154 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे वर्षकृत्ययमलोकमार्गयातनादिनिरूपणं नाम पञ्चमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 6 गरुड उवाच । अपि साधनयुक्तस्य तीर्थदानरतस्य च । अकृते तु वृषोत्सर्गे परलोकगतिर्न हि
154 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde varṣakṛtyayamalokamārgayātanādinirūpaṇaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 6 garuḍa uvāca / api sādhanayuktasya tīrthadānaratasya ca / akṛte tu vṛṣotsarge paralokagatirna hi
1 ॥ तस्मात् कृष्ण वृषोत्सर्गः कर्तव्य इति मे श्रुतम् । किं फलं वृषयज्ञस्य पुरा केन कृतो हरे
1 // tasmāt kṛṣṇa vṛṣotsargaḥ kartavya iti me śrutam / kiṃ phalaṃ vṛṣayajñasya purā kena kṛto hare
2 ॥ अनड्वान् कीदृशः प्रोक्तः कस्मिन् काले विशेषतः । को विधिस्तस्य निर्दिष्टः सर्वं मे कृपया वद
2 // anaḍvān kīdṛśaḥ proktaḥ kasmin kāle viśeṣataḥ / ko vidhistasya nirdiṣṭaḥ sarvaṃ me kṛpayā vada
3 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । इतिहासं महापुण्यं प्रवक्ष्यामि खगेश्वर । ब्रह्मपुत्रेण यत् प्रोक्तं राजानं वीरवाहनम्
3 // śrīkṛṣṇa uvāca / itihāsaṃ mahāpuṇyaṃ pravakṣyāmi khageśvara / brahmaputreṇa yat proktaṃ rājānaṃ vīravāhanam
4 ॥ विराधनगरे राजा वीरवाहननामकः । धर्मात्मा सत्यसन्धश्च वदान्यो विप्रतुष्टिकृत्
4 // virādhanagare rājā vīravāhananāmakaḥ / dharmātmā satyasandhaśca vadānyo vipratuṣṭikṛt
5 ॥ स कदाचिद्वनं वीरो महात्माखेटकं गतः । किञ्चित् प्रष्टुमनास्तार्क्ष्य वसिष्ठस्याश्रमं ययौ
5 // sa kadācidvanaṃ vīro mahātmākheṭakaṃ gataḥ / kiñcit praṣṭumanāstārkṣya vasiṣṭhasyāśramaṃ yayau
6 ॥ नमस्कृत्य मुनिं तत्र कृतासनपरिग्रहः । पश्रयावनतो राजा पप्रच्छ ऋषिसंसदि
6 // namaskṛtya muniṃ tatra kṛtāsanaparigrahaḥ / paśrayāvanato rājā papraccha ṛṣisaṃsadi
7 ॥ राजोवाच । मुने मया कृतो धर्मो यथाशक्ति प्रयत्नतः । यमस्य शासनं श्रुत्वा बिभेमि नितरां हृदि
7 // rājovāca / mune mayā kṛto dharmo yathāśakti prayatnataḥ / yamasya śāsanaṃ śrutvā bibhemi nitarāṃ hṛdi
8 ॥ यमञ्च यमदूतांश्च निरयान् घोरदर्शनान् । न पश्यामि महाभाग तथा वद दयानिधे
8 // yamañca yamadūtāṃśca nirayān ghoradarśanān / na paśyāmi mahābhāga tathā vada dayānidhe
9 ॥ वसिष्ठ उवाच । धर्मा बहुविधा राजन् वर्ण्यन्ते शास्त्रकोविदैः । सूक्ष्मत्वान्न विजानन्ति कर्ममार्गविमोहिताः
9 // vasiṣṭha uvāca / dharmā bahuvidhā rājan varṇyante śāstrakovidaiḥ / sūkṣmatvānna vijānanti karmamārgavimohitāḥ
10 ॥ दानं तीर्थं तपो यज्ञाः संन्यासः पैतृको महः । धर्मेषु गृह्यमाणेषु वृषोत्सर्गो विशेषितः
10 // dānaṃ tīrthaṃ tapo yajñāḥ saṃnyāsaḥ paitṛko mahaḥ / dharmeṣu gṛhyamāṇeṣu vṛṣotsargo viśeṣitaḥ
11 ॥ एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत् । यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्
11 // eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet / yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet
12 ॥ ब्रह्महत्यादिपापानि ज्ञानाज्ञानकृतानि च । नीलोद्वाहेन शुध्येत्तु समुद्रप्लवनेन वा
12 // brahmahatyādipāpāni jñānājñānakṛtāni ca / nīlodvāhena śudhyettu samudraplavanena vā
13 ॥ एकादशाहे राजेन्द्र यस्य नोत्सूज्यते वृषः । प्रेतत्वं निश्चलं तस्य कृतैः श्राद्धैस्तु किं भवेत्
13 // ekādaśāhe rājendra yasya notsūjyate vṛṣaḥ / pretatvaṃ niścalaṃ tasya kṛtaiḥ śrāddhaistu kiṃ bhavet
14 ॥ यथाकथञ्चित् कर्तव्यस्तीर्थे वा पत्तने ऽथ वा । वृषयज्ञैः प्रमुच्यते नान्यथा साधनैः खग
14 // yathākathañcit kartavyastīrthe vā pattane 'tha vā / vṛṣayajñaiḥ pramucyate nānyathā sādhanaiḥ khaga
15 ॥ वृषभं पञ्चकल्याणं युवानं कृष्णकंबलम् । गोयूथमध्ये नितरां विचरन्तं विधानतः
15 // vṛṣabhaṃ pañcakalyāṇaṃ yuvānaṃ kṛṣṇakaṃbalam / goyūthamadhye nitarāṃ vicarantaṃ vidhānataḥ
