25 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे वृषोत्सर्गदानधर्मपुत्रादिप्रशंसनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 14 गरुड उवाच । आर्तेन म्रियमाणेन यद्दत्तं तत्फलं वद । स्वस्थावस्थेन दत्तेन विधिहीनेन वा विभो
25 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde vṛṣotsargadānadharmaputrādipraśaṃsanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 14 garuḍa uvāca / ārtena mriyamāṇena yaddattaṃ tatphalaṃ vada / svasthāvasthena dattena vidhihīnena vā vibho
1 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । एका गौः स्वस्थचित्तस्य ह्यातुरस्य च गोशतम् । सहस्रं म्रियमाणस्य दत्तं वित्तविवर्जितम्
1 // śrīkṛṣṇa uvāca / ekā gauḥ svasthacittasya hyāturasya ca gośatam / sahasraṃ mriyamāṇasya dattaṃ vittavivarjitam
2 ॥ मृतस्यैव पुनर्लक्षं विधिपूतं च तत्समम् । तीर्थपात्रसमायोगादेका गौर्लक्षपुण्यदा
2 // mṛtasyaiva punarlakṣaṃ vidhipūtaṃ ca tatsamam / tīrthapātrasamāyogādekā gaurlakṣapuṇyadā
3 ॥ पात्रे दत्ते खगश्रेष्ठ अहन्यहनि वर्धते । दातुर्दानमपापाय ज्ञानिनां च प्रतिग्रहः
3 // pātre datte khagaśreṣṭha ahanyahani vardhate / dāturdānamapāpāya jñānināṃ ca pratigrahaḥ
4 ॥ विषशीतापहो मन्त्रवह्निः किं दोषभाजनम् । दातव्यं प्रत्यहं पात्रे निमित्तेषु विशेषतः
4 // viṣaśītāpaho mantravahniḥ kiṃ doṣabhājanam / dātavyaṃ pratyahaṃ pātre nimitteṣu viśeṣataḥ
5 ॥ नापात्रे विदुषा किञ्चिदात्मनः श्रेय इच्छता । अपात्रे जातु गौर्दत्ता दातारं नरकं नयेत्
5 // nāpātre viduṣā kiñcidātmanaḥ śreya icchatā / apātre jātu gaurdattā dātāraṃ narakaṃ nayet
6 ॥ कुलैकविंशतियुतं ग्रहीतारं च पातयेत् । देहान्तरं परिप्राप्य स्वहस्तेन कृतं च यत्
6 // kulaikaviṃśatiyutaṃ grahītāraṃ ca pātayet / dehāntaraṃ pariprāpya svahastena kṛtaṃ ca yat
7 ॥ धनं भूमिगतं यद्वत्स्वहस्तेन निवेशितम् । तद्वत्फलमवाप्नोति ह्यहं वच्मि खगेश्वर
7 // dhanaṃ bhūmigataṃ yadvatsvahastena niveśitam / tadvatphalamavāpnoti hyahaṃ vacmi khageśvara
8 ॥ अपुत्रो ऽपि विशेषेण क्रियां चैवान्ध्वदौहिकीम् । प्रकुर्यान्मोक्षकामश्च निर्धनश्च विशेषतः
8 // aputro 'pi viśeṣeṇa kriyāṃ caivāndhvadauhikīm / prakuryānmokṣakāmaśca nirdhanaśca viśeṣataḥ
9 ॥ स्वल्पेनापि हि वित्तेन स्वयं हस्तेन यत्कृतम् । अक्षयं याति तत्सर्वं यथाज्यं च हुताशने
9 // svalpenāpi hi vittena svayaṃ hastena yatkṛtam / akṣayaṃ yāti tatsarvaṃ yathājyaṃ ca hutāśane
10 ॥ एका चैकस्य दातव्या शय्या कन्या पयस्विनी । सा विक्रीता वा दहत्यासप्तमं कुलम्
10 // ekā caikasya dātavyā śayyā kanyā payasvinī / sā vikrītā vā dahatyāsaptamaṃ kulam
