48 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे भारत्या विशिष्टदेह संप्राप्त्यै कारणनिरूपणं नाम सप्तदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 18 श्रीकृष्ण उवाच । अथानन्तरजान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम । शृणु तान्सावधानेन श्रुत्वा तानवधारय
48 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe bhāratyā viśiṣṭadeha saṃprāptyai kāraṇanirūpaṇaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 18 śrīkṛṣṇa uvāca / athānantarajānvakṣye śṛṇu pakṣīndrasattama / śṛṇu tānsāvadhānena śrutvā tānavadhāraya
1 ॥ पुरुषाख्यविरिञ्चानुजातः शेषो महाबलः । हरे रमायाश्च यस्य स्वस्मिन्निद्रां प्रकुर्वतः
1 // puruṣākhyaviriñcānujātaḥ śeṣo mahābalaḥ / hare ramāyāśca yasya svasminnidrāṃ prakurvataḥ
2 ॥ शयनार्थमभूदेष तेन कृत्यं हरेर्न तु । सर्वदा हरिदासोहं सर्वदा हरिपूजकः
2 // śayanārthamabhūdeṣa tena kṛtyaṃ harerna tu / sarvadā haridāsohaṃ sarvadā haripūjakaḥ
3 ॥ हरे सदा नमामि त्वां बहु जन्मनि जन्मनि । एवं बुद्धा तु गरुडो ह्यभूच्च शयनं हरेः
3 // hare sadā namāmi tvāṃ bahu janmani janmani / evaṃ buddhā tu garuḍo hyabhūcca śayanaṃ hareḥ
4 ॥ सूत्रनाम्नस्तथा वायोः सदायं विनतासुत । कालनामा च गरुडो वाहनार्थं हरेरभूत्
4 // sūtranāmnastathā vāyoḥ sadāyaṃ vinatāsuta / kālanāmā ca garuḍo vāhanārthaṃ harerabhūt
5 ॥ ततो महत्तत्त्वतनोर्विरिञ्चात्तु खगेश्वर । अहं कारात्मको रुद्रः समभूत्सोवितुं हरिम्
5 // tato mahattattvatanorviriñcāttu khageśvara / ahaṃ kārātmako rudraḥ samabhūtsovituṃ harim
6 ॥ त्रय एते महाभाग परस्परसमाः स्मृताः । गायत्रीभारतीभ्यां ते त्रयः शतगुणा वराः
6 // traya ete mahābhāga parasparasamāḥ smṛtāḥ / gāyatrībhāratībhyāṃ te trayaḥ śataguṇā varāḥ
7 ॥ शेषः स एव विज्ञेयो भक्तो नारायणस्य च । विष्णोर्वायोरनन्तस्य त्रिभिरंशैर्युतः सदा
7 // śeṣaḥ sa eva vijñeyo bhakto nārāyaṇasya ca / viṣṇorvāyoranantasya tribhiraṃśairyutaḥ sadā
8 ॥ सुमित्रांशो दशरथाज्जातो यो लक्ष्मणः खग । सोपि शेषस्तु विज्ञेयो वाय्वनन्तांशसंयुतः
8 // sumitrāṃśo daśarathājjāto yo lakṣmaṇaḥ khaga / sopi śeṣastu vijñeyo vāyvanantāṃśasaṃyutaḥ
9 ॥ रामस्य सेवां कर्तुं सा सीता भूम्यां खगाधिप । बलभद्रस्तु रोहिण्यां वसुदेवादभूत्खग
9 // rāmasya sevāṃ kartuṃ sā sītā bhūmyāṃ khagādhipa / balabhadrastu rohiṇyāṃ vasudevādabhūtkhaga
10 ॥ सोयमेप तु विज्ञेयस्त्वंशद्वयसमन्वितः । आविष्टः शुक्लकृष्णे हरिणा रोहिणीसुतः
10 // soyamepa tu vijñeyastvaṃśadvayasamanvitaḥ / āviṣṭaḥ śuklakṛṣṇe hariṇā rohiṇīsutaḥ