16 ॥ चतसृभिर्वत्सकाभिर्द्वाभ्याञ्चैवैकया खग । विवाह्य मङ्गलद्रव्यैर्मन्त्रवत्तं समुत्सृजेत्
16 // catasṛbhirvatsakābhirdvābhyāñcaivaikayā khaga / vivāhya maṅgaladravyairmantravattaṃ samutsṛjet
17 ॥ इह रतीति षडृग्भिर्हेमं कुर्याद्विभावसोः । कार्तिक्यां माघवैशाख्यां संक्रमे पातपर्वसु
17 // iha ratīti ṣaḍṛgbhirhemaṃ kuryādvibhāvasoḥ / kārtikyāṃ māghavaiśākhyāṃ saṃkrame pātaparvasu
18 ॥ तीर्थे पित्र्येक्षयाहे च विशेषेण प्रशस्यते । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पाण्डुरः
18 // tīrthe pitryekṣayāhe ca viśeṣeṇa praśasyate / lohito yastu varṇena mukhe pucche ca pāṇḍuraḥ
19 ॥ पीतः खुरविषाणेषु स नीलो वृष उच्यते । श्वेतवर्णो भवेद्विप्रो लोहितः क्षत्त्र उच्यते
19 // pītaḥ khuraviṣāṇeṣu sa nīlo vṛṣa ucyate / śvetavarṇo bhavedvipro lohitaḥ kṣattra ucyate
20 ॥ पीतवर्णो भवेद्वैश्यः शूद्रः कृष्णः स्मृतो बुधैः । यथावर्णं समुद्दिष्टो वर्णेषु ब्राह्मणादिषु
20 // pītavarṇo bhavedvaiśyaḥ śūdraḥ kṛṣṇaḥ smṛto budhaiḥ / yathāvarṇaṃ samuddiṣṭo varṇeṣu brāhmaṇādiṣu
21 ॥ अथ वा रक्तवर्णस्तु सर्वेषामेव शस्यते । पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः
21 // atha vā raktavarṇastu sarveṣāmeva śasyate / pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ
22 ॥ आशासते सुतं जातं वृषोत्सर्गं करिष्यति । धर्मस्त्वं वृषरूपेण जगदानन्ददायकः
22 // āśāsate sutaṃ jātaṃ vṛṣotsargaṃ kariṣyati / dharmastvaṃ vṛṣarūpeṇa jagadānandadāyakaḥ
23 ॥ अष्टमूर्तेरधिष्ठानमतः शान्तिं प्रयच्छ मे । गङ्गायमुनयोः पेयमन्तर्वेदि तृणं चर
23 // aṣṭamūrteradhiṣṭhānamataḥ śāntiṃ prayaccha me / gaṅgāyamunayoḥ peyamantarvedi tṛṇaṃ cara
24 ॥ धर्मराजस्य पुरतो वाच्यं मे सुकृतं वृष । दक्षिणांसे त्रिशूलाङ्कं वामोरौ चक्रचिह्नितम्
24 // dharmarājasya purato vācyaṃ me sukṛtaṃ vṛṣa / dakṣiṇāṃse triśūlāṅkaṃ vāmorau cakracihnitam
25 ॥ इति संप्रार्थ्य वृषभं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । वृषं तत्सतरीयुक्तं पूजयित्वा समुत्सृजेत्
25 // iti saṃprārthya vṛṣabhaṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ / vṛṣaṃ tatsatarīyuktaṃ pūjayitvā samutsṛjet
26 ॥ तस्माद्राजन् विधानेन वृषोत्सर्गं समाचर । बहुसाधनयुक्तस्य नान्यथा सद्गतिस्तव
26 // tasmādrājan vidhānena vṛṣotsargaṃ samācara / bahusādhanayuktasya nānyathā sadgatistava
27 ॥ आसीत्त्रेतायुगे पूर्वं विदेहनगरे नृप । ब्राह्मणो धर्मवत्सेति स्वकर्मनिरतः सुधीः
27 // āsīttretāyuge pūrvaṃ videhanagare nṛpa / brāhmaṇo dharmavatseti svakarmanirataḥ sudhīḥ
28 ॥ विष्णुभक्तो ऽतितेजस्वी यथालाभेन तुष्टिकृत् । पितृपर्वणि संप्राप्ते कुशार्यो काननं ययौ
28 // viṣṇubhakto 'titejasvī yathālābhena tuṣṭikṛt / pitṛparvaṇi saṃprāpte kuśāryo kānanaṃ yayau
29 ॥ अटन्नितस्ततस्तत्र चिन्वन् कुशपलाशकम् । सहसोपेत्य पुरुषाश्चात्वारश्चारुदर्शनाः
29 // aṭannitastatastatra cinvan kuśapalāśakam / sahasopetya puruṣāścātvāraścārudarśanāḥ
30 ॥ विभ्रान्तमनसं गृह्य प्रत्यग्जग्मुर्विहायसा । बहुवृक्षसमाकीर्णं गिरिदुर्गभयानकम्
30 // vibhrāntamanasaṃ gṛhya pratyagjagmurvihāyasā / bahuvṛkṣasamākīrṇaṃ giridurgabhayānakam
31 ॥ वनाद्वनान्तरं निन्युर्नदीनदसमाकुलम् । स तत्र नगरं राजन् ददर्श बहुविस्तरम्
31 // vanādvanāntaraṃ ninyurnadīnadasamākulam / sa tatra nagaraṃ rājan dadarśa bahuvistaram
32 ॥ गोपुरद्वाररचितं सौधप्रासादमण्डितम् । चत्वरापणपण्यादिनरनारीसमाकुलम्
32 // gopuradvāraracitaṃ saudhaprāsādamaṇḍitam / catvarāpaṇapaṇyādinaranārīsamākulam
33 ॥ तूर्यद्वन्द्वाभिनिर्घोषवीणापटहनादितम् । कांश्चित्क्षुधार्दितान्दीनान्मलिनान्विगतौजसः
33 // tūryadvandvābhinirghoṣavīṇāpaṭahanāditam / kāṃścitkṣudhārditāndīnānmalinānvigataujasaḥ
34 ॥ ततो ऽतितुष्टान्मलिनान्वस्त्रखण्डसमावृतान् । अग्रतो हृष्टपुष्टांश्च स्वर्णवस्त्रोपशोभितान्