11 ॥ तस्मात्सर्वं प्रकुर्वीत चञ्चले जीविते सति । गृहीतदानपाथेयः सुखं याति महाध्वनि
11 // tasmātsarvaṃ prakurvīta cañcale jīvite sati / gṛhītadānapātheyaḥ sukhaṃ yāti mahādhvani
12 ॥ अन्यथा क्लिश्यते जन्तुः पाथेयरहितः पथि । एवं ज्ञात्वा खगश्रेष्ठ वृषयज्ञं समाचरेत्
12 // anyathā kliśyate jantuḥ pātheyarahitaḥ pathi / evaṃ jñātvā khagaśreṣṭha vṛṣayajñaṃ samācaret
13 ॥ अकृत्वा म्रियते यस्तु अपुत्रो नैव मुक्तिभाक् । अपुत्रो ऽपि हि यः कुर्यात्सुखं याति महापथे
13 // akṛtvā mriyate yastu aputro naiva muktibhāk / aputro 'pi hi yaḥ kuryātsukhaṃ yāti mahāpathe
14 ॥ अग्निहोत्राधिभिर्यज्ञैर्दानैश्च विविधैरपि । न तां गतिमवाप्नोति वृषोत्सर्गेण या गतिः
14 // agnihotrādhibhiryajñairdānaiśca vividhairapi / na tāṃ gatimavāpnoti vṛṣotsargeṇa yā gatiḥ
15 ॥ यज्ञानां चैव सर्वेषां वृषयज्ञस्तथोत्तमः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वृषयज्ञं समाचरेत्
15 // yajñānāṃ caiva sarveṣāṃ vṛṣayajñastathottamaḥ / tasmātsarvaprayatnena vṛṣayajñaṃ samācaret
16 ॥ गरुड उवाच । कथयस्व प्रसादेन क्षयाहं चौर्ध्वदैहिकम् । कस्मिन्काले तिथौ कस्यां विधिना केन तद्भवेत्
16 // garuḍa uvāca / kathayasva prasādena kṣayāhaṃ caurdhvadaihikam / kasminkāle tithau kasyāṃ vidhinā kena tadbhavet
17 ॥ कृत्वा किं फलमाप्नोति एतन्मे वद साम्प्रतम् । त्वत्प्रसादेन गोविन्द मुक्ते भवति मानवः
17 // kṛtvā kiṃ phalamāpnoti etanme vada sāmpratam / tvatprasādena govinda mukte bhavati mānavaḥ
18 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । कार्तिकादिषु मासेषु याम्यायतगते रवौ । शुक्लपक्षे तथा पक्षिन्द्वादश्यादितिथौ शुभे
18 // śrīkṛṣṇa uvāca / kārtikādiṣu māseṣu yāmyāyatagate ravau / śuklapakṣe tathā pakṣindvādaśyāditithau śubhe
19 ॥ शुभे लग्ने मुहूर्ते वा शुचौ देशे समाहितः । ब्राह्मणं तु समाहूय विधिज्ञं शुभलक्षणम्
19 // śubhe lagne muhūrte vā śucau deśe samāhitaḥ / brāhmaṇaṃ tu samāhūya vidhijñaṃ śubhalakṣaṇam
20 ॥ जपहोमैस्तथा दानैः कुर्याद्दहेस्य शोधनम् । पुण्ये ऽभिजित्सुनक्षत्रे ग्रहान्देवान्समर्चयेत्
20 // japahomaistathā dānaiḥ kuryāddahesya śodhanam / puṇye 'bhijitsunakṣatre grahāndevānsamarcayet
21 ॥ होमं कुर्याद्यथाशक्ति मन्त्रैश्च विविधैरपि । ग्रहाणां स्थापनं कुर्यात्पूर्वं चैव खगेश्वर
21 // homaṃ kuryādyathāśakti mantraiśca vividhairapi / grahāṇāṃ sthāpanaṃ kuryātpūrvaṃ caiva khageśvara
22 ॥ मातॄणां पूजनं कार्यं वसोर्धारां च पातयेत् । वह्निं संस्थाप्य तत्रैव पूर्णं होमं तु कारयेत्
22 // mātṝṇāṃ pūjanaṃ kāryaṃ vasordhārāṃ ca pātayet / vahniṃ saṃsthāpya tatraiva pūrṇaṃ homaṃ tu kārayet