11 ॥ त्रय एते माहाभागावताराः फणिनः स्मृताः । न वीन्द्रास्यावतारोस्ति भूम्यां चाज्ञा तथा हरेः
11 // traya ete māhābhāgāvatārāḥ phaṇinaḥ smṛtāḥ / na vīndrāsyāvatārosti bhūmyāṃ cājñā tathā hareḥ
12 ॥ रुद्रावतारान्वक्ष्येहं ताञ्छृणु त्वं समाहितः । योहङ्कारात्मको रुद्रः स एवाभूत्खगेश्वर
12 // rudrāvatārānvakṣyehaṃ tāñchṛṇu tvaṃ samāhitaḥ / yohaṅkārātmako rudraḥ sa evābhūtkhageśvara
13 ॥ सदाशिव इति त्वाख्यामवाप स विनाशकः । तमोभिमानी स ज्ञेयस्त्वशिवत्वात्सदाशिवः
13 // sadāśiva iti tvākhyāmavāpa sa vināśakaḥ / tamobhimānī sa jñeyastvaśivatvātsadāśivaḥ
14 ॥ कपालमालामशिवां सदा धारयते यतः । अतः सदाशैवो ज्ञेयो न च भागवतः शिवः
14 // kapālamālāmaśivāṃ sadā dhārayate yataḥ / ataḥ sadāśaivo jñeyo na ca bhāgavataḥ śivaḥ
15 ॥ गजाजिनं चापवित्रं यतो धारयते हरः । लोकानमङ्गलान्सर्वान्हरते च सदा हरः
15 // gajājinaṃ cāpavitraṃ yato dhārayate haraḥ / lokānamaṅgalānsarvānharate ca sadā haraḥ
16 ॥ हर्याज्ञया सदा लोकान्विपयासक्तचेतसः । विमुखान्कुरुते यस्माद्विष्णोस्तस्मात्सदाशिवः
16 // haryājñayā sadā lokānvipayāsaktacetasaḥ / vimukhānkurute yasmādviṣṇostasmātsadāśivaḥ
17 ॥ कदाचिदसुरावेशाद्विरुद्धं कुरुते हरः । अतः सदाशिवो ज्ञेयो न च भागवतः शिवः
17 // kadācidasurāveśādviruddhaṃ kurute haraḥ / ataḥ sadāśivo jñeyo na ca bhāgavataḥ śivaḥ
18 ॥ सोयं श्मशानवसतिं कर्तुमैच्छद्यतो हरः । अतः सदाशिवो ज्ञेयो न च भागवतः शिवः
18 // soyaṃ śmaśānavasatiṃ kartumaicchadyato haraḥ / ataḥ sadāśivo jñeyo na ca bhāgavataḥ śivaḥ
19 ॥ दशवर्षं तपः कर्तुं विवेश लवणांभसि । अतो रुद्रस्तपः संज्ञामवाप च खगोत्तम
19 // daśavarṣaṃ tapaḥ kartuṃ viveśa lavaṇāṃbhasi / ato rudrastapaḥ saṃjñāmavāpa ca khagottama
20 ॥ व्यासपुत्रः शुकः प्रोक्तो वायोरावेशसंयुतः । रुद्रावतारो विज्ञेयो ज्ञानार्थमभवद्भुवि
20 // vyāsaputraḥ śukaḥ prokto vāyorāveśasaṃyutaḥ / rudrāvatāro vijñeyo jñānārthamabhavadbhuvi
21 ॥ अत्रिपत्न्यनुसूयायां जज्ञे रुद्रो महातपाः । दुर्वासास्तु स विज्ञेयो मानभङ्गाय भूभृताम्
21 // atripatnyanusūyāyāṃ jajñe rudro mahātapāḥ / durvāsāstu sa vijñeyo mānabhaṅgāya bhūbhṛtām
22 ॥ द्रोणाज्जातो द्रौणिसंज्ञो रुद्र एव प्रकीर्तितः । प्रारब्धं भोक्तुकामोसौ परपक्षप्रकाशकः
22 // droṇājjāto drauṇisaṃjño rudra eva prakīrtitaḥ / prārabdhaṃ bhoktukāmosau parapakṣaprakāśakaḥ
23 ॥ ईशानकोणे संस्थितो यस्तु रुद्रो ह्यवाप वै वामदेवेति संज्ञाम् । स्ववामभागे संस्थितं चैव वायुस्तं योग्यभक्तं सेवते सर्वदैव
