23 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे चतुर्विशो ऽध्यायः IN REE NICHT ZULÄSSIGE ZEICHEN: व्यास उवाच एष वो ऽभिहितः कृत्स्नो गृहस्थाश्रमवासिनः । द्विजातेः परमो धर्मो वर्तनानि निबोधत
23 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge caturviśo 'dhyāyaḥ IN REE NICHT ZULÄSSIGE ZEICHEN: vyāsa uvāca eṣa vo 'bhihitaḥ kṛtsno gṛhasthāśramavāsinaḥ / dvijāteḥ paramo dharmo vartanāni nibodhata
1 ॥ द्विविधस्तु गृही ज्ञेयः साधकश्चाप्यसाधकः । अध्यापनं याजनं च पूर्वस्याहुः प्रतिग्रहम् । कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वोतास्वयङ्कृतम्
1 // dvividhastu gṛhī jñeyaḥ sādhakaścāpyasādhakaḥ / adhyāpanaṃ yājanaṃ ca pūrvasyāhuḥ pratigraham / kusīdakṛṣivāṇijyaṃ prakurvotāsvayaṅkṛtam
2 ॥ कृषेरभावाद् वाणिज्यं तदभावात् कुसीदकम् । आपत्कल्पो ह्यं ज्ञेयः पूर्वोक्तो मुख्य इष्यते
2 // kṛṣerabhāvād vāṇijyaṃ tadabhāvāt kusīdakam / āpatkalpo hyaṃ jñeyaḥ pūrvokto mukhya iṣyate
3 ॥ स्वयं वा कर्षणं कुर्याद् वाणिज्यं वा कुसीदकम् । कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद् विवर्जयेत्
3 // svayaṃ vā karṣaṇaṃ kuryād vāṇijyaṃ vā kusīdakam / kaṣṭā pāpīyasī vṛttiḥ kusīdaṃ tad vivarjayet
4 ॥ क्षात्रवृत्तिं परां प्रहुर्न स्वयं कर्षणं द्विजैः । तस्मात् क्षात्रेण वर्तेत वर्तनेनापदि द्विजः
4 // kṣātravṛttiṃ parāṃ prahurna svayaṃ karṣaṇaṃ dvijaiḥ / tasmāt kṣātreṇa varteta vartanenāpadi dvijaḥ
5 ॥ तेन चावाप्यजीवंस्तु वैश्यवृत्तिं कृषिं व्रजेत् । न कथञ्चन कुर्वोत ब्राह्मणः कर्म कर्षणम्
5 // tena cāvāpyajīvaṃstu vaiśyavṛttiṃ kṛṣiṃ vrajet / na kathañcana kurvota brāhmaṇaḥ karma karṣaṇam
6 ॥ लब्धलाभः पितॄन् देवान् ब्राह्मणांश्चापि पूजयेत् । ते तृप्तास्तस्य तं दोषं शमयन्ति न संशयः
6 // labdhalābhaḥ pitṝn devān brāhmaṇāṃścāpi pūjayet / te tṛptāstasya taṃ doṣaṃ śamayanti na saṃśayaḥ
7 ॥ देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्याद् भागं तु विंशकम् । त्रिंशद्भागं ब्राह्मणानां कृषिं कुर्वन् न दुष्यति
7 // devebhyaśca pitṛbhyaśca dadyād bhāgaṃ tu viṃśakam / triṃśadbhāgaṃ brāhmaṇānāṃ kṛṣiṃ kurvan na duṣyati
8 ॥ वणिक् प्रदद्याद् द्विगुणं कुसीदी त्रिगुणं पुनः । कृषीवलो न दोषेण युज्यते नात्र संशयः
8 // vaṇik pradadyād dviguṇaṃ kusīdī triguṇaṃ punaḥ / kṛṣīvalo na doṣeṇa yujyate nātra saṃśayaḥ
9 ॥ शिलोञ्छं वाप्याददीत गृहस्थः साधकः पुनः । विद्याशिल्पादयस्त्वन्ये बहवो वृत्तिहेतवः
9 // śiloñchaṃ vāpyādadīta gṛhasthaḥ sādhakaḥ punaḥ / vidyāśilpādayastvanye bahavo vṛttihetavaḥ
