60 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे श्रीकृष्णगरुडसंवादे उत्तर- तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे तत्त्वाभिमानितत्तद्देवताकृतविष्णुस्तुतितत्तद्देवतातारतम्यनिरूपणं नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 7 श्रीकृष्ण उवाच । पार्वत्यानन्तरोत्पन्न इन्द्रो वचनमब्रवीत् । इन्द्र उवाच । तव स्वरूपं हृदि संविजानन् समुत्सुकः स्यात्स्तवने यस्तु मूढः । अजानतः स्तवनं देवदेव तदेवाहुर्हेलनं चक्रपाणे
60 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde uttara- tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe tattvābhimānitattaddevatākṛtaviṣṇustutitattaddevatātāratamyanirūpaṇaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 7 śrīkṛṣṇa uvāca / pārvatyānantarotpanna indro vacanamabravīt / indra uvāca / tava svarūpaṃ hṛdi saṃvijānan samutsukaḥ syātstavane yastu mūḍhaḥ / ajānataḥ stavanaṃ devadeva tadevāhurhelanaṃ cakrapāṇe
1 ॥ तथापि तद्वै तव नाम पूर्वं भवेत्तदा पुण्यकरं भवेदिति । रुद्रादि कानां स्तवने नास्ति शक्तिस्तदा वक्तव्यं मम नास्तीति किं वा
1 // tathāpi tadvai tava nāma pūrvaṃ bhavettadā puṇyakaraṃ bhavediti / rudrādi kānāṃ stavane nāsti śaktistadā vaktavyaṃ mama nāstīti kiṃ vā
2 ॥ गुणांशतो दशभी रुद्रतो वै सदा न्यूनो मत्समः कामदेवः । ज्ञाने बले समता सर्वदास्ति तथाः कामः किं च दूतः सदैव
2 // guṇāṃśato daśabhī rudrato vai sadā nyūno matsamaḥ kāmadevaḥ / jñāne bale samatā sarvadāsti tathāḥ kāmaḥ kiṃ ca dūtaḥ sadaiva
3 ॥ एवं स्तुत्वा देवदेवो हरिं च तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिर्नम्रभूर्धा । तदनन्तरजो ब्रह्मा अहङ्कारिक ऊचिवान्
3 // evaṃ stutvā devadevo hariṃ ca tūṣṇīṃ sthitaḥ prāñjalirnamrabhūrdhā / tadanantarajo brahmā ahaṅkārika ūcivān
4 ॥ अहङ्कारिक उवाच । नमस्ते गणपूर्णाय नमस्ते ज्ञानमूर्तये । नमो ऽज्ञानविदूराय ब्रह्मणेनं तमूर्तये
4 // ahaṅkārika uvāca / namaste gaṇapūrṇāya namaste jñānamūrtaye / namo 'jñānavidūrāya brahmaṇenaṃ tamūrtaye
5 ॥ इन्द्रादहं दशगुणैः सर्वदा न्यून उक्तो न जनि त्वां सर्वदा ह्यप्रमेय । तथापि मां पाहि जगद्गुरो त्वं दत्त्वा दिव्यं ह्यायतनं च विष्णो
5 // indrādahaṃ daśaguṇaiḥ sarvadā nyūna ukto na jani tvāṃ sarvadā hyaprameya / tathāpi māṃ pāhi jagadguro tvaṃ dattvā divyaṃ hyāyatanaṃ ca viṣṇo
6 ॥ आहङ्कारिक एवं तु स्तुत्वा तूष्णींबभूव ह । तदनन्तरजा स्तोतुं शची वचनमब्रवीत्
6 // āhaṅkārika evaṃ tu stutvā tūṣṇīṃbabhūva ha / tadanantarajā stotuṃ śacī vacanamabravīt
