40 ॥ इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः । स्त्रियश्चोत्पलपत्राभा जीवन्ति च वर्षायुतम्
40 // itī śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca ketumāle narāḥ kālāḥ sarve panasabhojanāḥ / striyaścotpalapatrābhā jīvanti ca varṣāyutam
1 ॥ भद्राश्वे पुरुषाः शुक्लाः स्त्रियश्चन्द्रांशुसन्निभाः । दश वर्षसहस्त्राणि जीवन्ते आम्रभोजनाः
1 // bhadrāśve puruṣāḥ śuklāḥ striyaścandrāṃśusannibhāḥ / daśa varṣasahastrāṇi jīvante āmrabhojanāḥ
2 ॥ रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः । दशवर्षसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च । जीवन्ति चैव सत्त्वस्था न्यग्रोधफलभोजनाः
2 // ramyake puruṣā nāryo ramante rajataprabhāḥ / daśavarṣasahastrāṇi śatāni daśa pañca ca / jīvanti caiva sattvasthā nyagrodhaphalabhojanāḥ
3 ॥ हिरण्मये हिरण्याभाः सर्वे च लकुचाशनाः । एकादशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च । जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव
3 // hiraṇmaye hiraṇyābhāḥ sarve ca lakucāśanāḥ / ekādaśasahastrāṇi śatāni daśa pañca ca / jīvanti puruṣā nāryo devalokasthitā iva
4 ॥ त्रयोदशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च । जीवन्ति कुरुवर्षे तु श्यामाङ्गाः क्षीरभोजनाः
4 // trayodaśasahastrāṇi śatāni daśa pañca ca / jīvanti kuruvarṣe tu śyāmāṅgāḥ kṣīrabhojanāḥ
5 ॥ सर्वे मिथुनजाताश्च नित्यं सुखनिषेविनः । चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम्
5 // sarve mithunajātāśca nityaṃ sukhaniṣevinaḥ / candradvīpe mahādevaṃ yajanti satataṃ śivam
6 ॥ तथा किंपुरुषे विप्रा मानवा हेमसन्निभाः । दशवर्षहस्त्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः
6 // tathā kiṃpuruṣe viprā mānavā hemasannibhāḥ / daśavarṣahastrāṇi jīvanti plakṣabhojanāḥ
7 ॥ यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम् । ध्याने मनः समाधाय सादरं भक्तिसंयुताः
7 // yajanti satataṃ devaṃ caturmūrti caturmukham / dhyāne manaḥ samādhāya sādaraṃ bhaktisaṃyutāḥ
8 ॥ तथा च हरिवर्षे तु महारजतसन्निभाः । दशवर्षसहस्त्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः
8 // tathā ca harivarṣe tu mahārajatasannibhāḥ / daśavarṣasahastrāṇi jīvantīkṣurasāśinaḥ
9 ॥ तत्र नारायणं देवं विश्वयोनिं सनातनम् । उपासते सदा विष्णुं मानवा विष्णुभाविताः
9 // tatra nārāyaṇaṃ devaṃ viśvayoniṃ sanātanam / upāsate sadā viṣṇuṃ mānavā viṣṇubhāvitāḥ
10 ॥ तत्र चन्द्रप्रभं शुभ्रं शुद्धस्फटिकनिर्मितम् । विमानं वासुदेवस्य पारिजातवनाश्रितम्
10 // tatra candraprabhaṃ śubhraṃ śuddhasphaṭikanirmitam / vimānaṃ vāsudevasya pārijātavanāśritam
11 ॥ चतुर्धारमनोपम्यं चतुस्तोरणसंयुतम् । प्राकारैर्दशभिर्युक्तं दुराधर्षं सुदुर्गमम्
11 // caturdhāramanopamyaṃ catustoraṇasaṃyutam / prākārairdaśabhiryuktaṃ durādharṣaṃ sudurgamam
12 ॥ स्फाटिकैर्मण्डपैर्युक्तं देवराजगृहोपमम् । स्वर्णस्तम्भसहस्त्रैश्च सर्वतः समलङ्कृतम्
12 // sphāṭikairmaṇḍapairyuktaṃ devarājagṛhopamam / svarṇastambhasahastraiśca sarvataḥ samalaṅkṛtam
13 ॥ हेमसोपानसंयुक्तं नानारत्नोपशोभितम् । दिव्यसिंहासनोपेतं सर्वशोभासमन्वितम्
13 // hemasopānasaṃyuktaṃ nānāratnopaśobhitam / divyasiṃhāsanopetaṃ sarvaśobhāsamanvitam
14 ॥ सरोभिः स्वादुपानीयैर्नदीभिश्चोपशोभितम् । नारायणपरैः शुद्धैर्वेदाध्ययनतत्परैः
14 // sarobhiḥ svādupānīyairnadībhiścopaśobhitam / nārāyaṇaparaiḥ śuddhairvedādhyayanatatparaiḥ
15 ॥ योगिभिश्च समाकीर्णं ध्यायद्भिः पुरुषं हरिम् । स्तुवद्भिः सततं मन्त्रैर्नमस्यद्भिश्च माधवम्
