58 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे भगवद्वीर्यस्वरूपतदाधानद्वारकगुणत्रय सृष्टिजडेशभेदादिनिरूपणं नाम तृतीयो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 4 श्रीकृष्ण उवाच । यथा ससर्ज भगवांस्त्रीन् गुणान्प्रकृतेस्तदा । लक्ष्मीस्त्रिरूपा संभूता श्रीर्भूर्दुर्गोति संज्ञिता
58 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe bhagavadvīryasvarūpatadādhānadvārakaguṇatraya sṛṣṭijaḍeśabhedādinirūpaṇaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 4 śrīkṛṣṇa uvāca / yathā sasarja bhagavāṃstrīn guṇānprakṛtestadā / lakṣmīstrirūpā saṃbhūtā śrīrbhūrdurgoti saṃjñitā
1 ॥ सत्त्वाभिमानिनी श्रीस्तु भूर्देवी रजमानिनी । तमोभिमानिनी दुर्गा ह्येवमाहुर्मनीषिणः
1 // sattvābhimāninī śrīstu bhūrdevī rajamāninī / tamobhimāninī durgā hyevamāhurmanīṣiṇaḥ
2 ॥ अन्तरं न विजानीयाद्रूपाणां च परस्परम् । गुणानां चैव संबन्धाद्दुर्गादीनां खगेश्वर
2 // antaraṃ na vijānīyādrūpāṇāṃ ca parasparam / guṇānāṃ caiva saṃbandhāddurgādīnāṃ khageśvara
3 ॥ अन्तरं ये विजानन्ति ते यान्त्यन्धन्तमः परम् । पुरुषस्तु त्रिरूपोभूद्विष्णुर्ब्रह्मा भवेतिसः
3 // antaraṃ ye vijānanti te yāntyandhantamaḥ param / puruṣastu trirūpobhūdviṣṇurbrahmā bhavetisaḥ
4 ॥ सत्त्वेन लोकान्वर्धयितुं विष्णुः साक्षाद्धरिः स्वयम् । सृष्टिं कर्तुं च रजसा ब्रह्मणि प्राविशद्धरिः
4 // sattvena lokānvardhayituṃ viṣṇuḥ sākṣāddhariḥ svayam / sṛṣṭiṃ kartuṃ ca rajasā brahmaṇi prāviśaddhariḥ
5 ॥ आद्यो ब्रह्मा स विज्ञेयो न तु साक्षाद्धरिः स्वयम् । तमसापि समान्हन्तुं रुद्रे च प्राविशद्धरिः
5 // ādyo brahmā sa vijñeyo na tu sākṣāddhariḥ svayam / tamasāpi samānhantuṃ rudre ca prāviśaddhariḥ
6 ॥ रुद्रे स्थितो रुद्रसंज्ञो न रुद्रस्तु हरिः स्वयम् । विष्णुरेव हरिः साक्षात्तावुभौन हरी स्मृतौ
6 // rudre sthito rudrasaṃjño na rudrastu hariḥ svayam / viṣṇureva hariḥ sākṣāttāvubhauna harī smṛtau
7 ॥ आविष्टरूपौ विज्ञेयौ ब्रह्मरुद्राभिधायकौ । एवं ज्ञात्वा मोक्षमेति नान्यथा तु कथञ्चन
7 // āviṣṭarūpau vijñeyau brahmarudrābhidhāyakau / evaṃ jñātvā mokṣameti nānyathā tu kathañcana
8 ॥ विष्णुब्रह्मादिरूपाणामैक्यं जानन्ति ये द्विजाः । ते यान्ति नरकं घोरं पुनरावृत्तिवर्जितम्
8 // viṣṇubrahmādirūpāṇāmaikyaṃ jānanti ye dvijāḥ / te yānti narakaṃ ghoraṃ punarāvṛttivarjitam