34 // tato 'tituṣṭānmalinānvastrakhaṇḍasamāvṛtān / agrato hṛṣṭapuṣṭāṃśca svarṇavastropaśobhitān
35 ॥ ततो ऽपि सुरसंकाशान्स दृष्ट्वा विस्मितो ऽभवत् । किं स्वप्न उत माया वै मदीयो मानसो भ्रमः
35 // tato 'pi surasaṃkāśānsa dṛṣṭvā vismito 'bhavat / kiṃ svapna uta māyā vai madīyo mānaso bhramaḥ
36 ॥ सन्दिहानं द्विजं निन्युः पुरुषा राजसन्निधिम् । सतद्ददर्श विप्रस्तु स्वर्णप्रासादमन्दिरे
36 // sandihānaṃ dvijaṃ ninyuḥ puruṣā rājasannidhim / sataddadarśa viprastu svarṇaprāsādamandire
37 ॥ सिंहासनंमहादिव्यं छत्रचामरवीजितम् । तत्रोप विष्टं राजानं किरीटकनकोज्ज्वलम्
37 // siṃhāsanaṃmahādivyaṃ chatracāmaravījitam / tatropa viṣṭaṃ rājānaṃ kirīṭakanakojjvalam
38 ॥ महत्या च श्रिया युक्तं स्तूयमानं सुवन्दिभिः । राजापि दृष्ट्वा तं विप्रं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः
38 // mahatyā ca śriyā yuktaṃ stūyamānaṃ suvandibhiḥ / rājāpi dṛṣṭvā taṃ vipraṃ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ
39 ॥ पूजयामास विधिवन्मधुपर्कास नादिभिः । सन्तुष्टमनसं देवमस्तौषीत्परया मुदा
39 // pūjayāmāsa vidhivanmadhuparkāsa nādibhiḥ / santuṣṭamanasaṃ devamastauṣītparayā mudā
40 ॥ अद्य मे सफलं जन्म पावितञ्च कुलं प्रभो । विष्णुभक्तस्य धर्मस्य यत्ते दृग्गोचरं गतः
40 // adya me saphalaṃ janma pāvitañca kulaṃ prabho / viṣṇubhaktasya dharmasya yatte dṛggocaraṃ gataḥ
41 ॥ नत्वा स्तुत्वा बहुविधमुवाचानुवसन्नृपः । यतः समागतो देवः पुनस्तत्रैव नीयताम्
41 // natvā stutvā bahuvidhamuvācānuvasannṛpaḥ / yataḥ samāgato devaḥ punastatraiva nīyatām
42 ॥ इति श्रुत्वा वचो राज्ञः पप्रच्छ द्विजपुङ्गवः । ब्राह्मण उवाच । को ऽयं देश- कुतो लोका उत्तमा मध्यमाधमाः
42 // iti śrutvā vaco rājñaḥ papraccha dvijapuṅgavaḥ / brāhmaṇa uvāca / ko 'yaṃ deśa- kuto lokā uttamā madhyamādhamāḥ
43 ॥ केन पुण्येन तु भवान्पारमेष्ट्यविभूषितः । किमर्थमहमानीतः पुनस्तत्रैव नीयते
43 // kena puṇyena tu bhavānpārameṣṭyavibhūṣitaḥ / kimarthamahamānītaḥ punastatraiva nīyate
44 ॥ अपूर्वमिव पश्यामि सर्वं स्वप्नगतो यथा । राजोवाच । स्वधर्मनिरतो यस्तु हरिभक्तिरतः सदा
44 // apūrvamiva paśyāmi sarvaṃ svapnagato yathā / rājovāca / svadharmanirato yastu haribhaktirataḥ sadā
45 ॥ विरक्त इन्द्रियार्थेभ्यः स मे पूज्यो न संशयः । तीर्थयात्रापरो नित्यं वृषोत्सर्गविशेषवित्
45 // virakta indriyārthebhyaḥ sa me pūjyo na saṃśayaḥ / tīrthayātrāparo nityaṃ vṛṣotsargaviśeṣavit
46 ॥ सत्यदानपरो यस्तु स नमस्यो दिवौकसाम् । दर्शनार्थमिहानीतः पूजार्हश्च परन्तप
46 // satyadānaparo yastu sa namasyo divaukasām / darśanārthamihānītaḥ pūjārhaśca parantapa
47 ॥ अनुगृहाण मां देव क्षमस्व मम साहसम् । इत्युक्त्वा दर्शयामास मन्त्रिणां संज्ञया भ्रुवः
47 // anugṛhāṇa māṃ deva kṣamasva mama sāhasam / ityuktvā darśayāmāsa mantriṇāṃ saṃjñayā bhruvaḥ
48 ॥ वदिष्यति समग्रं ते स्वयं वक्तुं न साम्प्रतम् । सामन्तः सर्ववेदज्ञो ज्ञात्वा हार्दं नृपस्य च
48 // vadiṣyati samagraṃ te svayaṃ vaktuṃ na sāmpratam / sāmantaḥ sarvavedajño jñātvā hārdaṃ nṛpasya ca
49 ॥ विपश्चिदुवाच । पूर्वजन्मनि वैश्यो ऽयं विश्वम्भर इति श्रुतः । विराधनगरे विप्र द्विजदेवविभूषिते
49 // vipaściduvāca / pūrvajanmani vaiśyo 'yaṃ viśvambhara iti śrutaḥ / virādhanagare vipra dvijadevavibhūṣite
50 ॥ वैश्यवृत्त्या सदा जीवन्कुटुम्बपरिपालकः । गवां शुश्रूषको नित्यं ब्राह्मणानाञ्च पूजकः
50 // vaiśyavṛttyā sadā jīvankuṭumbaparipālakaḥ / gavāṃ śuśrūṣako nityaṃ brāhmaṇānāñca pūjakaḥ
51 ॥ पात्रदानपरो नित्यमातिथेयाग्निसेवकः । गार्हस्थ्यं विधिवच्चक्रे भार्यया सत्यमेधया
51 // pātradānaparo nityamātitheyāgnisevakaḥ / gārhasthyaṃ vidhivaccakre bhāryayā satyamedhayā
52 ॥ स्मार्तेन लोकानजयच्छ्रौतेन त हविर्भुजः । कदाचिद्बन्धुभिः साकं कृत्वा तीर्थानि भूरिशः
52 // smārtena lokānajayacchrautena ta havirbhujaḥ / kadācidbandhubhiḥ sākaṃ kṛtvā tīrthāni bhūriśaḥ
