16 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सुदर्शनपूजाविधिर्नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 34 रुद्र उवाच । पुनर्देवार्चनं ब्रूहि हृषीकेश गदाधर । शृण्वतो नास्ति तृप्तिर्मे गदतस्तव पूजनम्
16 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sudarśanapūjāvidhirnāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 34 rudra uvāca / punardevārcanaṃ brūhi hṛṣīkeśa gadādhara / śṛṇvato nāsti tṛptirme gadatastava pūjanam
1 ॥ हरिरुवाच । हयग्रीवस्य देवस्य पूजनं कथयामि ते । तच्छृणुष्व जगन्नाथो येन विष्णुः प्रतुष्यति
1 // hariruvāca / hayagrīvasya devasya pūjanaṃ kathayāmi te / tacchṛṇuṣva jagannātho yena viṣṇuḥ pratuṣyati
2 ॥ मूलमन्त्रं महादेव हयग्रीवस्य वाचकम् । प्रवक्ष्यामि परं पुण्यं तदादौ शृणु शङ्कर
2 // mūlamantraṃ mahādeva hayagrīvasya vācakam / pravakṣyāmi paraṃ puṇyaṃ tadādau śṛṇu śaṅkara
3 ॥ ओं सैं क्षैं शिरसे नमः इति प्रणवसंयुतः । अयं नवाक्षरोमन्त्रः सर्वविद्याप्रदायकः
3 // oṃ saiṃ kṣaiṃ śirase namaḥ iti praṇavasaṃyutaḥ / ayaṃ navākṣaromantraḥ sarvavidyāpradāyakaḥ
4 ॥ अस्याङ्गानि महादेव ताञ्छृणुष्व वृषध्वज । ओं क्षां हृदयाय नमः । ओं क्षीं शिरसे स्वाहाशिरः प्रोक्तं क्षूं वषट् तथा
4 // asyāṅgāni mahādeva tāñchṛṇuṣva vṛṣadhvaja / oṃ kṣāṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ kṣīṃ śirase svāhāśiraḥ proktaṃ kṣūṃ vaṣaṭ tathā
5 ॥ ओं कारयुक्ता देवस्य शिखा ज्ञेया वृषध्वज । ओं क्षैं कवचाय हुं वै कवचं परिकीर्तितम्
5 // oṃ kārayuktā devasya śikhā jñeyā vṛṣadhvaja / oṃ kṣaiṃ kavacāya huṃ vai kavacaṃ parikīrtitam
6 ॥ ओं क्षैं नेत्रत्रयाय वौषट् नेत्रं देवस्य कीर्तितम् । ओं हः अस्त्राय फट् अस्त्रं देवस्य कीर्तितम्
6 // oṃ kṣaiṃ netratrayāya vauṣaṭ netraṃ devasya kīrtitam / oṃ haḥ astrāya phaṭ astraṃ devasya kīrtitam
7 ॥ पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि नन्मे निगदतः शृणु आदौ स्नात्वा तथाचम्य ततो यागगृहं व्रजेत्
7 // pūjāvidhiṃ pravakṣyāmi nanme nigadataḥ śṛṇu ādau snātvā tathācamya tato yāgagṛhaṃ vrajet
8 ॥ ततः प्रविश्य विधिवत्कुर्याद्वं शोषणादिकम् । यं क्षैं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य लमिति
8 // tataḥ praviśya vidhivatkuryādvaṃ śoṣaṇādikam / yaṃ kṣaiṃ ramiti bījaiśca kaṭhinīkṛtya lamiti
9 ॥ अण्डमुत्पाद्य च ततः ओं कारेणैव भेदयेत् । अण्डमध्ये हयग्रीवमात्मानं परिचिन्तयेत्
9 // aṇḍamutpādya ca tataḥ oṃ kāreṇaiva bhedayet / aṇḍamadhye hayagrīvamātmānaṃ paricintayet
