33 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे प्रेतकल्पे धर्मकाण्डे श्रीकृष्णगरुडसंवादे और्ध्वदेहिककर्मणि पुत्रदर्भतिलतुलसीगोभूलेपताम्रपात्रदाना दीनामावश्यकत्वनिरूपणं नामैकोनत्रिशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 30 श्रीकृष्ण उवाच । शृणु तार्क्ष्य परं गुह्यं दानानां दानमुत्तमम् । परमं सर्वदानानां परं गोप्यं दिवौकसाम्
33 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe pretakalpe dharmakāṇḍe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde aurdhvadehikakarmaṇi putradarbhatilatulasīgobhūlepatāmrapātradānā dīnāmāvaśyakatvanirūpaṇaṃ nāmaikonatriśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 30 śrīkṛṣṇa uvāca / śṛṇu tārkṣya paraṃ guhyaṃ dānānāṃ dānamuttamam / paramaṃ sarvadānānāṃ paraṃ gopyaṃ divaukasām
1 ॥ देयमेकं महादानं कार्पासं चोत्तमोत्तमम् । येन दत्तेन प्रीयन्ते भूर्भुवः स्वरिति क्रमात्
1 // deyamekaṃ mahādānaṃ kārpāsaṃ cottamottamam / yena dattena prīyante bhūrbhuvaḥ svariti kramāt
2 ॥ ब्रह्माद्या देवताः सर्वाः कार्याच्च प्रीतिमाप्नुयुः । देयमेतन्महादानं प्रेतोद्धरणहेतवे
2 // brahmādyā devatāḥ sarvāḥ kāryācca prītimāpnuyuḥ / deyametanmahādānaṃ pretoddharaṇahetave
3 ॥ चिरं वसेद्रुद्रलोके ततो राजा भवेदिह । रूपवान्सुभगो वाग्मी श्रीमानतुल विक्रमः । यमलोकं विनिर्जित्य स्वर्गं ताक्ष्य स गच्छति
3 // ciraṃ vasedrudraloke tato rājā bhavediha / rūpavānsubhago vāgmī śrīmānatula vikramaḥ / yamalokaṃ vinirjitya svargaṃ tākṣya sa gacchati
4 ॥ गां तिलांश्च क्षितं हेम यो ददाति द्विजन्मने । तस्य जन्मार्जिर्त पापं तत्क्षणादेवनश्यति
4 // gāṃ tilāṃśca kṣitaṃ hema yo dadāti dvijanmane / tasya janmārjirta pāpaṃ tatkṣaṇādevanaśyati
5 ॥ तिला गावो महादानं महापातकनाशनम् । तद्द्वयं दीयते विप्रे नान्यवर्णे कदाचन
5 // tilā gāvo mahādānaṃ mahāpātakanāśanam / taddvayaṃ dīyate vipre nānyavarṇe kadācana
6 ॥ कल्पितं दीयते दानं तिला गावश्चमेदिनी । अन्येषु नैव वर्णेषु पोष्यवर्गे कदाचन
6 // kalpitaṃ dīyate dānaṃ tilā gāvaścamedinī / anyeṣu naiva varṇeṣu poṣyavarge kadācana
7 ॥ पोष्यवर्गे तथा स्त्रीषु दानं देयमकल्पितम् । आतुरे वोपरागे च द्वयं दानं विशिष्यते । आतुरे दीयते दानं तत्काले चोपतिष्ठति
7 // poṣyavarge tathā strīṣu dānaṃ deyamakalpitam / āture voparāge ca dvayaṃ dānaṃ viśiṣyate / āture dīyate dānaṃ tatkāle copatiṣṭhati
8 ॥ जीवतस्तु पुनर्दत्तमुपतिष्ठत्यसंस्कृतम् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं यद्दत्तं विकलेन्द्रिये
