42 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः व्यास उवाच न हिंस्यात् सर्वभूतानिनानृतं वावदेत् क्वचित् । नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्याद् कदाचन
42 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge pañcadaśo 'dhyāyaḥ vyāsa uvāca na hiṃsyāt sarvabhūtāninānṛtaṃ vāvadet kvacit / nāhitaṃ nāpriyaṃ vākyaṃ na stenaḥ syād kadācana
1 ॥ तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा । परस्यापहरञ्जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते
1 // tṛṇaṃ vā yadi vā śākaṃ mṛdaṃ vā jalameva vā / parasyāpaharañjanturnarakaṃ pratipadyate
2 ॥ न राज्ञः प्रतिगृह्णीयान्न शूद्रपतितादपि । न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान् वर्जयेद् बुधः
2 // na rājñaḥ pratigṛhṇīyānna śūdrapatitādapi / na cānyasmādaśaktaśca ninditān varjayed budhaḥ
3 ॥ नित्यं याचनको न स्यात् पुनस्तं नैव याचयेत् । प्राणानपहरत्येवं याचकस्तस्य दुर्मतिः
3 // nityaṃ yācanako na syāt punastaṃ naiva yācayet / prāṇānapaharatyevaṃ yācakastasya durmatiḥ
4 ॥ न देवद्रव्यहारी स्याद् विशेषेण द्विजोत्तमः । ब्रह्मस्वं वा नापहरेदापद्यपि कदाचन
4 // na devadravyahārī syād viśeṣeṇa dvijottamaḥ / brahmasvaṃ vā nāpaharedāpadyapi kadācana
5 ॥ न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते । देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत् ततः
5 // na viṣaṃ viṣamityāhurbrahmasvaṃ viṣamucyate / devasvaṃ cāpi yatnena sadā pariharet tataḥ
6 ॥ पुष्पे शाक्रोदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे । अदत्तादानमस्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः
6 // puṣpe śākrodake kāṣṭhe tathā mūle phale tṛṇe / adattādānamasteyaṃ manuḥ prāha prajāpatiḥ
7 ॥ ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्चनविधौ द्विजाः । नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम्
7 // grahītavyāni puṣpāṇi devārcanavidhau dvijāḥ / naikasmādeva niyatamananujñāya kevalam
8 ॥ तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद् बुधः । धर्मार्थं केवलं विप्रा ह्यन्यथा पतितो भवेत्
8 // tṛṇaṃ kāṣṭhaṃ phalaṃ puṣpaṃ prakāśaṃ vai hared budhaḥ / dharmārthaṃ kevalaṃ viprā hyanyathā patito bhavet
9 ॥ तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः । क्षुधार्तैर्नान्यथा विप्रा धर्मविद्भिरिति स्थितिः
9 // tilamudgayavādīnāṃ muṣṭirgrāhyā pathi sthitaiḥ / kṣudhārtairnānyathā viprā dharmavidbhiriti sthitiḥ
10 ॥ न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत् । व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्रीशूद्रदम्भनम्