7 ॥ शच्युवाच । संचिन्तयामि अनिशं तव पादपद्मं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् । वागीश्वरैरपि सदा मनसापि धर्तुं नो शक्यमीश तव पादरजः स्मरामि
7 // śacyuvāca / saṃcintayāmi aniśaṃ tava pādapadmaṃ vajrāṅkuśadhvajasaroruhalāñchanāḍhyam / vāgīśvarairapi sadā manasāpi dhartuṃ no śakyamīśa tava pādarajaḥ smarāmi
8 ॥ आहङ्कारिकप्राणाच्च गुणैश्च दशभिः सदा । न्यूनभूतां च मां पाहि कृपालो भक्तवत्सल
8 // āhaṅkārikaprāṇācca guṇaiśca daśabhiḥ sadā / nyūnabhūtāṃ ca māṃ pāhi kṛpālo bhaktavatsala
9 ॥ एवं स्तुत्वा शची देवी तूष्णीं भगवती ह्यभूत् । तदनन्तरजा स्तोतुं रतिः समुपचक्रमे
9 // evaṃ stutvā śacī devī tūṣṇīṃ bhagavatī hyabhūt / tadanantarajā stotuṃ ratiḥ samupacakrame
10 ॥ रतिरुवाच । संचिन्तयामि नृहरेर्वदनारविन्दं भृत्यानुकंपितधिया हि गृहीतमूर्तिम् । यच्छ्रीनिकेतमजरुद्ररमादिकैश्च संलालितं कुटिलङ्कुन्तलवृन्दजुष्टम्
10 // ratiruvāca / saṃcintayāmi nṛharervadanāravindaṃ bhṛtyānukaṃpitadhiyā hi gṛhītamūrtim / yacchrīniketamajarudraramādikaiśca saṃlālitaṃ kuṭilaṅkuntalavṛndajuṣṭam
11 ॥ एतादृशं तव मुखं नुवितुं न शक्तिः शच्या समापि भगवन्परिपाहि नित्यम् । कृत्वा स्तुतिं रतिरियं परमादरेण तूष्णीं स्थिता भगवतश्च समीप एव
11 // etādṛśaṃ tava mukhaṃ nuvituṃ na śaktiḥ śacyā samāpi bhagavanparipāhi nityam / kṛtvā stutiṃ ratiriyaṃ paramādareṇa tūṣṇīṃ sthitā bhagavataśca samīpa eva
12 ॥ रत्यनन्तरजो दक्षः स्तोतुं समुपचक्रमे
12 // ratyanantarajo dakṣaḥ stotuṃ samupacakrame
13 ॥ दक्ष उवाच । संचिन्तये भगवतश्चरणोदतीर्थं भक्त्या ह्यजेन परिषिक्तमजादिवन्द्यम् । यच्छौचनिः सृतमजप्रवरावतारं गङ्गाख्यतीर्थमभवत्सरितां वरिष्ठम्
13 // dakṣa uvāca / saṃcintaye bhagavataścaraṇodatīrthaṃ bhaktyā hyajena pariṣiktamajādivandyam / yacchaucaniḥ sṛtamajapravarāvatāraṃ gaṅgākhyatīrthamabhavatsaritāṃ variṣṭham
14 ॥ रुद्रोपि तेनव विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् । एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार । रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते
14 // rudropi tenava vidhṛtena jaṭākalāpapūtena pādarajasā hyaśivaḥ śivobhūt / etādṛśaṃ te caraṇaṃ karuṇeśa viṣṇo stotuṃ śaktirmama nāsti kṛpāvatāra / ratyā samaḥ śrutigato na gatosmi mokṣametādṛśaṃ ca paripāhi nidānamūrte
15 ॥ एवं स्तुत्वा स दक्षस्तु तूष्णी मेव बभूव ह । तदनन्तरजः स्तोतुं बृहस्पतिरुपाक्रमीत्
15 // evaṃ stutvā sa dakṣastu tūṣṇī meva babhūva ha / tadanantarajaḥ stotuṃ bṛhaspatirupākramīt
16 ॥ बृहस्पतिरुवाच । संचिन्तयामि सततं तव चाननाब्जं त्वं देहि दुष्टविषयेषु विरक्तिमीश