8 // jīvatastu punardattamupatiṣṭhatyasaṃskṛtam / satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ yaddattaṃ vikalendriye
9 ॥ यच्चानु मोदते पुत्रस्तच्च दानमनन्तकम् । अतो दद्यात् स पुत्रो वा यावज्जीवत्ससौ चिरम् । अतिवाहस्तथा प्रेतो भोगांश्च लभते यतः
9 // yaccānu modate putrastacca dānamanantakam / ato dadyāt sa putro vā yāvajjīvatsasau ciram / ativāhastathā preto bhogāṃśca labhate yataḥ
10 ॥ अस्वस्था तुरकाले तु देहपाते क्षितिस्थिते । देहे तथातिवाहस्य परतः प्रीणनं भवेत्
10 // asvasthā turakāle tu dehapāte kṣitisthite / dehe tathātivāhasya parataḥ prīṇanaṃ bhavet
11 ॥ पङ्गावन्धे च काणे च ह्यर्धोन्मीलितलोचने । तिलेषु दर्भान्संस्तीर्य दानमुक्तं तदक्षयम्
11 // paṅgāvandhe ca kāṇe ca hyardhonmīlitalocane / tileṣu darbhānsaṃstīrya dānamuktaṃ tadakṣayam
12 ॥ तिला लौहं हिरण्यञ्च कार्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम्
12 // tilā lauhaṃ hiraṇyañca kārpāsaṃ lavaṇaṃ tathā / saptadhānyaṃ kṣitirgāva ekaikaṃ pāvanaṃ smṛtam
13 ॥ लोहदानाद्यमस्तुष्येद्धर्म राजस्तिलार्पणात् । लवणे दीयमाने तु न भयं विद्यते यमात्
13 // lohadānādyamastuṣyeddharma rājastilārpaṇāt / lavaṇe dīyamāne tu na bhayaṃ vidyate yamāt
14 ॥ कर्पासस्य तु दानेन न भूतेभ्यो भयं भवेत् । तारयन्ति नरं गावस्त्रिविधाश्चैव पातकात्
14 // karpāsasya tu dānena na bhūtebhyo bhayaṃ bhavet / tārayanti naraṃ gāvastrividhāścaiva pātakāt
15 ॥ हेमदानात्सुखं स्वर्गे भूमिदानान्नृपो भवेत् । हेमभूमिप्रदानाच्च न पीडा नरके भवेत्
15 // hemadānātsukhaṃ svarge bhūmidānānnṛpo bhavet / hemabhūmipradānācca na pīḍā narake bhavet
16 ॥ सर्वे ऽपि यमदूताश्च यमरूपा विभीषणाः । सर्वे ते वरदा यान्ति सप्तधान्येन प्रीणिताः
16 // sarve 'pi yamadūtāśca yamarūpā vibhīṣaṇāḥ / sarve te varadā yānti saptadhānyena prīṇitāḥ
17 ॥ विष्णोः स्मरणमात्रेण प्राप्यते परमा गतिः । एतत्ते सर्वमाख्यातं मर्त्यैर्या गतिराप्यते
17 // viṣṇoḥ smaraṇamātreṇa prāpyate paramā gatiḥ / etatte sarvamākhyātaṃ martyairyā gatirāpyate
18 ॥ तस्मात् पुत्रं प्रशंसन्ति ददाति पितुराज्ञया । भूमिष्ठं पितरं दृष्ट्वा ह्यर्धोन्मीलितलोचनम्
18 // tasmāt putraṃ praśaṃsanti dadāti piturājñayā / bhūmiṣṭhaṃ pitaraṃ dṛṣṭvā hyardhonmīlitalocanam
19 ॥ तस्मिन् काले सुतो यस्तु सर्वदानानि दापयेत् । गयाश्राद्धाद्विशिष्येत स पुत्रः कुलनन्दनः
19 // tasmin kāle suto yastu sarvadānāni dāpayet / gayāśrāddhādviśiṣyeta sa putraḥ kulanandanaḥ