10 // na dharmasyāpadeśena pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret / vratena pāpaṃ pracchādya kurvan strīśūdradambhanam
11 ॥ प्रेत्येह चेदृशो विप्रो गर्ह्यते ब्रह्मवादिभिः । छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति
11 // pretyeha cedṛśo vipro garhyate brahmavādibhiḥ / chadmanācaritaṃ yacca vrataṃ rakṣāṃsi gacchati
12 ॥ अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिमुपजीवति । स लिङ्गिनां हरेदेनस्तिर्यग्योनौ च जायते
12 // aliṅgī liṅgiveṣeṇa yo vṛttimupajīvati / sa liṅgināṃ haredenastiryagyonau ca jāyate
13 ॥ बैडालव्रतिनः पापा लोके धर्मविनाशकाः । सद्यः पतन्ति पापेषु कर्मणस्तस्य तत् फलम्
13 // baiḍālavratinaḥ pāpā loke dharmavināśakāḥ / sadyaḥ patanti pāpeṣu karmaṇastasya tat phalam
14 ॥ पाषण्डिनो विकर्मस्थान् वामाचारांस्तथैव च । पञ्चरात्रान् पाशुपतान् वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत्
14 // pāṣaṇḍino vikarmasthān vāmācārāṃstathaiva ca / pañcarātrān pāśupatān vāṅmātreṇāpi nārcayet
15 ॥ वेदनिन्दारतान् मर्त्यान् देवनिन्दारतांस्तथा । द्विजनिन्दारतांश्चैव मनसापि न चिन्तयेत्
15 // vedanindāratān martyān devanindāratāṃstathā / dvijanindāratāṃścaiva manasāpi na cintayet
16 ॥ याजनं योनिसंबन्धं सहवासं च भाषणम् । कुर्वाणः पतते जन्तुस्तस्माद् यत्नेन वर्जयेत्
16 // yājanaṃ yonisaṃbandhaṃ sahavāsaṃ ca bhāṣaṇam / kurvāṇaḥ patate jantustasmād yatnena varjayet
17 ॥ देवद्रोहाद् गुरुद्रोहः कोटिकोटिगुणाधिकः । ज्ञानापवादो नास्तिक्यं तस्मात् कोटिगुणाधिकम्
17 // devadrohād gurudrohaḥ koṭikoṭiguṇādhikaḥ / jñānāpavādo nāstikyaṃ tasmāt koṭiguṇādhikam
18 ॥ गोभिश्च दैवतैर्विप्रैः कृष्या राजोपसेवया । कुलान्यकुलतां यान्ति यानि हीनानि धर्मतः
18 // gobhiśca daivatairvipraiḥ kṛṣyā rājopasevayā / kulānyakulatāṃ yānti yāni hīnāni dharmataḥ
19 ॥ कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च । कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च
19 // kuvivāhaiḥ kriyālopairvedānadhyayanena ca / kulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca
20 ॥ अनृतात् पारदार्याच्च तथाभक्ष्यस्य भक्षणात् । अश्रौतधर्माचरणात् क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्
20 // anṛtāt pāradāryācca tathābhakṣyasya bhakṣaṇāt / aśrautadharmācaraṇāt kṣipraṃ naśyati vai kulam
21 ॥ अश्रोत्रियेषु वै दानाद् वृषलेषु तथैव च । विहिताचारहीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्
21 // aśrotriyeṣu vai dānād vṛṣaleṣu tathaiva ca / vihitācārahīneṣu kṣipraṃ naśyati vai kulam
22 ॥ नाधार्मिकैर्वृते ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम् । न शूद्रराज्ये निवसेन्न पाषण्डजनैर्वृते