9 ॥ गुणत्रयं प्रविष्टस्तु पुरुषो हरिरव्ययः । कार्योन्मुखं यथा भूयात्क्षोभयामास वै तथा
9 // guṇatrayaṃ praviṣṭastu puruṣo hariravyayaḥ / kāryonmukhaṃ yathā bhūyātkṣobhayāmāsa vai tathā
10 ॥ जातक्षोभाद्भगवतो महानासीद्गुणत्रयात् । गुणत्रये विद्यमानाद्भागादेव न संशयः
10 // jātakṣobhādbhagavato mahānāsīdguṇatrayāt / guṇatraye vidyamānādbhāgādeva na saṃśayaḥ
11 ॥ महतो ब्रह्मवायू च जज्ञाते खाभिमानिनौ । तस्य संवत्सरात्पश्चाद्यमलौ संबभूवतुः
11 // mahato brahmavāyū ca jajñāte khābhimāninau / tasya saṃvatsarātpaścādyamalau saṃbabhūvatuḥ
12 ॥ रजः प्रधानं यत्तत्वं महत्तत्तवमितीरितम् । सर्गं त्विमं विजानीयाद्गुणवैषम्यनामकम्
12 // rajaḥ pradhānaṃ yattatvaṃ mahattattavamitīritam / sargaṃ tvimaṃ vijānīyādguṇavaiṣamyanāmakam
13 ॥ गरुड उवाच । महत्तत्तवस्वरूपस्य ज्ञानार्थं देवकीसुत । त्वयोक्ता गुणवैषम्यनामिका सृष्टिरुत्तमा
13 // garuḍa uvāca / mahattattavasvarūpasya jñānārthaṃ devakīsuta / tvayoktā guṇavaiṣamyanāmikā sṛṣṭiruttamā
14 ॥ गुणवैषम्यशब्दार्थं मम ब्रूहि महाप्रभो । श्रीकृष्ण उवाच । गुणवैषम्यशब्दार्थज्ञापनाय खगेश्वर
14 // guṇavaiṣamyaśabdārthaṃ mama brūhi mahāprabho / śrīkṛṣṇa uvāca / guṇavaiṣamyaśabdārthajñāpanāya khageśvara
15 ॥ अपिक्षितं च तत्रादौ गुणसाम्यं न संशयः । सम्यग्ज्ञापयितुं तत्र खादौ तावत्स्वगेश्वर
15 // apikṣitaṃ ca tatrādau guṇasāmyaṃ na saṃśayaḥ / samyagjñāpayituṃ tatra khādau tāvatsvageśvara
16 ॥ राशिभूतं गुणानां तु दर्शयिष्ये स्थितिं च वै । राशीभूतस्य तसमः सकाशाद्विनतासुत
16 // rāśibhūtaṃ guṇānāṃ tu darśayiṣye sthitiṃ ca vai / rāśībhūtasya tasamaḥ sakāśādvinatāsuta
17 ॥ राशीभूतं रजो ज्ञेयन्द्विगुणं तत्तु नान्यथा । राशीभूतस्य रजसः सकाशाद्विनतासुत
17 // rāśībhūtaṃ rajo jñeyandviguṇaṃ tattu nānyathā / rāśībhūtasya rajasaḥ sakāśādvinatāsuta
18 ॥ राशीभूतं तथा सत्त्वं द्विगुणं समुदाहृतम् । मूलप्रकृतिजा ह्येते न मूला प्रकृतिः स्मृता
18 // rāśībhūtaṃ tathā sattvaṃ dviguṇaṃ samudāhṛtam / mūlaprakṛtijā hyete na mūlā prakṛtiḥ smṛtā
19 ॥ यतः प्रकृतिरूपाणां परिच्छेदो न विद्यते । अतः प्रकृतिजा ज्ञेया न मूलास्ते खगेश्वर
19 // yataḥ prakṛtirūpāṇāṃ paricchedo na vidyate / ataḥ prakṛtijā jñeyā na mūlāste khageśvara
20 ॥ एवं तव गुणानाञ्च परिमाणं खगेश्वर । उक्तं स्वरूपं तेषां तु तव सम्यक् खगेश्वर
