95 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मदृप्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे यमलोकविस्तारतन्माहात्म्यतद्याननिरूपणं नाम पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 16 श्रीभगवानुवाच । एवं विलपतस्तस्य प्रेतस्यैवं खगेश्वर । क्रन्दमानस्य नितरां पीडितस्य च किङ्करैः
95 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmadṛpretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde yamalokavistāratanmāhātmyatadyānanirūpaṇaṃ nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 16 śrībhagavānuvāca / evaṃ vilapatastasya pretasyaivaṃ khageśvara / krandamānasya nitarāṃ pīḍitasya ca kiṅkaraiḥ
1 ॥ सप्तदश दिनान्येको वायुमार्गे विकृष्यते । अष्टादशे त्वहोरात्रे पूर्वं याम्यपुरं व्रजेत्
1 // saptadaśa dinānyeko vāyumārge vikṛṣyate / aṣṭādaśe tvahorātre pūrvaṃ yāmyapuraṃ vrajet
2 ॥ तस्मिन्पुरवरे रम्ये प्रेतानां च गणो महान् । पुष्पभद्रा नदी तत्रन्यग्रोधः प्रियदर्शनः
2 // tasminpuravare ramye pretānāṃ ca gaṇo mahān / puṣpabhadrā nadī tatranyagrodhaḥ priyadarśanaḥ
3 ॥ पुरे स तत्र विश्रामं प्राप्यते यमकिङ्करैः । जायापुत्रादिकं सौख्यं स्मरेत्तत्र सुदुः खितः
3 // pure sa tatra viśrāmaṃ prāpyate yamakiṅkaraiḥ / jāyāputrādikaṃ saukhyaṃ smarettatra suduḥ khitaḥ
4 ॥ रुदते करुणैर्वाक्यै स्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्वधनं स्वकलत्राणि गृहं पुत्राः सुखानि च
4 // rudate karuṇairvākyai stṛṣārtaḥ śramapīḍitaḥ / svadhanaṃ svakalatrāṇi gṛhaṃ putrāḥ sukhāni ca
5 ॥ भृत्यमित्राणि चान्यच्च सर्वं शोचति वै तदा । क्षुधार्तस्य पुरे तस्मिन्किङ्करैस्तस्य चोच्यते
5 // bhṛtyamitrāṇi cānyacca sarvaṃ śocati vai tadā / kṣudhārtasya pure tasminkiṅkaraistasya cocyate
6 ॥ किङ्करा ऊचुः । क्व धनं क्व सुता जाया क्व गृहं क्व त्वमीदृशः । स्वकर्मोपार्जितं भुङ्क्ष्व चिरं गच्छ महापथे
6 // kiṅkarā ūcuḥ / kva dhanaṃ kva sutā jāyā kva gṛhaṃ kva tvamīdṛśaḥ / svakarmopārjitaṃ bhuṅkṣva ciraṃ gaccha mahāpathe
7 ॥ जानासि शंबलवशं बलमध्वगानां नो शंबलः प्रयतते परलोकपान्थ । गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण यत्र भवतः क्रयविक्रयौ न
7 // jānāsi śaṃbalavaśaṃ balamadhvagānāṃ no śaṃbalaḥ prayatate paralokapāntha / gantavyamasti tava niścitameva tena mārgeṇa yatra bhavataḥ krayavikrayau na
8 ॥ यमदूतोदितं वाक्यं पक्षिन्नैवं त्वया श्रुतम् । एवमुक्तस्ततः सर्वैर्हन्यमानः स मुद्गरैः