10 ॥ असाधकस्तु यः प्रोक्तो गृहस्थाश्रमसंस्थितः । शिलोञ्छे तस्य कथिते द्वे वृत्ती परमर्षिभिः
10 // asādhakastu yaḥ prokto gṛhasthāśramasaṃsthitaḥ / śiloñche tasya kathite dve vṛttī paramarṣibhiḥ
11 ॥ अमृतेनाथवा जीवेन्मृतेनाप्यथवा यदि । अयाचितं स्यादमृतं मृतं भेक्षं तु याचितम्
11 // amṛtenāthavā jīvenmṛtenāpyathavā yadi / ayācitaṃ syādamṛtaṃ mṛtaṃ bhekṣaṃ tu yācitam
12 ॥ कुशूलधान्यको वा स्यात् कुम्भीधान्यक एव वा । त्र्यहैहिको वापि भवेदश्वस्तनिक एव च
12 // kuśūladhānyako vā syāt kumbhīdhānyaka eva vā / tryahaihiko vāpi bhavedaśvastanika eva ca
13 ॥ चतुर्णामपि चैतेषां द्विजानां गृहमेधिनाम् । श्रेयान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः
13 // caturṇāmapi caiteṣāṃ dvijānāṃ gṛhamedhinām / śreyān paraḥ paro jñeyo dharmato lokajittamaḥ
14 ॥ षट्कर्मैको भवत्येषां त्रिभिरन्यः प्रवर्तते । द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रेण जीवति
14 // ṣaṭkarmaiko bhavatyeṣāṃ tribhiranyaḥ pravartate / dvābhyāmekaścaturthastu brahmasatreṇa jīvati
15 ॥ वर्तयंस्तु शिलोञ्छाभ्यामग्निहोत्रपरायणः । इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा
15 // vartayaṃstu śiloñchābhyāmagnihotraparāyaṇaḥ / iṣṭīḥ pārvāyaṇāntīyāḥ kevalā nirvapet sadā
16 ॥ न लोकवृतिं वर्तेत वृत्तिहेतोः कथञ्चन । अजिह्मामशठां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम्
16 // na lokavṛtiṃ varteta vṛttihetoḥ kathañcana / ajihmāmaśaṭhāṃ śuddhāṃ jīved brāhmaṇajīvikām
17 ॥ याचित्वा वापि सद्भ्यो ऽन्नं पितॄन्देवांस्तु तोषयेत् । याचयेद् वा शुचिं दान्तं न तृप्येत स्वयं ततः
17 // yācitvā vāpi sadbhyo 'nnaṃ pitṝndevāṃstu toṣayet / yācayed vā śuciṃ dāntaṃ na tṛpyeta svayaṃ tataḥ
18 ॥ यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा गृहस्थस्तोषयेन्न तु । देवान् पितृंश्च विधिना शुनां योनिं व्रजत्यसौ
18 // yastu dravyārjanaṃ kṛtvā gṛhasthastoṣayenna tu / devān pitṛṃśca vidhinā śunāṃ yoniṃ vrajatyasau
19 ॥ धर्मश्चार्थश्च कामश्च श्रेयो मोक्षश्चतुष्टयम् । धर्माविरुद्धः कामः स्याद् ब्राह्मणानां तु नेतरः
19 // dharmaścārthaśca kāmaśca śreyo mokṣaścatuṣṭayam / dharmāviruddhaḥ kāmaḥ syād brāhmaṇānāṃ tu netaraḥ
20 ॥ योर्ऽथो धर्माय नात्मार्थः सोर्ऽथो ऽनर्थस्तथेतरः । तस्मादर्थं समासाद्य दद्याद् वै जुहुयाद् यजेत्
20 // yor'tho dharmāya nātmārthaḥ sor'tho 'narthastathetaraḥ / tasmādarthaṃ samāsādya dadyād vai juhuyād yajet