22 // nādhārmikairvṛte grāme na vyādhibahule bhṛśam / na śūdrarājye nivasenna pāṣaṇḍajanairvṛte
23 ॥ हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये पूर्वपश्चिमयोः शुभम् । मुक्त्वा समुद्रयोर्देशं नान्यत्र निवसेद् द्विजः
23 // himavadvindhyayormadhye pūrvapaścimayoḥ śubham / muktvā samudrayordeśaṃ nānyatra nivased dvijaḥ
24 ॥ कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः । पुण्याश्च विश्रुता नद्यस्तत्र वा निवसेद् द्विजः
24 // kṛṣṇo vā yatra carati mṛgo nityaṃ svabhāvataḥ / puṇyāśca viśrutā nadyastatra vā nivased dvijaḥ
25 ॥ अर्धक्रोशान्नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः । नान्यत्र निवसेत् पुण्यं नान्त्यजग्रामसन्निधौ
25 // ardhakrośānnadīkūlaṃ varjayitvā dvijottamaḥ / nānyatra nivaset puṇyaṃ nāntyajagrāmasannidhau
26 ॥ न संवसेच्च पतितैर्न चण्डालैर्न पुक्कसैः । न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः
26 // na saṃvasecca patitairna caṇḍālairna pukkasaiḥ / na mūrkhairnāvaliptaiśca nāntyairnāntyāvasāyibhiḥ
27 ॥ एकशय्यासनं पङ्क्तिर्भाण्डपक्वान्नमिश्रणम् । याजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनम्
27 // ekaśayyāsanaṃ paṅktirbhāṇḍapakvānnamiśraṇam / yājanādhyāpane yonistathaiva sahabhojanam
28 ॥ सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च । एकादश समुद्दिष्टा दोषाः साङ्कर्यसंज्ञिताः
28 // sahādhyāyastu daśamaḥ sahayājanameva ca / ekādaśa samuddiṣṭā doṣāḥ sāṅkaryasaṃjñitāḥ
29 ॥ समीपे वा व्यवस्थानात् पापं संक्रमते नृणाम् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साङ्कर्यं परिवर्जयेत्
29 // samīpe vā vyavasthānāt pāpaṃ saṃkramate nṛṇām / tasmāt sarvaprayatnena sāṅkaryaṃ parivarjayet
30 ॥ एकपङ्क्त्युपविष्टा ये न स्पृशन्ति परस्परम् । भस्मना कृतमर्यादा न तेषां संकरो भवेत्
30 // ekapaṅktyupaviṣṭā ye na spṛśanti parasparam / bhasmanā kṛtamaryādā na teṣāṃ saṃkaro bhavet
31 ॥ अग्निना भस्मना चैव सलिलेनावसेकतः । द्वारेण स्तम्भमार्गेण षड्भिः पङ्क्तिर्विभिद्यते
31 // agninā bhasmanā caiva salilenāvasekataḥ / dvāreṇa stambhamārgeṇa ṣaḍbhiḥ paṅktirvibhidyate
32 ॥ न कुर्याच्छुष्कवैराणि विवादं च न पैशुनम् । परक्षेत्रे गां धयन्तीं न चाचक्षीत कस्यचित् । न संवदेत् सूतके च न कञ्चिन्मर्मणि स्पृशेत्
32 // na kuryācchuṣkavairāṇi vivādaṃ ca na paiśunam / parakṣetre gāṃ dhayantīṃ na cācakṣīta kasyacit / na saṃvadet sūtake ca na kañcinmarmaṇi spṛśet
33 ॥ न सूर्यपरिवेषं वा नेन्द्रचापं शवाग्निकम् । परस्मै कथयेद् विद्वान् शशिनं वा कदाचन
33 // na sūryapariveṣaṃ vā nendracāpaṃ śavāgnikam / parasmai kathayed vidvān śaśinaṃ vā kadācana
34 ॥ न कुर्याद् बहुभिः सार्धं विरोधं बन्धुभिस्तथा । आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्
