111 ॥ इति श्रीकूर्मपाराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकत्रिशो ऽध्यायः व्यास उवाच सुरापस्तु सुरां तप्तामग्निवर्णां स्वयं पिबेत् । तया स काये निर्दग्धे मुच्यते तु द्विजोत्तमः
111 // iti śrīkūrmapārāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge ekatriśo 'dhyāyaḥ vyāsa uvāca surāpastu surāṃ taptāmagnivarṇāṃ svayaṃ pibet / tayā sa kāye nirdagdhe mucyate tu dvijottamaḥ
1 ॥ गोमूत्रमग्निवर्णं वा गोशकृद्रसमेव वा । पयो घृतं जलं वाथ मुच्यते पातकात् ततः
1 // gomūtramagnivarṇaṃ vā gośakṛdrasameva vā / payo ghṛtaṃ jalaṃ vātha mucyate pātakāt tataḥ
2 ॥ जलार्द्रवासाः प्रयतो ध्यात्वा नारायणं हरिम् । ब्रह्महत्याव्रतं चाथ चरेत् तत्पापशान्तये
2 // jalārdravāsāḥ prayato dhyātvā nārāyaṇaṃ harim / brahmahatyāvrataṃ cātha caret tatpāpaśāntaye
3 ॥ सुवर्णस्तेयकृद् विप्रो राजानमभिगम्य तु । स्वकर्म ख्यापयन् ब्रूयान्मां भवाननुशास्त्विति
3 // suvarṇasteyakṛd vipro rājānamabhigamya tu / svakarma khyāpayan brūyānmāṃ bhavānanuśāstviti
4 ॥ गृहीत्वा मुसलं राजा सकृद् हन्यात् ततः स्वयम् । वधे तु शुद्ध्यते स्तेनो ब्राह्मणस्तपसैव वा
4 // gṛhītvā musalaṃ rājā sakṛd hanyāt tataḥ svayam / vadhe tu śuddhyate steno brāhmaṇastapasaiva vā
5 ॥ स्कन्धेनादाय मुसलं लकुटं वापि खादिरम् । शक्तिं चोभयतस्तीक्ष्णामायसं दण्डमेव वा
5 // skandhenādāya musalaṃ lakuṭaṃ vāpi khādiram / śaktiṃ cobhayatastīkṣṇāmāyasaṃ daṇḍameva vā
6 ॥ राजा तेन च गन्तव्यो मुक्तकेशेन धावता । आचक्षाणेन तत्पापमेवङ्कर्मास्मि शाधि माम्
6 // rājā tena ca gantavyo muktakeśena dhāvatā / ācakṣāṇena tatpāpamevaṅkarmāsmi śādhi mām
7 ॥ शासनाद् वा विमोक्षाद् वा स्तेनः स्तेयाद् विमुच्यते । अशासित्वा तु तं राजास्तेनस्याप्नोति किल्बिषम्
7 // śāsanād vā vimokṣād vā stenaḥ steyād vimucyate / aśāsitvā tu taṃ rājāstenasyāpnoti kilbiṣam
8 ॥ तपसापनुनुत्सुस्तु सुवर्णस्तेयजं मलम् । चीरवासा द्विजो ऽरण्ये चरेद् ब्रह्महणो व्रतम्
8 // tapasāpanunutsustu suvarṇasteyajaṃ malam / cīravāsā dvijo 'raṇye cared brahmahaṇo vratam
9 ॥ स्नात्वाश्वमेधावभृथे पूतः स्यादथवा द्विजः । प्रदद्याद् वाथ विप्रेभ्यः स्वात्मतुल्यं हिरण्यकम्
9 // snātvāśvamedhāvabhṛthe pūtaḥ syādathavā dvijaḥ / pradadyād vātha viprebhyaḥ svātmatulyaṃ hiraṇyakam