10 ॥ शङ्खकुन्देन्दुधवलं मृणालरजतप्रभम् । गोक्षीरसदृशं तद्वत्सूर्यकोटिसमग्रभम् । शङ्खं चक्रं गदां पद्मं धारयन्तं चतुर्भुजम्
10 // śaṅkhakundendudhavalaṃ mṛṇālarajataprabham / gokṣīrasadṛśaṃ tadvatsūryakoṭisamagrabham / śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ dhārayantaṃ caturbhujam
11 ॥ किरीटिनं कुण्डलिनं वनमालासमंन्वितम् । सुचक्रं सुकपोलं च षीताम्बरधरं विभुम्
11 // kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ vanamālāsamaṃnvitam / sucakraṃ sukapolaṃ ca ṣītāmbaradharaṃ vibhum
12 ॥ भावयित्वा महात्मानं सर्वदेवैः समन्वितम् । अङ्गमन्त्रैस्ततो न्यासं मूलमन्त्रेण वै तथा
12 // bhāvayitvā mahātmānaṃ sarvadevaiḥ samanvitam / aṅgamantraistato nyāsaṃ mūlamantreṇa vai tathā
13 ॥ ततश्च दर्शयेन्मुद्रां शङ्खपद्मादिकां शुभाम् । ध्यायेद्ध्यात्वार्चयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर
13 // tataśca darśayenmudrāṃ śaṅkhapadmādikāṃ śubhām / dhyāyeddhyātvārcayedviṣṇuṃ mūlamantreṇa śaṅkara
14 ॥ ततश्चावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः । ओं हयग्रीवासनस्य आगच्छत च देवताः
14 // tataścāvāhayedrudra devatā āsanasya yāḥ / oṃ hayagrīvāsanasya āgacchata ca devatāḥ
15 ॥ आवाह्य मण्डले तास्तु पूजयेत्स्वस्तिकादिके । द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज
15 // āvāhya maṇḍale tāstu pūjayetsvastikādike / dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryā vṛṣadhvaja
16 ॥ समस्तपरिवाराय अच्युताय नम इति । अस्य मध्येर्ऽचनं कार्यं द्वारे गङ्गाञ्च पूजयेत्
16 // samastaparivārāya acyutāya nama iti / asya madhyer'canaṃ kāryaṃ dvāre gaṅgāñca pūjayet
17 ॥ यमुनां च महादेवीं शङ्खपद्मनिधी तथा । गरुडं पूजयेदग्रे मध्ये शक्तिञ्च पूजयेत्
17 // yamunāṃ ca mahādevīṃ śaṅkhapadmanidhī tathā / garuḍaṃ pūjayedagre madhye śaktiñca pūjayet
18 ॥ आधाराख्यां महादेव ततः कूर्मं समर्चयेत् । अनन्तं पृथिवीं पश्चाद्धर्मज्ञाने(नौ) ततो ऽचयेत्
18 // ādhārākhyāṃ mahādeva tataḥ kūrmaṃ samarcayet / anantaṃ pṛthivīṃ paścāddharmajñāne(nau) tato 'cayet
19 ॥ वैराग्यमथ चैश्वर्यमाग्नेयादिषु पूजयेत् । अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्रर्ग्यादींस्तु पूर्वतः
19 // vairāgyamatha caiśvaryamāgneyādiṣu pūjayet / adharmājñānāvairāgyānaiśrargyādīṃstu pūrvataḥ
20 ॥ सत्त्वं रजस्तमश्चैव मध्यदेशे ऽथ पूजयेत् । कन्दं नालं च पद्मं च मध्ये चैव प्रपूजयेत्
20 // sattvaṃ rajastamaścaiva madhyadeśe 'tha pūjayet / kandaṃ nālaṃ ca padmaṃ ca madhye caiva prapūjayet