20 // evaṃ tava guṇānāñca parimāṇaṃ khageśvara / uktaṃ svarūpaṃ teṣāṃ tu tava samyak khageśvara
21 ॥ तत्र राशित्रये सत्त्वं केवलं समुदाहृतम् । रजस्तमोभ्यां गरुड ह्यविमिश्रं ह्यतस्तु तत्
21 // tatra rāśitraye sattvaṃ kevalaṃ samudāhṛtam / rajastamobhyāṃ garuḍa hyavimiśraṃ hyatastu tat
22 ॥ केवलं सत्त्वमित्युक्तं न तु श्रेष्ठत्वतः प्रभो । सृष्टिकाले केवलं स्यात्प्रलये मिश्रितं भवेत्
22 // kevalaṃ sattvamityuktaṃ na tu śreṣṭhatvataḥ prabho / sṛṣṭikāle kevalaṃ syātpralaye miśritaṃ bhavet
23 ॥ सर्वदाप्यविमिश्रं च सत्त्वराशिं खगेश्वर । सर्वदापि विमिश्रं च सत्त्वराशिं द्विजोत्तम
23 // sarvadāpyavimiśraṃ ca sattvarāśiṃ khageśvara / sarvadāpi vimiśraṃ ca sattvarāśiṃ dvijottama
24 ॥ ये विजानन्ति ते सर्वे विशन्ति ह्यधरं तमः । रजस्तमोगुणौ वीन्द्र इतराभ्यां विमिश्रितौ
24 // ye vijānanti te sarve viśanti hyadharaṃ tamaḥ / rajastamoguṇau vīndra itarābhyāṃ vimiśritau
25 ॥ सृष्टौ प्रलयकालेपि मिश्रावेव खगेश्वर । राशिभूतेपि रजसि रजोभागाच्छताधिकम्
25 // sṛṣṭau pralayakālepi miśrāveva khageśvara / rāśibhūtepi rajasi rajobhāgācchatādhikam
26 ॥ सत्त्वं च मिश्रितं ज्ञेयं नान्यथा पक्षिसत्तम । रजसः शतभागानां मध्ये तु विनतासुत
26 // sattvaṃ ca miśritaṃ jñeyaṃ nānyathā pakṣisattama / rajasaḥ śatabhāgānāṃ madhye tu vinatāsuta
27 ॥ य एको भाग उद्दिष्टस्तावत्परिमितं तमः । राशिभूतेपि रजसि मिश्रितं परिकीर्तितम्
27 // ya eko bhāga uddiṣṭastāvatparimitaṃ tamaḥ / rāśibhūtepi rajasi miśritaṃ parikīrtitam
28 ॥ रजोराशिस्थितिस्त्वेवं तात व्याप्तं तमोगुणैः । राशिभूतेपि तमसि सत्त्वं च विनतासुत
28 // rajorāśisthitistvevaṃ tāta vyāptaṃ tamoguṇaiḥ / rāśibhūtepi tamasi sattvaṃ ca vinatāsuta
29 ॥ तमः सकाशाद्गरुड दशभागाधिकेन च । मिश्रितं भवतीत्येवं ज्ञातव्यं नात्र संशयः
29 // tamaḥ sakāśādgaruḍa daśabhāgādhikena ca / miśritaṃ bhavatītyevaṃ jñātavyaṃ nātra saṃśayaḥ
30 ॥ तमसो दशभागानां मध्ये तु विनतासुत । य एको भाग उद्दिष्टस्तावत्परिमितं रजः
30 // tamaso daśabhāgānāṃ madhye tu vinatāsuta / ya eko bhāga uddiṣṭastāvatparimitaṃ rajaḥ
31 ॥ राशिभूतेपि तमसि मिश्रितं भवति ध्रुवम् । तमोराशिस्थितिस्त्वेवं ज्ञातव्या पक्षिसत्तम
31 // rāśibhūtepi tamasi miśritaṃ bhavati dhruvam / tamorāśisthitistvevaṃ jñātavyā pakṣisattama
32 ॥ गरुड उवाच । रशिभूतेपि रजसि राशिभूते तमस्यपि । सत्त्वांशा ह्यधिकाः संतीत्येवमुक्तं मयानघ
