं स्तुवीत देवेशं सर्वक्लेशविनाशनम् । अन्यैश्चवादकेः स्तात्रैः स्तुत्वा वै नीललोहित
38 // evaṃ stuvīta deveśaṃ sarvakleśavināśanam / anyaiścavādakeḥ stātraiḥ stutvā vai nīlalohita
39 ॥ पञ्चतत्त्वसमायुक्तं ध्यायोद्विष्णुं नरो हृदि । विसर्जयत्तता देवमिति पूजा प्रकीर्तिता
39 // pañcatattvasamāyuktaṃ dhyāyodviṣṇuṃ naro hṛdi / visarjayattatā devamiti pūjā prakīrtitā
40 ॥ सर्वकामप्रदा श्रेष्ठा वासुदेवस्य शङ्कर । एतत्पूजनमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः
40 // sarvakāmapradā śreṣṭhā vāsudevasya śaṅkara / etatpūjanamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ
41 ॥ इदं च यः पठेद्रुद्र पञ्चतत्त्वार्चनं नरः । शृणुयाच्छ्रवायेद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति
41 // idaṃ ca yaḥ paṭhedrudra pañcatattvārcanaṃ naraḥ / śṛṇuyācchravāyedvāpi viṣṇulokaṃ sa gacchati