23 // īśānakoṇe saṃsthito yastu rudro hyavāpa vai vāmadeveti saṃjñām / svavāmabhāge saṃsthitaṃ caiva vāyustaṃ yogyabhaktaṃ sevate sarvadaiva
24 ॥ अतो रुद्रो वामदेवेति संज्ञा मवाप शिष्टत्वमथोत्तमत्वम् । कालात्मकत्वं च बलात्मकत्वमवाप रुद्रो न तु सुंदरत्वतः
24 // ato rudro vāmadeveti saṃjñā mavāpa śiṣṭatvamathottamatvam / kālātmakatvaṃ ca balātmakatvamavāpa rudro na tu suṃdaratvataḥ
25 ॥ सदा रुद्रो त्रिपुरस्थांश्च दैत्यान्विष्णुदुहो हन्तु कामो महात्मा । अघोररूपं धृपवान्रुद्र एव ततस्त्वघोरेति स आप संज्ञाम्
25 // sadā rudro tripurasthāṃśca daityānviṣṇuduho hantu kāmo mahātmā / aghorarūpaṃ dhṛpavānrudra eva tatastvaghoreti sa āpa saṃjñām
26 ॥ सेवां कर्तुं त्विच्छतो दैत्यसंघान्किञ्चित्कालं तपसा क्लिश्यमानान् । वरान्दातुं सद्य एवाभिजातः सद्योजातेत्येव संज्ञामवाप
26 // sevāṃ kartuṃ tvicchato daityasaṃghānkiñcitkālaṃ tapasā kliśyamānān / varāndātuṃ sadya evābhijātaḥ sadyojātetyeva saṃjñāmavāpa
27 ॥ उरोः पुत्रस्तु और्वश्च रुद्र एव प्रकीर्तितः । इत्यकृष्टवाचित्वाद्रुस्तुरोदनवाचकः
27 // uroḥ putrastu aurvaśca rudra eva prakīrtitaḥ / ityakṛṣṭavācitvādrusturodanavācakaḥ
28 ॥ उरू रुद्रो ह्यतः प्रोक्तस्तत्पुत्रश्चौर्वसंज्ञकः । रुद्रमुर्वरितं कर्तुमौर्वोभूद्रुद्र एव सः
28 // urū rudro hyataḥ proktastatputraścaurvasaṃjñakaḥ / rudramurvaritaṃ kartumaurvobhūdrudra eva saḥ
29 ॥ गरुड उवाच । रोदनं कुरुते कस्मादुरुसंज्ञो हरे हरः । रुदमुर्वरितं कस्मात्कुरुते और्वाकारकः
29 // garuḍa uvāca / rodanaṃ kurute kasmādurusaṃjño hare haraḥ / rudamurvaritaṃ kasmātkurute aurvākārakaḥ
30 ॥ एतद्विस्तार्य मेब्रूहि पौत्राय तव सुव्रत । इत्युक्तस्तेन स हरिरुवाच करुणानिधिः
30 // etadvistārya mebrūhi pautrāya tava suvrata / ityuktastena sa hariruvāca karuṇānidhiḥ
31 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । दृष्ट्वा स्वबिंबं सुगुणैस्तु पूर्णं संकर्षणाख्यं नतपादपद्म् । श्रीब्रह्मशेषैर्जिष्णुकामैस्तथान्यैर्भारत्या वै स्वस्ति पैश्चापि नित्यम्
31 // śrīkṛṣṇa uvāca / dṛṣṭvā svabiṃbaṃ suguṇaistu pūrṇaṃ saṃkarṣaṇākhyaṃ natapādapadm / śrībrahmaśeṣairjiṣṇukāmaistathānyairbhāratyā vai svasti paiścāpi nityam
32 ॥ दृष्ट्वा हरिं पुलकाङ्गस्तु रुद्रः सभाष्पचक्षू रुद्धकण्ठश्च हृष्टः । अनाद्यनन्तब्रह्मकल्पेषु नैव कृतं यया स्मरणं सर्वदैव
32 // dṛṣṭvā hariṃ pulakāṅgastu rudraḥ sabhāṣpacakṣū ruddhakaṇṭhaśca hṛṣṭaḥ / anādyanantabrahmakalpeṣu naiva kṛtaṃ yayā smaraṇaṃ sarvadaiva