32 // garuḍa uvāca / raśibhūtepi rajasi rāśibhūte tamasyapi / sattvāṃśā hyadhikāḥ saṃtītyevamuktaṃ mayānagha
33 ॥ तत्र मे संशयो ह्यस्ति शृणु त्वं सात्त्वतां पते । यद्राश्यां यद्रा शिभागा ह्यधिकाः संति यावता
33 // tatra me saṃśayo hyasti śṛṇu tvaṃ sāttvatāṃ pate / yadrāśyāṃ yadrā śibhāgā hyadhikāḥ saṃti yāvatā
34 ॥ तावता व्यवहारः स्यात्क्षीरनीरमिव प्रभो । श्रुत्वा स गरुडेनोक्तं भगवान्पुरुषोत्तमः
34 // tāvatā vyavahāraḥ syātkṣīranīramiva prabho / śrutvā sa garuḍenoktaṃ bhagavānpuruṣottamaḥ
35 ॥ उवाच पर मप्रीत्या संस्तुवन् गरुडं हरिः । श्रीकृष्ण उवाच । रजोराश्या तमोराश्या सत्त्वराश्यधिका सदा
35 // uvāca para maprītyā saṃstuvan garuḍaṃ hariḥ / śrīkṛṣṇa uvāca / rajorāśyā tamorāśyā sattvarāśyadhikā sadā
36 ॥ मिश्रितं चापि पक्षीन्द्र न सत्तवमिति कीर्त्यते । रजोराशिस्तमोराशिरित्येवं विबुधा विदुः
36 // miśritaṃ cāpi pakṣīndra na sattavamiti kīrtyate / rajorāśistamorāśirityevaṃ vibudhā viduḥ
37 ॥ विषं तु चरुदुग्धस्थं विषमित्युच्यते यथा । एवं मयोक्ता गरुड गुणानां निजसंस्थितिः
37 // viṣaṃ tu carudugdhasthaṃ viṣamityucyate yathā / evaṃ mayoktā garuḍa guṇānāṃ nijasaṃsthitiḥ
38 ॥ साम्यावस्थां गुणानां च शृण्विदानीं खगेश्वर । राशीकृताच्च रजसः जन्यं यच्च कगेश्वर
38 // sāmyāvasthāṃ guṇānāṃ ca śṛṇvidānīṃ khageśvara / rāśīkṛtācca rajasaḥ janyaṃ yacca kageśvara
39 ॥ महत्तत्त्वे प्रविष्टं च यद्रजः परिकीर्तितम् । प्रलये समनुप्राप्ते महत्तत्त्वे स्थितं रजः
39 // mahattattve praviṣṭaṃ ca yadrajaḥ parikīrtitam / pralaye samanuprāpte mahattattve sthitaṃ rajaḥ
40 ॥ द्वादशांशेन तु ह्यद्धा विभक्तं भवतिं प्रभो । राशीभूते हि सत्त्वे तु दशभागेन मिश्रितम्
40 // dvādaśāṃśena tu hyaddhā vibhaktaṃ bhavatiṃ prabho / rāśībhūte hi sattve tu daśabhāgena miśritam
41 ॥ सम्यक् भवति पक्षीन्द्र तथैकांशेन चाण्डज । तमोराश्या मिश्रितं च भवत्येव न संशयः
41 // samyak bhavati pakṣīndra tathaikāṃśena cāṇḍaja / tamorāśyā miśritaṃ ca bhavatyeva na saṃśayaḥ
42 ॥ अन्येनैकेन भागेन रजोराश्या खगेश्वर । मिश्रितं भवतीत्येवं ज्ञातव्यं नान्यथा क्वचित्
42 // anyenaikena bhāgena rajorāśyā khageśvara / miśritaṃ bhavatītyevaṃ jñātavyaṃ nānyathā kvacit
43 ॥ गुणत्रयेपि भगवान्महत्तत्त्वस्य चाण्डज । एवं लयस्तु ज्ञातव्यो हृदि तत्त्वार्थवोदिभिः