21 ॥ अर्कसोमाग्निसंज्ञानां मण्डलानां हि पूजनम् । मध्यदेशे प्रकर्तव्यमिति रुद्र प्रकीर्तितम्
21 // arkasomāgnisaṃjñānāṃ maṇḍalānāṃ hi pūjanam / madhyadeśe prakartavyamiti rudra prakīrtitam
22 ॥ विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रियायोगे वृषध्वज । प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहौ शक्तयो ह्यमूः
22 // vimalotkarṣiṇī jñānā kriyāyoge vṛṣadhvaja / prahvī satyā tatheśānānugrahau śaktayo hyamūḥ
23 ॥ पूर्वादिषु च पत्रेषु पूज्याश्च विमलादयः । अनुग्रहा कर्णिकायां पूज्या श्रेयो ऽर्थिभिर्नरैः
23 // pūrvādiṣu ca patreṣu pūjyāśca vimalādayaḥ / anugrahā karṇikāyāṃ pūjyā śreyo 'rthibhirnaraiḥ
24 ॥ प्रणवाद्यैर्नमो ऽन्तैश्च चतुर्थ्यन्तैश्च नामभिः । मन्त्रैरेभिर्महादेव आसनं परिपूजयेत्
24 // praṇavādyairnamo 'ntaiśca caturthyantaiśca nāmabhiḥ / mantrairebhirmahādeva āsanaṃ paripūjayet
25 ॥ स्नानगन्धप्रदानेन पुष्पधूपप्रदानतः । दीपनैवेद्यदानेन आसनस्यार्चनं शुभम्
25 // snānagandhapradānena puṣpadhūpapradānataḥ / dīpanaivedyadānena āsanasyārcanaṃ śubham
26 ॥ कर्तव्यं विधिनानेन इति ते हर कीर्तितम् । ततश्चावाहयेद्देवं हयग्रीवं सुरेश्वरम्
26 // kartavyaṃ vidhinānena iti te hara kīrtitam / tataścāvāhayeddevaṃ hayagrīvaṃ sureśvaram
27 ॥ वामनासापुटेनैव आगच्छन्तं विचिन्तयेत् । आगच्छतः प्रयोगेण मूलमन्त्रेण शङ्कर
27 // vāmanāsāpuṭenaiva āgacchantaṃ vicintayet / āgacchataḥ prayogeṇa mūlamantreṇa śaṅkara
28 ॥ आवाहनं प्रकर्तव्यं देवदेवस्य शङ्खिनः । आवाह्यमण्डले तस्य न्यासं कुर्यादतन्द्रितः
28 // āvāhanaṃ prakartavyaṃ devadevasya śaṅkhinaḥ / āvāhyamaṇḍale tasya nyāsaṃ kuryādatandritaḥ
29 ॥ न्यासं कृत्वा च तत्रस्थं चिन्तयेत्परमेश्वरम् । हयग्रीवं महादेवं सुरासुरनमस्कृतम्
29 // nyāsaṃ kṛtvā ca tatrasthaṃ cintayetparameśvaram / hayagrīvaṃ mahādevaṃ surāsuranamaskṛtam
30 ॥ इन्द्रादिलोकपालैश्च संयुक्तं विष्णुमव्ययम् । द्यात्वा प्रदर्शयेन्मुद्राः शङ्खचक्रादिकाः शुभाः
30 // indrādilokapālaiśca saṃyuktaṃ viṣṇumavyayam / dyātvā pradarśayenmudrāḥ śaṅkhacakrādikāḥ śubhāḥ
31 ॥ पाद्यार्घ्याचमनीयानि ततो दद्याच्च विष्णवे । स्नापयेच्च ततो देवं पद्मनाभमनामयम्
31 // pādyārghyācamanīyāni tato dadyācca viṣṇave / snāpayecca tato devaṃ padmanābhamanāmayam
32 ॥ देवं संस्थाप्य विधिवद्वस्त्रं दद्याद्वृषध्वज । ततो ह्याचमनं दद्यादुपवीतं ततः शुभम्
32 // devaṃ saṃsthāpya vidhivadvastraṃ dadyādvṛṣadhvaja / tato hyācamanaṃ dadyādupavītaṃ tataḥ śubham