33 ॥ पादारविन्दे सुनखैर्विभूषिते दृष्टे मया केन पुण्येन देव । दृष्ट्वादृष्ट्वा पादपद्मं मुरारेः पुनः पुना रुद्धकण्ठो बभूव
33 // pādāravinde sunakhairvibhūṣite dṛṣṭe mayā kena puṇyena deva / dṛṣṭvādṛṣṭvā pādapadmaṃ murāreḥ punaḥ punā ruddhakaṇṭho babhūva
34 ॥ रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गः कथं पुनर्दर्शनं मे प्रभोः स्यात् । मुकुन्द नारायण विश्वमूर्ते वागिन्द्रियेण स्तवनं मे कथं स्यात्
34 // ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgaḥ kathaṃ punardarśanaṃ me prabhoḥ syāt / mukunda nārāyaṇa viśvamūrte vāgindriyeṇa stavanaṃ me kathaṃ syāt
35 ॥ मद्दर्शनं सर्वदा पापुयुक्तं तथा मद्वाक् सर्वदा पापयुक्ता । मद्दर्शनं सर्वदा स्त्रीषु सक्तमभूच्च ते दर्शनं मे ह्यसक्तम्
35 // maddarśanaṃ sarvadā pāpuyuktaṃ tathā madvāk sarvadā pāpayuktā / maddarśanaṃ sarvadā strīṣu saktamabhūcca te darśanaṃ me hyasaktam
36 ॥ आसक्तता पुत्रदारादिकानां सम्यक् शक्तिस्तवने नास्ति विष्णोः । विष्णुस्तुतौ नावकाशोस्ति वाचो दृष्टोहं त्वं केन पुण्येन देव
36 // āsaktatā putradārādikānāṃ samyak śaktistavane nāsti viṣṇoḥ / viṣṇustutau nāvakāśosti vāco dṛṣṭohaṃ tvaṃ kena puṇyena deva
37 ॥ अनन्तकर्णेश सुचन्द्रसंज्ञ श्रोत्रेण नित्यं न कथा श्रुता ते । श्रुता मया बहुधा लोकवार्ता दृष्टो मया त्वं केन पुण्येन देव
37 // anantakarṇeśa sucandrasaṃjña śrotreṇa nityaṃ na kathā śrutā te / śrutā mayā bahudhā lokavārtā dṛṣṭo mayā tvaṃ kena puṇyena deva
38 ॥ दृष्ट्वादृष्ट्वा पादपीठं हरेश्च पुनः पुना रुद्धङ्कठो बभूव । रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गः कथं पुनः श्रवणं स्यात्कथायाः
38 // dṛṣṭvādṛṣṭvā pādapīṭhaṃ hareśca punaḥ punā ruddhaṅkaṭho babhūva / ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgaḥ kathaṃ punaḥ śravaṇaṃ syātkathāyāḥ
39 ॥ त्वमीश वैकुण्ठ सुवायुसंज्ञस्त्वदर्पितं गन्धपुष्पादिकं च । सदा न लिप्तं च भुजैर्विलिप्तं तन्मूत्रविष्ठादिमकर्दमाम्बुभिः
39 // tvamīśa vaikuṇṭha suvāyusaṃjñastvadarpitaṃ gandhapuṣpādikaṃ ca / sadā na liptaṃ ca bhujairviliptaṃ tanmūtraviṣṭhādimakardamāmbubhiḥ
40 ॥ स्त्रीणां कुचोदैश्च कचोदकैश्चकक्षोदकैर् गात्रजलैर्मुकुन्द । अनर्पितैर्वस्त्रगन्धादिकैश्च दृष्टो मया केन पुण्येन देव
40 // strīṇāṃ kucodaiśca kacodakaiścakakṣodakair gātrajalairmukunda / anarpitairvastragandhādikaiśca dṛṣṭo mayā kena puṇyena deva
41 ॥ स्पृष्ट्वास्पृष्ट्वा हरिनिर्माल्यगन्धं पुनः पुना रुद्धकण्ठो बभूव । रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गः कथं पुनः स्पर्शनं स्यात्सदा मे