10 ॥ चरेद् वा वत्सरं कृच्छ्रं ब्रह्मचर्यपरायणः । ब्राह्मणः स्वर्णहारी तु तत्पापस्यापनुत्तये
10 // cared vā vatsaraṃ kṛcchraṃ brahmacaryaparāyaṇaḥ / brāhmaṇaḥ svarṇahārī tu tatpāpasyāpanuttaye
11 ॥ गुरोर्भार्यां समारुह्य ब्राह्मणः काममोहितः । अवगूहेत् स्त्रियं तप्तां दीप्तां कार्ष्णायसीं कृताम्
11 // gurorbhāryāṃ samāruhya brāhmaṇaḥ kāmamohitaḥ / avagūhet striyaṃ taptāṃ dīptāṃ kārṣṇāyasīṃ kṛtām
12 ॥ स्वयं वा शिश्नवृषणावुत्कृत्याधाय चाञ्चलौ । आतिष्ठेद् दक्षिणामाशामानिपातादजिह्मगः
12 // svayaṃ vā śiśnavṛṣaṇāvutkṛtyādhāya cāñcalau / ātiṣṭhed dakṣiṇāmāśāmānipātādajihmagaḥ
13 ॥ गुर्वर्थं वा हतः शुद्ध्येच्चरेद् वा ब्रह्महा व्रतम् । शाखां वा कण्टकोपेतां परिष्वज्याथ वत्सरम् । अधः शयीत नियतो मुच्यते गुरुतल्पगः
13 // gurvarthaṃ vā hataḥ śuddhyeccared vā brahmahā vratam / śākhāṃ vā kaṇṭakopetāṃ pariṣvajyātha vatsaram / adhaḥ śayīta niyato mucyate gurutalpagaḥ
14 ॥ कृच्छ्रं वाब्दं चरेद् विप्रश्चीरवासाः समाहितः । अश्वमेधावभृथके स्नात्वा वा शुद्ध्यते नरः
14 // kṛcchraṃ vābdaṃ cared vipraścīravāsāḥ samāhitaḥ / aśvamedhāvabhṛthake snātvā vā śuddhyate naraḥ
15 ॥ काले ऽष्टमे वा भुञ्जानो ब्रह्मचारी सदाव्रती । स्थानासनाभ्यां विहरंस्त्रिरह्नो ऽभ्युपयन्नपः
15 // kāle 'ṣṭame vā bhuñjāno brahmacārī sadāvratī / sthānāsanābhyāṃ viharaṃstrirahno 'bhyupayannapaḥ
16 ॥ अधः शायी त्रिभिर्वर्षैस्तद् व्यपोहति पातकम् । चान्द्रायणानि वा कुर्यात् पञ्च चत्वारि वा पुनः
16 // adhaḥ śāyī tribhirvarṣaistad vyapohati pātakam / cāndrāyaṇāni vā kuryāt pañca catvāri vā punaḥ
17 ॥ पतितैः संप्रयुक्तानामथ वक्ष्यामि निष्कृतिम् । पतितेन तु संसर्गं यो येन कुरुते द्विजः । स तत्पापापनोदार्थं तस्यैव व्रतमाचरेत्
17 // patitaiḥ saṃprayuktānāmatha vakṣyāmi niṣkṛtim / patitena tu saṃsargaṃ yo yena kurute dvijaḥ / sa tatpāpāpanodārthaṃ tasyaiva vratamācaret
18 ॥ तप्तकृच्छ्रं चरेद् वाथ संवत्सरमतन्द्रितः । षाण्मासिके तु संसर्गे प्रायश्चित्तार्धमर्हति
18 // taptakṛcchraṃ cared vātha saṃvatsaramatandritaḥ / ṣāṇmāsike tu saṃsarge prāyaścittārdhamarhati
19 ॥ एभिर्व्रतैरपोहन्ति महापातकिनो मलम् । पुण्यतीर्थाभिगमनात् पृथिव्यां वाथ निष्कृतिः
19 // ebhirvratairapohanti mahāpātakino malam / puṇyatīrthābhigamanāt pṛthivyāṃ vātha niṣkṛtiḥ
20 ॥ ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । कृत्वा तैश्चापि संसर्गं ब्राह्मणः कामकारतः
