57 ॥ इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः । मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि
57 // itī śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge ṣaṭtriśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ dāruvanaṃ prāpto bhagavān govṛṣadhvajaḥ / mohayāmāsa viprendrān sūta vaktumihārhasi
1 ॥ सूत उवाच पुरा दारुवन् रम्ये देवसिद्धनिषेविते । सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः
1 // sūta uvāca purā dāruvan ramye devasiddhaniṣevite / saputradārā munayastapaśceruḥ sahasraśaḥ
2 ॥ प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि । यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः
2 // pravṛttaṃ vividhaṃ karma prakurvāṇā yathāvidhi / yajanti vividhairyajñaistapanti ca maharṣayaḥ
3 ॥ तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् । ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः
3 // teṣāṃ pravṛttivinyastacetasāmatha śūladhṛk / khyāpayan sa mahādoṣaṃ yayau dāruvanaṃ haraḥ
4 ॥ कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः । ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः
4 // kṛtvā viśvaguruṃ viṣṇuṃ pārśve devo maheśvaraḥ / yayau nivṛttavijñānasthāpanārthaṃ ca śaṅkaraḥ
5 ॥ आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः । लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः
5 // āsthāya vipulaṃ veśamūnaviṃśativatsaraḥ / līlālaso mahābāhuḥ pīnāṅgaścārulocanaḥ
6 ॥ चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः । मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः
6 // cāmīkaravapuḥ śrīmān pūrṇacandranibhānanaḥ / mattamātaṅgagāmano digvāsā jagadīśvaraḥ
7 ॥ कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम् । दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः
7 // kuśeśayamayīṃ mālaṃ sarvaratnairalaṅkṛtām / dadhāno bhagavānīśaḥ samāgacchati sasmitaḥ
8 ॥ यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः । स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्
8 // yo 'nantaḥ puruṣo yonirlokānāmavyayo hariḥ / strīveṣaṃ viṣṇurāsthāya so 'nugacchati śūlinam
9 ॥ सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् । शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम्
9 // sampūrṇacandravadanaṃ pīnonnatapayodharam / śucismitaṃ suprasannaṃ raṇannupurakadvayam
10 ॥ सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् । उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्
10 // supītavasanaṃ divyaṃ śyāmalaṃ cārulocanam / udārahaṃsacalanaṃ vilāsi sumanoharam
11 ॥ एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः । चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्
11 // evaṃ sa bhagavānīśo devadāruvane haraḥ / cacāra hariṇā bhikṣāṃ māyayā mohayan jagat
12 ॥ दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् । मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः
12 // dṛṣṭvā carantaṃ viśveśaṃ tatra tatra pinākinam / māyayā mohitā nāryo devadevaṃ samanvayuḥ
13 ॥ विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः । सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि
13 // vistrastavastrābharaṇāstyaktvā lajjāṃ pativratāḥ / sahaiva tena kāmārtā vilāsinyaścarantihi
14 ॥ ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः । अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः
14 // ṛṣīṇāṃ putrakā ye syuryuvāno jitamānasāḥ / anvagacchan hṛṣīkeśaṃ sarve kāmaprapīḍitāḥ
15 ॥ गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् । दृष्ट्वा सपत्नीकमतीवकान्त- मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति
15 // gāyanti nṛtyanti vilāsabāhyā nārīgaṇā māyinamekamīśam / dṛṣṭvā sapatnīkamatīvakānta- micchantyathāliṅganamācaranti
16 ॥ पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः । आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन
16 // pade nipetuḥ smitamācaranti gāyanti gītāni munīśaputrāḥ / ālokya padmāpatimādidevaṃ bhrūbhaṅgamanye vicaranti tena
17 ॥ आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः । करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्
17 // āsāmathaiṣāmapi vāsudevo māyī murārirmanasi praviṣṭaḥ / karoti bhogān manasi pravṛttiṃ māyānubhūyanta itiva samyak
18 ॥ विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः । अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः
18 // vibhāti viśvāmarabhūtabhartā sa mādhavaḥ strīgaṇamadhyaviṣṭaḥ / aśeṣaśaktyāsanasaṃniviṣṭo yathaikaśaktyā saha devadevaḥ
19 ॥ करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः । ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तदीशवृत्तामृतमादिदेवः
19 // karoti nṛtyaṃ paramaprabhāvaṃ tadā virūḍhaḥ punareva bhūyaḥ / yayau samāruhya hariḥ svabhāvaṃ tadīśavṛttāmṛtamādidevaḥ
20 ॥ दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् । मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्