34 // na kuryād bahubhiḥ sārdhaṃ virodhaṃ bandhubhistathā / ātmanaḥ pratikūlāni pareṣāṃ na samācaret
35 ॥ तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् न नक्षत्राणि निर्दिशेत् । नोदक्यामभिभाषेत नाशुचिं वा द्विजोत्तमः
35 // tithiṃ pakṣasya na brūyāt na nakṣatrāṇi nirdiśet / nodakyāmabhibhāṣeta nāśuciṃ vā dvijottamaḥ
36 ॥ न देवगुरुविप्राणां दीयमानं तु वारयेत् । न चात्मानं प्रशंसेद् वा परनिन्दां च वर्जयेत् । वेदनिन्दां देवनिन्दां प्रयत्नेन विवर्जयेत्
36 // na devaguruviprāṇāṃ dīyamānaṃ tu vārayet / na cātmānaṃ praśaṃsed vā paranindāṃ ca varjayet / vedanindāṃ devanindāṃ prayatnena vivarjayet
37 ॥ यस्तु देवानृषीन् विप्रान्वेदान् वा निन्दति द्विजः । न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा शास्त्रेष्विह मुनीश्वराः
37 // yastu devānṛṣīn viprānvedān vā nindati dvijaḥ / na tasya niṣkṛtirdṛṣṭā śāstreṣviha munīśvarāḥ
38 ॥ निन्दयेद् वै गुरुं देवं वेदं वा सोपबृंहणम् । कल्पकोटिशतं साग्रं रौरवे पच्यते नरः
38 // nindayed vai guruṃ devaṃ vedaṃ vā sopabṛṃhaṇam / kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ raurave pacyate naraḥ
39 ॥ तूष्णीमासीत निन्दायां न ब्रूयात् किञ्चिदुत्तरम् । कर्णौ पिधाय गन्तव्यं न चैतानवलोकयेत्
39 // tūṣṇīmāsīta nindāyāṃ na brūyāt kiñciduttaram / karṇau pidhāya gantavyaṃ na caitānavalokayet
40 ॥ वर्जयेद् वै रहस्यानि परेषां गूहयेद् बुधः । विवादं स्वजनैः सार्धं न कुर्याद् वै कदाचन
40 // varjayed vai rahasyāni pareṣāṃ gūhayed budhaḥ / vivādaṃ svajanaiḥ sārdhaṃ na kuryād vai kadācana
41 ॥ न पापं पापिनां ब्रूयादपापं वा द्विजात्तमाः । सतेनतुल्यदोषः स्यान्मिथ्या द्विर्देषवान् भवेत्
41 // na pāpaṃ pāpināṃ brūyādapāpaṃ vā dvijāttamāḥ / satenatulyadoṣaḥ syānmithyā dvirdeṣavān bhavet
42 ॥ यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि रोदनात् । तानिपुत्रान् पशून्घ्निन्ति तेषां मिथ्याभिशंसिनाम्
42 // yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rodanāt / tāniputrān paśūnghninti teṣāṃ mithyābhiśaṃsinām
43 ॥ ब्रिह्महत्यासुरापाने स्तेयगुर्वङ्गनागमे । दृष्टं विशोधनं वृद्धैर्नास्ति मिथ्याभिशंसने
43 // brihmahatyāsurāpāne steyagurvaṅganāgame / dṛṣṭaṃ viśodhanaṃ vṛddhairnāsti mithyābhiśaṃsane
44 ॥ नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं शशिनं चानिमित्ततः । नास्तं यान्तं न वारिस्थं नोपसृष्टं न मघ्यगम् । तिरोहितं वाससा वा नादर्शान्तरगामिनम्
44 // nekṣetodyantamādityaṃ śaśinaṃ cānimittataḥ / nāstaṃ yāntaṃ na vāristhaṃ nopasṛṣṭaṃ na maghyagam / tirohitaṃ vāsasā vā nādarśāntaragāminam