53 ॥ यावदायाति सदनं दृष्टवाल्लोंमशं पथि । दण्डवत्प्रणिपत्याशु कृताञ्जलिपुटं स्थितम्
53 // yāvadāyāti sadanaṃ dṛṣṭavālloṃmaśaṃ pathi / daṇḍavatpraṇipatyāśu kṛtāñjalipuṭaṃ sthitam
54 ॥ पप्रच्छ विनयोपेतं करुणावारिवारिधिः । ऋषिरुवाच । कुत आगम्यते साधो ब्राह्मणैर्बन्धुभिर्युतः
54 // papraccha vinayopetaṃ karuṇāvārivāridhiḥ / ṛṣiruvāca / kuta āgamyate sādho brāhmaṇairbandhubhiryutaḥ
55 ॥ दृष्ट्वा त्वां धर्मनिलयं प्रक्लिन्नं मानसं मम । विश्वम्भर उवाच । शीर्यमाणं शरीरं हि ज्ञात्वा मृत्युं पुरः स्थितम्
55 // dṛṣṭvā tvāṃ dharmanilayaṃ praklinnaṃ mānasaṃ mama / viśvambhara uvāca / śīryamāṇaṃ śarīraṃ hi jñātvā mṛtyuṃ puraḥ sthitam
56 ॥ भर्यया धर्मचारिण्या तीर्थयात्रां विनिर्गतः । कृत्वा तीर्थानि विधिवद्विश्राण्य विपुलं वसु
56 // bharyayā dharmacāriṇyā tīrthayātrāṃ vinirgataḥ / kṛtvā tīrthāni vidhivadviśrāṇya vipulaṃ vasu
57 ॥ यावद्ब्रजाम्यहं वेश्म भवान् दृष्टिपथं गतः । लोमश उवाच । तीर्थानि सन्ति भूरीणि वर्षैऽस्मिन् भारते शुभे
57 // yāvadbrajāmyahaṃ veśma bhavān dṛṣṭipathaṃ gataḥ / lomaśa uvāca / tīrthāni santi bhūrīṇi varṣai'smin bhārate śubhe
58 ॥ यत्त्वया ह्युपचीर्णानि तानि सर्वाणि मे वद । वैश्य उवाच । गङ्गा च सूर्य तनया महापुण्या सरस्वती
58 // yattvayā hyupacīrṇāni tāni sarvāṇi me vada / vaiśya uvāca / gaṅgā ca sūrya tanayā mahāpuṇyā sarasvatī
59 ॥ दशाश्वमेधैरयजद्यत्र ब्रह्मा सुरेश्वरः । तीर्थराजस्ततः काशी महादेवो दयानिधिः
59 // daśāśvamedhairayajadyatra brahmā sureśvaraḥ / tīrtharājastataḥ kāśī mahādevo dayānidhiḥ
60 ॥ मृतानां यत्र जन्तूनां कर्णे जपति तारकम् । पुलहस्याश्रमं पुण्यं फल्गुतीर्थञ्च गण्डकी
60 // mṛtānāṃ yatra jantūnāṃ karṇe japati tārakam / pulahasyāśramaṃ puṇyaṃ phalgutīrthañca gaṇḍakī
61 ॥ चक्रतीर्थं नैमिषञ्च शिवतीर्थमनन्तकम् । गोप्रतारकनागेशमयोध्याबिन्दुसंज्ञितम्
61 // cakratīrthaṃ naimiṣañca śivatīrthamanantakam / gopratārakanāgeśamayodhyābindusaṃjñitam
62 ॥ यत्रास्त मुक्तिदः साक्षाद्रामो राजीवलोचनः । आग्नेयं वायुकौबेरं कौमारं भूरुहां पुनः
62 // yatrāsta muktidaḥ sākṣādrāmo rājīvalocanaḥ / āgneyaṃ vāyukauberaṃ kaumāraṃ bhūruhāṃ punaḥ
63 ॥ सौकरं मथुरा यत्र नित्यं सन्निहतो हरिः । पुष्करं सत्यतीर्थञ्च ज्वालतीर्थं दिनेश्वरम्
63 // saukaraṃ mathurā yatra nityaṃ sannihato hariḥ / puṣkaraṃ satyatīrthañca jvālatīrthaṃ dineśvaram
64 ॥ इन्द्रतीर्थं कुरुक्षेत्रं यत्र प्राची सरस्वती । तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या मलयः कृष्णवेणिका
64 // indratīrthaṃ kurukṣetraṃ yatra prācī sarasvatī / tāpī payoṣṇī nirvindhyā malayaḥ kṛṣṇaveṇikā
65 ॥ गोदावरी दण्डकञ्च ताम्रचूडं सदोदकम् । द्यावाभूमीश्वरं दृष्ट्वा श्रीशैलः पर्वतेश्वरः
65 // godāvarī daṇḍakañca tāmracūḍaṃ sadodakam / dyāvābhūmīśvaraṃ dṛṣṭvā śrīśailaḥ parvateśvaraḥ
66 ॥ असंख्यलिङ्गतीर्थानि यत्र सन्ति सदा मुने । वेङ्कटाद्रौ महातेजाः श्रीरङ्गाख्यः स्वयं हरिः
66 // asaṃkhyaliṅgatīrthāni yatra santi sadā mune / veṅkaṭādrau mahātejāḥ śrīraṅgākhyaḥ svayaṃ hariḥ
67 ॥ वेङ्कटी नाम तत्रैव देवी महिषमर्दिनी । चन्द्रतीर्थं भद्रवटः कावेरीकुटिलाचलौ
67 // veṅkaṭī nāma tatraiva devī mahiṣamardinī / candratīrthaṃ bhadravaṭaḥ kāverīkuṭilācalau
68 ॥ अवटोदा ताम्रपर्णो त्रिकृटः कोल्लको गिरिः । वासिष्ठं ब्रह्मतीर्थञ्च ज्ञानतीर्थं महोदधिः
68 // avaṭodā tāmraparṇo trikṛṭaḥ kollako giriḥ / vāsiṣṭhaṃ brahmatīrthañca jñānatīrthaṃ mahodadhiḥ
69 ॥ हृषीकेशं विराजञ्च विशालं नीलपर्वतः । भीमकूटः श्वेतगिरी रुद्रतीर्थमुमावनम्
69 // hṛṣīkeśaṃ virājañca viśālaṃ nīlaparvataḥ / bhīmakūṭaḥ śvetagirī rudratīrthamumāvanam
70 ॥ अवाप गिरिजा देवी तपसा यत्र शङ्करम् । वारुणं सूर्यतीर्थञ्च हंसतीर्थं महोदयम्
70 // avāpa girijā devī tapasā yatra śaṅkaram / vāruṇaṃ sūryatīrthañca haṃsatīrthaṃ mahodayam