41 // spṛṣṭvāspṛṣṭvā harinirmālyagandhaṃ punaḥ punā ruddhakaṇṭho babhūva / ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgaḥ kathaṃ punaḥ sparśanaṃ syātsadā me
42 ॥ नृसिंह नासास्थित नासिकेश मन्नासया क्वापि सुपद्मसौरभम् । नाघ्रातमित्थं पुनराघ्रातमेव ह्यनर्पितं गन्धपुष्पादिकं च
42 // nṛsiṃha nāsāsthita nāsikeśa mannāsayā kvāpi supadmasaurabham / nāghrātamitthaṃ punarāghrātameva hyanarpitaṃ gandhapuṣpādikaṃ ca
43 ॥ सुनासिकं सुष्ठुदन्तं मुरारे दृष्टं मुखं केन पुण्येन देव । घ्रात्वा घ्रात्वा विष्णुनिर्माल्यगन्धं पुनः पुना रुद्धकण्ठो बभूव
43 // sunāsikaṃ suṣṭhudantaṃ murāre dṛṣṭaṃ mukhaṃ kena puṇyena deva / ghrātvā ghrātvā viṣṇunirmālyagandhaṃ punaḥ punā ruddhakaṇṭho babhūva
44 ॥ रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गो जिघ्रामि निर्माल्यमिदं कथं ते । जिह्वास्थितो जिह्व संज्ञो मुरारे जिह्वेन्द्रियेणापि तथार्पितं च
44 // ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgo jighrāmi nirmālyamidaṃ kathaṃ te / jihvāsthito jihva saṃjño murāre jihvendriyeṇāpi tathārpitaṃ ca
45 ॥ नैवेद्यशेषं तुलसीविमिश्रितं विशेषतः पादजलेन सिक्तम् । यो स्नाति नित्यं पुरतो मुरारेः प्राप्नोति यज्ञायुतकोटिपुण्यम्
45 // naivedyaśeṣaṃ tulasīvimiśritaṃ viśeṣataḥ pādajalena siktam / yo snāti nityaṃ purato murāreḥ prāpnoti yajñāyutakoṭipuṇyam
46 ॥ एतादृशं तव नैवेद्यशेषं न भुक्तं वै सर्वदादित्यरूपम् । अनर्पितं तव देवस्य विष्णोर्भुक्तं मया बहुवारं मुकुन्द
46 // etādṛśaṃ tava naivedyaśeṣaṃ na bhuktaṃ vai sarvadādityarūpam / anarpitaṃ tava devasya viṣṇorbhuktaṃ mayā bahuvāraṃ mukunda
47 ॥ पादारविन्दे नार्पितं भक्ष्यभोज्यं दृष्टो मया केन पुण्येन देव । भुक्त्वाभुक्त्वा हरिनैरवेद्यजातं सुखं त्वदीयं रमया लालितं च
47 // pādāravinde nārpitaṃ bhakṣyabhojyaṃ dṛṣṭo mayā kena puṇyena deva / bhuktvābhuktvā harinairavedyajātaṃ sukhaṃ tvadīyaṃ ramayā lālitaṃ ca
48 ॥ द्युभ्वाश्रयं तव मूर्धानमाहुः किरीटयुक्तं कुटिलैः कुन्तलैश्च । अनेकजन्मार्जितपुण्यसंचयैर्दृष्टं मया सज्जनसंगमाच्च
48 // dyubhvāśrayaṃ tava mūrdhānamāhuḥ kirīṭayuktaṃ kuṭilaiḥ kuntalaiśca / anekajanmārjitapuṇyasaṃcayairdṛṣṭaṃ mayā sajjanasaṃgamācca
49 ॥ अनेकजन्मार्जितपापसंचयैरदर्शनं यास्यति देवदेव । एवं सुभक्त्या च रुरोद रुद्रो दृष्ट्वा हरिं सुर्वगुणैः संपूर्णम्
49 // anekajanmārjitapāpasaṃcayairadarśanaṃ yāsyati devadeva / evaṃ subhaktyā ca ruroda rudro dṛṣṭvā hariṃ survaguṇaiḥ saṃpūrṇam