33 ॥ ततश्च मण्डले रुद्र ध्यायेद्देवं परेश्वरम् । ध्यात्वा पाद्यादिकं भूयो दद्याद्देवाय शङ्कर
33 // tataśca maṇḍale rudra dhyāyeddevaṃ pareśvaram / dhyātvā pādyādikaṃ bhūyo dadyāddevāya śaṅkara
34 ॥ दद्याद्भैरवदेवाय मूलमन्त्रेण शङ्कर । ओं क्षां हृदयाय नमः अनेन हृदयं यजेत्
34 // dadyādbhairavadevāya mūlamantreṇa śaṅkara / oṃ kṣāṃ hṛdayāya namaḥ anena hṛdayaṃ yajet
35 ॥ ओं क्षीं शिरसे नमश्च शिरसः पूजनं भवेत् । ओं क्षूं शिखायै नमश्च शिखामेतेन पूजयेत्
35 // oṃ kṣīṃ śirase namaśca śirasaḥ pūjanaṃ bhavet / oṃ kṣūṃ śikhāyai namaśca śikhāmetena pūjayet
36 ॥ ओं क्षैं कवचाय नमः कवचं परिपूजयेत् । ओं क्षैं नेत्राय नमश्च नेत्रं चानेन पूजयेत्
36 // oṃ kṣaiṃ kavacāya namaḥ kavacaṃ paripūjayet / oṃ kṣaiṃ netrāya namaśca netraṃ cānena pūjayet
37 ॥ ओं क्षः अस्त्राय नम इति अस्त्रं चानेन पूजयेत् । हृदयं च शिरश्चैव शिखां च कवचं तथा
37 // oṃ kṣaḥ astrāya nama iti astraṃ cānena pūjayet / hṛdayaṃ ca śiraścaiva śikhāṃ ca kavacaṃ tathā
38 ॥ पूर्वादिषु प्रदेशेषु ह्येतास्तु परिपूजयेत् । कोणेष्वस्त्रं यजेद्रुद्र नेत्रं मध्यै प्रपूजयेत्
38 // pūrvādiṣu pradeśeṣu hyetāstu paripūjayet / koṇeṣvastraṃ yajedrudra netraṃ madhyai prapūjayet
39 ॥ पूजयेत्परमां देवीं लक्ष्मीं लक्ष्मीप्रदां शुभाम् । शङ्खं पद्मं तथा चक्रं गदां पूर्वादितोर्ऽचयेत्
39 // pūjayetparamāṃ devīṃ lakṣmīṃ lakṣmīpradāṃ śubhām / śaṅkhaṃ padmaṃ tathā cakraṃ gadāṃ pūrvāditor'cayet
40 ॥ खड्गं च मुसलं पाशमङ्कुशं सशरं धनुः । पूजयेत्पूर्वतो रुद्र एभिर्मन्त्रैः स्वनामकैः
40 // khaḍgaṃ ca musalaṃ pāśamaṅkuśaṃ saśaraṃ dhanuḥ / pūjayetpūrvato rudra ebhirmantraiḥ svanāmakaiḥ
41 ॥ श्रीवत्सं कौस्तुभं मालां तथा पीताम्बरं शुभम् । पूजयेत्पूर्वतो रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्
41 // śrīvatsaṃ kaustubhaṃ mālāṃ tathā pītāmbaraṃ śubham / pūjayetpūrvato rudra śaṅkhacakragadādharam
42 ॥ ब्रह्माणं नारदं सिद्धं गुरुं परगुरुं तथा । गुरोश्च पादुके तद्वत्परमस्य गुरोस्तथा
42 // brahmāṇaṃ nāradaṃ siddhaṃ guruṃ paraguruṃ tathā / gurośca pāduke tadvatparamasya gurostathā
43 ॥ इन्द्रं सवाहनं चाथ परिवारयुतं तथा । अग्निं यमं निरृतिं च वरुणं वायुमेव च
43 // indraṃ savāhanaṃ cātha parivārayutaṃ tathā / agniṃ yamaṃ nirṛtiṃ ca varuṇaṃ vāyumeva ca
44 ॥ सोममीशानमेवं वै ब्रह्माणं परिपूजयेत् । पूर्वादिकोर्ध्वपर्यन्तं पूजयेद्वृषभध्वज
44 // somamīśānamevaṃ vai brahmāṇaṃ paripūjayet / pūrvādikordhvaparyantaṃ pūjayedvṛṣabhadhvaja