71 ॥ निमज्ज्य यत्र काकोला राजहंसत्वमाययुः । असुरो यत्र देवत्वमवाप स्नानमात्रतः
71 // nimajjya yatra kākolā rājahaṃsatvamāyayuḥ / asuro yatra devatvamavāpa snānamātrataḥ
72 ॥ विश्वरूपं वन्दितीर्थं रत्नेशः कुहकाचलः । नरनारायणं दृष्ट्वा मुच्यते पापकोटिभिः
72 // viśvarūpaṃ vanditīrthaṃ ratneśaḥ kuhakācalaḥ / naranārāyaṇaṃ dṛṣṭvā mucyate pāpakoṭibhiḥ
73 ॥ सरस्वतीदृषद्वत्यौ नर्मदा शर्मदा नृणाम् । नीलकण्ठं महाकालं पुण्यं चामरकण्टकम्
73 // sarasvatīdṛṣadvatyau narmadā śarmadā nṛṇām / nīlakaṇṭhaṃ mahākālaṃ puṇyaṃ cāmarakaṇṭakam
74 ॥ चन्द्रभागा वेत्रवती वीरभद्रं गणेश्वरम् । गोकर्णं बिल्वतीर्थञ्च कर्मकुण्डं सतारकम्
74 // candrabhāgā vetravatī vīrabhadraṃ gaṇeśvaram / gokarṇaṃ bilvatīrthañca karmakuṇḍaṃ satārakam
75 ॥ स्नानमात्रेण यत्राशु मुच्यते कर्मबन्धनात् । अन्यान्यपि च तीर्थानि कृतानि कृपया तव
75 // snānamātreṇa yatrāśu mucyate karmabandhanāt / anyānyapi ca tīrthāni kṛtāni kṛpayā tava
76 ॥ उत्पद्यते शुभा बुद्धिः साधूनां यदनुग्रहः । एकतः सर्वतीर्थानि करुणाः साधवो ऽन्यतः
76 // utpadyate śubhā buddhiḥ sādhūnāṃ yadanugrahaḥ / ekataḥ sarvatīrthāni karuṇāḥ sādhavo 'nyataḥ
77 ॥ अनुग्रहाय भूतानां चरन्ति चरितव्रताः । त्वं गुरुः सर्वर्णानां विद्यया वयसाधिकः
77 // anugrahāya bhūtānāṃ caranti caritavratāḥ / tvaṃ guruḥ sarvarṇānāṃ vidyayā vayasādhikaḥ
78 ॥ अतः पृच्छाम्यहं किञ्चिदाधिभूतं चिरन्तनम् । किं कुर्यां कं नु पृच्छे ऽहं मनो मे ऽतिचलं मुने
78 // ataḥ pṛcchāmyahaṃ kiñcidādhibhūtaṃ cirantanam / kiṃ kuryāṃ kaṃ nu pṛcche 'haṃ mano me 'ticalaṃ mune
79 ॥ निः स्पृहं ब्रह्मविषये विषयेष्वतिलालसम् । मनागपि न सहते विरहं तिमिरं ब्रुवत्
79 // niḥ spṛhaṃ brahmaviṣaye viṣayeṣvatilālasam / manāgapi na sahate virahaṃ timiraṃ bruvat
80 ॥ मोहितं विविधैर्भावैः कर्मणां क्षेत्रमुत्तमम् । शान्तिं यथा समायाति सम्पन्नमिव भूसुर
80 // mohitaṃ vividhairbhāvaiḥ karmaṇāṃ kṣetramuttamam / śāntiṃ yathā samāyāti sampannamiva bhūsura
81 ॥ विवेकप्रवणं शुद्धं यथा स्यात्कृपया वद । ऋषिरुवाच । मनस्तु प्रबलं नित्यं सविकारं स्वभावतः
81 // vivekapravaṇaṃ śuddhaṃ yathā syātkṛpayā vada / ṛṣiruvāca / manastu prabalaṃ nityaṃ savikāraṃ svabhāvataḥ
82 ॥ वशं नयन्ति करिणं प्रमत्तमपि हस्तिपाः । तथापि साधुसङ्गत्या साधनैरप्यतन्द्रितः
82 // vaśaṃ nayanti kariṇaṃ pramattamapi hastipāḥ / tathāpi sādhusaṅgatyā sādhanairapyatandritaḥ
83 ॥ तीव्रेण भक्तियोगेन विचारेण वशं नयेत् । इतिहासं प्रवक्ष्यामि तव प्रत्ययकारकम्
83 // tīvreṇa bhaktiyogena vicāreṇa vaśaṃ nayet / itihāsaṃ pravakṣyāmi tava pratyayakārakam
84 ॥ नारदो ऽकथयन्मह्यं स्ववृत्तगतजन्मनः । नारद उवाच । कस्यचिद्द्विजमुख्यस्य दासीपुत्त्रः पुरा मुने
84 // nārado 'kathayanmahyaṃ svavṛttagatajanmanaḥ / nārada uvāca / kasyaciddvijamukhyasya dāsīputtraḥ purā mune
85 ॥ शिक्षितो बालभावे ऽपि पाठितो नितरामहम् । तत्रापि सङ्गतिर्जाता महतां पुण्यकर्मणाम्
85 // śikṣito bālabhāve 'pi pāṭhito nitarāmaham / tatrāpi saṅgatirjātā mahatāṃ puṇyakarmaṇām
86 ॥ प्रावृट्काले मम गृहे स्थितानां भाग्ययोगतः । शुश्रूषणानुवृत्त्या च प्रश्रयेण दमेन च
86 // prāvṛṭkāle mama gṛhe sthitānāṃ bhāgyayogataḥ / śuśrūṣaṇānuvṛttyā ca praśrayeṇa damena ca
87 ॥ सन्तोषं परमं प्राप्य कृपया त्विदमब्रुवन् । मनीषा निर्मला येन जाता मम शुभार्थिनी
87 // santoṣaṃ paramaṃ prāpya kṛpayā tvidamabruvan / manīṣā nirmalā yena jātā mama śubhārthinī
88 ॥ यया विष्णुमयं सर्वम्त्मन्येव ददृशिवान् । मुनय ऊचुः । शृणु वत्स प्रवक्ष्या मो हिताय तव बालक
88 // yayā viṣṇumayaṃ sarvamtmanyeva dadṛśivān / munaya ūcuḥ / śṛṇu vatsa pravakṣyā mo hitāya tava bālaka
89 ॥ येन वै ध्रियमाणेन इहामुत्र सुखं भवेत् । देवतिर्यङ्मनुष्याश्च संसारे विविधा जनाः