8 // yamadūtoditaṃ vākyaṃ pakṣinnaivaṃ tvayā śrutam / evamuktastataḥ sarvairhanyamānaḥ sa mudgaraiḥ
9 ॥ अत्र दत्तं सुतैः पात्रे (त्रैः) स्नेहाद्वा कृपयाथ वा । मासिकं पिण्डमश्राति ततः सौरिपुरं व्रजेत्
9 // atra dattaṃ sutaiḥ pātre (traiḥ) snehādvā kṛpayātha vā / māsikaṃ piṇḍamaśrāti tataḥ sauripuraṃ vrajet
10 ॥ तत्र नाम्ना तु राजा वै जङ्गमः कालरूपधृक् । तं दृष्ट्वा भयभीतस्तु विश्रामे कुरुते मतिम्
10 // tatra nāmnā tu rājā vai jaṅgamaḥ kālarūpadhṛk / taṃ dṛṣṭvā bhayabhītastu viśrāme kurute matim
11 ॥ उदकं चान्नसंयुक्तं भुङ्क्ते तस्मिन्पुरे गतः । त्रैपक्षिके तु यद्दत्तं तत्पुरं स व्यतिक्रमेत्
11 // udakaṃ cānnasaṃyuktaṃ bhuṅkte tasminpure gataḥ / traipakṣike tu yaddattaṃ tatpuraṃ sa vyatikramet
12 ॥ नगेन्द्रनगरे रम्ये प्रेतो याति दिवानिशम् । गच्छन्वनानि रौद्राणि दृष्ट्वा क्रन्दति तत्र सः
12 // nagendranagare ramye preto yāti divāniśam / gacchanvanāni raudrāṇi dṛṣṭvā krandati tatra saḥ
13 ॥ भीषणैः क्लिश्यमानस्तु रुदते च पुनः पुनः । मासद्वयावसाने तु तत्पुरं सो ऽतिगच्छति
13 // bhīṣaṇaiḥ kliśyamānastu rudate ca punaḥ punaḥ / māsadvayāvasāne tu tatpuraṃ so 'tigacchati
14 ॥ भुक्त्वा चान्नं जलं पीत्वा यद्दत्तं वान्धवैरिह । क्लिश्यमानस्ततः पाशैर्नोयते यमकिङ्करैः
14 // bhuktvā cānnaṃ jalaṃ pītvā yaddattaṃ vāndhavairiha / kliśyamānastataḥ pāśairnoyate yamakiṅkaraiḥ
15 ॥ तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरं शुभम् । तृतीयं मासिकं भुक्त्वा तत्र गच्छत्यसौ पुरः
15 // tṛtīye māsi samprāpte gandharvanagaraṃ śubham / tṛtīyaṃ māsikaṃ bhuktvā tatra gacchatyasau puraḥ
16 ॥ शैलागमं चतुर्थे स मासे प्राप्नोति वै पुरम् । पाषाणास्तत्र वर्षन्ति प्रेतस्योपरि संस्थिताः
16 // śailāgamaṃ caturthe sa māse prāpnoti vai puram / pāṣāṇāstatra varṣanti pretasyopari saṃsthitāḥ
17 ॥ चतुर्थमासिके श्राद्धं भुक्ते तत्र सुखी भवेत्
17 // caturthamāsike śrāddhaṃ bhukte tatra sukhī bhavet
18 ॥ ततो याति पुरं प्रेतः क्रूरं मासे तु पञ्चमे । इह दत्तं सुतैर्भुङ्क्ते प्रेतो वै तत्पुरे स्थितः । षष्ठे मासि ततः प्रेतो याति क्रौञ्चाबिधं पुरम्
18 // tato yāti puraṃ pretaḥ krūraṃ māse tu pañcame / iha dattaṃ sutairbhuṅkte preto vai tatpure sthitaḥ / ṣaṣṭhe māsi tataḥ preto yāti krauñcābidhaṃ puram
19 ॥ तत्र दत्तेन पिण्डेन श्राद्धेनाप्यायितः पुरे । मुहूर्तार्धं तु विश्रम्य कम्पमानः सुदुः खितः