16 // bṛhaspatiruvāca / saṃcintayāmi satataṃ tava cānanābjaṃ tvaṃ dehi duṣṭaviṣayeṣu viraktimīśa
17 ॥ एतेषु शक्तिर्यदि वै स जीवो कर्ता च भोक्ता च सदा च दाता । योषां च पुत्रसुहृदौ च पशूंश्च सर्वमेवं विनश्यति यतो हि तदाशु छिन्धि
17 // eteṣu śaktiryadi vai sa jīvo kartā ca bhoktā ca sadā ca dātā / yoṣāṃ ca putrasuhṛdau ca paśūṃśca sarvamevaṃ vinaśyati yato hi tadāśu chindhi
18 ॥ संसारचक्रभ्रमणेनैव देव संसारदुः खमनुभूयेहागतोस्मि । शक्तिर्न चास्ति नवने मम देवदेव सत्या समं च सततं परिपाहि नित्यम्
18 // saṃsāracakrabhramaṇenaiva deva saṃsāraduḥ khamanubhūyehāgatosmi / śaktirna cāsti navane mama devadeva satyā samaṃ ca satataṃ paripāhi nityam
19 ॥ एवं श्रुत्वा च परमं तूष्णीमेव स्थितो मुनिः । तदनन्तरजस्तोतुं ह्यनिरुद्धोपचक्रमे
19 // evaṃ śrutvā ca paramaṃ tūṣṇīmeva sthito muniḥ / tadanantarajastotuṃ hyaniruddhopacakrame
20 ॥ अनिरुद्ध उवाच । एवं हरेस्तव कथां रसिकां विहाय स्त्रीणां भगे च वदने परिमुह्य नित्यम् । विष्ठान्त्रपूरितबिले रसिको हि नित्यं स्थायी च सूकरवदेव विमूढबुद्धिः
20 // aniruddha uvāca / evaṃ harestava kathāṃ rasikāṃ vihāya strīṇāṃ bhage ca vadane parimuhya nityam / viṣṭhāntrapūritabile rasiko hi nityaṃ sthāyī ca sūkaravadeva vimūḍhabuddhiḥ
21 ॥ मज्जास्थिपित्तकफरफलादिपूर्णे चर्मान्त्रवेष्टितमुखे पतितं ह पीतम् । आस्वादने मम च पापगतेर्मुरारे मायाबलं तव विभो परमं निमित्तम्
21 // majjāsthipittakapharaphalādipūrṇe carmāntraveṣṭitamukhe patitaṃ ha pītam / āsvādane mama ca pāpagatermurāre māyābalaṃ tava vibho paramaṃ nimittam
22 ॥ संसारचक्रे भ्रमतश्च नित्यं सुदुः खरूपे सुखलेशवर्जिते । मलं वमन्तं नवभिश्च द्वारैः शरीरमारुह्य सुमूढबुद्धिः
22 // saṃsāracakre bhramataśca nityaṃ suduḥ kharūpe sukhaleśavarjite / malaṃ vamantaṃ navabhiśca dvāraiḥ śarīramāruhya sumūḍhabuddhiḥ
23 ॥ नमामि नित्यं तव तत्कथामृतं विहायदेव श्रुतिमूलनाशनम् । कुटुंबपोषं च सदा च कुर्वन्दानाद्यकुर्वन्निवसन् गृहे च
23 // namāmi nityaṃ tava tatkathāmṛtaṃ vihāyadeva śrutimūlanāśanam / kuṭuṃbapoṣaṃ ca sadā ca kurvandānādyakurvannivasan gṛhe ca
24 ॥ दूरे च संसारमलं त्विदं कुरु देहि ह्यदो दिव्यकथामृतं सदा । एतादृशोहं तव सद्गुणौघं स्तोतुं समर्थो नास्मि शचीसमश्च
24 // dūre ca saṃsāramalaṃ tvidaṃ kuru dehi hyado divyakathāmṛtaṃ sadā / etādṛśohaṃ tava sadguṇaughaṃ stotuṃ samartho nāsmi śacīsamaśca
25 ॥ एवं स्तुत्वानिरुद्धस्तु तूष्णीमास खगेश्वर । तदनन्तरजः स्तोत्रं मनः स्वायंभुवोब्रवीत्
25 // evaṃ stutvāniruddhastu tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajaḥ stotraṃ manaḥ svāyaṃbhuvobravīt