20 // dṛṣṭvā nārīkulaṃ rudraṃ putrāṇāmapi keśavam / mohayantaṃ muniśreṣṭhāḥ kopaṃ saṃdadhire bhṛśam
21 ॥ अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् । शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः
21 // atīva paruṣaṃ vākyaṃ procurdevaṃ kapardinam / śeṣuśca śāpairvividhairmāyayā tasya mohitāḥ
22 ॥ तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे । यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः
22 // tapāṃsi teṣāṃ sarveṣāṃ pratyāhanyanta śaṅkare / yathādityaprakāśena tārakā nabhasi sthitāḥ
23 ॥ ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् । को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः
23 // te bhagnatapaso viprāḥ sametya vṛṣabhadhvajam / ko bhavāniti deveśaṃ pṛcchanti sma vimohitāḥ
24 ॥ सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः । इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः
24 // so 'bravīd bhagavānīśastapaścartumihāgataḥ / idānīṃ bhāryayā deśe bhavadbhiriha suvratāḥ
25 ॥ तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः । ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर
25 // tasya te vākyamākarṇya bhṛgvādyā munipuṅgavāḥ / ūcurgṛhītvā vasanaṃ tyaktvā bhāryāṃ tapaścara
26 ॥ अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः । संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्
26 // athovāca vihasyeśaḥ pinākī nīlalohitaḥ / saṃprekṣya jagato yoniṃ pārśvasthaṃ ca janārdanam
27 ॥ कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः । त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः
27 // kathaṃ bhavadbhiruditaṃ svabhāryāpoṣaṇotsukaiḥ / tyaktavyā mama bhāryeti dharmajñaiḥ śāntamānasaiḥ
28 ॥ ऋषय ऊचुः व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः । अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति
28 // ṛṣaya ūcuḥ vyabhicāraratā nāryaḥ saṃtyājyāḥ patineritāḥ / asmābhireṣā subhagā tādṛśī tyāgamarhati
29 ॥ महादेव उवाच न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति । नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन
29 // mahādeva uvāca na kadācidiyaṃ viprā manasāpyanyamicchati / nāhamenāmapi tathā vimuñcāmi kadācana
30 ॥ ऋषय ऊचुः दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम । उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि
30 // ṛṣaya ūcuḥ dṛṣṭvā vyabhicarantīha hyasmābhiḥ puruṣādhama / uktaṃ hyasatyaṃ bhavatā gamyatāṃ kṣiprameva hi
31 ॥ एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् । भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह
31 // evamukte mahādevaḥ satyameva mayeritam / bhavatāṃ pratibhātyeṣetyuktvāsau vicacāra ha
32 ॥ सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः । वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः
32 // so 'gacchaddhariṇā sārdhaṃ munindrasya mahātmanaḥ / vasiṣṭhasyāśramaṃ puṇyaṃ bhikṣārtho parameśvaraḥ
33 ॥ दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती । वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम्
33 // dṛṣṭvā samāgataṃ devaṃ bhikṣamāṇamarundhatī / vasiṣṭhasya priyā bhāryā pratyudgamya nanāma nam
34 ॥ प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् । संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः । संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती
34 // prakṣālya pādau vimalaṃ dattvā cāsanamuttamam / saṃprekṣya śithilaṃ gātramabhighātahataṃ dvijaiḥ / saṃdhayāmāsa bhaiṣajyairviṣṇā vadanā satī
35 ॥ चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया । को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति । उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम्
35 // cakāra mahatīṃ pūjāṃ prārthayāmāsa bhāryayā / ko bhavān kuta āyātaḥ kimācāro bhavāniti / uvāca tāṃ mahādevaḥ siddhānāṃ pravaro 'smyaham
36 ॥ यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा । एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत्
36 // yadetanmaṇḍalaṃ śuddhaṃ bhāti brahmamayaṃ sadā / eṣaiva devatā mahyaṃ dhārayāmi sadaiva tat
37 ॥ हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् । ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः
37 // hatyuktvā prayayau śrīmānanugṛhya pativratām / tāḍayāñcakrire daṇḍairloṣṭibhirmuṣṭibhidvijāḥ
38 ॥ दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् । प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते
38 // dṛṣṭvā carantaṃ giriśaṃ nagnaṃ vikṛtalakṣaṇam / procuretad bhavāṃlliṅgamutpāṭayatu durmate
39 ॥ तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः । युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते
39 // tānabravīnmahāyogī kariṣyāmīti śaṅkaraḥ / yuṣmākaṃ māmake liṅge yadi dveṣo 'bhijāyate
40 ॥ इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा । नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च
40 // ityuktvotpāṭayāmāsa bhagavān bhaganetrahā / nāpaśyaṃstatkṣaṇeneśaṃ keśavaṃ liṅgameva ca