15 // yogibhiśca samākīrṇaṃ dhyāyadbhiḥ puruṣaṃ harim / stuvadbhiḥ satataṃ mantrairnamasyadbhiśca mādhavam
16 ॥ तत्र देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः । राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते
16 // tatra devādidevasya viṣṇoramitatejasaḥ / rājānaḥ sarvakālaṃ tu mahimānaṃ prakurvate
17 ॥ गायन्ति चैव नृत्यन्ति विलासिन्यो मनोरमाः । स्त्रियो यौवनशालिन्यः सदा मण्डनतत्पराः
17 // gāyanti caiva nṛtyanti vilāsinyo manoramāḥ / striyo yauvanaśālinyaḥ sadā maṇḍanatatparāḥ
18 ॥ इलावृते पद्मवर्णा जम्बूफलरसाशिनः । त्रयोदश सहस्त्राणि वर्षाणां वै स्थिरायुषः
18 // ilāvṛte padmavarṇā jambūphalarasāśinaḥ / trayodaśa sahastrāṇi varṣāṇāṃ vai sthirāyuṣaḥ
19 ॥ भारते तु स्त्रियः पुंसो नानावर्णाः प्रकीर्तिताः । नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्माणि कुर्वते । परमायुः स्मृतं तेषां शतं वर्षाणि सुव्रताः
19 // bhārate tu striyaḥ puṃso nānāvarṇāḥ prakīrtitāḥ / nānādevārcane yuktā nānākarmāṇi kurvate / paramāyuḥ smṛtaṃ teṣāṃ śataṃ varṣāṇi suvratāḥ
20 ॥ नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः । नवयोजनसाहस्त्रं वर्षमेतत् प्रकीर्तितम् । कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम्
20 // nānāhārāśca jīvanti puṇyapāpanimittataḥ / navayojanasāhastraṃ varṣametat prakīrtitam / karmabhūmiriyaṃ viprā narāṇāmadhikāriṇām
21 ॥ महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः । विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः
21 // mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ / vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ
22 ॥ इन्द्रद्युम्नः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः
22 // indradyumnaḥ kaśerumāṃstāmravarṇo gabhastimān / nāgadvīpastathā saumyo gandharvastvatha vāruṇaḥ
23 ॥ अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । योजनानां सहस्त्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः
23 // ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ / yojanānāṃ sahastraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ
24 ॥ पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पशिचमे यवनास्तथा । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्य मध्ये शूद्रास्तथैव च
24 // pūrve kirātāstasyānte paśicame yavanāstathā / brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśya madhye śūdrāstathaiva ca
25 ॥ इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्त्यत्र मानवाः । स्त्रवन्ते पावना नद्यः पर्वतेभ्यो विनिः सृताः
25 // ijyāyuddhavaṇijyābhirvartayantyatra mānavāḥ / stravante pāvanā nadyaḥ parvatebhyo viniḥ sṛtāḥ
26 ॥ शतद्रुश्चन्द्रभागा च सरयूर्यमुना तथा । इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः
26 // śatadruścandrabhāgā ca sarayūryamunā tathā / irāvatī vitastā ca vipāśā devikā kuhūḥ
27 ॥ गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती । कौशिकी लोहिता चैव हिमवत्पादनिः सृताः
27 // gomatī dhūtapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī / kauśikī lohitā caiva himavatpādaniḥ sṛtāḥ
28 ॥ वेदस्मृतिर्वेदवती व्रतघ्नी त्रिदिवा तथा । पर्णाशा वन्दना चैव सदानीरा मनोरमा
28 // vedasmṛtirvedavatī vrataghnī tridivā tathā / parṇāśā vandanā caiva sadānīrā manoramā
29 ॥ चर्मण्वती तथा दूर्या विदिशा वेत्रवत्यपि । शिग्रुः स्वशिल्पापि तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः
29 // carmaṇvatī tathā dūryā vidiśā vetravatyapi / śigruḥ svaśilpāpi tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ
30 ॥ नर्मदा सुरसा शोण दशार्णा च महानदी । मन्दाकिनी चित्रकूटा तामसी च पिशाचिका
30 // narmadā surasā śoṇa daśārṇā ca mahānadī / mandākinī citrakūṭā tāmasī ca piśācikā
31 ॥ चित्रोत्पला विपाशा च मञ्जुला वालुवाहिनी । ऋक्षवत्पादजा नद्यः सर्वपापहरा नृणाम्
31 // citrotpalā vipāśā ca mañjulā vāluvāhinī / ṛkṣavatpādajā nadyaḥ sarvapāpaharā nṛṇām
32 ॥ तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या शीघ्रोदा च महानदी । वेण्या वैतरणी चैव बलाका च कुमुद्वती
32 // tāpī payoṣṇī nirvindhyā śīghrodā ca mahānadī / veṇyā vaitaraṇī caiva balākā ca kumudvatī
33 ॥ तोया चैव महागैरी दुर्गा चान्तः शिला तथा । विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः
33 // toyā caiva mahāgairī durgā cāntaḥ śilā tathā / vindhyapādaprasūtāstā nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ
34 ॥ सोदावरी भीमरथी कृष्णा वर्णा च मत्सरी । तुङ्गभ्द्रा सुप्रयोगा कावेरी च द्विजोत्तमाः । दक्षिणापथगा नद्यः सह्यपादविनिः सृताः
34 // sodāvarī bhīmarathī kṛṣṇā varṇā ca matsarī / tuṅgabhdrā suprayogā kāverī ca dvijottamāḥ / dakṣiṇāpathagā nadyaḥ sahyapādaviniḥ sṛtāḥ
35 ॥ ऋतुमाला ताम्रपर्णो पुष्पवत्युत्पलावती । मलयान्निः सृता नद्यः सर्वाः शीतजलाः स्मृताः
35 // ṛtumālā tāmraparṇo puṣpavatyutpalāvatī / malayānniḥ sṛtā nadyaḥ sarvāḥ śītajalāḥ smṛtāḥ
36 ॥ ऋषिकुल्या त्रिसामा च मन्दगा मन्दगामिनी । रूपा पालासिनी चैव ऋषिका वंशकारिणी । शुक्तिमत्पादसंजाताः सर्वपापहरा नृणाम्
36 // ṛṣikulyā trisāmā ca mandagā mandagāminī / rūpā pālāsinī caiva ṛṣikā vaṃśakāriṇī / śuktimatpādasaṃjātāḥ sarvapāpaharā nṛṇām
37 ॥ आसां नद्युपनद्यश्च शतशो द्विजपुङ्गवाः । सर्वपापहराः पुण्याः स्नानदानादिकर्मसु
37 // āsāṃ nadyupanadyaśca śataśo dvijapuṅgavāḥ / sarvapāpaharāḥ puṇyāḥ snānadānādikarmasu
38 ॥ तास्विमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः । पूर्वदेशादिकाश्चैव कामरूपनिवासिनः
38 // tāsvime kurupāñcālā madhyadeśādayo janāḥ / pūrvadeśādikāścaiva kāmarūpanivāsinaḥ
39 ॥ पुण्ड्राः कलिङ्गामगधा दाक्षिणात्याश्चकृत्स्नशः । तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास्तथार्ऽबुदाः
39 // puṇḍrāḥ kaliṅgāmagadhā dākṣiṇātyāścakṛtsnaśaḥ / tathāparāntāḥ saurāṣṭrāḥ śūdrābhīrāstathār'budāḥ
40 ॥ मालका मालवाश्चैव पारियात्रनिवासिनः । सौवीराः सैन्धवा हूणा शाल्वाः कल्पनिवासिनः
40 // mālakā mālavāścaiva pāriyātranivāsinaḥ / sauvīrāḥ saindhavā hūṇā śālvāḥ kalpanivāsinaḥ
41 ॥ मद्रा रामास्तथाम्बष्ठाः पारसीकास्तथैव च । आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा
41 // madrā rāmāstathāmbaṣṭhāḥ pārasīkāstathaiva ca / āsāṃ pibanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā
42 ॥ चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽब्रुवन् । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चान्यत्र न क्वचित्
42 // catvāri bhārate varṣe yugāni kavayo 'bruvan / kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścānyatra na kvacit
43 ॥ यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ महर्षयः । न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयं न च
43 // yāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇyaṣṭau maharṣayaḥ / na teṣu śoko nāyāso nodvegaḥ kṣudbhayaṃ na ca
44 ॥ स्वस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुः खविवर्जिताः । रमन्ति विविधैर्भावैः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः
44 // svasthāḥ prajā nirātaṅkāḥ sarvaduḥ khavivarjitāḥ / ramanti vividhairbhāvaiḥ sarvāśca sthirayauvanāḥ