20 // brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ / kṛtvā taiścāpi saṃsargaṃ brāhmaṇaḥ kāmakārataḥ
21 ॥ कुर्यादनशनं विप्रः पुण्यतीर्थे समाहितः । ज्वलन्तं वा विशेदग्निं ध्यात्वा देवं कपर्दिनम्
21 // kuryādanaśanaṃ vipraḥ puṇyatīrthe samāhitaḥ / jvalantaṃ vā viśedagniṃ dhyātvā devaṃ kapardinam
22 ॥ न ह्यन्या निष्कृतिर्दृष्टा मुनिभिर्धर्मवादिभिः । तस्मात् पुण्येषु तीर्थेषु दहेद् वापि स्वदेहकम्
22 // na hyanyā niṣkṛtirdṛṣṭā munibhirdharmavādibhiḥ / tasmāt puṇyeṣu tīrtheṣu dahed vāpi svadehakam
23 ॥ गत्वा दुहितरं विप्रः स्वसारं वा स्नुषामपि । प्रविशेज्ज्वलनं दीप्तं मतिपूर्वमिति स्थितिः
23 // gatvā duhitaraṃ vipraḥ svasāraṃ vā snuṣāmapi / praviśejjvalanaṃ dīptaṃ matipūrvamiti sthitiḥ
24 ॥ मातृष्वसां मातुलानीं तथैव च पितृष्वसाम् । भागिनेयीं समारुह्य कुर्यात् कृच्छ्रातिकृच्छ्रकौ
24 // mātṛṣvasāṃ mātulānīṃ tathaiva ca pitṛṣvasām / bhāgineyīṃ samāruhya kuryāt kṛcchrātikṛcchrakau
25 ॥ चान्द्रायणं च कुर्वोत तस्य पापस्य शान्तये । ध्यायन् देवं जगद्योनिमनादिनिधनं परम्
25 // cāndrāyaṇaṃ ca kurvota tasya pāpasya śāntaye / dhyāyan devaṃ jagadyonimanādinidhanaṃ param
26 ॥ भ्रातृभार्यां समारुह्य कुर्यात् तत्पापशान्तये । चान्द्रायणानि चत्वारि पञ्च वा सुसमाहितः
26 // bhrātṛbhāryāṃ samāruhya kuryāt tatpāpaśāntaye / cāndrāyaṇāni catvāri pañca vā susamāhitaḥ
27 ॥ पैतृष्वस्त्रेयीं गत्वा तु स्वस्त्रेयां मातुरेव च । मातुलस्य सुतां वापि गत्वा चान्द्रायणं चरेत्
27 // paitṛṣvastreyīṃ gatvā tu svastreyāṃ mātureva ca / mātulasya sutāṃ vāpi gatvā cāndrāyaṇaṃ caret
28 ॥ सखिभार्यां समारुह्य गत्वा श्यालीं तथैव च । अहोरात्रोषितो भूत्वा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्
28 // sakhibhāryāṃ samāruhya gatvā śyālīṃ tathaiva ca / ahorātroṣito bhūtvā taptakṛcchraṃ samācaret
29 ॥ उदक्यागमने विप्रस्त्रिरात्रेण विशुध्यति । चाण्डालीगमने चैव तप्तकृच्छ्रत्रयं विदुः । सह सांतपनेनास्य नान्यथा निष्कृतिः स्मृता
29 // udakyāgamane viprastrirātreṇa viśudhyati / cāṇḍālīgamane caiva taptakṛcchratrayaṃ viduḥ / saha sāṃtapanenāsya nānyathā niṣkṛtiḥ smṛtā
30 ॥ मातृगोत्रां समासाद्य समानप्रवरां तथा । चाद्रायणेन शुध्येत प्रयतात्मा समाहितः