41 ॥ तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः । न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः । निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः
41 // tadotpātā babhūvurhi lokānāṃ bhayaśaṃsinaḥ / na rājate sahasrāṃśuścacāla pṛthivī punaḥ / niṣprabhāśca grahāḥ sarve cukṣubhe ca mahodadhiḥ
42 ॥ अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता । कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा
42 // apaśyaccānusūyātreḥ svapnaṃ bhāryā pativratā / kathayāmāsa viprāṇāṃ bhayādākulitekṣaṇā
43 ॥ तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् । भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति
43 // tejasā bhāsayan kṛtsnaṃ nārāyaṇasahāyavān / bhikṣamāṇaḥ śivo nūnaṃ dṛṣṭo 'smākaṃ gṛheṣviti
44 ॥ तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः । सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम्
44 // tasyā vacanamākarṇya śaṅkamānā maharṣayaḥ / sarve jagmurmahāyogaṃ brahmāṇaṃ viśvasaṃbhavam
45 ॥ उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः । चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्
45 // upāsyamānamamalairyogibhirbrahmavittamaiḥ / caturvedairmūrtimadbhiḥ sāvitryā sahitaṃ prabhum
46 ॥ आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते । प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते
46 // āsīnamāsane ramye nānāścaryasamanvite / prabhāsahasrakalile jñānaiśvaryādisaṃyute
47 ॥ विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् । चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम्
47 // vibhrājamānaṃ vapuṣā sastitaṃ śubhralocanam / caturmukhaṃ mahābāhuṃ chandomayamajaṃ param
48 ॥ विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् । शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम्
48 // vilokya vedapuruṣaṃ prasannavadanaṃ śubham / śirobhirdharaṇīṃ gatvā toṣayāmāsurīśvaram
49 ॥ तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः । व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम्
49 // tān prasannamanā devaścaturmūrtiścaturmukhaḥ / vyājahāra muniśreṣṭhāḥ kimāgamanakāraṇam
50 ॥ तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः । ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्
50 // tasya te vṛttamakhilaṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ / jñāpayāñcakrire sarve kṛtvā śirasi cāñjalim
51 ॥ ऋषय ऊचुः कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः । भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि
51 // ṛṣaya ūcuḥ kaścid dāruvanaṃ puṇyaṃ puruṣo 'tīvaśobhanaḥ / bhāryayā cārusarvāṅgyā praviṣṭo nagna eva hi
52 ॥ मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः । कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान्
52 // mohayāmāsa vapuṣā nārīṇāṃ kulamīśvaraḥ / kanyakānāṃ priyā cāsya dūṣayāmāsa putrakān
53 ॥ अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः । ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम्
53 // asmābhirvividhāḥ śāpāḥ pradattāśca parāhatāḥ / tāḍito 'smābhiratyarthaṃ liṅgantu vinipātitam
54 ॥ अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च । उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः
54 // antarhitaśca bhagavān sabhāryo liṅgameva ca / utpātāścābhavan ghorāḥ sarvabhūtabhayaṅkarāḥ
55 ॥ क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम । भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत
55 // ka eṣa puruṣo deva bhītāḥ sma puruṣottama / bhavantameva śaraṇaṃ prapannā vayamacyuta
56 ॥ त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत्किञ्चिदपि चेष्टितम् । अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय
56 // tvaṃ hi vetsi jagatyasmin yatkiñcidapi ceṣṭitam / anugraheṇa viśveśa tadasmānanupālaya
57 ॥ विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः । ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत
57 // vijñāpito munigaṇairviśvātmā kamalodbhavaḥ / dhyātvā devaṃ triśūlāṅkaṃ kṛtāñjalirabhāṣata
58 ॥ ब्रह्मोवाच हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् । धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह
58 // brahmovāca hā kaṣṭaṃ bhavatāmadya jātaṃ sarvārthanāśanam / dhigbalaṃ dhik tapaścaryā mithyaiva bhavatāmiha
59 ॥ संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् । उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः
59 // saṃprāpya puṇyasaṃskārānnidhīnāṃ paramaṃ nidhim / upekṣitaṃ vṛthācārairbhavadbhiriha mohitaiḥ
60 ॥ काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् । यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्
60 // kāṅkṣante yogino nityaṃ yatanto yatayo nidhim / yameva taṃ samāsādya hā bhavadbhirupekṣitam
61 ॥ यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः । महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्