45 ॥ वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खङ्गं पाशं ध्वजं गदाम् । त्रिशूलं चक्रपद्मे च आयुधान्यथ पूजयेत्
45 // vajraṃ śaktiṃ tathā daṇḍaṃ khaṅgaṃ pāśaṃ dhvajaṃ gadām / triśūlaṃ cakrapadme ca āyudhānyatha pūjayet
46 ॥ विष्वक्सेनं ततो देवमैशान्यां दिशि पूजयेत् । एभिर्मन्त्रैर्नमो ऽन्तैश्च प्रणवाद्यैर्वृषध्वज
46 // viṣvaksenaṃ tato devamaiśānyāṃ diśi pūjayet / ebhirmantrairnamo 'ntaiśca praṇavādyairvṛṣadhvaja
47 ॥ पूजा कार्या महादेव ह्यनन्तस्य वृषध्वज । देवस्य मूलमन्त्रेण पूजा कार्या वृषध्वज
47 // pūjā kāryā mahādeva hyanantasya vṛṣadhvaja / devasya mūlamantreṇa pūjā kāryā vṛṣadhvaja
48 ॥ गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपं नैवेद्यमेव च । प्रदक्षिणं नमस्कारं जप्यं तस्मै समर्पयेत्
48 // gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ naivedyameva ca / pradakṣiṇaṃ namaskāraṃ japyaṃ tasmai samarpayet
49 ॥ स्तुवीत चान्या स्तुत्या प्रणवाद्यैर्वृषध्वज । ओं नमो हयशिरसे विद्याध्यक्षाय वै नमः
49 // stuvīta cānyā stutyā praṇavādyairvṛṣadhvaja / oṃ namo hayaśirase vidyādhyakṣāya vai namaḥ
50 ॥ नमो विद्यास्वरूपाय विद्यादात्रे नमोनमः । नमः शान्ताय देवाय त्रिगुणायात्मने नमः
50 // namo vidyāsvarūpāya vidyādātre namonamaḥ / namaḥ śāntāya devāya triguṇāyātmane namaḥ
51 ॥ सुरासुरनिहन्त्रे च सर्वदुष्टविनाशिने । सर्वलोकाधिपतये ब्रह्मरूपाय वै नमः
51 // surāsuranihantre ca sarvaduṣṭavināśine / sarvalokādhipataye brahmarūpāya vai namaḥ
52 ॥ नमश्चेश्वरवन्द्याय शङ्कचक्रधारय च । नम आद्याय दान्ताय सर्वसत्त्वहिताय च
52 // namaśceśvaravandyāya śaṅkacakradhāraya ca / nama ādyāya dāntāya sarvasattvahitāya ca
53 ॥ त्रिगुणायागुणायैव ब्रह्मविष्णुस्वरूपिणे । कर्त्रे हर्त्रे सुरेशाय सर्वगाय नमोनमः
53 // triguṇāyāguṇāyaiva brahmaviṣṇusvarūpiṇe / kartre hartre sureśāya sarvagāya namonamaḥ
54 ॥ इत्येवं संस्तवं कृत्वा देवदेवं विचिन्तयेत् । हृत्पद्मे विमले रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्
54 // ityevaṃ saṃstavaṃ kṛtvā devadevaṃ vicintayet / hṛtpadme vimale rudra śaṅkhacakragadādharam
55 ॥ सूर्यकोटिप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् । हयग्रीवोमहीशेशं परमात्मानमव्ययम्
55 // sūryakoṭipratīkāśaṃ sarvāvayavasundaram / hayagrīvomahīśeśaṃ paramātmānamavyayam
56 ॥ इति ते कथिता पूजा हयग्रीवस्य शङ्कर । यः पठेत्परया भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्
56 // iti te kathitā pūjā hayagrīvasya śaṅkara / yaḥ paṭhetparayā bhaktyā sa gacchetparamaṃ padam