26 ॥ स्वायंभुव उवाच । स्तोतुं ह्यनुप्रविशतोपि न गर्भदुः खं तस्मादहं परमपूज्यपदं गतस्ते
26 // svāyaṃbhuva uvāca / stotuṃ hyanupraviśatopi na garbhaduḥ khaṃ tasmādahaṃ paramapūjyapadaṃ gataste
27 ॥ मनोर्भार्या मानवी च यमः संयमिनीपतिः । दिशाभिमानी चन्द्रस्तु सूर्यश्चक्षुर्नियामकः । परस्परसमा ह्येते मुक्त्वा संसारमेव च
27 // manorbhāryā mānavī ca yamaḥ saṃyaminīpatiḥ / diśābhimānī candrastu sūryaścakṣurniyāmakaḥ / parasparasamā hyete muktvā saṃsārameva ca
28 ॥ प्रवाहाद्विगुणोनश्चेत्येवं जानीहि चाण्डज । सूर्यानन्तरजः स्तोतुं वरुणः संप्रचक्रमे
28 // pravāhādviguṇonaścetyevaṃ jānīhi cāṇḍaja / sūryānantarajaḥ stotuṃ varuṇaḥ saṃpracakrame
29 ॥ वरुण उवाच । त्वद्विच्छया रचिते देहगेहे पुत्त्रे कलत्रेपि धने द्रव्यजातौ । ममाहमित्यल्पधिया च मूढा संसारदुः खे विनिमज्जन्ति सर्वे
29 // varuṇa uvāca / tvadvicchayā racite dehagehe puttre kalatrepi dhane dravyajātau / mamāhamityalpadhiyā ca mūḍhā saṃsāraduḥ khe vinimajjanti sarve
30 ॥ अतो हरे तादृशीं मे कुबुद्धिं विनाश्य मे देहि ते पाददास्यम् । अहं मनोः पादपादार्धभूतगुणेन हीनः सर्वदा वै मुरारे
30 // ato hare tādṛśīṃ me kubuddhiṃ vināśya me dehi te pādadāsyam / ahaṃ manoḥ pādapādārdhabhūtaguṇena hīnaḥ sarvadā vai murāre
31 ॥ एवं स्तुत्वा तु वरुणः प्राञ्जलिः समुपस्थितः । वरुणानन्तरोत्पन्नो नारदो ह्यस्तुवद्धरिम्
31 // evaṃ stutvā tu varuṇaḥ prāñjaliḥ samupasthitaḥ / varuṇānantarotpanno nārado hyastuvaddharim
32 ॥ नारद उवाच । यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनात्स्वाद्वन्यतत्त्वं मम नास्ति विष्णो । पुनीह्यतश्चैव परोवरायान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तस्य
32 // nārada uvāca / yannāmadheyaśravaṇānukīrtanātsvādvanyatattvaṃ mama nāsti viṣṇo / punīhyataścaiva parovarāyānyajjihvāgre vartate nāma tasya
33 ॥ यज्जिह्वाग्रे हरिनामैव नास्ति स ब्राह्मणो नैव स एव गोखरः । अहं न जाने च तव स्वरूपं न्यूनो ह्यहं वरुणात्सर्वदैव
33 // yajjihvāgre harināmaiva nāsti sa brāhmaṇo naiva sa eva gokharaḥ / ahaṃ na jāne ca tava svarūpaṃ nyūno hyahaṃ varuṇātsarvadaiva
34 ॥ एवं स्तुत्वा नारदो वै खगेन्द्रस्तूष्णीमभूद्देवदेवस्य चाग्रे । यो नारदानन्तरं संबभूव भृगुर्महात्मा स्तोतुमुपप्रचक्रमे
34 // evaṃ stutvā nārado vai khagendrastūṣṇīmabhūddevadevasya cāgre / yo nāradānantaraṃ saṃbabhūva bhṛgurmahātmā stotumupapracakrame
35 ॥ भृगुरुवाच । किमासनं ते गरुडासनाय किं भूषणं कौस्तुभभूषणाय । लक्ष्मीकलत्राय किमस्ति देयं वागीश किं ते वचनीयमस्ति । अतो न जाने तव सद्गुणांश्च ह्यहं सदा वरुणा त्पादहीनः