61 // yajanti yajñairvividhairyatprāptyairvedavādinaḥ / mahānidhiṃ samāsādya hā bhavadbhirupekṣitam
62 ॥ यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत् । तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम्
62 // yaṃ samāsādya devānaimaiśvaryamakhilaṃ jagat / tamāsādyākṣayanidhiṃ hā bhavadbhirupekṣitam
63 ॥ यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम । तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः
63 // yatsamāpattijanitaṃ viśveśatvamidaṃ mama / tadevopekṣitaṃ dṛṣṭvā nidhānaṃ bhāgyavarjitaiḥ
64 ॥ यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् । तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्
64 // yasmin samāhitaṃ divyamaiśvaryaṃ yat tadavyayam / tamāsādya nidhiṃ brāhma hā bhavadbhirvṛthākṛtam
65 ॥ एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः । न तस्य परमं किञ्चित् पदं समधिगम्यते
65 // eṣa devo mahādevo vijñeyastu maheśvaraḥ / na tasya paramaṃ kiñcit padaṃ samadhigamyate
66 ॥ देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः । सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् । संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः
66 // devatānāmṛṣīṇāṃ ca pitṝṇāṃ cāpi śāśvataḥ / sahasrayugaparyante pralaye sarvadehinām / saṃharatyeṣa bhagavān kālo bhūtvā maheśvaraḥ
67 ॥ एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा । एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः
67 // eṣa caiva prajāḥ sarvāḥ sṛjatyekaḥ svatejasā / eṣa cakrī ca vajrī ca śrīvatsakṛtalakṣaṇaḥ
68 ॥ योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते । द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे
68 // yogī kṛtayuge devastretāyāṃ yajña ucyate / dvāpare bhagavān kālo dharmaketuḥ kalau yuge
69 ॥ रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् । तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः
69 // rudrasya mūrtayastistro yābhirviśvamidaṃ tatam / tamo hyagnī rajo brahmā sattvaṃ viṣṇuriti prabhuḥ
70 ॥ मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा । यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्
70 // mūrtiranyā smṛtā cāsya digvāsā vai śivā dhruvā / yatra tiṣṭhati tad brahma yogena tu samanvitam
71 ॥ या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता । सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः
71 // yā cāsya pārśvagā bhāryā bhavadbhirabhivīkṣitā / sā hi nārāyaṇo devaḥ paramātmā sanātanaḥ
72 ॥ तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् । स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः
72 // tasmāt sarvamidaṃ jātaṃ tatraiva ca layaṃ vrajet / sa eva mohayet kṛtsnaṃ sa eva paramā gatiḥ
73 ॥ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः
73 // sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt / ekaśṛṅgo mahānātmā purāṇo 'ṣṭākṣaro hariḥ
74 ॥ चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः । एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः
74 // caturvedaścaturmūrtistrimūrtistriguṇaḥ paraḥ / ekamūrtirameyātmā nārāyaṇa iti śrutiḥ
75 ॥ ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः । स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः
75 // ṛtasya garbho bhagavānāpo māyātanuḥ prabhuḥ / stūyate vividhairmantrairbrāhmaṇairdharmamokṣibhiḥ
76 ॥ संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः । शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्
76 // saṃhṛtya sakalaṃ viśvaṃ kalpānte puruṣottamaḥ / śete yogāmṛtaṃ pītvā yat tad viṣṇoḥ paraṃ padam
77 ॥ न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् । मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः
77 // na jāyate na mriyate vardhate na ca viśvasṛk / mūlaprakṛtiravyaktā gīyate vaidikairajaḥ
78 ॥ ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत् । अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः
78 // tato niśāyāṃ vṛttāyāṃ sisṛkṣurakhilañjagat / ajasya nābhau tad bījaṃ kṣipatyeṣa maheśvaraḥ
79 ॥ तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम् । महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्
79 // taṃ māṃ vitta mahātmānaṃ brahmāṇaṃ viśvato mukham / mahāntaṃ puruṣaṃ viśvamapāṃ garbhamanuttamam
80 ॥ न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया । देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्
80 // na taṃ vidātha janakaṃ mohitāstasya māyayā / devadevaṃ mahādevaṃ bhūtānāmīśvaraṃ haram
81 ॥ एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः । विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च
81 // eṣa devo mahādevo hyanādirbhagavān haraḥ / viṣṇunā saha saṃyuktaḥ karoti vikaroti ca
82 ॥ न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् । स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम
82 // na tasya vidyate kāryaṃ na tasmād vidyate param / sa vedān pradadau pūrvaṃ yogamāyātanurmama
83 ॥ स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च । तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्
83 // sa māyī māyayā sarvaṃ karoti vikaroti ca / tameva muktaye jñātvā vrajeta śaraṇaṃ bhavam
84 ॥ इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् । प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः
84 // itīritā bhagavatā marīcipramukhā vibhum / praṇamya devaṃ brahmāṇaṃ pṛcchanti sma suduḥ khitāḥ
85 ॥ मुनय ऊचुः कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् । ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्
85 // munaya ūcuḥ kathaṃ paśyema taṃ devaṃ punareva pinākinam / brūhi viśvāmareśāna trātā tvaṃ śaraṇaiṣiṇām
86 ॥ पितामह उवाच यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् । तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्
86 // pitāmaha uvāca yad dṛṣṭaṃ bhavatā tasya liṅgaṃ bhuvi nipātitam / talliṅgānukṛtīśasya kṛtvā liṅgamanuttamam
87 ॥ पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः । वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः
87 // pūjayadhvaṃ sapatnīkāḥ sādaraṃ putrasaṃyutāḥ / vaidikaireva niyamairvividhairbrahmacāriṇaḥ
88 ॥ संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः । तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्
88 // saṃsthāpya śāṅkarairmantrairṛgyajuḥ sāmasaṃbhavaiḥ / tapaḥ paraṃ samāsthāya gṛṇantaḥ śatarudriyam
89 ॥ समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः । सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ
89 // samāhitāḥ pūjayadhvaṃ saputrāḥ saha bandhubhiḥ / sarve prāñjalayo bhūtvā śūlapāṇiṃ prapadyatha
90 ॥ ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः । यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति
90 // tato drakṣyatha deveśaṃ durdarśamakṛtātmabhiḥ / yaṃ dṛṣṭvā sarvamajñānamadharmaśca praṇaśyati
91 ॥ ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् । जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः
91 // tataḥ praṇamya varadaṃ brahmāṇamamitaujasam / jagmuḥ saṃhṛṣṭamanaso devadāruvanaṃ punaḥ
92 ॥ आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा । अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः
92 // ārādhayitumārabdhā brahmaṇā kathitaṃ yathā / ajānantaḥ paraṃ devaṃ vītarāgā vimatsarāḥ
93 ॥ स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च । नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च
93 // sthaṇḍileṣu vicitreṣu parvatānāṃ guhāsu ca / nadīnāṃ ca vivikteṣu pulineṣu śubheṣu ca
94 ॥ शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः । केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः
94 // śaivālabhojanāḥ kecit kecidantarjaleśayāḥ / kecidabhrāvakāśāstu pādāṅguṣṭhāgraviṣṭhitāḥ
95 ॥ दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे । शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः
95 // danto 'lūkhalinastvanye hyaśmakuṭṭāstathā pare / śākaparṇāśinaḥ kecit saṃprakṣālā marīcipāḥ
96 ॥ वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे । कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्
96 // vṛkṣamūlaniketāśca śilāśayyāstathā pare / kālaṃ nayanti tapasā pūjayanto maheśvaram
97 ॥ ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः । चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः
97 // tatasteṣāṃ prasādārthaṃ prapannārtiharo haraḥ / cakā bhagavān buddhiṃ prabodhāya vṛṣadhvajaḥ
98 ॥ देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे । देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः
98 // devaḥ kṛtayuge hyasmin śṛṅge himavataḥ śubhe / devadāruvanaṃ prāptaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ
99 ॥ भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः । उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः
99 // bhasmapāṇḍuradigdhāṅgo nagno vikṛtalakṣaṇaḥ / ulmukavyagrahastaśca raktapiṅgalalocanaḥ
100 ॥ क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः । क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः
100 // kvacicca hasate raudraṃ kvacid gāyati vismitaḥ / kvacinnṛtyati śṛṅgārī kvacidrauti muhurmuhuḥ
101 ॥ आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः । मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः
101 // āśrame 'bhyāgato bhikṣāṃ yācate ca punaḥ punaḥ / māyāṃ kṛtvātmano rūpaṃ devastad vanamāgataḥ
102 ॥ कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक् । सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता
102 // kṛtvā girisutāṃ gaurīṃ pārśvedevaḥ pinākadhṛk / sā ca pūrvavad deveśī devadāruvanaṃ gatā
103 ॥ दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् । प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्
103 // dṛṣṭvā samāgataṃ devaṃ devyā saha kapardinam / praṇemuḥ śirasā bhūmau toṣayāmāsurīśvaram
104 ॥ वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः । अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्
104 // vaidikairvividhairmantraiḥ sūktairmāheśvaraiḥ śubhaiḥ / atharvaśirasā cānye rudrādyairbrahmabhirbhavam
105 ॥ नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः । त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे
105 // namo devādidevāya mahādevāya te namaḥ / tryambakāya namastubhyaṃ triśūlavaradhāriṇe
106 ॥ नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने । सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने
106 // namo digvāsase tubhyaṃ vikṛtāya pinākine / sarvapraṇatadehāya svayamapraṇatātmane
107 ॥ अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च । नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे
107 // antakāntakṛte tubhyaṃ sarvasaṃharaṇāya ca / namo 'stu nṛtyaśīlāya namo bhairavarūpiṇe
108 ॥ नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः । नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च
108 // naranārīśarīrāya yogināṃ gurave namaḥ / namo dāntāya śāntāya tāpasāya harāya ca
109 ॥ विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः
109 // vibhīṣaṇāya rudrāya namaste kṛttivāsase / namaste lelihānāya śitikaṇṭhāya te namaḥ
110 ॥ अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः । नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च
110 // aghoraghorarūpāya vāmadevāya vai namaḥ / namaḥ kanakamālāya devyāḥ priyakarāya ca
111 ॥ गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने । नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः
111 // gaṅgāsaliladhārāya śambhave parameṣṭhine / namo yogādhipataye brahmādhipataye namaḥ
112 ॥ प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने । नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे
112 // prāṇāya ca namastubhyaṃ namo bhasmāṅgarāgine / namaste ghanavāhāya daṃṣṭriṇe vahniretase
113 ॥ ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे । आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च । विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते
113 // brahmaṇaśca śiro hartre namaste kālarūpiṇe / āgatiṃ te na janīmo gatiṃ naiva ca naiva ca / viśveśvara mahādeva yo 'si so 'si namo 'stu te
114 ॥ नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् । कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते । नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः
114 // namaḥ pramathanāthāya dātre ca śubhasaṃpadām / kapālapāṇaye tubhyaṃ namo mīḍhuṣṭamāya te / namaḥ kanakaliṅgāya vāriliṅgāya te namaḥ
115 ॥ नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः । नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च । किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः
115 // namo vahnyarkaliṅgāya jñānaliṅgāya te namaḥ / namo bhujaṅgahārāya karṇikārapriyāya ca / kirīṭine kuṇḍaline kālakālāya te namaḥ
116 ॥ वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन । क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः
116 // vāmadeva maheśāna devadeva trilocana / kṣamyatāṃ yatkṛtaṃ mohāt tvameva śaraṇaṃ hi naḥ
117 ॥ चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च । ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर
117 // caritāni vicitrāṇi guhyāni gahanāni ca / brahmādīnāṃ ca sarveṣāṃ durvijñeyo 'si śaṅkara
118 ॥ अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत्किञ्चित्कुरुते नरः । तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया
118 // ajñānād yadi vā jñānād yatkiñcitkurute naraḥ / tatsarvaṃ bhagavānena kurute yogamāyayā
119 ॥ एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना । ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा
119 // evaṃ stutvā mahādevaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā / ūcuḥ praṇamya giriśaṃ paśyāmastvāṃ yathā purā
120 ॥ तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः । स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः
120 // teṣāṃ saṃstavamākarṇya somaḥ momavibhūṣaṇaḥ / svameva paramaṃ rūpaṃ darśayāmāsa śaṅkaraḥ
121 ॥ तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम् । यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः
121 // taṃ te dṛṣṭvātha giriśaṃ devyā saha pinākinam / yathā pūrvaṃ sthitā viprāḥ praṇemurhṛṣṭamānasāḥ
122 ॥ ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम् । भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च
122 // tataste munayaḥ sarve saṃstūya ca maheśvaram / bhṛgvaṅgirovasiṣṭhāstu viśvāmitrastathaiva ca
123 ॥ गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः । प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन्
123 // gautamo 'triḥ sukeśaśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ / marīciḥ kaśyapaścāpi saṃvartaśca mahātapāḥ / praṇamya devadeveśamidaṃ vacanamabruvan
124 ॥ कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो । ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि
124 // kathaṃ tvāṃ devadeveśa karmayogena vā prabho / jñānena vātha yogena pūjayāmaḥ sadaiva hi
125 ॥ केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह । किं तत् सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद् ब्रवीहि नः
125 // kena vā devamārgeṇa saṃpūjyo bhagavāniha / kiṃ tat sevyamasevyaṃ vā sarvametad bravīhi naḥ
126 ॥ देवदेव उवाच एतद् वः संप्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम् । ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः
126 // devadeva uvāca etad vaḥ saṃpravakṣyāmi gūḍhaṃ gahanamuttamam / brahmaṇe kathitaṃ pūrvamādāveva maharṣayaḥ
127 ॥ सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम् । योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम्
127 // sāṃkhyayogo dvidhā jñeyaḥ puruṣāṇāṃ hi sādhanam / yogena sahitaṃ sāṃkhyaṃ puruṣāṇāṃ vimuktidam
128 ॥ न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः । ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम्
128 // na kevalena yogena dṛśyate puruṣaḥ paraḥ / jñānaṃ tu kevalaṃ samyagapavargaphalapradam
129 ॥ भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये । विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम्
129 // bhavantaḥ kevalaṃ yogaṃ samāśritya vimuktaye / vihāya sāṃkhyaṃ vimalamakurvanta pariśramam
130 ॥ एतस्मात् कारणाद् विप्रानृणां केवलधर्मिणाम् । आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन् मोहसंभवम्
130 // etasmāt kāraṇād viprānṛṇāṃ kevaladharmiṇām / āgato 'hamimaṃ deśaṃ jñāpayan mohasaṃbhavam
131 ॥ तस्माद् भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम् । ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च
131 // tasmād bhavadbhirvimalaṃ jñānaṃ kaivalyasādhanam / jñātavyaṃ hi prayatnena śrotavyaṃ dṛśyameva ca
132 ॥ एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः । आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत् सांख्यदर्शनम्
132 // ekaḥ sarvatrago hyātmā kevalaścitimātrakaḥ / ānando nirmalo nityaṃ syādetat sāṃkhyadarśanam
133 ॥ एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते । एतत् कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः
133 // etadeva paraṃ jñānameṣa mokṣo 'tra gīyate / etat kaivalyamamalaṃ brahmabhāvaśca varṇitaḥ
134 ॥ आश्रित्य चैतत् परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः । पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम्
134 // āśritya caitat paramaṃ tanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ / paśyanti māṃ mahātmāno yatayo viśvamīśvaram
135 ॥ एतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम् । अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिरियं शिवा
135 // etat tat paramaṃ jñānaṃ kevalaṃ sannirañjanam / ahaṃ hi vedyo bhagavān mama mūrtiriyaṃ śivā
136 ॥ बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु । तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः
136 // bahūni sādhanānīha siddhaye kathitāni tu / teṣāmabhyadhikaṃ jñānaṃ māmakaṃ dvijapuṅgavāḥ
137 ॥ ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः । ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि
137 // jñānayogaratāḥ śāntā māmeva śaraṇaṃ gatāḥ / ye hi māṃ bhasmaniratā dhyāyanti satataṃ hṛdi
138 ॥ मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः । नाशयाम्यचिरात् तेषां घोरं संसारसागरम्
138 // madbhaktiparamā nityaṃ yatayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ / nāśayāmyacirāt teṣāṃ ghoraṃ saṃsārasāgaram
139 ॥ प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः । ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत्
139 // praśāntaḥ saṃyatamanā bhasmoddhūlitavigrahaḥ / brahmacaryarato nagno vrataṃ pāśupataṃ caret
140 ॥ निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम् । गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये
140 // nirmitaṃ hi mayā pūrvaṃ vrataṃ pāśupataṃ param / guhyād guhyatamaṃ sūkṣmaṃ vedasāraṃ vimuktaye
141 ॥ यद् वा कौपीनवसनः स्याद् वैकवसनो मुनिः । वेदाभ्यासरतो विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम्
141 // yad vā kaupīnavasanaḥ syād vaikavasano muniḥ / vedābhyāsarato vidvān dhyāyet paśupatiṃ śivam
142 ॥ एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः । भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः
142 // eṣa pāśupato yogaḥ sevanīyo mumukṣubhiḥ / bhasmacchannairhi satataṃ niṣkāmairiti viśrutiḥ
143 ॥ वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः
143 // vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ / bahavo 'nena yogena pūtā madbhāvamāgatāḥ
144 ॥ अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानितु । वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु
144 // anyāni caiva śāstrāṇi loke 'smin mohanānitu / vedavādaviruddhāni mayaiva kathitāni tu
145 ॥ वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम् । असेव्यमेतत् कथितं वेदवाह्यं तथेतरम्
145 // vāmaṃ pāśupataṃ somaṃ lākulaṃ caiva bhairavam / asevyametat kathitaṃ vedavāhyaṃ tathetaram
146 ॥ वेदमुर्तिरहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः । ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम्
146 // vedamurtirahaṃ viprā nānyaśāstrārthavedibhiḥ / jñāyate matsvarūpaṃ tu muktvā vedaṃ sanātanam
147 ॥ स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम् । अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः
147 // sthāpayadhvamidaṃ mārgaṃ pūjayadhvaṃ maheśvaram / acirādaiśvaraṃ jñānamutpatsyati na saṃśayaḥ
148 ॥ मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः । ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः
148 // mayi bhaktiśca vipulā bhavatāmastu sattamāḥ / dhyātamātro hi sānnidhyaṃ dāsyāmi munisattamāḥ
149 ॥ इत्युक्त्वा भगवान् सोमस्तत्रैवान्तरधीयत । तो ऽपि दारुवने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम् । ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः
149 // ityuktvā bhagavān somastatraivāntaradhīyata / to 'pi dāruvane tasmin pūjayanti sma śaṅkaram / brahmacaryaratāḥ śāntā jñānayogaparāyaṇāḥ
150 ॥ समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः । वितेनिरे बहून् वादान्नध्यात्मज्ञानसंश्रयान्
150 // sametya te mahātmāno munayo brahmavādinaḥ / vitenire bahūn vādānnadhyātmajñānasaṃśrayān
151 ॥ किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि । को ऽपि स्यात् सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च
151 // kimasya jagato mūlamātmā cāsmākameva hi / ko 'pi syāt sarvabhāvānāṃ heturīśvara eva ca
152 ॥ इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम् । आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा
152 // ityevaṃ manyamānānāṃ dhyānamārgāvalambinām / āvirāsīnmahādevī devī girivarātmajā
153 ॥ कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता । स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम्
153 // koṭisūryapratīkāśā jvālāmālāsamāvṛtā / svabhābhirvimalābhistu pūrayantī nabhastalam
154 ॥ तामन्वपश्यन् गिरिजाममेयां ज्वालासहस्रान्तरसन्निविष्टाम् । प्रणेमुरेकामखिलेशपत्नीं जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम्
154 // tāmanvapaśyan girijāmameyāṃ jvālāsahasrāntarasanniviṣṭām / praṇemurekāmakhileśapatnīṃ jānanti te tat paramasya bījam
155 ॥ असमाकमेषा परमेशपत्नी गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना । पश्यन्त्यथात्मानमिदं च कृत्स्नं तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः
155 // asamākameṣā parameśapatnī gatistathātmā gaganābhidhānā / paśyantyathātmānamidaṃ ca kṛtsnaṃ tasyāmathaite munayaśca viprāḥ
156 ॥ निरीक्षितास्ते परमेशपत्न्या तदन्तरे देवमशेषहेतुम् । पश्यन्ति शंभुं कविमीशितारं रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम्
156 // nirīkṣitāste parameśapatnyā tadantare devamaśeṣahetum / paśyanti śaṃbhuṃ kavimīśitāraṃ rudraṃ bṛhantaṃ puruṣaṃ purāṇam
157 ॥ आलोक्य देवीमथ देवमीशं प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम् । ज्ञानं तदैशं भगवत्प्रसादा- दाविर्बभौ जन्मविनाशहेतु
157 // ālokya devīmatha devamīśaṃ praṇemurānandamavāpuragryam / jñānaṃ tadaiśaṃ bhagavatprasādā- dāvirbabhau janmavināśahetu
158 ॥ इयं हि सा जगतो योनिरेका सर्वात्मिका सर्वनियामिका च । माहेश्वरीशक्तिरनादिसिद्धा व्योमाभिधाना दिवि राजतीव
158 // iyaṃ hi sā jagato yonirekā sarvātmikā sarvaniyāmikā ca / māheśvarīśaktiranādisiddhā vyomābhidhānā divi rājatīva
159 ॥ अस्या महत्परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः । चकार विश्वं परशक्तिनिष्ठां मायामथारुह्य स देवदेवः
159 // asyā mahatparameṣṭhī parastā- nmaheśvaraḥ śiva eko 'tha rudraḥ / cakāra viśvaṃ paraśaktiniṣṭhāṃ māyāmathāruhya sa devadevaḥ
160 ॥ एको देवः सर्वभूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च । स एव देवी न च तद्विभिन्न- मेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति
160 // eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍho māyī rudraḥ sakalo niṣkalaśca / sa eva devī na ca tadvibhinna- metajjñātvā hyamṛtatvaṃ vrajanti
161 ॥ अन्तर्हितो ऽभूद् भगवानथेशो देव्या भर्गः सह देवादिदेवः । आराधयन्ति स्म तमेव देवं वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम्
161 // antarhito 'bhūd bhagavānatheśo devyā bhargaḥ saha devādidevaḥ / ārādhayanti sma tameva devaṃ vanaukasaste punareva rudram
162 ॥ एतद् वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम् । देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम्
162 // etad vaḥ kathitaṃ sarvaṃ devadevaviceṣṭitam / devadāruvane pūrvaṃ purāṇe yanmayā śrutam
163 ॥ यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः । श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम्
163 // yaḥ paṭhecchṛṇuyānnityaṃ mucyate sarvapātakaiḥ / śrāvayed vā dvijān śāntān sa yāti paramāṃ gatim