43 // guṇatrayepi bhagavānmahattattvasya cāṇḍaja / evaṃ layastu jñātavyo hṛdi tattvārthavodibhiḥ
44 ॥ एवं गुणत्रयाणां च मिश्रितत्त्वात्खगेश्वर । गुणसाम्यमिति प्राहुरेवं जानीहि वै खग
44 // evaṃ guṇatrayāṇāṃ ca miśritattvātkhageśvara / guṇasāmyamiti prāhurevaṃ jānīhi vai khaga
45 ॥ अन्यथा ये विजानन्ति ते यान्ति ह्यधरं तमः । गरुड उवाच । राशीकृतगुणानां च त्रयाणां परमेश्वर
45 // anyathā ye vijānanti te yānti hyadharaṃ tamaḥ / garuḍa uvāca / rāśīkṛtaguṇānāṃ ca trayāṇāṃ parameśvara
46 ॥ विशालानां परं ब्रह्मन्प्रलये गुणसाम्यता । कथं ब्रूहि महाभाग एतत्तत्त्वं समासतः
46 // viśālānāṃ paraṃ brahmanpralaye guṇasāmyatā / kathaṃ brūhi mahābhāga etattattvaṃ samāsataḥ
47 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । राशीभूतगुणानां तु त्रयणामपि सत्तम । तदा विमिश्रितत्वेन ह्यवस्थानं विदुर्बुधाः
47 // śrīkṛṣṇa uvāca / rāśībhūtaguṇānāṃ tu trayaṇāmapi sattama / tadā vimiśritatvena hyavasthānaṃ vidurbudhāḥ
48 ॥ इदानीं गुणवैषम्यं शृणु सम्यङ् मम प्रिय । सृष्टिकाले तु संप्राप्ते यत्पूर्वं प्रलये खग
48 // idānīṃ guṇavaiṣamyaṃ śṛṇu samyaṅ mama priya / sṛṣṭikāle tu saṃprāpte yatpūrvaṃ pralaye khaga
49 ॥ दशभागैश्च सत्त्वे तु मिश्रितं यद्र जस्तथा । तमस्यप्येकभागेन प्रविष्टं यत्तु तद्रजः
49 // daśabhāgaiśca sattve tu miśritaṃ yadra jastathā / tamasyapyekabhāgena praviṣṭaṃ yattu tadrajaḥ
50 ॥ रजस्यप्येकभागेन प्रविष्टं यच्च तद्रजः । एवं द्वादशभागैश्च प्रविष्टं सर्वशो रजः
50 // rajasyapyekabhāgena praviṣṭaṃ yacca tadrajaḥ / evaṃ dvādaśabhāgaiśca praviṣṭaṃ sarvaśo rajaḥ
51 ॥ सत्त्वस्तैर्दशभागैश्च तथैकेन रजोंशिना । एवमेकादशैर्भागैस्तमस्थांशेन वै व्दिज
51 // sattvastairdaśabhāgaiśca tathaikena rajoṃśinā / evamekādaśairbhāgaistamasthāṃśena vai vdija
52 ॥ मिश्रितं भवति ह्यद्धा महत्तत्त्वं तदा स्मृतम् । एतदन्यो विशेषश्च मन्तध्यो विनतासुत
52 // miśritaṃ bhavati hyaddhā mahattattvaṃ tadā smṛtam / etadanyo viśeṣaśca mantadhyo vinatāsuta
53 ॥ एकांशस्तामसो ज्ञेयो महत्तत्त्वे न संशयः । एवं त्रयोदशैर्भागैर्मिश्रितं तच्च सत्तम
53 // ekāṃśastāmaso jñeyo mahattattve na saṃśayaḥ / evaṃ trayodaśairbhāgairmiśritaṃ tacca sattama
54 ॥ एवमेतद्विजानीयान्नान्यथा तु कथञ्चन । गरुड उवाच । चतुर्मुखाच्छ्रुतं पूर्वं भगवन्सात्त्वतां पते
54 // evametadvijānīyānnānyathā tu kathañcana / garuḍa uvāca / caturmukhācchrutaṃ pūrvaṃ bhagavansāttvatāṃ pate