50 ॥ पादारविन्दं तव विश्वमूर्ते योगीश्वरैर्हृदये संगृहीतम् । दृष्टं मया दयया वासुदेव द्रक्ष्ये कथं पुनरित्थं रुरोद
50 // pādāravindaṃ tava viśvamūrte yogīśvarairhṛdaye saṃgṛhītam / dṛṣṭaṃ mayā dayayā vāsudeva drakṣye kathaṃ punaritthaṃ ruroda
51 ॥ दृष्टं मया त्वरिवले भविनाशिशङ्खचक्रादिकैस्त्रिजगतापि च देव पूर्णम् । एतादृशं त्वदुदरं च कथं रमेश द्रक्ष्ये पुनः पुनरहं त्विति संरुरोद
51 // dṛṣṭaṃ mayā tvarivale bhavināśiśaṅkhacakrādikaistrijagatāpi ca deva pūrṇam / etādṛśaṃ tvadudaraṃ ca kathaṃ rameśa drakṣye punaḥ punarahaṃ tviti saṃruroda
52 ॥ आनन्दपूर्ण नखपूर्ण सुकेशपूर्ण लोमादिपूर्ण गुणपूर्ण सुघोणपूर्ण । वक्षः स्थलं तव विभोस्तु विशालभूतं सद्भूषणं विमलकौस्तुभशोभि लक्ष्म्या
52 // ānandapūrṇa nakhapūrṇa sukeśapūrṇa lomādipūrṇa guṇapūrṇa sughoṇapūrṇa / vakṣaḥ sthalaṃ tava vibhostu viśālabhūtaṃ sadbhūṣaṇaṃ vimalakaustubhaśobhi lakṣmyā
53 ॥ सुकोमलं श्रीतुलस्यास्तथैव सुपुष्पितं चन्द नैश्चर्चितं च । एतादृशं तव वक्षः स्थलं च दृष्टं मया तव कारुण्यदृष्ट्या
53 // sukomalaṃ śrītulasyāstathaiva supuṣpitaṃ canda naiścarcitaṃ ca / etādṛśaṃ tava vakṣaḥ sthalaṃ ca dṛṣṭaṃ mayā tava kāruṇyadṛṣṭyā
54 ॥ पुनः पुनर्दर्शनं मे कथं स्यादेवं रुद्रः स च भक्त्या रुरोद । अतस्तूरुर्नाम संप्राप्य रुद्रस्तत्पुत्रोभूद्दौर्वसंज्ञः स एव
54 // punaḥ punardarśanaṃ me kathaṃ syādevaṃ rudraḥ sa ca bhaktyā ruroda / atastūrurnāma saṃprāpya rudrastatputrobhūddaurvasaṃjñaḥ sa eva
55 ॥ यस्माद्रुदं चोर्वरितं वै चकार तस्मात्स रुद्रस्त्वौर्वसंज्ञो बभूव । और्वस्तु लोकान्मोक्षयोग्यांश्च दृष्ट्वा ह्यत्यन्तं वै विषयेष्वेव निष्ठान्
55 // yasmādrudaṃ corvaritaṃ vai cakāra tasmātsa rudrastvaurvasaṃjño babhūva / aurvastu lokānmokṣayogyāṃśca dṛṣṭvā hyatyantaṃ vai viṣayeṣveva niṣṭhān
56 ॥ स्तूद्दैव चौर्वो विष्णुपादारविदं स्मृत्वास्मृत्वा रुद्धकण्ठो बभूव । ते पापिष्ठाः पापरूपान्भजन्तो दिनेदिने दुर्विषयान्कदिन्द्रियैः
56 // stūddaiva caurvo viṣṇupādāravidaṃ smṛtvāsmṛtvā ruddhakaṇṭho babhūva / te pāpiṣṭhāḥ pāparūpānbhajanto dinedine durviṣayānkadindriyaiḥ
57 ॥ कदा चैतान्हेयबुद्ध्या विमुञ्चे न जानेहं चेति सम्यग् रुरोद । एते हि मूर्खा विषयानर्थलब्ध्यै कुर्वन्ति यत्नं परमादरेण
57 // kadā caitānheyabuddhyā vimuñce na jānehaṃ ceti samyag ruroda / ete hi mūrkhā viṣayānarthalabdhyai kurvanti yatnaṃ paramādareṇa
58 ॥ कदिन्द्रियार्थं हि धनादिकं च त्यजन्ति च सर्वे विषयेषु निष्ठाः । त्वन्मायया मोहितान्नष्टबुद्धीन्कदा चैतान्मुञ्चसे विश्वमूर्ते