19 // tatra dattena piṇḍena śrāddhenāpyāyitaḥ pure / muhūrtārdhaṃ tu viśramya kampamānaḥ suduḥ khitaḥ
20 ॥ तत्पुरं स व्यतिक्रम्य तर्जितो यमकिङ्करैः । प्रयाति चित्रनगरं विचित्रो यत्र पार्थिवः
20 // tatpuraṃ sa vyatikramya tarjito yamakiṅkaraiḥ / prayāti citranagaraṃ vicitro yatra pārthivaḥ
21 ॥ यमस्यैवानुजः सौरिर्यत्र राज्यं प्रशास्ति हि । मासैस्तु पञ्चभिः सार्धैरूपषाण्मासिकं भवेत्
21 // yamasyaivānujaḥ sauriryatra rājyaṃ praśāsti hi / māsaistu pañcabhiḥ sārdhairūpaṣāṇmāsikaṃ bhavet
22 ॥ ऊनषाण्मासिकं तत्र भुङ्क्ते याम्यसमाहतः । मार्गे पुनः पुनस्तस्य बुभुक्षा पीडयत्यलम्
22 // ūnaṣāṇmāsikaṃ tatra bhuṅkte yāmyasamāhataḥ / mārge punaḥ punastasya bubhukṣā pīḍayatyalam
23 ॥ सन्तिष्ठते मृते को ऽपि मदीयः सुतबान्धवः । सौख्यं यो मे जनयति पततः शोकसागरे
23 // santiṣṭhate mṛte ko 'pi madīyaḥ sutabāndhavaḥ / saukhyaṃ yo me janayati patataḥ śokasāgare
24 ॥ एवं मार्गे विलपति वार्यमाणश्च किङ्करैः । आयान्ति संमुखास्तत्र कैवर्तास्तु सहस्रशः
24 // evaṃ mārge vilapati vāryamāṇaśca kiṅkaraiḥ / āyānti saṃmukhāstatra kaivartāstu sahasraśaḥ
25 ॥ वयं ते तर्तुकामाय महावैतरणीं नदीम् । शतयोजनविस्तीर्णां पूयशोणितसंकुलाम्
25 // vayaṃ te tartukāmāya mahāvaitaraṇīṃ nadīm / śatayojanavistīrṇāṃ pūyaśoṇitasaṃkulām
26 ॥ नानाझषसमाकीर्णां नानापक्षिगणैर्वृताम् । वयं त्वां तारयिष्यामः सुखेनेति वदन्ति ते
26 // nānājhaṣasamākīrṇāṃ nānāpakṣigaṇairvṛtām / vayaṃ tvāṃ tārayiṣyāmaḥ sukheneti vadanti te
27 ॥ अन्तरं देहि भो पान्थ बहुला चेद्रुचिस्तव । तेन तत्र प्रदत्ता गौस्तया नावा प्रसर्पति । मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी स्मृता
27 // antaraṃ dehi bho pāntha bahulā cedrucistava / tena tatra pradattā gaustayā nāvā prasarpati / manujānāṃ hitaṃ dānamante vaitaraṇī smṛtā
28 ॥ परापापं दहेत्सर्वं विष्णुलोकं च सा नयेत् । न दत्ता चेत्खगश्रेष्ठ तां समेत्य समज्जति
28 // parāpāpaṃ dahetsarvaṃ viṣṇulokaṃ ca sā nayet / na dattā cetkhagaśreṣṭha tāṃ sametya samajjati
29 ॥ स्वस्थावस्थे शरीरे ऽत्र वैतरण्या व्रतं चरेत् । देया च विदुषे धेनुस्तां नदीं तर्तुमिच्छता
29 // svasthāvasthe śarīre 'tra vaitaraṇyā vrataṃ caret / deyā ca viduṣe dhenustāṃ nadīṃ tartumicchatā
30 ॥ अवदन्मज्जमानस्तु निन्दत्यात्मानमात्मना । पाथेयार्थं मया किञ्चिन्न प्रदत्तं द्विजायच
30 // avadanmajjamānastu nindatyātmānamātmanā / pātheyārthaṃ mayā kiñcinna pradattaṃ dvijāyaca
31 ॥ न दत्तं न हुतं जप्तं न स्नातं न कृतं स्तुतम् । यादृशं कर्म चरितं मूढ भुङ्क्ष्वेति तादृशम्
31 // na dattaṃ na hutaṃ japtaṃ na snātaṃ na kṛtaṃ stutam / yādṛśaṃ karma caritaṃ mūḍha bhuṅkṣveti tādṛśam
32 ॥ तदैव हृदि संमूढस्ताडितो भाषते भटैः । वैतरण्याः परतटे भुङ्क्ते दत्तं घटादिकम्
32 // tadaiva hṛdi saṃmūḍhastāḍito bhāṣate bhaṭaiḥ / vaitaraṇyāḥ parataṭe bhuṅkte dattaṃ ghaṭādikam
33 ॥ ऊनषाण्मासिकश्राद्धं भुक्त्वा गच्छति चाग्रतः । तार्क्ष्य तत्र विशेषेण भोजयीत द्विजाञ्छुभान्
33 // ūnaṣāṇmāsikaśrāddhaṃ bhuktvā gacchati cāgrataḥ / tārkṣya tatra viśeṣeṇa bhojayīta dvijāñchubhān
34 ॥ चत्वारिंशत्तथा सप्त योजनानि शतद्वयम् । प्रयाति प्रत्यहं तार्क्ष्य अहोरात्रेण कर्शितः
34 // catvāriṃśattathā sapta yojanāni śatadvayam / prayāti pratyahaṃ tārkṣya ahorātreṇa karśitaḥ
35 ॥ सप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं व्रजेत् । तत्र भुक्त्व प्रदत्तं यच्छ्राद्धं सप्तममासिकम्
35 // saptame māsi samprāpte puraṃ bahvāpadaṃ vrajet / tatra bhuktva pradattaṃ yacchrāddhaṃ saptamamāsikam
36 ॥ अष्टमे मासि सम्प्राप्ते नानाक्रन्दपुरं व्रजेत् । नानाक्रन्दगणान्दृष्ट्वा क्रन्दमानान्सुदारुणम्
36 // aṣṭame māsi samprāpte nānākrandapuraṃ vrajet / nānākrandagaṇāndṛṣṭvā krandamānānsudāruṇam
37 ॥ स्वयं च शून्यहृदयः समाक्रन्दति दुः खितः । तन्मासिकं च यच्छ्राद्धं भुक्त्वा तत्र सुखी भवेत्
37 // svayaṃ ca śūnyahṛdayaḥ samākrandati duḥ khitaḥ / tanmāsikaṃ ca yacchrāddhaṃ bhuktvā tatra sukhī bhavet
38 ॥ विहाय तत्पुरं प्रेतो याति तप्तपुरं प्रति । सुतप्तनगरं प्राप्य नवमे मासि सो ऽश्नुते । द्विजभोज्यं पिण्डदानं कृतं श्राद्धं सुतेन यत्
38 // vihāya tatpuraṃ preto yāti taptapuraṃ prati / sutaptanagaraṃ prāpya navame māsi so 'śnute / dvijabhojyaṃ piṇḍadānaṃ kṛtaṃ śrāddhaṃ sutena yat
39 ॥ मासि वै दशमे प्राप्ते रौद्रं स्थानं स गच्छति । दशमे मासि यद्दत्तं तद्भुक्त्वा च प्रयाति सः
39 // māsi vai daśame prāpte raudraṃ sthānaṃ sa gacchati / daśame māsi yaddattaṃ tadbhuktvā ca prayāti saḥ
40 ॥ दशैकमासिकं भुक्त्वा पयोवर्षणमृच्छति । मेघास्तत्र प्रवर्षन्ति प्रेतानां दुः खदायकाः
40 // daśaikamāsikaṃ bhuktvā payovarṣaṇamṛcchati / meghāstatra pravarṣanti pretānāṃ duḥ khadāyakāḥ
41 ॥ (ततः प्रचलितो पोतो बहुर्घमतृषार्दितः) । द्वादशे मासि यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः शितः
41 // (tataḥ pracalito poto bahurghamatṛṣārditaḥ) / dvādaśe māsi yacchrāddhaṃ tatra bhuṅkte suduḥ śitaḥ
42 ॥ किञ्चिन्न्यूने ततो वर्षे सार्धे चैकादशे ऽथ वा । याति शीतपुरं तत्र शीतं यत्रातिदुः खदम्
42 // kiñcinnyūne tato varṣe sārdhe caikādaśe 'tha vā / yāti śītapuraṃ tatra śītaṃ yatrātiduḥ khadam
43 ॥ शीतार्तः क्षुधितः सो ऽथ वीक्षते हि दिशो दश । तिष्ठेत्तु बान्धवः को ऽपि यो मे दुःखं व्यपोहति
43 // śītārtaḥ kṣudhitaḥ so 'tha vīkṣate hi diśo daśa / tiṣṭhettu bāndhavaḥ ko 'pi yo me duḥkhaṃ vyapohati
44 ॥ किङ्करास्तं वदन्त्येवं क्व ते पुण्यं हि तादृशम् । श्रुत्वा तेषां तु तद्वाक्यं हा दैव इति भाषते
44 // kiṅkarāstaṃ vadantyevaṃ kva te puṇyaṃ hi tādṛśam / śrutvā teṣāṃ tu tadvākyaṃ hā daiva iti bhāṣate
45 ॥ दैवं हि पूर्वसुकृतं तन्मया नैव सञ्चितम् । एवं सञ्चिन्त्य बहुशो धैर्यमालम्बते पुनः
45 // daivaṃ hi pūrvasukṛtaṃ tanmayā naiva sañcitam / evaṃ sañcintya bahuśo dhairyamālambate punaḥ
46 ॥ चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानि वै ततः । धर्मराजपुरं रम्यं गन्धर्वाप्सराकुलम्
46 // catvāriṃśadyojanāni caturyuktāni vai tataḥ / dharmarājapuraṃ ramyaṃ gandharvāpsarākulam
47 ॥ चतुरशीतिलक्षैश्च मूर्तामूर्तैरधिष्ठितम् । त्रयोदश प्रतीहारा धर्मराजपुरे स्थिताः
47 // caturaśītilakṣaiśca mūrtāmūrtairadhiṣṭhitam / trayodaśa pratīhārā dharmarājapure sthitāḥ
48 ॥ शुभाशुभं तु यत्कर्म ते विचार्य पुनः पुनः । श्रवणा ब्रह्मणः पुत्रा मनुष्याणां च चेष्टितम् । कथयन्ति तदा लोके पूजिताः पूजिताः स्वयम्
48 // śubhāśubhaṃ tu yatkarma te vicārya punaḥ punaḥ / śravaṇā brahmaṇaḥ putrā manuṣyāṇāṃ ca ceṣṭitam / kathayanti tadā loke pūjitāḥ pūjitāḥ svayam
49 ॥ नरैस्तुष्टैश्च पुष्टैश्च यत्प्रोक्तं च कृतं च यत् । सर्वमावेदयन्ति स्म चित्रगुप्ते यमे च तत्
49 // naraistuṣṭaiśca puṣṭaiśca yatproktaṃ ca kṛtaṃ ca yat / sarvamāvedayanti sma citragupte yame ca tat
50 ॥ दूराच्छ्रवणविज्ञाना दूराद्दर्शनगोचराः । एवञ्चेष्टास्तु ते ह्यष्टौ स्वर्भूपातालचारिणः
50 // dūrācchravaṇavijñānā dūrāddarśanagocarāḥ / evañceṣṭāstu te hyaṣṭau svarbhūpātālacāriṇaḥ
51 ॥ तेषां पत्न्यस्तथै वोग्रा श्रवण्यः पृथगाह्वयाः । एवं तेषां शक्तिरस्ति यर्त्ये मर्त्याधिकारिणः
51 // teṣāṃ patnyastathai vogrā śravaṇyaḥ pṛthagāhvayāḥ / evaṃ teṣāṃ śaktirasti yartye martyādhikāriṇaḥ
52 ॥ व्रतैर्दानैस्तवैर्यश्च पूजयेदिह मानवः । जायन्ते तस्य ते सौम्याः सुखमृत्युप्रदायिनः
52 // vratairdānaistavairyaśca pūjayediha mānavaḥ / jāyante tasya te saumyāḥ sukhamṛtyupradāyinaḥ