23 ॥ शालग्रामं च संस्थाप्य वैष्णवं श्राद्धमाचरेत् । वृषं सम्पूज्य तत्रैव वस्त्रालङ्कारभूषणैः
23 // śālagrāmaṃ ca saṃsthāpya vaiṣṇavaṃ śrāddhamācaret / vṛṣaṃ sampūjya tatraiva vastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ
24 ॥ चतस्रो वत्सतर्यश्च पूर्वं समधिवासयेत् । प्रदक्षिणं ततः कुर्याद्धोमान्ते च विसर्जनम्
24 // catasro vatsataryaśca pūrvaṃ samadhivāsayet / pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryāddhomānte ca visarjanam
25 ॥ इमं मन्त्रं समुच्चार्य उत्तराभिमुखः स्थितः । धर्म त्वं वृषरूपेण ब्रह्मणा निर्मितः पुरा
25 // imaṃ mantraṃ samuccārya uttarābhimukhaḥ sthitaḥ / dharma tvaṃ vṛṣarūpeṇa brahmaṇā nirmitaḥ purā
26 ॥ तवोत्सर्गप्रभावान्मामुद्धरस्वभवार्णावात् । अबिषिच्य शुभैर्मन्त्रैः पावनैर्विधिपूर्वकम्
26 // tavotsargaprabhāvānmāmuddharasvabhavārṇāvāt / abiṣicya śubhairmantraiḥ pāvanairvidhipūrvakam
27 ॥ तनक्रीडन्तिमन्त्रेण वृषोत्सर्गं तु कारयेत् । अभिषिञ्चेत्ततो नीलं रुद्रकुम्भो दकेन तु
27 // tanakrīḍantimantreṇa vṛṣotsargaṃ tu kārayet / abhiṣiñcettato nīlaṃ rudrakumbho dakena tu
28 ॥ नाभिमूले समास्थाय तदम्बु मूर्धनि न्यसेत् । अन्न (आत्म) श्राद्धं ततः कुर्याद्दद्याद्दानं द्विजोत्तमे
28 // nābhimūle samāsthāya tadambu mūrdhani nyaset / anna (ātma) śrāddhaṃ tataḥ kuryāddadyāddānaṃ dvijottame
29 ॥ उदकेचैव गन्तव्यं जलं तत्र प्रदापयेत् । यदिष्टं जीवतस्त्वासीत्तच्च दद्यात्स्वशक्तितः
29 // udakecaiva gantavyaṃ jalaṃ tatra pradāpayet / yadiṣṭaṃ jīvatastvāsīttacca dadyātsvaśaktitaḥ
30 ॥ न्यूनं संपूर्णतां याति वृषोत्सर्गे कृते सति । सुतृप्तो दुस्तरे मार्गे मृतो याति न संशयः
30 // nyūnaṃ saṃpūrṇatāṃ yāti vṛṣotsarge kṛte sati / sutṛpto dustare mārge mṛto yāti na saṃśayaḥ
31 ॥ यमलोकं न पश्यन्ति सदा दानरता नराः । यावन्न दीयते जन्तोः श्राद्धं चैकादशाहिकम्
31 // yamalokaṃ na paśyanti sadā dānaratā narāḥ / yāvanna dīyate jantoḥ śrāddhaṃ caikādaśāhikam
32 ॥ स्वदत्तं परदत्तं वा नेहामुत्रोपतिष्ठति । त्रयोदशा तथा सप्त पञ्च त्रीणी क्रमेण तु
32 // svadattaṃ paradattaṃ vā nehāmutropatiṣṭhati / trayodaśā tathā sapta pañca trīṇī krameṇa tu
33 ॥ पददानानि कुर्वीत श्रद्धाभक्तिसमन्वितः । तिलपात्राणि कुर्वीत सप्त पञ्च यथाक्रमम्
33 // padadānāni kurvīta śraddhābhaktisamanvitaḥ / tilapātrāṇi kurvīta sapta pañca yathākramam
34 ॥ ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चादेकां गां च प्रदापयेत् । वृषं हि शन्नोदेवीति वेदोक्तविधिना ततः