58 // kadindriyārthaṃ hi dhanādikaṃ ca tyajanti ca sarve viṣayeṣu niṣṭhāḥ / tvanmāyayā mohitānnaṣṭabuddhīnkadā caitānmuñcase viśvamūrte
59 ॥ स्मृत्वास्मृत्वा वासुदेवस्य मायां रुरोद चौर्वो भयकंपिताङ्गः । अतीव कष्टेन च लोकवृत्त्या श्रिता दैन्यं स्वीयकार्यं विहाय
59 // smṛtvāsmṛtvā vāsudevasya māyāṃ ruroda caurvo bhayakaṃpitāṅgaḥ / atīva kaṣṭena ca lokavṛttyā śritā dainyaṃ svīyakāryaṃ vihāya
60 ॥ अतीव दैन्येन धनादिकं च संपाद्य सर्वे ऽपि सुपापशीलाः । कष्टार्जितं द्रव्यधनादिकं च त्यजन्ति सर्वे पशवो व्यर्थमेव
60 // atīva dainyena dhanādikaṃ ca saṃpādya sarve 'pi supāpaśīlāḥ / kaṣṭārjitaṃ dravyadhanādikaṃ ca tyajanti sarve paśavo vyarthameva
61 ॥ सत्पात्रभूते विष्णुबुद्ध्या कदापि त्यजन्ति नैते मायया वै मुरारेः । एषामायुर्व्यर्थमाहुर्महान्तः कथं नष्टा इति सम्यग्रुरोद
61 // satpātrabhūte viṣṇubuddhyā kadāpi tyajanti naite māyayā vai murāreḥ / eṣāmāyurvyarthamāhurmahāntaḥ kathaṃ naṣṭā iti samyagruroda
62 ॥ एषामायुर्व्यर्थमेवं गतं च एषां दृष्ट्वा यौवनं तु ध्रुवं च । स्कन्धस्थमृत्युर्हसते कृष्ण विष्णो तं वै न जानन्ति विमूढचेतसः
62 // eṣāmāyurvyarthamevaṃ gataṃ ca eṣāṃ dṛṣṭvā yauvanaṃ tu dhruvaṃ ca / skandhasthamṛtyurhasate kṛṣṇa viṣṇo taṃ vai na jānanti vimūḍhacetasaḥ
63 ॥ गृहं मदीयं शतवर्षं च जीवेत्पुत्रा मदीया शवतवर्षं तथैव । अहं च जीवे शतवर्षं सुखेन मदीयभार्यापि सुलक्षणाऽस्ते
63 // gṛhaṃ madīyaṃ śatavarṣaṃ ca jīvetputrā madīyā śavatavarṣaṃ tathaiva / ahaṃ ca jīve śatavarṣaṃ sukhena madīyabhāryāpi sulakṣaṇā'ste
64 ॥ गावश्च मे संति सदुग्धपूर्णा मित्राणि मे संति मुदा हि युक्ताः । दास्ये सुतं वारणार्थं तु वध्वै पुत्रीं विवाहार्थमहं ददामि
64 // gāvaśca me saṃti sadugdhapūrṇā mitrāṇi me saṃti mudā hi yuktāḥ / dāsye sutaṃ vāraṇārthaṃ tu vadhvai putrīṃ vivāhārthamahaṃ dadāmi
65 ॥ दास्ये चाहं सत्सु पुत्रीं धनं वा दास्ये चाहं धनिकेष्वेव नित्यम् । अदृष्टशून्यान् भगवान्वासुदेवो दृष्ट्वादृष्ट्वा हसते सर्वदैव
65 // dāsye cāhaṃ satsu putrīṃ dhanaṃ vā dāsye cāhaṃ dhanikeṣveva nityam / adṛṣṭaśūnyān bhagavānvāsudevo dṛṣṭvādṛṣṭvā hasate sarvadaiva
66 ॥ नाहं करिष्ये श्रवणं कथाया मद्भाग्यना शश्च भविष्यतीति । नाहं हरिं पूजयिष्ये सदैव पुत्रादिनाशश्च भविष्यतीति
66 // nāhaṃ kariṣye śravaṇaṃ kathāyā madbhāgyanā śaśca bhaviṣyatīti / nāhaṃ hariṃ pūjayiṣye sadaiva putrādināśaśca bhaviṣyatīti
67 ॥ कालेकाले दिष्टनामा हरिस्तु फलप्रदो वासुदेवो ऽखिलस्य । एतादृशान्मूर्खजनांश्च दृष्ट्वा रुरोद चौर्वो वासुदेवैकनिष्ठः