45 ॥ न नग्नां स्त्रियमीक्षेत पुरुषं वा कदाचन । न च मूत्रं पुरीषं वा न च संस्पृष्टमैथुनम् । नाशुचिः सूर्यसोमादीन् ग्रहानालोकयेद् बुधः
45 // na nagnāṃ striyamīkṣeta puruṣaṃ vā kadācana / na ca mūtraṃ purīṣaṃ vā na ca saṃspṛṣṭamaithunam / nāśuciḥ sūryasomādīn grahānālokayed budhaḥ
46 ॥ पतितव्यङ्गचण्डालानुच्छिष्टान् नावलोकयेत् । नाभिभाषेत च परमुच्छिष्टो वावगुण्ठितः
46 // patitavyaṅgacaṇḍālānucchiṣṭān nāvalokayet / nābhibhāṣeta ca paramucchiṣṭo vāvaguṇṭhitaḥ
47 ॥ न पश्येत् प्रेतसंस्पर्शं न क्रुद्धस्य गुरोर्मुखम् । न तैलोदकयोश्छायां न पत्नीं भोजने सति । नामुक्तबन्धनाङ्गां वा नोन्मत्तं मत्तमेव वा
47 // na paśyet pretasaṃsparśaṃ na kruddhasya gurormukham / na tailodakayośchāyāṃ na patnīṃ bhojane sati / nāmuktabandhanāṅgāṃ vā nonmattaṃ mattameva vā
48 ॥ नाश्नीयात् भार्यया सार्धंनैनामीक्षेत चाश्नतीम् । क्षुवन्तीं जृम्भमाणां वा नासनस्थां यथासुखम्
48 // nāśnīyāt bhāryayā sārdhaṃnaināmīkṣeta cāśnatīm / kṣuvantīṃ jṛmbhamāṇāṃ vā nāsanasthāṃ yathāsukham
49 ॥ नोदके चात्मनो रूपं न कूलं श्वभ्रमेव वा । न लङ्घयेच्च मूत्रं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन
49 // nodake cātmano rūpaṃ na kūlaṃ śvabhrameva vā / na laṅghayecca mūtraṃ vā nādhitiṣṭhet kadācana
50 ॥ न शूद्राय मतिं दद्यात् कृशरं पायसं दधि । नोच्छिष्टं वा मधु घृतं न च कृष्णाजिनं हविः
50 // na śūdrāya matiṃ dadyāt kṛśaraṃ pāyasaṃ dadhi / nocchiṣṭaṃ vā madhu ghṛtaṃ na ca kṛṣṇājinaṃ haviḥ
51 ॥ न चैवास्मै व्रतं दद्यान्न च धर्मं वदेद् बुधः । न च क्रोधवशं गच्छेद् द्वेषं रागं च वर्जयेत्
51 // na caivāsmai vrataṃ dadyānna ca dharmaṃ vaded budhaḥ / na ca krodhavaśaṃ gacched dveṣaṃ rāgaṃ ca varjayet
52 ॥ लोभं दम्भं तथा यत्नादसूयां ज्ञानकुत्सनम् । ईर्ष्यां मदं तथा शोकं मोहं च परिवर्जयेत्
52 // lobhaṃ dambhaṃ tathā yatnādasūyāṃ jñānakutsanam / īrṣyāṃ madaṃ tathā śokaṃ mohaṃ ca parivarjayet
53 ॥ न कुर्यात् कस्यचित् पीडां सुतं शिष्यं च ताडयेत् । न हीनानुपसेवेत न च तीक्ष्णमतीन् क्वचित्
53 // na kuryāt kasyacit pīḍāṃ sutaṃ śiṣyaṃ ca tāḍayet / na hīnānupaseveta na ca tīkṣṇamatīn kvacit
54 ॥ नात्मानं चावमन्येत दैन्यं यत्नेन वर्जयेत् । न विशिष्टानसत्कुर्यात् नात्मानं वा शपेद् बुधः
54 // nātmānaṃ cāvamanyeta dainyaṃ yatnena varjayet / na viśiṣṭānasatkuryāt nātmānaṃ vā śaped budhaḥ
55 ॥ न नखैर्विलिखेद् भूमिं गां च संवेशयेन्न हि । न नदीषु नदीं ब्रूयात् पर्वतेषु च पर्वतान्
55 // na nakhairvilikhed bhūmiṃ gāṃ ca saṃveśayenna hi / na nadīṣu nadīṃ brūyāt parvateṣu ca parvatān
56 ॥ आवासे भोजने वापि न त्यजेत् हसयायिनम् । नावगाहेदपो नग्नो वह्निं नातिव्रजेत् पदा
56 // āvāse bhojane vāpi na tyajet hasayāyinam / nāvagāhedapo nagno vahniṃ nātivrajet padā