89 // yena vai dhriyamāṇena ihāmutra sukhaṃ bhavet / devatiryaṅmanuṣyāśca saṃsāre vividhā janāḥ
90 ॥ निबद्धाः कर्मपशैस्ते भुञ्जन् भोगान् पृथग्विधान् । देवत्वं याति सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम्
90 // nibaddhāḥ karmapaśaiste bhuñjan bhogān pṛthagvidhān / devatvaṃ yāti sattvena rajasā ca manuṣyatām
91 ॥ तिर्यक्त्वं तमसा जन्तुर्वासनानुगतो ऽबुधः । मातुर्लब्ध्वा पुनर्जन्म म्रियते च पुनः पुनः
91 // tiryaktvaṃ tamasā janturvāsanānugato 'budhaḥ / māturlabdhvā punarjanma mriyate ca punaḥ punaḥ
92 ॥ एवं गत्वा ह्यसंख्याता योनीस्ताः कर्मभूरपि । मानुष्यं दुर्लभं लब्ध्वा कदाचिद्दैवयोगतः
92 // evaṃ gatvā hyasaṃkhyātā yonīstāḥ karmabhūrapi / mānuṣyaṃ durlabhaṃ labdhvā kadāciddaivayogataḥ
93 ॥ अनुग्रहेण महतां हरिं ज्ञात्वा विमुच्यते । रोगग्राहं मोहजालमपारं भवसागरम्
93 // anugraheṇa mahatāṃ hariṃ jñātvā vimucyate / rogagrāhaṃ mohajālamapāraṃ bhavasāgaram
94 ॥ न पश्यामि तितीर्षोरन्यद् रामस्मरणं विना । नवनीयं यथा दध्नो ज्योतिः काष्ठादपि क्वचित्
94 // na paśyāmi titīrṣoranyad rāmasmaraṇaṃ vinā / navanīyaṃ yathā dadhno jyotiḥ kāṣṭhādapi kvacit
95 ॥ मन्थनैः साधनैरेवं परं ज्ञात्वा सुखी भवेत् । आत्मा नित्यो ऽव्ययः सत्यः सर्वगः सर्वभृन्महान्
95 // manthanaiḥ sādhanairevaṃ paraṃ jñātvā sukhī bhavet / ātmā nityo 'vyayaḥ satyaḥ sarvagaḥ sarvabhṛnmahān
96 ॥ अप्रमेयः स्वयञ्ज्योतिरग्राह्यो मनसापि यः । सच्चिदानन्दरूपो ऽसौ सर्वप्राणिहृदि स्थितः
96 // aprameyaḥ svayañjyotiragrāhyo manasāpi yaḥ / saccidānandarūpo 'sau sarvaprāṇihṛdi sthitaḥ
97 ॥ विनश्यत्स्वपि भावेषु न विनश्यति कर्हिचित् । आकाशः सर्वभूतेषु स्थितस्तेजोजले तथा
97 // vinaśyatsvapi bhāveṣu na vinaśyati karhicit / ākāśaḥ sarvabhūteṣu sthitastejojale tathā
98 ॥ आत्मा सर्वत्र निर्लेपः पार्थिवेषु यथानिलः । भक्तानुकम्पी भगवान् साधूनां रक्षणाय च
98 // ātmā sarvatra nirlepaḥ pārthiveṣu yathānilaḥ / bhaktānukampī bhagavān sādhūnāṃ rakṣaṇāya ca
99 ॥ आविर्भवति लोकेषुगुणीवाज्ञैः प्रतीयते । एवंविवेकत्वया यो बुद्ध्या संशीलयेद्धृदि
99 // āvirbhavati lokeṣuguṇīvājñaiḥ pratīyate / evaṃvivekatvayā yo buddhyā saṃśīlayeddhṛdi
100 ॥ भक्तियोगेन सन्तुष्ट आत्मानं दर्शयेदजः । ततः कृतार्थो भवति सदा सर्वत्र निः स्पृहः
100 // bhaktiyogena santuṣṭa ātmānaṃ darśayedajaḥ / tataḥ kṛtārtho bhavati sadā sarvatra niḥ spṛhaḥ
101 ॥ अतो ऽहङ्कारमुत्सृज्य सानुबन्धे कलेवरे । चरेदसंगो लोकेषु स्वप्नप्रायेषु निर्ममः
101 // ato 'haṅkāramutsṛjya sānubandhe kalevare / caredasaṃgo lokeṣu svapnaprāyeṣu nirmamaḥ
102 ॥ क्व स्वप्ने नियतं धैर्यमिन्द्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व वा सत्यं कलेवरे
102 // kva svapne niyataṃ dhairyamindrajāle kva satyatā / kva nityatā śaranmeghe kva vā satyaṃ kalevare
103 ॥ अविद्याकर्मजनितं दृश्यमानं चरा चरम् । ज्ञात्वाचारवशी योगी ततः सिद्धिमवाप्स्यसि
103 // avidyākarmajanitaṃ dṛśyamānaṃ carā caram / jñātvācāravaśī yogī tataḥ siddhimavāpsyasi
104 ॥ इत्युक्त्वा ते गताः सर्वे साधवो दीनवत्सलाः । सो ऽहं तदुक्तमार्गेण तथैवाचरमन्वहम्
104 // ityuktvā te gatāḥ sarve sādhavo dīnavatsalāḥ / so 'haṃ taduktamārgeṇa tathaivācaramanvaham
105 ॥ ततो ऽचिरेणात्मनीदं दृष्टवानहमद्भुतम् । ज्योतिर्मयं सदानन्दं शरच्छीतांशुनिर्मलम्
105 // tato 'cireṇātmanīdaṃ dṛṣṭavānahamadbhutam / jyotirmayaṃ sadānandaṃ śaracchītāṃśunirmalam
106 ॥ निषिच्य सुखसन्दोहैर्मां कृत्वाधिकसस्पृहम् । अन्तर्हितं महतेजो यथा सौदामिनी दिवि
106 // niṣicya sukhasandohairmāṃ kṛtvādhikasaspṛham / antarhitaṃ mahatejo yathā saudāminī divi
107 ॥ भक्त्या तदेव मनसि भावयन्नहमद्भुतम् । काले कलेवरं त्यक्त्वा गतवान् हरिमव्ययम्
107 // bhaktyā tadeva manasi bhāvayannahamadbhutam / kāle kalevaraṃ tyaktvā gatavān harimavyayam