34 // brāhmaṇān bhojayetpaścādekāṃ gāṃ ca pradāpayet / vṛṣaṃ hi śannodevīti vedoktavidhinā tataḥ
35 ॥ चतसृभिर्वत्सतरीभिः परिणयनमाचरेत् । वामे चक्रं प्रदातव्यं त्रिशूलं दक्षिणे तथा
35 // catasṛbhirvatsatarībhiḥ pariṇayanamācaret / vāme cakraṃ pradātavyaṃ triśūlaṃ dakṣiṇe tathā
36 ॥ मूल्यं दद्याद् वृषस्यापि तं वृषं च विसर्जयेत् । एकोद्दिष्टविधानेन स्वाहाकारेण वुद्धिमान्
36 // mūlyaṃ dadyād vṛṣasyāpi taṃ vṛṣaṃ ca visarjayet / ekoddiṣṭavidhānena svāhākāreṇa vuddhimān
37 ॥ कुर्यादेकादशाहं च द्वादशाहं च यत्नतः । सपिण्डीकरणादर्वाक्कुर्याच्छ्राद्धानि षोडश
37 // kuryādekādaśāhaṃ ca dvādaśāhaṃ ca yatnataḥ / sapiṇḍīkaraṇādarvākkuryācchrāddhāni ṣoḍaśa
38 ॥ ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु पददानानि दापयेत् । कापोसोपरि संस्थाप्य ताम्रपात्रे तथाच्युतम्
38 // brāhmaṇān bhojayitvā tu padadānāni dāpayet / kāposopari saṃsthāpya tāmrapātre tathācyutam
39 ॥ वस्त्रेणाच्छाद्य तत्रस्थमर्घं दद्याच्छुभैः फलैः । नावमिक्षुमयीं कृत्वा पट्टसूत्रेण वेष्टयेत्
39 // vastreṇācchādya tatrasthamarghaṃ dadyācchubhaiḥ phalaiḥ / nāvamikṣumayīṃ kṛtvā paṭṭasūtreṇa veṣṭayet
40 ॥ कांस्यपात्रे घृतं स्थाप्य वैतरण्या निमित्ततः । नावारोहणं कुर्यात्पूजयेद्गरुडध्वजम्
40 // kāṃsyapātre ghṛtaṃ sthāpya vaitaraṇyā nimittataḥ / nāvārohaṇaṃ kuryātpūjayedgaruḍadhvajam
41 ॥ आत्मवित्तानुसारेण तच्च दानमनन्तकम् । भवसागरमग्नानां शोकतापार्तिदुः खिनाम्
41 // ātmavittānusāreṇa tacca dānamanantakam / bhavasāgaramagnānāṃ śokatāpārtiduḥ khinām
42 ॥ धर्मप्लवविहीनानां तारको हि जनार्दनः । तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा
42 // dharmaplavavihīnānāṃ tārako hi janārdanaḥ / tilā lohaṃ hiraṇyaṃ ca kārpāsaṃ lavaṇaṃ tathā
43 ॥ सप्तधान्यं क्षितिर्गावो ह्येकैकं पावनं स्मृतम् । तिलपात्राणि कुर्वीत शय्यादानं च दापयेत्
43 // saptadhānyaṃ kṣitirgāvo hyekaikaṃ pāvanaṃ smṛtam / tilapātrāṇi kurvīta śayyādānaṃ ca dāpayet
44 ॥ दीनानाथविशिष्टेभ्यो दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम् । एवं यः कुरुते तार्क्ष्य पुत्रवानप्यपुत्रवान्
44 // dīnānāthaviśiṣṭebhyo dadyācchaktyā ca dakṣiṇām / evaṃ yaḥ kurute tārkṣya putravānapyaputravān
45 ॥ स सिद्धिं समवाप्नोति यथा ते ब्रह्मचारिणः । नित्यं नैमित्तिकं कुर्याद्यावज्जीवति मानवः
45 // sa siddhiṃ samavāpnoti yathā te brahmacāriṇaḥ / nityaṃ naimittikaṃ kuryādyāvajjīvati mānavaḥ
46 ॥ यः कश्चित्क्रियते धर्मस्तत्फलं चाक्षयं भवेत् । तीर्थयात्राव्रतादीनां श्राद्धं संवत्सरस्य हि
46 // yaḥ kaścitkriyate dharmastatphalaṃ cākṣayaṃ bhavet / tīrthayātrāvratādīnāṃ śrāddhaṃ saṃvatsarasya hi