35 // bhṛguruvāca / kimāsanaṃ te garuḍāsanāya kiṃ bhūṣaṇaṃ kaustubhabhūṣaṇāya / lakṣmīkalatrāya kimasti deyaṃ vāgīśa kiṃ te vacanīyamasti / ato na jāne tava sadguṇāṃśca hyahaṃ sadā varuṇā tpādahīnaḥ
36 ॥ एवं स्तुत्वा हरिं देवं भृगुस्तूष्णीं बभूव ह । तदनन्तरजो ह्यग्निरस्तावीत्पुरुषोत्तमम्
36 // evaṃ stutvā hariṃ devaṃ bhṛgustūṣṇīṃ babhūva ha / tadanantarajo hyagnirastāvītpuruṣottamam
37 ॥ अग्निरुवाच । यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहाम्यध्वरे आज्यसिक्तम्
37 // agniruvāca / yattejasāhaṃ susamiddhatejā havyaṃ vahāmyadhvare ājyasiktam
38 ॥ यत्तेजसाहं जठरे संप्रविश्य पचन्नन्नं सर्वदा पूर्णशक्तिः । अतो न जाने तव सद्गुणांश्च भृगोरहं सर्वदैवं समोस्मि
38 // yattejasāhaṃ jaṭhare saṃpraviśya pacannannaṃ sarvadā pūrṇaśaktiḥ / ato na jāne tava sadguṇāṃśca bhṛgorahaṃ sarvadaivaṃ samosmi
39 ॥ तदनन्तरजा स्तोतुं प्रसूतिरुपचक्रमे
39 // tadanantarajā stotuṃ prasūtirupacakrame
40 ॥ प्रसूतिरुवाच । यन्नामार्थविचारणेपिमुनयो मुह्यति वै सर्वदा त्वद्भीता अपि देवता ह्यविरतं स्त्रीभिः सहैव स्थिताः । मान्धातृध्रुवनारदाश्च भृगवो वैवस्वताद्याखिलाः प्रेम्णा वै प्रणमाम्यहं हितकृते तस्मै नमो विष्णवे
40 // prasūtiruvāca / yannāmārthavicāraṇepimunayo muhyati vai sarvadā tvadbhītā api devatā hyavirataṃ strībhiḥ sahaiva sthitāḥ / māndhātṛdhruvanāradāśca bhṛgavo vaivasvatādyākhilāḥ premṇā vai praṇamāmyahaṃ hitakṛte tasmai namo viṣṇave
41 ॥ अतो न जाने तव सद्गुणान्सदा एवं विधा का मम शक्तिरस्ति । स्तुत्वा ह्येवं प्रसूतिस्तु तूष्णीमासीत्खगेश्वर
41 // ato na jāne tava sadguṇānsadā evaṃ vidhā kā mama śaktirasti / stutvā hyevaṃ prasūtistu tūṣṇīmāsītkhageśvara
42 ॥ अग्निर्वागात्मको ब्रह्मपुत्रो भृगु ऋषिस्तथा । तद्भार्या वै प्रसूतिस्तु त्रय एते समाः स्मृताः
42 // agnirvāgātmako brahmaputro bhṛgu ṛṣistathā / tadbhāryā vai prasūtistu traya ete samāḥ smṛtāḥ
43 ॥ वरुणात्पादहीनाश्च प्रवहाद्विगुणाधमाः । दक्षाच्छतावरा ज्ञेया मित्रात्तु द्विगुणाधिकाः
43 // varuṇātpādahīnāśca pravahādviguṇādhamāḥ / dakṣācchatāvarā jñeyā mitrāttu dviguṇādhikāḥ
44 ॥ प्रसूत्यनन्तरं जातो वसिष्ठो ब्रह्मनन्दनः । विनयावनतो भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे
44 // prasūtyanantaraṃ jāto vasiṣṭho brahmanandanaḥ / vinayāvanato bhūtvā stotuṃ samupacakrame
45 ॥ वसिष्ठ उवाच । नमोस्तु तस्मै पुरुषाय वेधसे नमोनमो ऽसद्वृजिनच्छिदे नमः । नमोनमो स्वाङ्गभवाय नित्यं नतोस्मि हेनाथ तवाङ्घ्रिपङ्कजम्