57 ॥ शिरो ऽभ्यङ्गावशिष्टेन तैलेनाङ्गं न लेपयेत् । न सर्पशस्त्रैः क्रीडेत स्वानि खानि न संस्पृशेत् । रोमाणि च रहस्यानि नाशिष्टेन सह व्रजेत्
57 // śiro 'bhyaṅgāvaśiṣṭena tailenāṅgaṃ na lepayet / na sarpaśastraiḥ krīḍeta svāni khāni na saṃspṛśet / romāṇi ca rahasyāni nāśiṣṭena saha vrajet
58 ॥ न पाणिपादवाङ्नेत्रचापल्यं समुपाश्रयेत् । न शिश्नोदरचापल्यं न च श्रवणयोः क्वचित्
58 // na pāṇipādavāṅnetracāpalyaṃ samupāśrayet / na śiśnodaracāpalyaṃ na ca śravaṇayoḥ kvacit
59 ॥ न चाङ्गनखवादं वै कुर्यान्नाञ्जलिना पिबेत् । नाभिहन्याज्जलं पद्भ्यां पाणिना वा कदाचन
59 // na cāṅganakhavādaṃ vai kuryānnāñjalinā pibet / nābhihanyājjalaṃ padbhyāṃ pāṇinā vā kadācana
60 ॥ न शातयेदिष्टकाभिः फलानि न फलेन च । न म्लेच्छभाषां शिक्षेत नाकर्षेच्च पदासनम्
60 // na śātayediṣṭakābhiḥ phalāni na phalena ca / na mlecchabhāṣāṃ śikṣeta nākarṣecca padāsanam
61 ॥ न भेदनमवस्फोटं छेदनं वा विलेखनम् । कुर्याद् विमर्दनं धीमान् नाकस्मादेव निष्फलम्
61 // na bhedanamavasphoṭaṃ chedanaṃ vā vilekhanam / kuryād vimardanaṃ dhīmān nākasmādeva niṣphalam
62 ॥ नोत्सङ्गेभक्षयेद् भक्ष्यं वृथा चेष्टां च नाचरेत् । न नृत्येदथवा गायेन्न वादित्राणि वादयेत्
62 // notsaṅgebhakṣayed bhakṣyaṃ vṛthā ceṣṭāṃ ca nācaret / na nṛtyedathavā gāyenna vāditrāṇi vādayet
63 ॥ न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः । न लौकिकैः स्तवैर्देवांस्तोषयेद् बाह्यजैरपि
63 // na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ kaṇḍūyedātmanaḥ śiraḥ / na laukikaiḥ stavairdevāṃstoṣayed bāhyajairapi
64 ॥ नाक्षैः क्रीडेन्न धावेत नाप्सु विण्मूत्रमाचरेत् । नोच्छिष्टः संविशेन्नित्यं न नग्नः स्नानमाचरेत्
64 // nākṣaiḥ krīḍenna dhāveta nāpsu viṇmūtramācaret / nocchiṣṭaḥ saṃviśennityaṃ na nagnaḥ snānamācaret
65 ॥ न गच्छेन्न पठेद् वापि न चैव स्वशिरः स्पृशेत् । न दन्तैर्नखरोमाणि छिन्द्यात् सुप्तं न बोधयेत्
65 // na gacchenna paṭhed vāpi na caiva svaśiraḥ spṛśet / na dantairnakharomāṇi chindyāt suptaṃ na bodhayet
66 ॥ न बालातपमासेवेत् प्रेतधूमं विवर्जयेत् । नैकः सुप्याच्छून्यगृहे स्वयं नोपानहौ हरेत्
66 // na bālātapamāsevet pretadhūmaṃ vivarjayet / naikaḥ supyācchūnyagṛhe svayaṃ nopānahau haret
67 ॥ नाकारणाद् वा निष्ठीवेन्न बाहुभ्यां नदीं तरेत् । न पादक्षालनं कुर्यात् पादेनैव कदाचन
67 // nākāraṇād vā niṣṭhīvenna bāhubhyāṃ nadīṃ taret / na pādakṣālanaṃ kuryāt pādenaiva kadācana
68 ॥ नाग्नौ प्रतापयेत् पादौ न कांस्ये धावयेद् बुधः । नाभिप्रासरयेद् देवं ब्राह्मणान् गामथापि वा । वाय्वग्निगुरुविप्रान् वा सूर्यं वा शशिनं प्रति
68 // nāgnau pratāpayet pādau na kāṃsye dhāvayed budhaḥ / nābhiprāsarayed devaṃ brāhmaṇān gāmathāpi vā / vāyvagniguruviprān vā sūryaṃ vā śaśinaṃ prati
