23 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) तृतीयो ऽध्यायः ईश्वर उवाच वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं ब्रह्मवादिनः । माहात्म्यं देवदेवस्य येनेदं संप्रवर्तते
23 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge (īśvaragītāsu) tṛtīyo 'dhyāyaḥ īśvara uvāca vakṣye samāhitā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ brahmavādinaḥ / māhātmyaṃ devadevasya yenedaṃ saṃpravartate
1 ॥ नाहं तपोभिर्विविधैर्न दानेन न चेज्यया । शक्यो हि पुरुषैर्ज्ञातुमृते भक्तिमनुत्तमाम्
1 // nāhaṃ tapobhirvividhairna dānena na cejyayā / śakyo hi puruṣairjñātumṛte bhaktimanuttamām
2 ॥ अहं हि सर्वभावानामन्तस्तिष्ठामि सर्वगः । मां सर्वसाक्षिणं लोको न जानाति मुनीश्वराः
2 // ahaṃ hi sarvabhāvānāmantastiṣṭhāmi sarvagaḥ / māṃ sarvasākṣiṇaṃ loko na jānāti munīśvarāḥ
3 ॥ यस्यान्तरा सर्वमिदं यो हि सर्वान्तरः परः । सो ऽहन्धाता विधाता च कालो ऽग्निर्विश्वतोमुखः
3 // yasyāntarā sarvamidaṃ yo hi sarvāntaraḥ paraḥ / so 'handhātā vidhātā ca kālo 'gnirviśvatomukhaḥ
4 ॥ न मां पश्यन्ति मुनयः सर्वे ऽपि त्रिदिवौकसः । ब्रह्मा च मनवः शक्रो ये चान्ये प्रथितौजसः
4 // na māṃ paśyanti munayaḥ sarve 'pi tridivaukasaḥ / brahmā ca manavaḥ śakro ye cānye prathitaujasaḥ
5 ॥ गृणन्ति सततं वेदा मामेकं परमेश्वरम् । यजन्ति विविधैरग्निं ब्राह्मणा वैदिकैर्मखैः
5 // gṛṇanti satataṃ vedā māmekaṃ parameśvaram / yajanti vividhairagniṃ brāhmaṇā vaidikairmakhaiḥ
6 ॥ सर्वे लोका नमस्यन्ति ब्रह्मा लोकपितामहः । ध्यायन्ति योगिनो देवं भूताधिपतिमीश्वरम्
6 // sarve lokā namasyanti brahmā lokapitāmahaḥ / dhyāyanti yogino devaṃ bhūtādhipatimīśvaram
7 ॥ अहं हि सर्वहविषां भोक्ता चैव फलप्रदः । सर्वदेवतनुर्भूत्वा सर्वात्मा सर्वसंस्थितः
7 // ahaṃ hi sarvahaviṣāṃ bhoktā caiva phalapradaḥ / sarvadevatanurbhūtvā sarvātmā sarvasaṃsthitaḥ
8 ॥ मां पश्यन्तीह विद्वांशो धार्मिका वेदवादिनः । तेषां सन्निहितो नित्यं ये भक्त्या मामुपासते
8 // māṃ paśyantīha vidvāṃśo dhārmikā vedavādinaḥ / teṣāṃ sannihito nityaṃ ye bhaktyā māmupāsate
9 ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या धार्मिका मामुपासते । तेषां ददामि तत् स्थानमानन्दं परमं पदम्
9 // brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā dhārmikā māmupāsate / teṣāṃ dadāmi tat sthānamānandaṃ paramaṃ padam
10 ॥ अन्ये ऽपि ये विकर्मस्थाः शूद्राद्या नीचजातयः । भक्तिमन्तः प्रमुच्यन्ते कालेन मयि संगताः
10 // anye 'pi ye vikarmasthāḥ śūdrādyā nīcajātayaḥ / bhaktimantaḥ pramucyante kālena mayi saṃgatāḥ
11 ॥ न मद्भक्ता विनश्यन्ति मद्भक्ता वीतकल्मषाः । आदावेतत् प्रतिज्ञातं न मे भक्तः प्रणश्यति
11 // na madbhaktā vinaśyanti madbhaktā vītakalmaṣāḥ / ādāvetat pratijñātaṃ na me bhaktaḥ praṇaśyati
12 ॥ यो वै निन्दति तं मूढो देवदेवं स निन्दति । यो हि तं पूजयेद् भक्त्या स पूजयति मां सदा
12 // yo vai nindati taṃ mūḍho devadevaṃ sa nindati / yo hi taṃ pūjayed bhaktyā sa pūjayati māṃ sadā
13 ॥ पत्रं पुष्पं फलं तोयं मदाराधनकारणात् । यो मे ददाति नियतः स मे भक्तः प्रियो मतः
13 // patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ madārādhanakāraṇāt / yo me dadāti niyataḥ sa me bhaktaḥ priyo mataḥ
14 ॥ अहं हि जगतामादौ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । विधाय दत्तवान् वेदानशेषानात्मनिः सृतान्
14 // ahaṃ hi jagatāmādau brahmāṇaṃ parameṣṭhinam / vidhāya dattavān vedānaśeṣānātmaniḥ sṛtān
15 ॥ अहमेव हि सर्वेषां योगिनां गुरुरव्ययः । धार्मिकाणां च गोप्ताहं निहन्ता वेदविद्विषाम्
15 // ahameva hi sarveṣāṃ yogināṃ gururavyayaḥ / dhārmikāṇāṃ ca goptāhaṃ nihantā vedavidviṣām
16 ॥ अहं वै सर्वसंसारान्मोचको योगिनामिह । संसारहेतुरेवाहं सर्वसंसारवर्जितः
16 // ahaṃ vai sarvasaṃsārānmocako yogināmiha / saṃsāraheturevāhaṃ sarvasaṃsāravarjitaḥ
17 ॥ अहमेव हि संहर्ता स्त्रष्टाहं परिपालकः । मायावी मामीका शक्तिर्माया लोकविमोहिनी
17 // ahameva hi saṃhartā straṣṭāhaṃ paripālakaḥ / māyāvī māmīkā śaktirmāyā lokavimohinī
18 ॥ ममैव च परा शक्तिर्या सा विद्येति गीयते । नाशयामि तया मायां योगिनां हृदि संस्थितः
18 // mamaiva ca parā śaktiryā sā vidyeti gīyate / nāśayāmi tayā māyāṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitaḥ
19 ॥ अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः । आधारभूतः सर्वासां निधानममृतस्य च
19 // ahaṃ hi sarvaśaktīnāṃ pravartakanivartakaḥ / ādhārabhūtaḥ sarvāsāṃ nidhānamamṛtasya ca
20 ॥ एका सर्वान्तरा शक्तिः करोति विविधं जगत् । आस्थाय ब्रह्माणो रूपं मन्मयी मदधिष्ठिता
20 // ekā sarvāntarā śaktiḥ karoti vividhaṃ jagat / āsthāya brahmāṇo rūpaṃ manmayī madadhiṣṭhitā
21 ॥ अन्या च शक्तिर्विपुला संस्थापयति मे जगत् । भूत्वा नारायणो ऽनन्तो जगन्नाथो जगन्मयः
21 // anyā ca śaktirvipulā saṃsthāpayati me jagat / bhūtvā nārāyaṇo 'nanto jagannātho jaganmayaḥ
22 ॥ तृतीया महती शक्तिर्निहन्ति सकलं जगत् । तामसी मे समाख्याता कालाख्या रुद्ररूपिणी
22 // tṛtīyā mahatī śaktirnihanti sakalaṃ jagat / tāmasī me samākhyātā kālākhyā rudrarūpiṇī
23 ॥ ध्यानेन मां प्रपश्यन्ति केचिज्ज्ञानेन चापरे । अपरे भक्तियोगेन कर्मयोगेन चापरे
23 // dhyānena māṃ prapaśyanti kecijjñānena cāpare / apare bhaktiyogena karmayogena cāpare
24 ॥ सर्वेषामेव भक्तानामिष्टः प्रियतरो मम । यो हि ज्ञानेन मां नित्यमाराधयति नान्यथा
24 // sarveṣāmeva bhaktānāmiṣṭaḥ priyataro mama / yo hi jñānena māṃ nityamārādhayati nānyathā
25 ॥ अन्ये च ये त्रयो भक्ता मदाराधनकाङ्क्षिणः । ते ऽपि मां प्राप्नुवन्त्येव नावर्तन्ते च वै पुनः
25 // anye ca ye trayo bhaktā madārādhanakāṅkṣiṇaḥ / te 'pi māṃ prāpnuvantyeva nāvartante ca vai punaḥ
26 ॥ मया ततमिदं कृत्सनं प्रधानपुरुषात्मकम् । मय्येव संस्थितं विश्वं मया संप्रेर्यते जगत्
26 // mayā tatamidaṃ kṛtsanaṃ pradhānapuruṣātmakam / mayyeva saṃsthitaṃ viśvaṃ mayā saṃpreryate jagat
27 ॥ नाहं प्रेरयिता विप्राः परमं योगमाश्रितः । प्रेरयामि जगत्कृत्स्नमेतद्यो वेद सो ऽमृतः
27 // nāhaṃ prerayitā viprāḥ paramaṃ yogamāśritaḥ / prerayāmi jagatkṛtsnametadyo veda so 'mṛtaḥ
28 ॥ पश्याम्यशेषमेवेदं वर्तमानं स्वभावतः । करोति कालो भगवान् महायोगेश्वरः स्वयम्
28 // paśyāmyaśeṣamevedaṃ vartamānaṃ svabhāvataḥ / karoti kālo bhagavān mahāyogeśvaraḥ svayam
29 ॥ योगः संप्रोच्यते योगी माया शास्त्रेषु सूरिभिः । योगेश्वरो ऽसौ भगवान् महादेवो महान् प्रभुः
29 // yogaḥ saṃprocyate yogī māyā śāstreṣu sūribhiḥ / yogeśvaro 'sau bhagavān mahādevo mahān prabhuḥ
30 ॥ महत्त्वं सर्वतत्त्वानां परत्वात् परमेष्ठिनः । प्रोच्यते भगवान् ब्रह्मा महान् ब्रह्ममयो ऽमलः
30 // mahattvaṃ sarvatattvānāṃ paratvāt parameṣṭhinaḥ / procyate bhagavān brahmā mahān brahmamayo 'malaḥ
31 ॥ यो मामेवं विजानाति महायोगेश्वरेश्वरम् । सो ऽविकल्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः
31 // yo māmevaṃ vijānāti mahāyogeśvareśvaram / so 'vikalpena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ
32 ॥ सो ऽहं प्रेरयिता देवः परमानन्दमाश्रितः । नृत्यामि योगी सततं यस्तद् वेद स वेदवित्
32 // so 'haṃ prerayitā devaḥ paramānandamāśritaḥ / nṛtyāmi yogī satataṃ yastad veda sa vedavit
33 ॥ इति गुह्यतमं ज्ञानं सर्ववेदेषु निष्ठितम् । प्रसन्नचेतसे देयं धार्मिकायाहिताग्नये
33 // iti guhyatamaṃ jñānaṃ sarvavedeṣu niṣṭhitam / prasannacetase deyaṃ dhārmikāyāhitāgnaye