45 // vasiṣṭha uvāca / namostu tasmai puruṣāya vedhase namonamo 'sadvṛjinacchide namaḥ / namonamo svāṅgabhavāya nityaṃ natosmi henātha tavāṅghripaṅkajam
46 ॥ मां पाहि नित्यं भगवन्वासुदेव ह्यग्नेरहं सर्वदा न्यून एव । मित्रादहं सर्वदा किञ्चिदूनः स्तुत्वा देव सोभवत्तत्र तूष्णीम्
46 // māṃ pāhi nityaṃ bhagavanvāsudeva hyagnerahaṃ sarvadā nyūna eva / mitrādahaṃ sarvadā kiñcidūnaḥ stutvā deva sobhavattatra tūṣṇīm
47 ॥ यो वसिष्ठानन्तरजो मरीचिर्ब्रह्मनन्दनः । हरिन्तुष्टाव परया भक्त्या नारायणं गुरुम्
47 // yo vasiṣṭhānantarajo marīcirbrahmanandanaḥ / harintuṣṭāva parayā bhaktyā nārāyaṇaṃ gurum
48 ॥ मरीचिरुवाच । देवेन चाहं हतधीर्भवनप्रसङ्गात्सर्वाशुभोपगमनाद्विमुखेद्रियश्च । कुर्वे च नित्यं सुखलेशलवादिना त्वद्दरं मनस्त्वशुभकर्म समाचरीष्ये
48 // marīciruvāca / devena cāhaṃ hatadhīrbhavanaprasaṅgātsarvāśubhopagamanādvimukhedriyaśca / kurve ca nityaṃ sukhaleśalavādinā tvaddaraṃ manastvaśubhakarma samācarīṣye
49 ॥ एतादृशोहं भगवाननन्तः सदा वसिष्ठस्य समान एव
49 // etādṛśohaṃ bhagavānanantaḥ sadā vasiṣṭhasya samāna eva
50 ॥ एवं स्तुत्वा मरीचिस्तु तूष्णीमास तदा खग । तदतन्तरजोह्यत्रिरस्तावीत्प्राञ्जलिर्हरिम्
50 // evaṃ stutvā marīcistu tūṣṇīmāsa tadā khaga / tadatantarajohyatrirastāvītprāñjalirharim
51 ॥ आविर्भवज्जगत्प्रभवायावतीर्णं तद्रक्षणार्थमनवद्यञ्च तथाव्ययाय । तत्त्वार्थमूलमविकारि तव स्वरूपं ह्यानन्दसारमत एव विकारशून्यम्
51 // āvirbhavajjagatprabhavāyāvatīrṇaṃ tadrakṣaṇārthamanavadyañca tathāvyayāya / tattvārthamūlamavikāri tava svarūpaṃ hyānandasāramata eva vikāraśūnyam
52 ॥ त्रैगुण्यशून्यमखिलेषु च संविभक्तं तत्र प्रविश्य भगवन्न हि पश्यतीव । अतो मरारेस्तव सद्गुणांश्च स्तोतुं न शक्रोमि मरीचेतुल्यः
52 // traiguṇyaśūnyamakhileṣu ca saṃvibhaktaṃ tatra praviśya bhagavanna hi paśyatīva / ato marārestava sadguṇāṃśca stotuṃ na śakromi marīcetulyaḥ
53 ॥ एवं स्तुत्वा ह्यत्रिरपितूष्णीमास तदा खग । तदनन्तरजः स्तोतुमङ्गिरा वाक्यमब्रवीत्
53 // evaṃ stutvā hyatrirapitūṣṇīmāsa tadā khaga / tadanantarajaḥ stotumaṅgirā vākyamabravīt
54 ॥ अङ्गिरा उवाच । द्रष्टुं न शक्रोमि तव स्वरूपं ह्यनन्तबाहूदरमस्तकं च । अनन्तसाहस्रकिरीटजुष्टं महार्हनानाभरणैश्च शोभितम् । एतादृशं रूपमनन्तपारं स्तोतुं ह्यशक्तस्तु समोस्मि चात्रेः
54 // aṅgirā uvāca / draṣṭuṃ na śakromi tava svarūpaṃ hyanantabāhūdaramastakaṃ ca / anantasāhasrakirīṭajuṣṭaṃ mahārhanānābharaṇaiśca śobhitam / etādṛśaṃ rūpamanantapāraṃ stotuṃ hyaśaktastu samosmi cātreḥ
55 ॥ एवं स्तुत्वा ह्यङ्गिराश्च तूष्णीमास खगेश्वर । तदनन्तरजः स्तोतुं पुलस्त्यो वाक्यमव्रवीत्