108 ॥ तस्येच्छया पुनर्ब्रह्मन् ब्रह्मणो मे ऽभवज्जनिः । अनुग्रहाद्भगवतस्त्रिषु लोकेषु निः स्पृहः
108 // tasyecchayā punarbrahman brahmaṇo me 'bhavajjaniḥ / anugrahādbhagavatastriṣu lokeṣu niḥ spṛhaḥ
109 ॥ आपीडयन् मुहुर्वोणां गायमानश्चराम्यहम् । इत्युक्त्वा मे स्वानुभवं ययौ यादृच्छिको मुनिः
109 // āpīḍayan muhurvoṇāṃ gāyamānaścarāmyaham / ityuktvā me svānubhavaṃ yayau yādṛcchiko muniḥ
110 ॥ ममापि परमाश्चर्यं सन्तोषश्च महानभूत् । अतस्ते साधुसङ्गत्या भक्त्या च परमात्मनः
110 // mamāpi paramāścaryaṃ santoṣaśca mahānabhūt / ataste sādhusaṅgatyā bhaktyā ca paramātmanaḥ
111 ॥ विशुद्धं निर्मलं शान्तं मनो निर्वृतिमेष्यति । अनेकजन्मजनितं पातकं साधुसंगमे
111 // viśuddhaṃ nirmalaṃ śāntaṃ mano nirvṛtimeṣyati / anekajanmajanitaṃ pātakaṃ sādhusaṃgame
112 ॥ क्षिप्रं नश्यति धर्मज्ञ जलानां शरदो यथा । वैश्य उवाच । पीत्वा ते वाक्यपीयूषं स्वान्तं मे शान्तिमागमत्
112 // kṣipraṃ naśyati dharmajña jalānāṃ śarado yathā / vaiśya uvāca / pītvā te vākyapīyūṣaṃ svāntaṃ me śāntimāgamat
113 ॥ सर्वतीर्थफलं मे ऽध्य सञ्जातं तव दर्शनात् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य प्रोवाच ऋपिसत्तमः
113 // sarvatīrthaphalaṃ me 'dhya sañjātaṃ tava darśanāt / iti śrutvā vacastasya provāca ṛpisattamaḥ
114 ॥ लोमश उवाच । हिताय तव राजेन्द्र त्रिवर्गफलमिच्छतः । यत्त्वया सुकृतं भूरिवृषोत्सर्गं विना कृतम्
114 // lomaśa uvāca / hitāya tava rājendra trivargaphalamicchataḥ / yattvayā sukṛtaṃ bhūrivṛṣotsargaṃ vinā kṛtam
115 ॥ मन्ये ऽकिञ्चत्करं सर्वं नीहारसलिलं यथा । वृषोत्सर्गसमं किञ्चित् साधनं न महीतले
115 // manye 'kiñcatkaraṃ sarvaṃ nīhārasalilaṃ yathā / vṛṣotsargasamaṃ kiñcit sādhanaṃ na mahītale
116 ॥ अनायासेन गच्छन्ति गतिं ते पुण्यकर्मणाम् । वृषोत्सर्गः कृतो येन अश्वमेधस्य याजकः
116 // anāyāsena gacchanti gatiṃ te puṇyakarmaṇām / vṛṣotsargaḥ kṛto yena aśvamedhasya yājakaḥ
117 ॥ उभौ समौ मया दृष्टौ दिव्यौ तौ शक्रसन्निधौ । अतस्त्वं पुष्करं गत्वा वृषोत्सर्गं विधाय च
117 // ubhau samau mayā dṛṣṭau divyau tau śakrasannidhau / atastvaṃ puṣkaraṃ gatvā vṛṣotsargaṃ vidhāya ca
118 ॥ ततो याहि गृहं साधो येन सर्वं कृतं भवेत् । विपश्चिदुवाच । ततः स पुनरागत्य कार्तिक्यां पुष्करे वरे
118 // tato yāhi gṛhaṃ sādho yena sarvaṃ kṛtaṃ bhavet / vipaściduvāca / tataḥ sa punarāgatya kārtikyāṃ puṣkare vare
119 ॥ वराहरूपी भगवान् यत्रास्ते यज्ञपूरकः । चकार विधिवत् सर्वं युद्कमृषिसत्तमैः
119 // varāharūpī bhagavān yatrāste yajñapūrakaḥ / cakāra vidhivat sarvaṃ yudkamṛṣisattamaiḥ
120 ॥ गतानि बहुतीर्थानि ततो लोमशसंगतिः । ततो ऽधिकतरं जातं पुण्यं नीलविवाहजम्
120 // gatāni bahutīrthāni tato lomaśasaṃgatiḥ / tato 'dhikataraṃ jātaṃ puṇyaṃ nīlavivāhajam
121 ॥ सभुक्त्वा विषयान् दिव्यान् विमानवरमाश्रितः । तेन राजकुले जन्म वीरसेनस्य धर्मतः
121 // sabhuktvā viṣayān divyān vimānavaramāśritaḥ / tena rājakule janma vīrasenasya dharmataḥ
122 ॥ वीरपञ्चाननाख्यातञ्चतुर्वर्गैकसाधकम् । प्रकुर्वतो वृषोत्सर्गं तत्र ये परिचारकाः
122 // vīrapañcānanākhyātañcaturvargaikasādhakam / prakurvato vṛṣotsargaṃ tatra ye paricārakāḥ
123 ॥ दिव्यरूपाभवन् स्पृष्टा गोपुच्छोदकशीकरैः । सुरूपाः पुष्टवपुषः पश्यन्तो दूरसंस्थिताः
123 // divyarūpābhavan spṛṣṭā gopucchodakaśīkaraiḥ / surūpāḥ puṣṭavapuṣaḥ paśyanto dūrasaṃsthitāḥ
124 ॥ ततो दूरतरा ये च दृश्यन्ते मलिना जनाः । दुर्भगा मलिना रूक्षाः कृशा विगतवाससः
124 // tato dūratarā ye ca dṛśyante malinā janāḥ / durbhagā malinā rūkṣāḥ kṛśā vigatavāsasaḥ
125 ॥ वृषयज्ञमपश्यन्तो ये चासूयां प्रकुर्वते । सर्वं निवेदितं राज्ञश्चरितं पूर्वजन्मनः
125 // vṛṣayajñamapaśyanto ye cāsūyāṃ prakurvate / sarvaṃ niveditaṃ rājñaścaritaṃ pūrvajanmanaḥ
126 ॥ धर्म्यं विचित्रमाख्यानं श्रुतं मे यत् पराशरात् । अतस्त्वं स्वगृहं गच्छ कृपां कृत्वा ममोपरि