55 ॥ चतुर्भागात्समुत्पन्नं महत्तत्त्वमिति प्रभो । तत्रैकांशस्तमः प्रोक्तः त्रिभागो रज एव च
55 // caturbhāgātsamutpannaṃ mahattattvamiti prabho / tatraikāṃśastamaḥ proktaḥ tribhāgo raja eva ca
56 ॥ तदाहुर्ब्रह्मणो रूपं गुणवैषम्यनामकम् । चतुर्भागात्मकं प्रोक्तं महत्तत्त्वं श्रुतं मया
56 // tadāhurbrahmaṇo rūpaṃ guṇavaiṣamyanāmakam / caturbhāgātmakaṃ proktaṃ mahattattvaṃ śrutaṃ mayā
57 ॥ त्रयोदशांशैः संभूतमिति प्रोक्तं त्वयानघ । तदेतत्संशयं छिन्धि कृपालो भक्तवत्सल
57 // trayodaśāṃśaiḥ saṃbhūtamiti proktaṃ tvayānagha / tadetatsaṃśayaṃ chindhi kṛpālo bhaktavatsala
58 ॥ श्रीकृष्ण उवाच । ब्रह्मोक्तम्य मयोक्तस्य विवादो नास्ति सर्वथा । मूलसत्त्वे मिश्रितं च दशभागेन यद्रजः
58 // śrīkṛṣṇa uvāca / brahmoktamya mayoktasya vivādo nāsti sarvathā / mūlasattve miśritaṃ ca daśabhāgena yadrajaḥ
59 ॥ तत्सर्वं च मिलित्वैव त्वेको भागस्तु कीर्तितः । मूले रजसि यच्चोक्तो रजोभागः खगेश्वर
59 // tatsarvaṃ ca militvaiva tveko bhāgastu kīrtitaḥ / mūle rajasi yaccokto rajobhāgaḥ khageśvara
60 ॥ भागे द्वितीये विज्ञेयस्तद्रजो नात्र संशयः । मूले तमसि यच्चोक्तो रजोभागस्तथैव च
60 // bhāge dvitīye vijñeyastadrajo nātra saṃśayaḥ / mūle tamasi yaccokto rajobhāgastathaiva ca
61 ॥ तृतीयभागो विज्ञेयो नात्र कार्या विचारणा । तथा मूले च तमसि ह्येको भागस्तमः स्मृतः
61 // tṛtīyabhāgo vijñeyo nātra kāryā vicāraṇā / tathā mūle ca tamasi hyeko bhāgastamaḥ smṛtaḥ
62 ॥ एवं त्रिभागो रजसः एकांशस्तमसः स्मृतः । तदाहुर्ब्रह्मणो देहं गुणवैषम्यनामकम्
62 // evaṃ tribhāgo rajasaḥ ekāṃśastamasaḥ smṛtaḥ / tadāhurbrahmaṇo dehaṃ guṇavaiṣamyanāmakam
63 ॥ गरुड उवाच । महत्तत्त्वस्य चत्वारो भागास्तेषु रजस्त्रयः । तमसस्त्वेक एवेति त्वयोक्तं गरुडध्वज
63 // garuḍa uvāca / mahattattvasya catvāro bhāgāsteṣu rajastrayaḥ / tamasastveka eveti tvayoktaṃ garuḍadhvaja
64 ॥ रजोभागात्मको देहोः ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । इति प्रतीयते ब्रह्मन्वचनात्तव माधव
64 // rajobhāgātmako dehoḥ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / iti pratīyate brahmanvacanāttava mādhava
65 ॥ शुद्धसत्त्वात्मको देहो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । एवं हि श्रूयते कृष्ण संशयो मेत्र बाधते