69 ॥ अशुद्धः शयनं यानं स्वाध्यायं स्नानवाहनम् । बहिर्निष्क्रमणं चैव न कुर्वोत कथञ्चन
69 // aśuddhaḥ śayanaṃ yānaṃ svādhyāyaṃ snānavāhanam / bahirniṣkramaṇaṃ caiva na kurvota kathañcana
70 ॥ स्वप्नमध्ययनं स्नानमुद्वर्तं भोजनं गतिम् । उभयोः संध्ययोर्नित्यं मध्याह्ने चैव वर्जयेत्
70 // svapnamadhyayanaṃ snānamudvartaṃ bhojanaṃ gatim / ubhayoḥ saṃdhyayornityaṃ madhyāhne caiva varjayet
71 ॥ न स्पृशेत् पाणिनोच्छिष्टो विप्रोगोब्राह्मणानलान् । न चासनं पदा वापि न देवप्रतिमां स्पृशेत्
71 // na spṛśet pāṇinocchiṣṭo viprogobrāhmaṇānalān / na cāsanaṃ padā vāpi na devapratimāṃ spṛśet
72 ॥ नाशुद्धो ऽग्निं परिचरेन्न देवान् कीर्तयेदृषीन् । नावगाहेदगाधाम्बु धारयेन्नानिमित्ततः
72 // nāśuddho 'gniṃ paricarenna devān kīrtayedṛṣīn / nāvagāhedagādhāmbu dhārayennānimittataḥ
73 ॥ न वामहस्तेनोद्धत्य पिबेद् वक्त्रेण वा जलम् । नोत्तरेदनुपस्पृश्य नाप्सु रेतः समुत्सृजेत्
73 // na vāmahastenoddhatya pibed vaktreṇa vā jalam / nottaredanupaspṛśya nāpsu retaḥ samutsṛjet
74 ॥ अमेध्यलिप्तमन्यद् वा लोहितं वा विषाणि वा । व्यतिक्रमेन्न स्त्रवन्तीं नाप्सु मैथुनमाचरेत् । चैत्यं वृक्षं न वै छिन्द्यान्नाप्सु ष्ठीवनमाचरेत्
74 // amedhyaliptamanyad vā lohitaṃ vā viṣāṇi vā / vyatikramenna stravantīṃ nāpsu maithunamācaret / caityaṃ vṛkṣaṃ na vai chindyānnāpsu ṣṭhīvanamācaret
75 ॥ नास्थिभस्मकपालानि न केशान्न च कण्टकान् । तुषाङ्गारकरीषं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन
75 // nāsthibhasmakapālāni na keśānna ca kaṇṭakān / tuṣāṅgārakarīṣaṃ vā nādhitiṣṭhet kadācana
76 ॥ न चाग्निं लङ्घयेद् धीमान् नोपदध्यादधः क्वचित् । न चैनं पादतः कुर्यान्मुखेन न धमेद् बुधः
76 // na cāgniṃ laṅghayed dhīmān nopadadhyādadhaḥ kvacit / na cainaṃ pādataḥ kuryānmukhena na dhamed budhaḥ
77 ॥ न कूपमवरोहेत नावेक्षेताशुचिः क्वचित् । अग्नौ न च क्षिपेदग्निं नाद्भिः प्रशमयेत् तथा
77 // na kūpamavaroheta nāvekṣetāśuciḥ kvacit / agnau na ca kṣipedagniṃ nādbhiḥ praśamayet tathā
78 ॥ सुहृन्मरणमार्तिं वा न स्वयं श्रावयेत् परान् । अपण्यं कूटपण्यं वा विक्रये न प्रयोजयेत्
78 // suhṛnmaraṇamārtiṃ vā na svayaṃ śrāvayet parān / apaṇyaṃ kūṭapaṇyaṃ vā vikraye na prayojayet
79 ॥ न वह्निं मुखनिश्वासैर् ज्वालयेन्नाशुचिर्बुधः । पुण्यस्थानोदकस्थाने सीमान्तं वा कृषेन्न तु
79 // na vahniṃ mukhaniśvāsair jvālayennāśucirbudhaḥ / puṇyasthānodakasthāne sīmāntaṃ vā kṛṣenna tu
80 ॥ न भिन्द्यात् पूर्वसमयमभ्युपेतं कदाचन । परस्परं पशून् व्यालान् पक्षिणो नावबोधयेत्
80 // na bhindyāt pūrvasamayamabhyupetaṃ kadācana / parasparaṃ paśūn vyālān pakṣiṇo nāvabodhayet