126 // dharmyaṃ vicitramākhyānaṃ śrutaṃ me yat parāśarāt / atastvaṃ svagṛhaṃ gaccha kṛpāṃ kṛtvā mamopari
127 ॥ श्रुत्वा विपश्चिद्वाक्यं स विस्मयं परमं गतः । गृहं जगाम विप्रो ऽसौ प्रापितो राजसेवकैः
127 // śrutvā vipaścidvākyaṃ sa vismayaṃ paramaṃ gataḥ / gṛhaṃ jagāma vipro 'sau prāpito rājasevakaiḥ
128 ॥ वसिष्ठ उवाच । तस्माद्राजन् वृषोत्सर्गं वरिष्ठं सर्वकर्मणाम् । समाचर विधानेन यदि भीतो यमादपि
128 // vasiṣṭha uvāca / tasmādrājan vṛṣotsargaṃ variṣṭhaṃ sarvakarmaṇām / samācara vidhānena yadi bhīto yamādapi
129 ॥ वृषोत्सर्गसमं किञ्चित् साधनं नदिवः परम् । मया धर्मरहस्यं ते कथितं राजसत्तम
129 // vṛṣotsargasamaṃ kiñcit sādhanaṃ nadivaḥ param / mayā dharmarahasyaṃ te kathitaṃ rājasattama
130 ॥ पतिपुत्रवती नारी भर्तुरग्रे मृता यदि । वृषोत्सर्गं न कुर्वीत गां दद्याच्च पयस्विः नीम्
130 // patiputravatī nārī bharturagre mṛtā yadi / vṛṣotsargaṃ na kurvīta gāṃ dadyācca payasviḥ nīm
131 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । श्रुत्वा वाक्यं वसिष्ठस्य राजा मधुपुरीं गतः । चकार विधिवत् सर्वं वृषोत्सर्गमहं खग
131 // śrīkṛṣṇa uvāca / śrutvā vākyaṃ vasiṣṭhasya rājā madhupurīṃ gataḥ / cakāra vidhivat sarvaṃ vṛṣotsargamahaṃ khaga
132 ॥ गृहं गत्वा स आत्मानं कृतकृत्यममन्यत । कालेन निधनं प्राप्तो नीतो वैवस्वतानुगैः
132 // gṛhaṃ gatvā sa ātmānaṃ kṛtakṛtyamamanyata / kālena nidhanaṃ prāpto nīto vaivasvatānugaiḥ
133 ॥ स कालनगरं हित्वा गतो दूरतरं पथि । श्राद्धदेवपुरं कुत्रेत्येवं दूतानपृच्छत
133 // sa kālanagaraṃ hitvā gato dūrataraṃ pathi / śrāddhadevapuraṃ kutretyevaṃ dūtānapṛcchata
134 ॥ पापिनो यत्र पात्यन्ते याम्यै पापविशुद्धये । यत्र देवः स धर्माधर्मविचेतनः
134 // pāpino yatra pātyante yāmyai pāpaviśuddhaye / yatra devaḥ sa dharmādharmavicetanaḥ
135 ॥ गतं पापपुरं तत्तु न द्रष्टव्यं भवादृशैः । अग्रे दृष्ट्वा धर्मराजमूचुस्ते परमादरात्
135 // gataṃ pāpapuraṃ tattu na draṣṭavyaṃ bhavādṛśaiḥ / agre dṛṣṭvā dharmarājamūcuste paramādarāt
136 ॥ दिव्यरूपस्तदा देवो देवगन्धर्वसंयुतः । आत्मानं दर्शया मास तस्य राज्ञो महात्मनः
136 // divyarūpastadā devo devagandharvasaṃyutaḥ / ātmānaṃ darśayā māsa tasya rājño mahātmanaḥ
137 ॥ प्रणम्य दण्डवद्राजा कृताञ्जलिः पुरः स्थितः । तुष्टाव बहुधा देवं हर्षपुरितमानसः
137 // praṇamya daṇḍavadrājā kṛtāñjaliḥ puraḥ sthitaḥ / tuṣṭāva bahudhā devaṃ harṣapuritamānasaḥ
138 ॥ धर्मराजो ऽपि राजानं प्रशस्येदमुवाच ह । नीयतां देवलोकाय यत्र भोगाः सुपुष्कलाः
138 // dharmarājo 'pi rājānaṃ praśasyedamuvāca ha / nīyatāṃ devalokāya yatra bhogāḥ supuṣkalāḥ
139 ॥ तद्वीरवाहनः श्रुत्वा पप्रच्छसमवर्तिनम् । न जाने केन पुण्येन स्वर्गं नयसि मां विभो
139 // tadvīravāhanaḥ śrutvā papracchasamavartinam / na jāne kena puṇyena svargaṃ nayasi māṃ vibho
140 ॥ धर्मराज उवाच । त्वया कृतानि पुण्यानि दानं यज्ञाः सविस्तराः । मथुरायां वृषोत्सर्गो वसिष्ठवचनात् किल
140 // dharmarāja uvāca / tvayā kṛtāni puṇyāni dānaṃ yajñāḥ savistarāḥ / mathurāyāṃ vṛṣotsargo vasiṣṭhavacanāt kila
141 ॥ धर्मः स्वल्पो ऽपि नृपते यदि सम्यगुपासितः । द्विजदेवप्रसादेन स याति बहुविस्तरम्
141 // dharmaḥ svalpo 'pi nṛpate yadi samyagupāsitaḥ / dvijadevaprasādena sa yāti bahuvistaram
142 ॥ इत्युक्त्वा यमुनाभ्राता क्षणादन्तर्धिमाययौ । वीरबाहुर्दिवं गत्वा देवैः सह मुमोद ह
142 // ityuktvā yamunābhrātā kṣaṇādantardhimāyayau / vīrabāhurdivaṃ gatvā devaiḥ saha mumoda ha
143 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । मया ते कथितं पक्षिन् वृषयज्ञः सुविस्तरः । प्राणिनां कर्मनिर्हारं श्रुत्वा पापैः प्रमुच्यते
143 // śrīkṛṣṇa uvāca / mayā te kathitaṃ pakṣin vṛṣayajñaḥ suvistaraḥ / prāṇināṃ karmanirhāraṃ śrutvā pāpaiḥ pramucyate