65 // śuddhasattvātmako deho brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / evaṃ hi śrūyate kṛṣṇa saṃśayo metra bādhate
66 ॥ तमेवं संशयं छिन्धि यद्धि तच्छ्रोतुमर्हति । श्रीकृष्ण उवाच । त्रिभागभूते रजसि तथा द्वादशधापि च
66 // tamevaṃ saṃśayaṃ chindhi yaddhi tacchrotumarhati / śrīkṛṣṇa uvāca / tribhāgabhūte rajasi tathā dvādaśadhāpi ca
67 ॥ रजसोपेक्षया सत्त्वं दशांशाधिकमेव च । प्रविष्टमस्तीति खग ज्ञातव्यं तच्छणु द्विज
67 // rajasopekṣayā sattvaṃ daśāṃśādhikameva ca / praviṣṭamastīti khaga jñātavyaṃ tacchaṇu dvija
68 ॥ तमसोपेक्षया सत्त्वं दशांशाधिकमेव वै । प्रविष्टमस्तीति खग वक्तव्यं नात्र संशयः
68 // tamasopekṣayā sattvaṃ daśāṃśādhikameva vai / praviṣṭamastīti khaga vaktavyaṃ nātra saṃśayaḥ
69 ॥ तमसोपेक्षया तत्र तम एकादशं स्मृतम् । एकांशस्तु रजो ज्ञेयमेवमाहुर्मनीषिणः । एवं च मिलितान्भागान्वक्ष्ये शृणु महामते
69 // tamasopekṣayā tatra tama ekādaśaṃ smṛtam / ekāṃśastu rajo jñeyamevamāhurmanīṣiṇaḥ / evaṃ ca militānbhāgānvakṣye śṛṇu mahāmate
70 ॥ महत्तत्त्वसमुत्पत्ता उपादानं खगेश्वर । त्रयोदशांशा विज्ञेया द्वादशाशं रजः स्मृतम्
70 // mahattattvasamutpattā upādānaṃ khageśvara / trayodaśāṃśā vijñeyā dvādaśāśaṃ rajaḥ smṛtam
71 ॥ एकांशस्तमसो ज्ञेयस्तत्र भागाञ्छृणु द्विजा । आदौ तु द्वादशांशेषु भागान्वक्ष्यामि तच्छृणु
71 // ekāṃśastamaso jñeyastatra bhāgāñchṛṇu dvijā / ādau tu dvādaśāṃśeṣu bhāgānvakṣyāmi tacchṛṇu
72 ॥ एकांशस्तमसो ज्ञेयस्तद्दशां शाधिकं रजः । तच्छतांशाधिकं सत्त्वमेवमाहुर्मनीषिणः
72 // ekāṃśastamaso jñeyastaddaśāṃ śādhikaṃ rajaḥ / tacchatāṃśādhikaṃ sattvamevamāhurmanīṣiṇaḥ
73 ॥ एकांशतमसि ह्येवं विभागाञ्छृणु सत्तम । एकांशस्तु रजो ज्ञेयस्तमो ह्येका दशाधिकम्
73 // ekāṃśatamasi hyevaṃ vibhāgāñchṛṇu sattama / ekāṃśastu rajo jñeyastamo hyekā daśādhikam
74 ॥ तमोभागास्तु विज्ञेयास्तद्दशांशाधिकः स्मृतः । सत्त्वभाग इति ज्ञेयो महत्तत्त्वे खगेश्वर
74 // tamobhāgāstu vijñeyāstaddaśāṃśādhikaḥ smṛtaḥ / sattvabhāga iti jñeyo mahattattve khageśvara
75 ॥ सत्त्वांशो बहुलो यस्माच्छुद्धसत्त्वं चतुर्मुखः । उत्पत्तिर्महतश्चोक्ता एवं च विनतासुत
75 // sattvāṃśo bahulo yasmācchuddhasattvaṃ caturmukhaḥ / utpattirmahataścoktā evaṃ ca vinatāsuta
76 ॥ तज्ज्ञानान्मोक्षमाप्नोति नान्यथा तु कथञ्चन
76 // tajjñānānmokṣamāpnoti nānyathā tu kathañcana