67 // kālekāle diṣṭanāmā haristu phalaprado vāsudevo 'khilasya / etādṛśānmūrkhajanāṃśca dṛṣṭvā ruroda caurvo vāsudevaikaniṣṭhaḥ
68 ॥ अतस्त्वौर्वो रुद्ररूपी खगेन्द्र जानीहि नित्यं कृष्णसुशिक्षितार्थः । यदा सती दक्षपुत्री खगेन्द्र दक्षाध्वरे स्वशरीरं विसृज्य
68 // atastvaurvo rudrarūpī khagendra jānīhi nityaṃ kṛṣṇasuśikṣitārthaḥ / yadā satī dakṣaputrī khagendra dakṣādhvare svaśarīraṃ visṛjya
69 ॥ जज्ञे पुनर्मेनकायां हिमाद्रेस्तदा रुद्रस्त्वौर्वसंज्ञा मवाप । ऊर्ध्वरेता भवेत्युक्त्वा ऊर्ध्वरेता बभूव ह
69 // jajñe punarmenakāyāṃ himādrestadā rudrastvaurvasaṃjñā mavāpa / ūrdhvaretā bhavetyuktvā ūrdhvaretā babhūva ha
70 ॥ पाणिग्राहं रुद्रदेवो महात्मा यदा हिमाद्रेः कन्यकायाश्चकार । तस्यां परं लंपटः संबभूव अतो रुद्रः परसंज्ञामवाप
70 // pāṇigrāhaṃ rudradevo mahātmā yadā himādreḥ kanyakāyāścakāra / tasyāṃ paraṃ laṃpaṭaḥ saṃbabhūva ato rudraḥ parasaṃjñāmavāpa
71 ॥ सदाशिवाद्या दश रुद्रभ्रातरः सौमित्रेयो हौहिणेयस्त्रयश्च । समा एते मोक्षकाले सृतौ च शतैर्गुणैर्न्यूनभूताश्च ताभ्याम्
71 // sadāśivādyā daśa rudrabhrātaraḥ saumitreyo hauhiṇeyastrayaśca / samā ete mokṣakāle sṛtau ca śatairguṇairnyūnabhūtāśca tābhyām
72 ॥ गरुड उवाच । आनन्दनिर्णयं ब्रूहि कृष्ण पूर्णदयानिघे । निर्णेतुं ज्ञानिनां यद्वज्ज्ञापनार्थं तथा मम
72 // garuḍa uvāca / ānandanirṇayaṃ brūhi kṛṣṇa pūrṇadayānighe / nirṇetuṃ jñānināṃ yadvajjñāpanārthaṃ tathā mama
73 ॥ ब्रूहि शिष्याय दयया उद्धर्तुं मां च सर्वदा । पूर्णकामस्य ते कृष्ण का स्पृहा विद्यते प्रभो
73 // brūhi śiṣyāya dayayā uddhartuṃ māṃ ca sarvadā / pūrṇakāmasya te kṛṣṇa kā spṛhā vidyate prabho
74 ॥ एवमुक्तो हृषीकेशः पक्षीशेन महात्मना । उवाच कृपया कृष्णः प्रसन्नः कमलेक्षणः
74 // evamukto hṛṣīkeśaḥ pakṣīśena mahātmanā / uvāca kṛpayā kṛṣṇaḥ prasannaḥ kamalekṣaṇaḥ
75 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । गायत्र्याश्च शतानन्द एकानन्दस्तु वेधसः एतादृशः शतानन्दो ब्रह्मणः परिकीर्तितः
75 // śrīkṛṣṇa uvāca / gāyatryāśca śatānanda ekānandastu vedhasaḥ etādṛśaḥ śatānando brahmaṇaḥ parikīrtitaḥ
76 ॥ शेषादेश्च शतानन्दः सरस्वत्याः खगोत्तम । एकानन्दस्तु विज्ञेयो भारत्या विनतासुत
76 // śeṣādeśca śatānandaḥ sarasvatyāḥ khagottama / ekānandastu vijñeyo bhāratyā vinatāsuta
77 ॥ एवं तु निर्णयो ज्ञेय आनन्दस्य सदा खग । एवमुक्तं मया सर्वं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
77 // evaṃ tu nirṇayo jñeya ānandasya sadā khaga / evamuktaṃ mayā sarvaṃ kimanyacchrotumicchasi