30 // mātṛgotrāṃ samāsādya samānapravarāṃ tathā / cādrāyaṇena śudhyeta prayatātmā samāhitaḥ
31 ॥ ब्राह्मणो ब्राह्मणीं गत्वा गृच्छ्रमेकं समाचरेत् । कन्यकां दूषयित्वा तु चरेच्चान्द्रायणव्रतम्
31 // brāhmaṇo brāhmaṇīṃ gatvā gṛcchramekaṃ samācaret / kanyakāṃ dūṣayitvā tu careccāndrāyaṇavratam
32 ॥ अमानुषीषु पुरुष उदक्यायामयोनिषु । रेतः सिक्त्वा जले चैव कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत्
32 // amānuṣīṣu puruṣa udakyāyāmayoniṣu / retaḥ siktvā jale caiva kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret
33 ॥ बन्धकीगमने विप्रस्त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति । गवि भथुनमासेव्य चरेच्चान्द्रायणव्रतम्
33 // bandhakīgamane viprastrirātreṇa viśuddhyati / gavi bhathunamāsevya careccāndrāyaṇavratam
34 ॥ अजावी मैथुनं कृत्वा प्राजापत्यं चरेद् द्विजः । पतितां च स्त्रियं गत्वा त्रिभिः कृच्छ्रै र्विशुद्ध्यति
34 // ajāvī maithunaṃ kṛtvā prājāpatyaṃ cared dvijaḥ / patitāṃ ca striyaṃ gatvā tribhiḥ kṛcchrai rviśuddhyati
35 ॥ पुल्कसीगमने चैव क्रच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत् । नटीं शैलूषकीं चैव रजकीं वेणुजीविनीम् । गत्वा चान्द्रायणं कुर्यात् तथा चर्मोपजीविनीम्
35 // pulkasīgamane caiva kracchraṃ cāndrāyaṇaṃ caret / naṭīṃ śailūṣakīṃ caiva rajakīṃ veṇujīvinīm / gatvā cāndrāyaṇaṃ kuryāt tathā carmopajīvinīm
36 ॥ ब्रहामचारी स्त्रियं गच्छेत् कथञ्चित्काममोहितः । सप्तगारं चरेद् भैक्षं वसित्वा गर्दभाजिनम्
36 // brahāmacārī striyaṃ gacchet kathañcitkāmamohitaḥ / saptagāraṃ cared bhaikṣaṃ vasitvā gardabhājinam
37 ॥ उपस्पृशेत् त्रिषवणं स्वपापं परिकीर्तयन् । संवत्सरेण चैकेन तस्मात् पापात् प्रमुच्यते
37 // upaspṛśet triṣavaṇaṃ svapāpaṃ parikīrtayan / saṃvatsareṇa caikena tasmāt pāpāt pramucyate
38 ॥ ब्रह्महत्याव्रतं वापि षण्मासानाचरेद् यमी । मुच्यते ह्यवकीर्णो तु ब्राह्मणानुमते स्थितः
38 // brahmahatyāvrataṃ vāpi ṣaṇmāsānācared yamī / mucyate hyavakīrṇo tu brāhmaṇānumate sthitaḥ
39 ॥ सप्तरात्रमकृत्वा तु भैक्षचर्याग्निपूजनम् । रेतसश्च समुत्सर्गे प्रायश्चित्तं समाचरेत्
39 // saptarātramakṛtvā tu bhaikṣacaryāgnipūjanam / retasaśca samutsarge prāyaścittaṃ samācaret
40 ॥ ओङ्कारपूर्विकाभिस्तु महाव्याहृतिभिः सदा । संवत्सरं तु भुञ्जानो नक्तं भिक्षाशनः शुचिः