81 ॥ परबाधं न कुर्वोत जलवातातपादिभिः । कारयित्वा स्वकर्माणि कारून् पश्चान्न वञ्चयेत् । सायंप्रातर् गृहद्वारान् भिक्षार्थं नावघट्टयेत्
81 // parabādhaṃ na kurvota jalavātātapādibhiḥ / kārayitvā svakarmāṇi kārūn paścānna vañcayet / sāyaṃprātar gṛhadvārān bhikṣārthaṃ nāvaghaṭṭayet
82 ॥ बहिर्माल्यं बहिर्गन्धं भार्यया सह भोजनम् । विगृह्य वादं कुद्वारप्रवेशं च विवर्जयेत्
82 // bahirmālyaṃ bahirgandhaṃ bhāryayā saha bhojanam / vigṛhya vādaṃ kudvārapraveśaṃ ca vivarjayet
83 ॥ न खादन्ब्राह्मणस्तिष्ठेन्न जल्पेद् वा हसन् बुधः । स्वमग्निं नैव हस्तेन स्पृशेन्नाप्सु चिरं वसेत्
83 // na khādanbrāhmaṇastiṣṭhenna jalped vā hasan budhaḥ / svamagniṃ naiva hastena spṛśennāpsu ciraṃ vaset
84 ॥ न पक्षकेणोपधमेन्न शूर्पेण न पाणिना । मुखे नैव धमेदग्निं मुखादग्निरजायत
84 // na pakṣakeṇopadhamenna śūrpeṇa na pāṇinā / mukhe naiva dhamedagniṃ mukhādagnirajāyata
85 ॥ परस्त्रियं न भाषेत नायाज्यं याजयेद् द्विजः । नैकश्चरेत् सभां विप्रः समवायं च वर्जयेत्
85 // parastriyaṃ na bhāṣeta nāyājyaṃ yājayed dvijaḥ / naikaścaret sabhāṃ vipraḥ samavāyaṃ ca varjayet
86 ॥ न देवायतनं गच्छेत् कदाचिद् वाप्रदक्षिणम् । न वीजयेद् वा वस्त्रेण न देवायतने स्वपेत्
86 // na devāyatanaṃ gacchet kadācid vāpradakṣiṇam / na vījayed vā vastreṇa na devāyatane svapet
87 ॥ नैको ऽध्वानं प्रपद्येत नाधार्मिकजनैः सह । न व्याधिदूषितैर्वापि न शूद्रैः पतितेन वा
87 // naiko 'dhvānaṃ prapadyeta nādhārmikajanaiḥ saha / na vyādhidūṣitairvāpi na śūdraiḥ patitena vā
88 ॥ नोपानद्वर्जितो वाथ जलादिरहितस्तथा । न रात्रौ नारिणा सार्धं न विना च कमण्डलुम् । नाग्निगोब्राह्मणादीनामन्तरेण व्रजेत् क्वचित्
88 // nopānadvarjito vātha jalādirahitastathā / na rātrau nāriṇā sārdhaṃ na vinā ca kamaṇḍalum / nāgnigobrāhmaṇādīnāmantareṇa vrajet kvacit
89 ॥ न वत्सतन्त्रीं विततामतिक्रामेत् क्वचिद् द्विजः । न निन्देद् योगिनः सिद्धान् व्रतिनो वायतींस्तथा
89 // na vatsatantrīṃ vitatāmatikrāmet kvacid dvijaḥ / na ninded yoginaḥ siddhān vratino vāyatīṃstathā
90 ॥ देवतायतनं प्राज्ञो देवानां चैव सत्रिणाम् । नाक्रामेत् कामतश्छायां ब्राह्मणानां च गोरपि
90 // devatāyatanaṃ prājño devānāṃ caiva satriṇām / nākrāmet kāmataśchāyāṃ brāhmaṇānāṃ ca gorapi
91 ॥ स्वां तु नाक्रमयेच्छायां पतिताद्यैर्न रोगिभिः । नाङ्गारभस्मकेशादिष्वधितिष्ठेत् कदाचन
91 // svāṃ tu nākramayecchāyāṃ patitādyairna rogibhiḥ / nāṅgārabhasmakeśādiṣvadhitiṣṭhet kadācana
92 ॥ वर्जयेन्मार्जनीरेणुं स्नानवस्त्रघचोदकम् । न भक्षयेदभक्ष्याणि नापेयं च पिबेद् द्विजः
92 // varjayenmārjanīreṇuṃ snānavastraghacodakam / na bhakṣayedabhakṣyāṇi nāpeyaṃ ca pibed dvijaḥ