55 // evaṃ stutvā hyaṅgirāśca tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajaḥ stotuṃ pulastyo vākyamavravīt
56 ॥ पुलस्त्य उवाच । यो वा हरिस्तु भगवान्स (स्व) उपासकानां संदर्शयेद्भुवनमङ्गलमङ्गलं च । (लश्च) यस्मै नमो भगवते पुरुपाय तुभ्यं यो वाविता निरयभागगमप्रसङ्गे
56 // pulastya uvāca / yo vā haristu bhagavānsa (sva) upāsakānāṃ saṃdarśayedbhuvanamaṅgalamaṅgalaṃ ca / (laśca) yasmai namo bhagavate purupāya tubhyaṃ yo vāvitā nirayabhāgagamaprasaṅge
57 ॥ एतादृशांस्तव गुणान्नवितुं न शक्तं मां पाहि भगवन्सदृशो ह्यङ्गिरसा च
57 // etādṛśāṃstava guṇānnavituṃ na śaktaṃ māṃ pāhi bhagavansadṛśo hyaṅgirasā ca
58 ॥ एवं स्तुत्वा पुलस्त्योपि स्तूष्णीमेव वभूव ह । तदनन्तरजः स्तोतुं पुलहो वाक्यमब्रवीत्
58 // evaṃ stutvā pulastyopi stūṣṇīmeva vabhūva ha / tadanantarajaḥ stotuṃ pulaho vākyamabravīt
59 ॥ पुलह उवाच । निष्कामरूपरिहितस्य समर्पितं च स्नानावरोत्तमपयः फलपुष्पभोज्यम् । आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियाश्च व्यर्थं भवेदिति वदन्ति महानुभावाः
59 // pulaha uvāca / niṣkāmarūparihitasya samarpitaṃ ca snānāvarottamapayaḥ phalapuṣpabhojyam / ārādhanaṃ bhagavatastava satkriyāśca vyarthaṃ bhavediti vadanti mahānubhāvāḥ
60 ॥ तस्मै सदा भगवते प्रणमामि नित्यं निष्कामया तव समर्पणमात्रवुद्ध्या । वैकुण्ठनाथ भगवन्स्तवने न शक्तिः सोहं पुलसत्यसदृशोस्मि न संशयोत्र
60 // tasmai sadā bhagavate praṇamāmi nityaṃ niṣkāmayā tava samarpaṇamātravuddhyā / vaikuṇṭhanātha bhagavanstavane na śaktiḥ sohaṃ pulasatyasadṛśosmi na saṃśayotra
61 ॥ एवं स्तुत्वा तु पुलहस्तूष्णीमास तदा खग । तदनन्तरजः स्तोतुं क्रतुः समुपचक्रमे
61 // evaṃ stutvā tu pulahastūṣṇīmāsa tadā khaga / tadanantarajaḥ stotuṃ kratuḥ samupacakrame
62 ॥ क्रतुरुवाच । प्राणप्रयाणसमये भगवंस्तवैव नामानि संसृतिजदुः खविनाशकानि । येनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयाति मुक्तिममलां तमहं प्रपद्ये
62 // kraturuvāca / prāṇaprayāṇasamaye bhagavaṃstavaiva nāmāni saṃsṛtijaduḥ khavināśakāni / yenaikajanmaśamalaṃ sahasaiva hitvā saṃyāti muktimamalāṃ tamahaṃ prapadye
63 ॥ ये भक्त्या विवशा विष्णो नाममात्रैकदजल्पकाः । तेपि मुक्तिं प्रयान्त्याशु किमुत ध्यायिनः सदा
63 // ye bhaktyā vivaśā viṣṇo nāmamātraikadajalpakāḥ / tepi muktiṃ prayāntyāśu kimuta dhyāyinaḥ sadā
64 ॥ एवं स्तुत्वा क्रतुरपि तूष्णीमास खगेश्वर । तदनन्तरजः स्तोतुं मनुर्वैवस्वतोब्रवीत्
64 // evaṃ stutvā kraturapi tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajaḥ stotuṃ manurvaivasvatobravīt