40 // oṅkārapūrvikābhistu mahāvyāhṛtibhiḥ sadā / saṃvatsaraṃ tu bhuñjāno naktaṃ bhikṣāśanaḥ śuciḥ
41 ॥ सावित्रीं च जपेच्चैव नित्यं क्रोधविवर्जितः । नदीतीरेषु तीर्थेषु तस्मात् पापाद् विमुच्यते
41 // sāvitrīṃ ca japeccaiva nityaṃ krodhavivarjitaḥ / nadītīreṣu tīrtheṣu tasmāt pāpād vimucyate
42 ॥ हत्वा तु क्षत्रियं विप्रः कुर्याद् ब्रह्महणो व्रतम् । अकामतो वै षण्मासान् दद्यान् पञ्चशतं गवाम्
42 // hatvā tu kṣatriyaṃ vipraḥ kuryād brahmahaṇo vratam / akāmato vai ṣaṇmāsān dadyān pañcaśataṃ gavām
43 ॥ अब्दं चरेत नियतो वनवासी समाहितः । प्राजापत्यं सान्तपनं तप्तकृच्छ्रं तु वा स्वयम्
43 // abdaṃ careta niyato vanavāsī samāhitaḥ / prājāpatyaṃ sāntapanaṃ taptakṛcchraṃ tu vā svayam
44 ॥ प्रमाप्याकामतो वैश्यं कुर्यात् संवत्सरद्वयम् । गोसहस्रं सपादं च दद्याद् ब्रह्महणो व्रतम् । कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ वा कुर्याच्चान्द्रायणमथावि वा
44 // pramāpyākāmato vaiśyaṃ kuryāt saṃvatsaradvayam / gosahasraṃ sapādaṃ ca dadyād brahmahaṇo vratam / kṛcchrātikṛcchrau vā kuryāccāndrāyaṇamathāvi vā
45 ॥ संवत्सरं व्रतं कुर्याच्छूद्रं हत्वा प्रमादतः । गोसहस्रार्धपादं च दद्यात् तत्पापशान्तये
45 // saṃvatsaraṃ vrataṃ kuryācchūdraṃ hatvā pramādataḥ / gosahasrārdhapādaṃ ca dadyāt tatpāpaśāntaye
46 ॥ अष्टौ वर्षाणि षट् त्रीणि कुर्याद् ब्रह्महणो व्रतम् । हत्वा तु क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं चैव यथाक्रमम्
46 // aṣṭau varṣāṇi ṣaṭ trīṇi kuryād brahmahaṇo vratam / hatvā tu kṣatriyaṃ vaiśyaṃ śūdraṃ caiva yathākramam
47 ॥ निहत्य ब्राह्मणीं विप्रस्त्वष्टवर्षं व्रतं चरेत् । राजन्यां वर्षषट्कं तु वैश्यां संवत्सरत्रयम् । वत्सरेण विशुद्ध्येत शूद्रां हत्वा द्विजोत्तमः
47 // nihatya brāhmaṇīṃ viprastvaṣṭavarṣaṃ vrataṃ caret / rājanyāṃ varṣaṣaṭkaṃ tu vaiśyāṃ saṃvatsaratrayam / vatsareṇa viśuddhyeta śūdrāṃ hatvā dvijottamaḥ
48 ॥ वैश्यां हत्वा प्रमादेन किञ्चिद् दद्याद् द्विजातये । अन्त्यजानां वधे चैव कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम् । पराकेणाथवा शुद्धिरित्याह भगवानजः
48 // vaiśyāṃ hatvā pramādena kiñcid dadyād dvijātaye / antyajānāṃ vadhe caiva kuryāccāndrāyaṇaṃ vratam / parākeṇāthavā śuddhirityāha bhagavānajaḥ
49 ॥ मण्डूकं नकुलं काकं दन्दशूकं च मूषिकम् । श्वानं हत्वा द्विजः कुर्यात् षोडशांशं व्रतं ततः