20 ॥ स्वस्थानाच्चलितश्चासौ विकलस्य पितुस्तदा । पुत्रैर्यत्नेन कर्तव्या पितरं तारयन्ति ते
20 // svasthānāccalitaścāsau vikalasya pitustadā / putrairyatnena kartavyā pitaraṃ tārayanti te
21 ॥ किं दत्तैर्बहुभिर्दानैः पितुरन्त्येष्टिमाचरेत् । अश्वमेधो महायज्ञः कलां नार्हति षोडशीम्
21 // kiṃ dattairbahubhirdānaiḥ piturantyeṣṭimācaret / aśvamedho mahāyajñaḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
22 ॥ धर्मात्मा स नु पुत्रो वैदेवैरपि सुपूज्यते । दापयेद्यस्तु दानानि ह्यातुरं पितरं भुवि
22 // dharmātmā sa nu putro vaidevairapi supūjyate / dāpayedyastu dānāni hyāturaṃ pitaraṃ bhuvi
23 ॥ लोहदानञ्च दातव्यं भूमियुक्तेन पाणिना । यमं भीमञ्च नाप्नोति न गच्छेत् तस्य वेश्मनि
23 // lohadānañca dātavyaṃ bhūmiyuktena pāṇinā / yamaṃ bhīmañca nāpnoti na gacchet tasya veśmani
24 ॥ कुठारो मुसलो दण्डः खड्गश्च च्छुरिका तथा । एतानि यमहस्तेषु दृश्यानि पापकर्मिणाम्
24 // kuṭhāro musalo daṇḍaḥ khaḍgaśca cchurikā tathā / etāni yamahasteṣu dṛśyāni pāpakarmiṇām
25 ॥ तस्माल्लोहस्य दानन्तु ब्राह्मणायातुरो ददेत् । यमायुधानां सन्तुष्ट्यै दानमेतदुदाहृतम्
25 // tasmāllohasya dānantu brāhmaṇāyāturo dadet / yamāyudhānāṃ santuṣṭyai dānametadudāhṛtam
26 ॥ गर्भस्थाः शिशवो ये च युवानः स्थविरास्तथा । एभिर्दानविशेषैस्तु निर्दहेयुः स्वपातकम्
26 // garbhasthāḥ śiśavo ye ca yuvānaḥ sthavirāstathā / ebhirdānaviśeṣaistu nirdaheyuḥ svapātakam
27 ॥ छुरिणः श्यामशबलौ षण्डामर्का उदुम्बराः । शबला श्यामदूता ये लोहदानेन प्रीणिताः
27 // churiṇaḥ śyāmaśabalau ṣaṇḍāmarkā udumbarāḥ / śabalā śyāmadūtā ye lohadānena prīṇitāḥ
28 ॥ पुत्राः पौत्रास्तथा बन्धुः सगोत्राः सुहहृदस्तथा । ददते नातुरे दानं ब्रह्मघ्नैस्तु समा हि ते
28 // putrāḥ pautrāstathā bandhuḥ sagotrāḥ suhahṛdastathā / dadate nāture dānaṃ brahmaghnaistu samā hi te
29 ॥ पञ्चत्वे भूमियुक्तस्य शृणु तस्य च या गतिः । अतिवाहः पुनः प्रेतोवर्षोर्ध्वं सुकृतं लभेत्
29 // pañcatve bhūmiyuktasya śṛṇu tasya ca yā gatiḥ / ativāhaḥ punaḥ pretovarṣordhvaṃ sukṛtaṃ labhet
30 ॥ अग्नित्रयं त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रयो ऽमराः । कालत्रयं त्रिसन्ध्यं च त्रयो वर्णास्त्रिशक्तयः
30 // agnitrayaṃ trayo lokāstrayo vedāstrayo 'marāḥ / kālatrayaṃ trisandhyaṃ ca trayo varṇāstriśaktayaḥ
31 ॥ पादादूर्ध्वं कटिं यावत् तावद्ब्रह्याधितिष्ठति । ग्रीवां यावद्धरिर्नाभेः शरीरे मनुजस्य च