65 ॥ वैवलस्वत उवाच । सोहं हि कर्मकरणे निरतः सदैव स्त्रीणां भोगे च निरतश्च गुदे प्रमत्तः । जिह्वेन्द्रिये च निरतस्तव दर्शने च सम्यग्विरागसहितः परमो दरेण
65 // vaivalasvata uvāca / sohaṃ hi karmakaraṇe nirataḥ sadaiva strīṇāṃ bhoge ca nirataśca gude pramattaḥ / jihvendriye ca niratastava darśane ca samyagvirāgasahitaḥ paramo dareṇa
66 ॥ मांसास्थिमज्जरुधिरैः सहिते च देहे भक्तिं सदैव भगवन्नपि तस्करे च । गुर्वग्निबाडबगवादिषु सत्सु दुः खात्सम्यग्विरक्तिमुपयामि सहस्व नित्यम्
66 // māṃsāsthimajjarudhiraiḥ sahite ca dehe bhaktiṃ sadaiva bhagavannapi taskare ca / gurvagnibāḍabagavādiṣu satsu duḥ khātsamyagviraktimupayāmi sahasva nityam
67 ॥ लोकानुवादश्रवणे परमा च शक्तिर्नारायणस्य नमने न च मेस्ति शक्तिः । लोकानुयानकरणे परमा च शक्तिः क्षेत्रादिमार्गगमने परमा ह्यशक्तिः
67 // lokānuvādaśravaṇe paramā ca śaktirnārāyaṇasya namane na ca mesti śaktiḥ / lokānuyānakaraṇe paramā ca śaktiḥ kṣetrādimārgagamane paramā hyaśaktiḥ
68 ॥ वैश्यादिकेषु धनिकेषु परा च शक्तिः सद्ब्राह्मणेष्वपि न शक्तिरहो मुरारे
68 // vaiśyādikeṣu dhanikeṣu parā ca śaktiḥ sadbrāhmaṇeṣvapi na śaktiraho murāre
69 ॥ वैवस्वतमनुर्देवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह । तदनन्तरजः स्तोतुं विश्वामित्रोपचक्रमे
69 // vaivasvatamanurdevaṃ stutvā tūṣṇīṃ babhūva ha / tadanantarajaḥ stotuṃ viśvāmitropacakrame
70 ॥ विश्वामित्र उवाच । न ध्याते चरणांबुजे भगवतो संध्यापि नानुष्ठिता ज्ञानद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपिनोपार्जितः । अन्तर्व्याफमलाभिघातकरणे पट्वी श्रुता ते कथा नो देव श्रवणेन पाहि भगवन्मामत्रितुल्यं सदा
70 // viśvāmitra uvāca / na dhyāte caraṇāṃbuje bhagavato saṃdhyāpi nānuṣṭhitā jñānadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmopinopārjitaḥ / antarvyāphamalābhighātakaraṇe paṭvī śrutā te kathā no deva śravaṇena pāhi bhagavanmāmatritulyaṃ sadā
71 ॥ विश्वामित्रऋषिस्त्वेवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह । भृगुनारदक्षांश्च विहाय ब्रह्मपुत्रकाः
71 // viśvāmitraṛṣistvevaṃ stutvā tūṣṇīṃ babhūva ha / bhṛgunāradakṣāṃśca vihāya brahmaputrakāḥ
72 ॥ सप्तसंख्या वसिष्ठाद्या विश्वामित्रस्तथैव च । वैवस्वतमनुस्त्वेते परस्परसमाः स्मृताः
72 // saptasaṃkhyā vasiṣṭhādyā viśvāmitrastathaiva ca / vaivasvatamanustvete parasparasamāḥ smṛtāḥ
73 ॥ वह्नेरप्यवरा नित्यं किञ्चिन्मित्राद्गुणाधिकाः । तदनन्तजस्तोत्रं वक्ष्ये शृणु खगेश्वर
73 // vahnerapyavarā nityaṃ kiñcinmitrādguṇādhikāḥ / tadanantajastotraṃ vakṣye śṛṇu khageśvara