49 // maṇḍūkaṃ nakulaṃ kākaṃ dandaśūkaṃ ca mūṣikam / śvānaṃ hatvā dvijaḥ kuryāt ṣoḍaśāṃśaṃ vrataṃ tataḥ
50 ॥ पयः पिबेत् त्रिरात्रं तु श्वानं हत्वा सुयन्त्रितः । मार्जारं वाथ नकुलं योजनं वाध्वनो व्रजेत् । कृच्छ्रं द्वादशरात्रं तु कुर्यादश्ववधे द्विजः
50 // payaḥ pibet trirātraṃ tu śvānaṃ hatvā suyantritaḥ / mārjāraṃ vātha nakulaṃ yojanaṃ vādhvano vrajet / kṛcchraṃ dvādaśarātraṃ tu kuryādaśvavadhe dvijaḥ
51 ॥ अभ्रीं कार्ष्णायसीं दद्यात् सर्पं हत्वा द्विजोत्तमः । पलालभारं षण्डं च सैसकं चैकमाषकम्
51 // abhrīṃ kārṣṇāyasīṃ dadyāt sarpaṃ hatvā dvijottamaḥ / palālabhāraṃ ṣaṇḍaṃ ca saisakaṃ caikamāṣakam
52 ॥ धृतकुम्भं वराहं च तिलद्रोणं च तित्तिरिम् । शुकं द्विहायनं वत्सं क्रौञ्चं हत्वा त्रिहायनम्
52 // dhṛtakumbhaṃ varāhaṃ ca tiladroṇaṃ ca tittirim / śukaṃ dvihāyanaṃ vatsaṃ krauñcaṃ hatvā trihāyanam
53 ॥ हत्वा हंसं बलाकां च बकं बर्हिणमेव च । वानरं श्येनभासौ च स्पर्शयेद् ब्राह्मणाय गाम्
53 // hatvā haṃsaṃ balākāṃ ca bakaṃ barhiṇameva ca / vānaraṃ śyenabhāsau ca sparśayed brāhmaṇāya gām
54 ॥ क्रव्यादांस्तु मृगान् हत्वा धेनुं दद्यात् पयस्विनीम् । अक्रव्यादान् वत्सतरीमुष्ट्रं हत्वा तु कृष्णलम्
54 // kravyādāṃstu mṛgān hatvā dhenuṃ dadyāt payasvinīm / akravyādān vatsatarīmuṣṭraṃ hatvā tu kṛṣṇalam
55 ॥ किञ्चिदेव तु विप्राय दद्यादस्थिमतां वधे । अनस्थ्नां चैव हिंसायां प्राणायामेन शुध्यति
55 // kiñcideva tu viprāya dadyādasthimatāṃ vadhe / anasthnāṃ caiva hiṃsāyāṃ prāṇāyāmena śudhyati
56 ॥ फलदानां तु वृक्षाणां छेदने जप्यमृक्शतम् । गुल्मवल्लीलतानां तु पुष्पितानां च वीरुधाम्
56 // phaladānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ chedane japyamṛkśatam / gulmavallīlatānāṃ tu puṣpitānāṃ ca vīrudhām
57 ॥ अन्येषां चैव वृक्षाणां सरसानां च सर्वशः । फलपुष्पोद्भवानां च घृतप्राशो विशोधनम्
57 // anyeṣāṃ caiva vṛkṣāṇāṃ sarasānāṃ ca sarvaśaḥ / phalapuṣpodbhavānāṃ ca ghṛtaprāśo viśodhanam
58 ॥ हस्तिनां च वधे दृष्टं तप्तकृच्छ्रं विशोधनम् । चान्द्रायणं पराकं वा गां हत्वा तु प्रमादतः । मतिपूर्वं वधे चास्याः प्रायश्चित्तं न विद्यते
58 // hastināṃ ca vadhe dṛṣṭaṃ taptakṛcchraṃ viśodhanam / cāndrāyaṇaṃ parākaṃ vā gāṃ hatvā tu pramādataḥ / matipūrvaṃ vadhe cāsyāḥ prāyaścittaṃ na vidyate