31 // pādādūrdhvaṃ kaṭiṃ yāvat tāvadbrahyādhitiṣṭhati / grīvāṃ yāvaddharirnābheḥ śarīre manujasya ca
32 ॥ मस्तके तिष्ठतीशानो व्यक्ताव्यक्तो महेश्वरः । एकमूर्तेस्त्रयो भागा ब्रह्मा विष्णुहेश्वराः
32 // mastake tiṣṭhatīśāno vyaktāvyakto maheśvaraḥ / ekamūrtestrayo bhāgā brahmā viṣṇuheśvarāḥ
33 ॥ अहं प्राणः शरीरस्थो भूतग्रामचतुष्टये । धर्माधर्मे मतिं दद्यात् सुखदुःखे कृताकृते
33 // ahaṃ prāṇaḥ śarīrastho bhūtagrāmacatuṣṭaye / dharmādharme matiṃ dadyāt sukhaduḥkhe kṛtākṛte
34 ॥ जन्तोर्वुद्धिं समास्थाय पूर्वमर्माधिवासिताम् । अहमेव तथा जीवान्प्रेरयामि च कर्मसु । स्वर्गं च नरकं मोक्षं प्रयान्ति प्राणिनो ध्रुवम्
34 // jantorvuddhiṃ samāsthāya pūrvamarmādhivāsitām / ahameva tathā jīvānprerayāmi ca karmasu / svargaṃ ca narakaṃ mokṣaṃ prayānti prāṇino dhruvam
35 ॥ स्वर्गस्थं नरकस्थं वा श्राद्धे वाप्यायनं भवेत् । तस्माच्छ्राद्धानि कुर्वीत त्रिविधानि विचक्षणः
35 // svargasthaṃ narakasthaṃ vā śrāddhe vāpyāyanaṃ bhavet / tasmācchrāddhāni kurvīta trividhāni vicakṣaṇaḥ
36 ॥ मत्स्यं कर्मं च वाराहं नारसिंहञ्च वामनम् । रामं रामं च कृष्णं च बुद्धं चैव सकल्किनम् । एतानि दश नामानि स्मर्तव्यानि सदा बुधैः
36 // matsyaṃ karmaṃ ca vārāhaṃ nārasiṃhañca vāmanam / rāmaṃ rāmaṃ ca kṛṣṇaṃ ca buddhaṃ caiva sakalkinam / etāni daśa nāmāni smartavyāni sadā budhaiḥ
37 ॥ स्वर्गं जीवाः सुखं यान्ति च्युताः स्वर्गाच्च मानवाः । लब्ध्वा सुखं च वित्तं च दयादाक्षिण्यसंयुताः । पुत्रपौत्रैर्धनैराढ्या जीवेयुः शरदां शतम्
37 // svargaṃ jīvāḥ sukhaṃ yānti cyutāḥ svargācca mānavāḥ / labdhvā sukhaṃ ca vittaṃ ca dayādākṣiṇyasaṃyutāḥ / putrapautrairdhanairāḍhyā jīveyuḥ śaradāṃ śatam
38 ॥ आतुरे च ददेद्दानं विष्णुपूजाञ्च कारयेत् । अष्टाक्षरं तथा मन्त्रं जपेद्वा द्वादशाक्षरम्
38 // āture ca dadeddānaṃ viṣṇupūjāñca kārayet / aṣṭākṣaraṃ tathā mantraṃ japedvā dvādaśākṣaram
39 ॥ पूजयेच्छुक्लपुष्पैश्च नैवेद्यैर्घृतपाचितैः । तथा गन्धैश्च धूपैश्च श्रुतिस्मृतिमनूदितैः
39 // pūjayecchuklapuṣpaiśca naivedyairghṛtapācitaiḥ / tathā gandhaiśca dhūpaiśca śrutismṛtimanūditaiḥ
40 ॥ विष्णुर्माता पिता विष्णुर्विष्णुः स्वजनबान्धवाः । यत्र विष्णुं न पश्यामि तेन वासेन किं मम
40 // viṣṇurmātā pitā viṣṇurviṣṇuḥ svajanabāndhavāḥ / yatra viṣṇuṃ na paśyāmi tena vāsena kiṃ mama
41 ॥ जले विष्णुः स्थले विष्णुर्विष्णुः पर्वतमस्तके । ज्वालामालाकुले विष्णुः सर्वं विष्णुमयं जगत्