47 ॥ देवतानां गुरूणां च मातापित्रोस्तथैव च । पुण्यं देयं प्रयत्नेन प्रत्यहं वर्धते खग
47 // devatānāṃ gurūṇāṃ ca mātāpitrostathaiva ca / puṇyaṃ deyaṃ prayatnena pratyahaṃ vardhate khaga
48 ॥ अस्मिन्यज्ञेः हियः कश्चिद्भूरिदानं प्रयच्छति । तत्तस्य चाक्षयं सर्वं वेदिकायां यथा किल
48 // asminyajñeḥ hiyaḥ kaścidbhūridānaṃ prayacchati / tattasya cākṣayaṃ sarvaṃ vedikāyāṃ yathā kila
49 ॥ यथा पूज्यतमा लोके यतयो ब्रह्मचारिणः । तथैव प्रतिपूज्यन्ते लोके सर्वे च नित्यशः
49 // yathā pūjyatamā loke yatayo brahmacāriṇaḥ / tathaiva pratipūjyante loke sarve ca nityaśaḥ
50 ॥ वरदो ऽहं सदा तस्य चतुर्वक्त्रस्तथा हरः । ते यान्ति परमांल्लोकानिति सत्यं वचो मम
50 // varado 'haṃ sadā tasya caturvaktrastathā haraḥ / te yānti paramāṃllokāniti satyaṃ vaco mama
51 ॥ उत्सृष्टो वृषभो यत्र पिबत्यपो जलाशये । शृङ्गेणालिखते वापि भूमिं नित्यं प्रहर्षितः
51 // utsṛṣṭo vṛṣabho yatra pibatyapo jalāśaye / śṛṅgeṇālikhate vāpi bhūmiṃ nityaṃ praharṣitaḥ
52 ॥ पितॄणामन्नपानं च प्रभूतमुपतिष्ठति । पौर्णमास्याममायां वा तिलपात्राणि दापयेत्
52 // pitṝṇāmannapānaṃ ca prabhūtamupatiṣṭhati / paurṇamāsyāmamāyāṃ vā tilapātrāṇi dāpayet
53 ॥ संक्रान्तीनां सहस्राणि सूर्यपर्वशतानि च । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तद्वै नीलविसर्जने
53 // saṃkrāntīnāṃ sahasrāṇi sūryaparvaśatāni ca / dattvā yatphalamāpnoti tadvai nīlavisarjane
54 ॥ वत्सतर्यः प्रदातव्या ब्राह्मणेभ्यः पदानि च । तिलपात्राणि देयानि शिवभक्तद्विजेषु च
54 // vatsataryaḥ pradātavyā brāhmaṇebhyaḥ padāni ca / tilapātrāṇi deyāni śivabhaktadvijeṣu ca
55 ॥ उमामहेश्वरं चैकं परिधाप्य प्रिदापयेत् । अतसीपुष्पसङ्काशं पीतवाससमच्युतम्
55 // umāmaheśvaraṃ caikaṃ paridhāpya pridāpayet / atasīpuṣpasaṅkāśaṃ pītavāsasamacyutam
56 ॥ ये नमस्यन्ति गोविन्दं न तेषां विद्यते भयम् । प्रेतत्वान्मोक्षमिच्छन्तो ये करिष्यन्ति सत्क्रियाम्
56 // ye namasyanti govindaṃ na teṣāṃ vidyate bhayam / pretatvānmokṣamicchanto ye kariṣyanti satkriyām
57 ॥ यास्यन्ति ते परांल्लोकानिति सत्यं वचो मम । एतत्ते सर्वमाख्यातं मया चैवोर्ध्वदैहिकम्
57 // yāsyanti te parāṃllokāniti satyaṃ vaco mama / etatte sarvamākhyātaṃ mayā caivordhvadaihikam
58 ॥ यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । श्रुत्वा महात्म्यमतुलं गरुडो हर्षमागतः । मानुषाणां हितार्थाय पुनः प्रपच्छकेशवम्
58 // yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ / śrutvā mahātmyamatulaṃ garuḍo harṣamāgataḥ / mānuṣāṇāṃ hitārthāya punaḥ prapacchakeśavam