41 // jale viṣṇuḥ sthale viṣṇurviṣṇuḥ parvatamastake / jvālāmālākule viṣṇuḥ sarvaṃ viṣṇumayaṃ jagat
42 ॥ वयमापो वयं पृथ्वी वयं दर्भा वयं तिलाः । वयं गावो वयं राजा वयं वायुर्वयं प्रजाः
42 // vayamāpo vayaṃ pṛthvī vayaṃ darbhā vayaṃ tilāḥ / vayaṃ gāvo vayaṃ rājā vayaṃ vāyurvayaṃ prajāḥ
43 ॥ वयं हेम वयं धान्यं वयं मधु वयं घृतम् । वयं विप्रा वयं देवा वयं शम्भुश्च भूर्भुवः
43 // vayaṃ hema vayaṃ dhānyaṃ vayaṃ madhu vayaṃ ghṛtam / vayaṃ viprā vayaṃ devā vayaṃ śambhuśca bhūrbhuvaḥ
44 ॥ अहं दाता अहं ग्राही अहं यज्वा अहं क्रतुः । अहं हर्ता अहं धर्मो अहं पृथ्वी ह्यहं जलम्
44 // ahaṃ dātā ahaṃ grāhī ahaṃ yajvā ahaṃ kratuḥ / ahaṃ hartā ahaṃ dharmo ahaṃ pṛthvī hyahaṃ jalam
45 ॥ धर्माधर्मे मतिं दद्यां कर्मभिस्तु शुभाशुभैः । यत् कर्म क्रियते क्वापि पूर्वजन्मार्जितं खग
45 // dharmādharme matiṃ dadyāṃ karmabhistu śubhāśubhaiḥ / yat karma kriyate kvāpi pūrvajanmārjitaṃ khaga
46 ॥ धर्मे मतिमहं दद्यामधर्मे ऽप्यहमेव च । यातनां कुरुते सो ऽपि धर्मे मुक्तिं ददाम्यहम्
46 // dharme matimahaṃ dadyāmadharme 'pyahameva ca / yātanāṃ kurute so 'pi dharme muktiṃ dadāmyaham
47 ॥ मनुजानां हिता तार्क्ष्य अन्ते वैतरणी स्मृता । तयावमत्य पापौघं विष्णुलोकं स गच्छति
47 // manujānāṃ hitā tārkṣya ante vaitaraṇī smṛtā / tayāvamatya pāpaughaṃ viṣṇulokaṃ sa gacchati
48 ॥ बालत्वे यच्च कौमारे यच्च परिणतौ च यत् । सर्वावम्थाकृतं पापं यच्च जन्मान्तरेष्वपि
48 // bālatve yacca kaumāre yacca pariṇatau ca yat / sarvāvamthākṛtaṃ pāpaṃ yacca janmāntareṣvapi
49 ॥ यन्निशायां तथा प्रातर्यन्मध्याह्नापराह्नयोः । सन्ध्ययोर्यत् कृतं कर्म कर्मणा मनसा गिरा
49 // yanniśāyāṃ tathā prātaryanmadhyāhnāparāhnayoḥ / sandhyayoryat kṛtaṃ karma karmaṇā manasā girā
50 ॥ दत्त्वा वरां सकृदपि कपिलां सर्वकामिकाम् । उद्धरेदन्तकाले स आत्मानं पापसञ्चयात्
50 // dattvā varāṃ sakṛdapi kapilāṃ sarvakāmikām / uddharedantakāle sa ātmānaṃ pāpasañcayāt
51 ॥ गावो ममाग्रतः सन्तु पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा । गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम्
51 // gāvo mamāgrataḥ santu pṛṣṭhataḥ pārśvatastathā / gāvo me hṛdaye santu gavāṃ madhye vasāmyaham
52 ॥ या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवे व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु
52 // yā lakṣmīḥ sarvabhūtānāṃ yā ca deve vyavasthitā / dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu