59 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः कूर्म उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रतिसर्गमनुत्तमम् । प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम
59 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ kūrma uvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pratisargamanuttamam / prākṛtaṃ hi samāsena śṛṇudhvaṃ gadato mama
1 ॥ गते परार्धद्वितये कालो लोकप्रकालनः । कालाग्निर्भस्मसात् कर्तुं करोति निकिलं मतिम्
1 // gate parārdhadvitaye kālo lokaprakālanaḥ / kālāgnirbhasmasāt kartuṃ karoti nikilaṃ matim
2 ॥ स्वात्मन्यात्मानमावेश्य भूत्वा देवो महेश्वरः । दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्
2 // svātmanyātmānamāveśya bhūtvā devo maheśvaraḥ / dahedaśeṣaṃ brahmāṇḍaṃ sadevāsuramānuṣam
3 ॥ तमाविश्य महादेवो भगवान्नीललोहितः । करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः
3 // tamāviśya mahādevo bhagavānnīlalohitaḥ / karoti lokasaṃhāraṃ bhīṣaṇaṃ rūpamāśritaḥ
4 ॥ प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वासौ बहुधा पुनः । निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्
4 // praviśya maṇḍalaṃ sauraṃ kṛtvāsau bahudhā punaḥ / nirdahatyakhilaṃ lokaṃ saptasaptisvarūpadhṛk
5 ॥ स दग्ध्वा सकलं सत्त्वमस्त्रं ब्रह्मशिरो महत् । देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्
5 // sa dagdhvā sakalaṃ sattvamastraṃ brahmaśiro mahat / devatānāṃ śarīreṣu kṣipatyakhiladāhakam
6 ॥ दग्धेष्वशेषदेवेषु देवी गिरिवरात्मजा । एकासा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः
6 // dagdheṣvaśeṣadeveṣu devī girivarātmajā / ekāsā sākṣiṇī śaṃbhostiṣṭhate vaidikī śrutiḥ
7 ॥ शिरः कपालैर्देवानां कृतस्त्रग्वरभूषणः । आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम्
7 // śiraḥ kapālairdevānāṃ kṛtastragvarabhūṣaṇaḥ / ādityacandrādigaṇaiḥ pūrayan vyomamaṇḍalam
8 ॥ सहस्रनयनो देवः सहस्राकृतिरिश्वरः । सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः
8 // sahasranayano devaḥ sahasrākṛtiriśvaraḥ / sahasrahastacaraṇaḥ sahasrārcirmahābhujaḥ
9 ॥ दंष्ट्राकरालवदनः प्रदीप्तानललोचनः । त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः
9 // daṃṣṭrākarālavadanaḥ pradīptānalalocanaḥ / triśūlī kṛttivasano yogamaiśvaramāsthitaḥ
10 ॥ पीत्वा तत्परमानन्दं प्रभूतममृतं स्वयम् । करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः
10 // pītvā tatparamānandaṃ prabhūtamamṛtaṃ svayam / karoti tāṇḍavaṃ devīmālokya parameśvaraḥ
11 ॥ पीत्वा नृत्तामृतं देवी भर्तुः परममङ्गला । योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः
11 // pītvā nṛttāmṛtaṃ devī bhartuḥ paramamaṅgalā / yogamāsthāya devasya dehamāyāti śūlinaḥ
12 ॥ संत्यक्त्वा ताण्डवरसं स्वेच्छयैव पिनाकधृक् । ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्
12 // saṃtyaktvā tāṇḍavarasaṃ svecchayaiva pinākadhṛk / jyotiḥ svabhāvaṃ bhagavān dagdhvā brahmāṇḍamaṇḍalam
13 ॥ संस्थितेष्वथ देवेषु ब्रह्मविष्णुपिनाकिषु । गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु
13 // saṃsthiteṣvatha deveṣu brahmaviṣṇupinākiṣu / guṇairaśeṣaiḥ pṛthivīvilayaṃ yāti vāriṣu
14 ॥ स वारितत्त्वं सगुणं ग्रसते हव्यवाहनः । तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्
14 // sa vāritattvaṃ saguṇaṃ grasate havyavāhanaḥ / tejastu guṇasaṃyuktaṃ vāyau saṃyāti saṃkṣayam
15 ॥ आकाशे सगुणो वायुः प्रलयं याति विश्वभृत् । भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्
15 // ākāśe saguṇo vāyuḥ pralayaṃ yāti viśvabhṛt / bhūtādau ca tathākāśaṃ līyate guṇasaṃyutam
16 ॥ इन्द्रियाणि च सर्वाणि तैजसे यान्ति संक्षयम् । वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः
16 // indriyāṇi ca sarvāṇi taijase yānti saṃkṣayam / vaikārike devagaṇāḥ pralaṃya yānti sattamāḥ
17 ॥ वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चेति सत्तमाः । त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलंय व्रजेत्
17 // vaikārikastaijasaśca bhūtādiśceti sattamāḥ / trividho 'yamahaṅkāro mahati pralaṃya vrajet
18 ॥ महान्तमेभिः सहितं ब्रह्माणमतितेजसम् । अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्
18 // mahāntamebhiḥ sahitaṃ brahmāṇamatitejasam / avyaktaṃ jagato yoniḥ saṃharedekamavyayam
19 ॥ एवं संहृत्य भूतानि तत्त्वानि च महेश्वरः । वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्
19 // evaṃ saṃhṛtya bhūtāni tattvāni ca maheśvaraḥ / viyojayati cānyonyaṃ pradhānaṃ puruṣaṃ param
20 ॥ प्रधानपुंसोरजयोरेष संहार ईरितः । महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः
20 // pradhānapuṃsorajayoreṣa saṃhāra īritaḥ / maheśvarecchājanito na svayaṃ vidyate layaḥ
21 ॥ गुणसाम्यं तदव्यक्तं प्रकृतिः परिगीयते । प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्
21 // guṇasāmyaṃ tadavyaktaṃ prakṛtiḥ parigīyate / pradhānaṃ jagato yonirmāyātattvamacetanam
22 ॥ कूटस्थश्चिन्मयो ह्यात्मा केवलः पञ्चविंशकः । गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः
22 // kūṭasthaścinmayo hyātmā kevalaḥ pañcaviṃśakaḥ / gīyate munibhiḥ sākṣī mahānekaḥ pitāmahaḥ
23 ॥ एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा । प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः
23 // evaṃ saṃhārakaraṇī śaktirmāheśvarī dhruvā / pradhānādyaṃ viśeṣāntaṃ dahed rudra iti śrutiḥ
24 ॥ योगिनामथ सर्वेषां ज्ञानविन्यस्तचेतसाम् । आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः
24 // yogināmatha sarveṣāṃ jñānavinyastacetasām / ātyantikaṃ caiva layaṃ vidadhātīha śaṅkaraḥ
25 ॥ इत्येष भगवान् रुद्रः संहारं कुरुते वशी । स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः
25 // ityeṣa bhagavān rudraḥ saṃhāraṃ kurute vaśī / sthāpikā mohanī śaktirnārāyaṇa iti śrutiḥ
26 ॥ हिरण्यगर्भा भगवान् जगत् सदसदात्मकम् । सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः
26 // hiraṇyagarbhā bhagavān jagat sadasadātmakam / sṛjedaśeṣaṃ prakṛtestanmayaḥ pañcaviṃśakaḥ
27 ॥ सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्वात्मन्येवव्यवस्थिताः । शक्तयो ब्रह्मविण्वीशा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः
27 // sarvajñāḥ sarvagāḥ śāntāḥ svātmanyevavyavasthitāḥ / śaktayo brahmaviṇvīśā bhuktimuktiphalapradāḥ
28 ॥ सर्वेश्वराः सर्ववन्द्याः शाश्वतानन्तभोगिनः । एकमेवाक्षरं तत्त्वं पुंप्रधानेश्वरात्मकम्
28 // sarveśvarāḥ sarvavandyāḥ śāśvatānantabhoginaḥ / ekamevākṣaraṃ tattvaṃ puṃpradhāneśvarātmakam
29 ॥ अन्याश्च शक्तयो दिव्याः सन्ति तत्र सहस्रशः । इज्यन्ते विविधैर्यज्ञैः शक्रादित्यादयो ऽमराः
29 // anyāśca śaktayo divyāḥ santi tatra sahasraśaḥ / ijyante vividhairyajñaiḥ śakrādityādayo 'marāḥ
30 ॥ एकैकस्य सहस्राणि देहानां वै शतानि च । कथ्यन्ते चैव माहात्म्याच्छक्तिरेकैव निर्गुणाः
30 // ekaikasya sahasrāṇi dehānāṃ vai śatāni ca / kathyante caiva māhātmyācchaktirekaiva nirguṇāḥ
31 ॥ तां तां शक्तिं समाधाय स्वयं देवो महेश्वरः । करोति देहान् विविधान् ग्रसते चैव लीलया
31 // tāṃ tāṃ śaktiṃ samādhāya svayaṃ devo maheśvaraḥ / karoti dehān vividhān grasate caiva līlayā
32 ॥ इज्यते सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणैर्वेदवादिभिः । सर्वकामप्रदो रुद्र इत्येषा वैदिकी श्रुतिः
32 // ijyate sarvayajñeṣu brāhmaṇairvedavādibhiḥ / sarvakāmaprado rudra ityeṣā vaidikī śrutiḥ
33 ॥ सर्वासामेव शक्तीनां ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । प्राधान्येन स्मृता देवाः शक्तयः परमात्मनः
33 // sarvāsāmeva śaktīnāṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / prādhānyena smṛtā devāḥ śaktayaḥ paramātmanaḥ
34 ॥ आद्यः परस्ताद् भगवान् परमात्मा सनातनः । गीयते सर्वशक्त्यात्मा शूलपाणिर्महेश्वरः
34 // ādyaḥ parastād bhagavān paramātmā sanātanaḥ / gīyate sarvaśaktyātmā śūlapāṇirmaheśvaraḥ
35 ॥ एनमेके वदन्त्यग्निं नारायणमथापरे । इन्द्रमेके परे विश्वान् ब्रह्माणमपरे जगुः
35 // enameke vadantyagniṃ nārāyaṇamathāpare / indrameke pare viśvān brahmāṇamapare jaguḥ
36 ॥ ब्रह्मविष्णवग्निवरुणाः सर्वे देवास्तथर्षयः । एकस्यैवाथ रुद्रस्य भेदास्ते परिकीर्तिताः
36 // brahmaviṣṇavagnivaruṇāḥ sarve devāstatharṣayaḥ / ekasyaivātha rudrasya bhedāste parikīrtitāḥ
37 ॥ यं यं भेदं समाश्रित्य यजन्ति परमेश्वरम् । तत् तद् रूपं समास्थाय प्रददाति फलं शिवः
37 // yaṃ yaṃ bhedaṃ samāśritya yajanti parameśvaram / tat tad rūpaṃ samāsthāya pradadāti phalaṃ śivaḥ
38 ॥ तस्मादेकतरं भेदं समाश्रित्यापि शाश्वतम् । आराधयन्महादेवं याति तत्परमं पदम्
38 // tasmādekataraṃ bhedaṃ samāśrityāpi śāśvatam / ārādhayanmahādevaṃ yāti tatparamaṃ padam
39 ॥ किन्तु देवं महादेवं सर्वशक्तिं सनातनम् । आराधयेद् वै गिरिशं सगुणं वाथ निर्गुणम्
39 // kintu devaṃ mahādevaṃ sarvaśaktiṃ sanātanam / ārādhayed vai giriśaṃ saguṇaṃ vātha nirguṇam
40 ॥ मया प्रोक्तो हि भवतां योगः प्रागेव निर्गुणः । आरुरुक्षुस्तु सगुणं पूजयेत् परमेश्वरम्
40 // mayā prokto hi bhavatāṃ yogaḥ prāgeva nirguṇaḥ / ārurukṣustu saguṇaṃ pūjayet parameśvaram
41 ॥ पिनाकिनं त्रिनयनं जटिलं कृत्तिवाससम् । पद्मासनस्थं रुक्माभं चिन्तयेद् वैदिकी श्रुतिः
41 // pinākinaṃ trinayanaṃ jaṭilaṃ kṛttivāsasam / padmāsanasthaṃ rukmābhaṃ cintayed vaidikī śrutiḥ
42 ॥ एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो मुनिसत्तमाः । तस्मात् सर्वान् परित्यज्य देवान् ब्रह्मपुरोगमान् । आराधयेद् विरूपाक्षमादिमध्यान्तसंस्थितम्
42 // eṣa yogaḥ samuddiṣṭaḥ sabījo munisattamāḥ / tasmāt sarvān parityajya devān brahmapurogamān / ārādhayed virūpākṣamādimadhyāntasaṃsthitam
43 ॥ भक्तियोगसमायुक्तः स्वधर्मनिरतः शुचिः । तादृशं रूपमास्थाय समायात्यन्तिकं शिवम्
43 // bhaktiyogasamāyuktaḥ svadharmanirataḥ śuciḥ / tādṛśaṃ rūpamāsthāya samāyātyantikaṃ śivam
44 ॥ एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो ऽत्यन्तभावने । यथाविधि प्रकुर्वाणः प्राप्नुयादैश्वरं पदम्
44 // eṣa yogaḥ samuddiṣṭaḥ sabījo 'tyantabhāvane / yathāvidhi prakurvāṇaḥ prāpnuyādaiśvaraṃ padam
45 ॥ अत्राप्यशक्तो ऽथ हरं विष्णुं बह्माणमर्चयेत् । अथ चेदसमर्थः स्यात् तत्रापि मुनिपुङ्गवाः । ततो वाय्वग्निशक्रादीन् पूजयेद् भक्तिसंयुतः
45 // atrāpyaśakto 'tha haraṃ viṣṇuṃ bahmāṇamarcayet / atha cedasamarthaḥ syāt tatrāpi munipuṅgavāḥ / tato vāyvagniśakrādīn pūjayed bhaktisaṃyutaḥ
46 ॥ ये चान्ये भावने शुद्धे प्रागुक्ते भवतामिह । अथापि कथितो योगो निर्बोजश्च सबीजकः
46 // ye cānye bhāvane śuddhe prāgukte bhavatāmiha / athāpi kathito yogo nirbojaśca sabījakaḥ
47 ॥ ज्ञानं तदुक्तं निर्बोजं पूर्वं हि भवतां मया । विष्णुं रुद्रं विरञ्चिं च सबीजं भावयेद् बुधः । सथवाग्न्यादिकान् देवांस्तत्परः संयतेन्द्रियः
47 // jñānaṃ taduktaṃ nirbojaṃ pūrvaṃ hi bhavatāṃ mayā / viṣṇuṃ rudraṃ virañciṃ ca sabījaṃ bhāvayed budhaḥ / sathavāgnyādikān devāṃstatparaḥ saṃyatendriyaḥ
48 ॥ पूजयेत् पुरुषं विष्णुं चतुर्मूर्तिधरं हरिम् । अनादिनिधनं देवं वासुदेवं सनातनम्
48 // pūjayet puruṣaṃ viṣṇuṃ caturmūrtidharaṃ harim / anādinidhanaṃ devaṃ vāsudevaṃ sanātanam
49 ॥ नारायणं जगद्योनिमाकाशं परमं पदम् । तल्लिङ्गधारी नियतं तद्भक्तस्तदपाश्रयः । एष एव विधिर्ब्राह्मे भावने चान्तिके मतः
49 // nārāyaṇaṃ jagadyonimākāśaṃ paramaṃ padam / talliṅgadhārī niyataṃ tadbhaktastadapāśrayaḥ / eṣa eva vidhirbrāhme bhāvane cāntike mataḥ
50 ॥ इत्येतत् कथितं ज्ञानं भावनासंश्रयं परम् । इन्द्रद्युम्नाय मुनये कथितं यन्मया पुरा
50 // ityetat kathitaṃ jñānaṃ bhāvanāsaṃśrayaṃ param / indradyumnāya munaye kathitaṃ yanmayā purā
51 ॥ अव्यक्तात्मकमेवेदं चेतनाचेतनं जगत् । तदीश्वरः परं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्
51 // avyaktātmakamevedaṃ cetanācetanaṃ jagat / tadīśvaraḥ paraṃ brahma tasmād brahmamayaṃ jagat
52 ॥ सूत उवाच एतावदुक्त्वा भगवान् विरराम जनार्दनः । तुष्टुवुर्मुनयो विष्णुं शक्रेण सह माधवम्
52 // sūta uvāca etāvaduktvā bhagavān virarāma janārdanaḥ / tuṣṭuvurmunayo viṣṇuṃ śakreṇa saha mādhavam
53 ॥ मुनय ऊचुः नमस्ते कूर्मरूपाय विष्णवे परमात्मने । नारायणाय विश्वाय वासुदेवाय ते नमः
53 // munaya ūcuḥ namaste kūrmarūpāya viṣṇave paramātmane / nārāyaṇāya viśvāya vāsudevāya te namaḥ
54 ॥ नमो नमस्ते कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः । माधवाय नमस्तुभ्यं नमो यज्ञेश्वराय च
54 // namo namaste kṛṣṇāya govindāya namo namaḥ / mādhavāya namastubhyaṃ namo yajñeśvarāya ca
55 ॥ सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राक्षाय ते नमः । नमः सहस्रहस्ताय सहस्रचरणाय च
55 // sahasraśirase tubhyaṃ sahasrākṣāya te namaḥ / namaḥ sahasrahastāya sahasracaraṇāya ca
56 ॥ ओं नमो ज्ञानरूपाय परमात्मस्वरूपिणे । आनन्दाय नमस्तुभ्यं मायातीताय ते नमः
56 // oṃ namo jñānarūpāya paramātmasvarūpiṇe / ānandāya namastubhyaṃ māyātītāya te namaḥ
57 ॥ नमो गूढशरीराय निर्गुणाय नमो ऽस्तु ते । पुरुषाय पुराणाय सत्तामात्रस्वरूपिणे
57 // namo gūḍhaśarīrāya nirguṇāya namo 'stu te / puruṣāya purāṇāya sattāmātrasvarūpiṇe
58 ॥ नमः सांख्याय योगाय केवलाय नमो ऽस्तु ते । धर्मज्ञानाधिगम्याय निष्कलाय नमो नमः
58 // namaḥ sāṃkhyāya yogāya kevalāya namo 'stu te / dharmajñānādhigamyāya niṣkalāya namo namaḥ
59 ॥ नमोस्तु व्योमतत्त्वाय महायोगेश्वराय च । परावराणां प्रभवे वेदवेद्याय ते नमः
59 // namostu vyomatattvāya mahāyogeśvarāya ca / parāvarāṇāṃ prabhave vedavedyāya te namaḥ
60 ॥ नमो बुद्धाय शुद्धाय नमो युक्ताय हेतवे । नमो नमो नमस्तुभ्यं मायिने वेधसे नमः
60 // namo buddhāya śuddhāya namo yuktāya hetave / namo namo namastubhyaṃ māyine vedhase namaḥ
61 ॥ नमो ऽस्तु ते वराहाय नारसिंहाय ते नमः । वामनाय नमस्तुभ्यं हृषीकेशाय ते नमः
61 // namo 'stu te varāhāya nārasiṃhāya te namaḥ / vāmanāya namastubhyaṃ hṛṣīkeśāya te namaḥ
62 ॥ नमो ऽस्तु कालरुद्राय कालरूपाय ते नमः । स्वर्गापवर्गदात्रे च नमो ऽप्रतिहतात्मने
62 // namo 'stu kālarudrāya kālarūpāya te namaḥ / svargāpavargadātre ca namo 'pratihatātmane
63 ॥ नमो योगाधिगम्याय योगिने योगदायिने । देवानां पतये तुभ्यं देवार्तिशमनाय ते
63 // namo yogādhigamyāya yogine yogadāyine / devānāṃ pataye tubhyaṃ devārtiśamanāya te
64 ॥ भगवंस्त्वत्प्रसादेन सर्वसंसारनाशनम् । अस्माभिर्विदितं ज्ञानं यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते
64 // bhagavaṃstvatprasādena sarvasaṃsāranāśanam / asmābhirviditaṃ jñānaṃ yajjñātvāmṛtamaśnute
65 ॥ श्रुतास्तु विविधा धर्मा वंशा मन्वन्तराणि च । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च ब्रह्माण्यस्यास्य विस्तरः
65 // śrutāstu vividhā dharmā vaṃśā manvantarāṇi ca / sargaśca pratisargaśca brahmāṇyasyāsya vistaraḥ
66 ॥ त्वं हि सर्वजगत्साक्षी विश्वो नारायणः परः । त्रातुमर्हस्यनन्तात्मंस्त्वमेव शरणं गतिः
66 // tvaṃ hi sarvajagatsākṣī viśvo nārāyaṇaḥ paraḥ / trātumarhasyanantātmaṃstvameva śaraṇaṃ gatiḥ
67 ॥ सूत उवाच एतद् वः कथितं विप्रा योगमोक्षप्रदायकम् । कौर्मं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः
67 // sūta uvāca etad vaḥ kathitaṃ viprā yogamokṣapradāyakam / kaurmaṃ purāṇamakhilaṃ yajjagāda gadādharaḥ
68 ॥ अस्मिन् पुराणे लक्ष्म्यास्तु संभवः कथितः पुरा । मोहायाशेषभूतानां वासुदेवेन योजनम्
68 // asmin purāṇe lakṣmyāstu saṃbhavaḥ kathitaḥ purā / mohāyāśeṣabhūtānāṃ vāsudevena yojanam
69 ॥ प्रजापतीनां सर्गस्तु वर्णधर्माश्च वृत्तयः । धर्मार्थकाममोक्षाणां यथावल्लक्षणं शुभम्
69 // prajāpatīnāṃ sargastu varṇadharmāśca vṛttayaḥ / dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yathāvallakṣaṇaṃ śubham
70 ॥ पितामहस्य विष्णोश्च महेशस्य च धीमतः । एकत्वं च पृथक्त्वं च विशेषश्चोपवर्णितः
70 // pitāmahasya viṣṇośca maheśasya ca dhīmataḥ / ekatvaṃ ca pṛthaktvaṃ ca viśeṣaścopavarṇitaḥ
71 ॥ भक्तानां लक्षणं प्रोक्तं समाचारश्च शोभनः । वर्णाश्रमाणां कथितं यथावदिह लक्षणम्
71 // bhaktānāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ samācāraśca śobhanaḥ / varṇāśramāṇāṃ kathitaṃ yathāvadiha lakṣaṇam
72 ॥ आदिसर्गस्ततः पश्चादण्डावरणसप्तकम् । हिरण्यगर्भसर्गश्च कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः
72 // ādisargastataḥ paścādaṇḍāvaraṇasaptakam / hiraṇyagarbhasargaśca kīrtito munipuṅgavāḥ
73 ॥ कालसंख्याप्रकथनं माहात्म्यं चेश्वरस्य च । ब्रह्मणः शयनं चाप्सु नामनिर्वचनं तथा
73 // kālasaṃkhyāprakathanaṃ māhātmyaṃ ceśvarasya ca / brahmaṇaḥ śayanaṃ cāpsu nāmanirvacanaṃ tathā
74 ॥ वराहवपुषा भूयो भूमेरुद्धरणं पुनः । मुख्यादिसर्गकथनं मुनिसर्गस्तथापरः
74 // varāhavapuṣā bhūyo bhūmeruddharaṇaṃ punaḥ / mukhyādisargakathanaṃ munisargastathāparaḥ
75 ॥ व्याख्यतो रुद्रसर्गश्च ऋषिसर्गश्च तापसः । धर्मस्य च प्रजासर्गस्तामसात् पूर्वमेव तु
75 // vyākhyato rudrasargaśca ṛṣisargaśca tāpasaḥ / dharmasya ca prajāsargastāmasāt pūrvameva tu
76 ॥ ब्रह्मविष्णुविवादः स्यादन्तर्देहप्रवेशनम् । पद्मोद्भवत्वं देवस्य मोहस्तस्य च धीमतः
76 // brahmaviṣṇuvivādaḥ syādantardehapraveśanam / padmodbhavatvaṃ devasya mohastasya ca dhīmataḥ
77 ॥ दर्शनं च महेशस्य माहात्म्यं विष्णुनेरितम् । दिव्यदृष्टिप्रदानं च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
77 // darśanaṃ ca maheśasya māhātmyaṃ viṣṇuneritam / divyadṛṣṭipradānaṃ ca brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
78 ॥ संस्तवो देवदेवस्य ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रसादो गिरिशस्याथ वरदानं तथैव च
78 // saṃstavo devadevasya brahmaṇā parameṣṭhinā / prasādo giriśasyātha varadānaṃ tathaiva ca
79 ॥ संवादो विष्णुना सार्धं शङ्करस्य महात्मनः । वरदानं तथापूर्वमन्तर्धानं पिनाकिनः
79 // saṃvādo viṣṇunā sārdhaṃ śaṅkarasya mahātmanaḥ / varadānaṃ tathāpūrvamantardhānaṃ pinākinaḥ
80 ॥ वधश्च कथितो विप्रा मधुकैटभयोः पुरा । अवतारो ऽथ देवस्य ब्रह्मणो नाभिपङ्कजात्
80 // vadhaśca kathito viprā madhukaiṭabhayoḥ purā / avatāro 'tha devasya brahmaṇo nābhipaṅkajāt
81 ॥ एकीभावश्च देवस्य विष्णुना कथितस्ततः । विमोहो ब्रह्मणश्चाथ संज्ञालाभो हरेस्ततः
81 // ekībhāvaśca devasya viṣṇunā kathitastataḥ / vimoho brahmaṇaścātha saṃjñālābho harestataḥ
82 ॥ तपश्चरणमाख्यातं देवदेवस्य धीमतः । प्रादुर्भावो महेशस्य ललाटात् कथितस्ततः
82 // tapaścaraṇamākhyātaṃ devadevasya dhīmataḥ / prādurbhāvo maheśasya lalāṭāt kathitastataḥ
83 ॥ रुद्राणां कथिता सृष्टिर्ब्रह्मणः प्रतिषेधनम् । भूतिश्च देवदेवस्य वरदानोपदेशकौ
83 // rudrāṇāṃ kathitā sṛṣṭirbrahmaṇaḥ pratiṣedhanam / bhūtiśca devadevasya varadānopadeśakau
84 ॥ अन्तर्धानं च रुद्रस्य तपश्चर्याण्डजस्य च । दर्शनं देवदेवस्य नरनारीशरीरता
84 // antardhānaṃ ca rudrasya tapaścaryāṇḍajasya ca / darśanaṃ devadevasya naranārīśarīratā
85 ॥ देव्या विभागकथनं देवदेवात् पिनाकिनः । देव्यास्तु पश्चात् कथितं दक्षपुत्रीत्वमेव च
85 // devyā vibhāgakathanaṃ devadevāt pinākinaḥ / devyāstu paścāt kathitaṃ dakṣaputrītvameva ca
86 ॥ हिमवद्दुहितृत्वं च देव्या माहात्म्यमेव च । दर्शनं दिव्यरूपस्य वैश्वरूपस्य दर्शनम्
86 // himavadduhitṛtvaṃ ca devyā māhātmyameva ca / darśanaṃ divyarūpasya vaiśvarūpasya darśanam
87 ॥ नाम्नां सहस्रं कथितं पित्रा हिमवता स्वयम् । उपदेशो महादेव्या वरदानं तथैव च
87 // nāmnāṃ sahasraṃ kathitaṃ pitrā himavatā svayam / upadeśo mahādevyā varadānaṃ tathaiva ca
88 ॥ भृग्वादीनां प्रजासर्गो राज्ञां वंशस्य विस्तरः । प्राचेतसत्वं दक्षस्य दक्षयज्ञविमर्दनम्
88 // bhṛgvādīnāṃ prajāsargo rājñāṃ vaṃśasya vistaraḥ / prācetasatvaṃ dakṣasya dakṣayajñavimardanam
89 ॥ दधीचस्य च दक्षस्य विवादः कथितस्तदा । ततश्च शापः कथितो मुनीनां मुनिपुङ्गवाः
89 // dadhīcasya ca dakṣasya vivādaḥ kathitastadā / tataśca śāpaḥ kathito munīnāṃ munipuṅgavāḥ
90 ॥ रुद्रागतिः प्रसादश्च अन्तर्धानं पिनाकिनः । पितामहस्योपदेशः कीर्त्यते रक्षणाय तु
90 // rudrāgatiḥ prasādaśca antardhānaṃ pinākinaḥ / pitāmahasyopadeśaḥ kīrtyate rakṣaṇāya tu
91 ॥ दक्षस्य च प्रजासर्गः कश्यपस्य महात्मनः । हिरण्यकशिपोर्नाशो हिरण्याक्षवधस्तथा
91 // dakṣasya ca prajāsargaḥ kaśyapasya mahātmanaḥ / hiraṇyakaśipornāśo hiraṇyākṣavadhastathā
92 ॥ ततश्च शापः कथितो देवदारुवनौकसाम् । निग्रहश्चान्धकस्याथ गाणपत्यमनुत्तमम्
92 // tataśca śāpaḥ kathito devadāruvanaukasām / nigrahaścāndhakasyātha gāṇapatyamanuttamam
93 ॥ प्रह्रादनिग्रहश्चाथ बलेः संयमनं ततः । बाणस्य निग्रहश्चाथ प्रसादस्तस्य शूलिनः
93 // prahrādanigrahaścātha baleḥ saṃyamanaṃ tataḥ / bāṇasya nigrahaścātha prasādastasya śūlinaḥ
94 ॥ ऋषीणां वंशविस्तारो राज्ञां वंशाः प्रकीर्तिताः । वसुदेवात् ततो विष्णोरुत्पत्तिः स्वेच्छया हरेः
94 // ṛṣīṇāṃ vaṃśavistāro rājñāṃ vaṃśāḥ prakīrtitāḥ / vasudevāt tato viṣṇorutpattiḥ svecchayā hareḥ
95 ॥ दर्शनं चोपमन्योर्वै तपश्चरणमेव च । वरलाभो महादेवं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम्
95 // darśanaṃ copamanyorvai tapaścaraṇameva ca / varalābho mahādevaṃ dṛṣṭvā sāmbaṃ trilocanam
96 ॥ कैलासगमनं चाथ निवासस्तत्र शार्ङ्गिणः । ततश्च कथ्यते भीतिर्द्वारिवत्या निवासिनाम्
96 // kailāsagamanaṃ cātha nivāsastatra śārṅgiṇaḥ / tataśca kathyate bhītirdvārivatyā nivāsinām
97 ॥ रक्षणं गरुडेनाथ जित्वा शत्रून् महाबलान् । नारादागमनं चैव यात्रा चैव गरुत्मतः
97 // rakṣaṇaṃ garuḍenātha jitvā śatrūn mahābalān / nārādāgamanaṃ caiva yātrā caiva garutmataḥ
98 ॥ ततश्च कृष्णागमनं मुनीनामागतिस्ततः । नैत्यकं वासुदेवस्य शिवलिङ्गार्चनं तथा
98 // tataśca kṛṣṇāgamanaṃ munīnāmāgatistataḥ / naityakaṃ vāsudevasya śivaliṅgārcanaṃ tathā
99 ॥ मार्कण्डेयस्य च मुनेः प्रश्नः प्रोक्तस्ततः परम् । लिङ्गार्चननिमित्तं च लिङ्गस्यापि सलिङ्गिनः
99 // mārkaṇḍeyasya ca muneḥ praśnaḥ proktastataḥ param / liṅgārcananimittaṃ ca liṅgasyāpi saliṅginaḥ
100 ॥ यथात्म्यकथनं चाथ लिङ्गाविर्भाव एव च । ब्रह्मविष्णोस्तथा मध्ये कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः
100 // yathātmyakathanaṃ cātha liṅgāvirbhāva eva ca / brahmaviṣṇostathā madhye kīrtito munipuṅgavāḥ
101 ॥ मोहस्तयोस्तु कथितो गमनं चोर्ध्वतो ऽप्यधः । संस्तवो देवदेवस्य प्रसादः परमेष्ठिनः
101 // mohastayostu kathito gamanaṃ cordhvato 'pyadhaḥ / saṃstavo devadevasya prasādaḥ parameṣṭhinaḥ
102 ॥ अन्तर्धानं च लिङ्गस्य साम्बोत्पत्तिस्ततः परम् । कीर्तिता चानिरुद्धस्य समुत्पत्तिर्द्विजोत्तमाः
102 // antardhānaṃ ca liṅgasya sāmbotpattistataḥ param / kīrtitā cāniruddhasya samutpattirdvijottamāḥ
103 ॥ कृष्णस्य गमने बुद्धिरृषीणामागतिस्तथा । अनुवशासितं च कृष्णेन वरदानं महात्मनः
103 // kṛṣṇasya gamane buddhirṛṣīṇāmāgatistathā / anuvaśāsitaṃ ca kṛṣṇena varadānaṃ mahātmanaḥ
104 ॥ गमनं चैव कृष्णस्य पार्थस्यापि च दर्शनम् । कृष्णद्वैपायनस्योक्ता युगधर्माः सनातनाः
104 // gamanaṃ caiva kṛṣṇasya pārthasyāpi ca darśanam / kṛṣṇadvaipāyanasyoktā yugadharmāḥ sanātanāḥ
105 ॥ अनुग्रहो ऽथ पार्थस्य वाराणसीगतिस्ततः । पाराशर्यस्य च मुनेर्व्यासस्याद्भुतकर्मणः
105 // anugraho 'tha pārthasya vārāṇasīgatistataḥ / pārāśaryasya ca munervyāsasyādbhutakarmaṇaḥ
106 ॥ वारणस्याश्च माहात्म्यं तीर्थानां चैव वर्णनम् । तीर्थयात्रा च व्यासस्य देव्याश्चैवाथ दर्शनम् । उद्वासनं च कथितं वरदानं तथैव च
106 // vāraṇasyāśca māhātmyaṃ tīrthānāṃ caiva varṇanam / tīrthayātrā ca vyāsasya devyāścaivātha darśanam / udvāsanaṃ ca kathitaṃ varadānaṃ tathaiva ca
107 ॥ प्रयागस्य च माहात्म्यं क्षेत्राणामथ कीर्तिनम् । फलं च विपुलं विप्रा मार्कण्डेयस्य निर्गमः
107 // prayāgasya ca māhātmyaṃ kṣetrāṇāmatha kīrtinam / phalaṃ ca vipulaṃ viprā mārkaṇḍeyasya nirgamaḥ
108 ॥ भुवनानां स्वरूपं च ज्योतिषां च निवेशनम् । कीर्त्यन्ते चैव वर्षाणि नदीनां चैव निर्णयः
108 // bhuvanānāṃ svarūpaṃ ca jyotiṣāṃ ca niveśanam / kīrtyante caiva varṣāṇi nadīnāṃ caiva nirṇayaḥ
109 ॥ पर्वतानां च कथनं स्थानानि च दिवौकसाम् । द्वीपानां प्रविभागश्च श्वेतद्वीपोपवर्णनम्
109 // parvatānāṃ ca kathanaṃ sthānāni ca divaukasām / dvīpānāṃ pravibhāgaśca śvetadvīpopavarṇanam
110 ॥ शयनं केशवस्याथ माहात्म्यं च महात्मनः । मन्वन्तराणां कथनं विष्णोर्माहात्म्यमेव च
110 // śayanaṃ keśavasyātha māhātmyaṃ ca mahātmanaḥ / manvantarāṇāṃ kathanaṃ viṣṇormāhātmyameva ca
111 ॥ वेदशाखाप्रणयनं व्यासानां कथनं ततः । अवेदस्य च वेदानां कथनं मुनिपुङ्गवाः
111 // vedaśākhāpraṇayanaṃ vyāsānāṃ kathanaṃ tataḥ / avedasya ca vedānāṃ kathanaṃ munipuṅgavāḥ
112 ॥ योगेश्वराणां च कथा शिष्याणां चाथ कीर्तनम् । गीताश्च विविधागुह्या ईश्वरस्याथ कीर्तिताः
112 // yogeśvarāṇāṃ ca kathā śiṣyāṇāṃ cātha kīrtanam / gītāśca vividhāguhyā īśvarasyātha kīrtitāḥ
113 ॥ वर्णाश्रमाणामाचाराः प्रायश्चित्तविधिस्ततः । कपालित्वं च रुद्रस्य भिक्षाचरणमेव च
113 // varṇāśramāṇāmācārāḥ prāyaścittavidhistataḥ / kapālitvaṃ ca rudrasya bhikṣācaraṇameva ca
114 ॥ पतिव्रतायाश्चाख्यानं तीर्थानां च विनिर्णयः । तथा मङ्कणकस्याथ निग्रहः कीर्त्यते द्विजाः
114 // pativratāyāścākhyānaṃ tīrthānāṃ ca vinirṇayaḥ / tathā maṅkaṇakasyātha nigrahaḥ kīrtyate dvijāḥ
115 ॥ वधश्च कथितो विप्राः कालस्य च समासतः । देवदारुवने शंभोः प्रवेशो माधवस्य च
115 // vadhaśca kathito viprāḥ kālasya ca samāsataḥ / devadāruvane śaṃbhoḥ praveśo mādhavasya ca
116 ॥ दर्शनं षट्कुलीयानां देवदेवस्य धीमतः । वरदानं च देवस्य नन्दिने तु प्रकीर्तितम्
116 // darśanaṃ ṣaṭkulīyānāṃ devadevasya dhīmataḥ / varadānaṃ ca devasya nandine tu prakīrtitam
117 ॥ नैमित्तिकस्तु कथितः प्रतिसर्गस्ततः परम् । प्राकृतः प्रलयश्चोर्ध्वं सबीजो योग एव च
117 // naimittikastu kathitaḥ pratisargastataḥ param / prākṛtaḥ pralayaścordhvaṃ sabījo yoga eva ca
118 ॥ एवं ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत् तु यः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
118 // evaṃ jñātvā purāṇasya saṃkṣepaṃ kīrtayet tu yaḥ / sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate
119 ॥ एवमुक्त्वा श्रियं देवीमादाय पुरुषोत्तमः । संत्यज्य कूर्मसंस्थानं स्वस्थानं च जगाम ह
119 // evamuktvā śriyaṃ devīmādāya puruṣottamaḥ / saṃtyajya kūrmasaṃsthānaṃ svasthānaṃ ca jagāma ha
120 ॥ देवाश्च सर्वे मुनयः स्वानि स्थानानि भेजिरे । प्रणम्य पुरुषं विष्णुं गृहीत्वा ह्यमृतं द्विजाः
120 // devāśca sarve munayaḥ svāni sthānāni bhejire / praṇamya puruṣaṃ viṣṇuṃ gṛhītvā hyamṛtaṃ dvijāḥ
121 ॥ एतत् पुराणं परमं भाषितं कूर्मरूपिणा । साक्षाद् देवादिदेनेन विष्णुना विश्वयोनिना
121 // etat purāṇaṃ paramaṃ bhāṣitaṃ kūrmarūpiṇā / sākṣād devādidenena viṣṇunā viśvayoninā
122 ॥ यः पठेत् सततं मर्त्यो नियमेन समाहितः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
122 // yaḥ paṭhet satataṃ martyo niyamena samāhitaḥ / sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate
123 ॥ लिखित्वा चैव यो दद्याद् वैशाखे मासि सुव्रतः । विप्राय वेदविदुषे तस्य पुण्यं निबोधत
123 // likhitvā caiva yo dadyād vaiśākhe māsi suvrataḥ / viprāya vedaviduṣe tasya puṇyaṃ nibodhata
124 ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । भुक्त्वा च विपुलान्स्वर्गे भोगान्दिव्यान्सुशोभनान्
124 // sarvapāpavinirmuktaḥ sarvaiśvaryasamanvitaḥ / bhuktvā ca vipulānsvarge bhogāndivyānsuśobhanān
125 ॥ ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो विप्राणां जायते कुले । पूर्वसंस्कारमाहात्म्याद् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात्
125 // tataḥ svargāt paribhraṣṭo viprāṇāṃ jāyate kule / pūrvasaṃskāramāhātmyād brahmavidyāmavāpnuyāt
126 ॥ पठित्वाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते । योर्ऽथं विचारयेत् सम्यक् स प्राप्नोति परं पदम्
126 // paṭhitvādhyāyamevaikaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate / yor'thaṃ vicārayet samyak sa prāpnoti paraṃ padam
127 ॥ अध्येतव्यमिदं नित्यं विप्रैः पर्वणि पर्वणि । श्रोतव्यं च द्विजश्रेष्ठा महापातकनाशनम्
127 // adhyetavyamidaṃ nityaṃ vipraiḥ parvaṇi parvaṇi / śrotavyaṃ ca dvijaśreṣṭhā mahāpātakanāśanam
128 ॥ एकतस्तु पुराणानि सेतिहासानि कृत्स्नशः । एकत्र चेदं परममेतदेवातिरिच्यते
128 // ekatastu purāṇāni setihāsāni kṛtsnaśaḥ / ekatra cedaṃ paramametadevātiricyate
129 ॥ धर्मनैपुण्यकामानां ज्ञाननैपुण्यकामिनाम् । इदं पुराणं मुक्त्वैकं नास्त्यन्यत् साधनं परम्
129 // dharmanaipuṇyakāmānāṃ jñānanaipuṇyakāminām / idaṃ purāṇaṃ muktvaikaṃ nāstyanyat sādhanaṃ param
130 ॥ यथावदत्र भगवान् देवो नारायणो हरिः । कथ्यते हि यथा विष्णुर्न तथान्येषु सुव्रताः
130 // yathāvadatra bhagavān devo nārāyaṇo hariḥ / kathyate hi yathā viṣṇurna tathānyeṣu suvratāḥ
131 ॥ ब्राह्मी पौराणिकी चेयं संहिता पापनाशनी । अत्र तत् परमं ब्रह्म कीर्त्यते हि यथार्थतः
131 // brāhmī paurāṇikī ceyaṃ saṃhitā pāpanāśanī / atra tat paramaṃ brahma kīrtyate hi yathārthataḥ
132 ॥ तीर्थानां परमं तीर्थं तपसां च परं तपः । ज्ञानानां परमं ज्ञानं व्रतानां परमं व्रतम्
132 // tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ tapasāṃ ca paraṃ tapaḥ / jñānānāṃ paramaṃ jñānaṃ vratānāṃ paramaṃ vratam
133 ॥ नाध्येतव्यमिदं शास्त्रं वृषलस्य च सन्निधौ । यो ऽधीते स तु मोहात्मा स याति नरकान् बहून्
133 // nādhyetavyamidaṃ śāstraṃ vṛṣalasya ca sannidhau / yo 'dhīte sa tu mohātmā sa yāti narakān bahūn
134 ॥ श्राद्धे वा दैविके कार्ये श्रावणीयं द्विजातिभिः । यज्ञान्ते तु विशेषेण सर्वदोषविशोधनम्
134 // śrāddhe vā daivike kārye śrāvaṇīyaṃ dvijātibhiḥ / yajñānte tu viśeṣeṇa sarvadoṣaviśodhanam
135 ॥ मुमुक्षूणामिदं शास्त्रमध्येतव्यं विशेषतः । श्रोतव्यं चाथ मन्तव्यं वेदार्थपरिबृंहणम्
135 // mumukṣūṇāmidaṃ śāstramadhyetavyaṃ viśeṣataḥ / śrotavyaṃ cātha mantavyaṃ vedārthaparibṛṃhaṇam
136 ॥ ज्ञात्वा यथावद् विप्रेन्द्रान् श्रावयेद् भक्तिसंयुतान् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात्
136 // jñātvā yathāvad viprendrān śrāvayed bhaktisaṃyutān / sarvapāpavinirmukto brahmasāyujyamāpnuyāt
137 ॥ यो ऽश्रद्दधाने पुरुषे दद्याच्चाधार्मिके तथा । स प्रेत्य गत्वा निरयान् शुनां योनिं व्रजत्यधः
137 // yo 'śraddadhāne puruṣe dadyāccādhārmike tathā / sa pretya gatvā nirayān śunāṃ yoniṃ vrajatyadhaḥ
138 ॥ नमस्कृत्वा हरिं विष्णुं जगद्योनिं सनातनम् । अध्येतव्यमिदं शास्त्रं कृष्णद्वैपायनं तथा
138 // namaskṛtvā hariṃ viṣṇuṃ jagadyoniṃ sanātanam / adhyetavyamidaṃ śāstraṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ tathā
139 ॥ इत्याज्ञा देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः । पाराशर्यस्य विप्रर्षेर्व्यासस्य च महात्मनः
139 // ityājñā devadevasya viṣṇoramitatejasaḥ / pārāśaryasya viprarṣervyāsasya ca mahātmanaḥ
140 ॥ श्रुत्वा नारायणाद् दिव्यां नारदो भगवानृषिः । गौतमाय ददौ पूर्वं तस्माच्चैव पराशरः
140 // śrutvā nārāyaṇād divyāṃ nārado bhagavānṛṣiḥ / gautamāya dadau pūrvaṃ tasmāccaiva parāśaraḥ
141 ॥ पराशरो ऽपि भगवान गङ्गाद्वारे मुनीश्वराः । मुनिभ्यः कथयामास धर्मकामार्थमोक्षदम्
141 // parāśaro 'pi bhagavāna gaṅgādvāre munīśvarāḥ / munibhyaḥ kathayāmāsa dharmakāmārthamokṣadam
142 ॥ ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सनकाय च धीमते । सनत्कुमाराय तथा सर्वपापप्रणाशनम्
142 // brahmaṇā kathitaṃ pūrvaṃ sanakāya ca dhīmate / sanatkumārāya tathā sarvapāpapraṇāśanam
143 ॥ सनकाद् भगवान् साक्षाद् देवलो योगवित्तमः । अवाप्तवान् पञ्चशिखो देवलादिदमुत्तमम्
143 // sanakād bhagavān sākṣād devalo yogavittamaḥ / avāptavān pañcaśikho devalādidamuttamam
144 ॥ सनत्कुमाराद् भगवान् मुनिः सत्यवतीसुतः । लेभे पुराणं परमं व्यासः सर्वार्थसंचयम्
144 // sanatkumārād bhagavān muniḥ satyavatīsutaḥ / lebhe purāṇaṃ paramaṃ vyāsaḥ sarvārthasaṃcayam
145 ॥ तस्माद् व्यासादहं श्रुत्वा भवतां पापनाशनम् । ऊचिवान् वै भवद्भिश्च दातव्यं धार्मिके जने
145 // tasmād vyāsādahaṃ śrutvā bhavatāṃ pāpanāśanam / ūcivān vai bhavadbhiśca dātavyaṃ dhārmike jane
146 ॥ तस्मै व्यासाय गुरवे सर्वज्ञाय महर्षये । पाराशर्याय शान्ताय नमो नारायणात्मने
146 // tasmai vyāsāya gurave sarvajñāya maharṣaye / pārāśaryāya śāntāya namo nārāyaṇātmane
147 ॥ यस्मात् संजायते कृत्सनं यत्र चैव प्रलीयते । नमस्तस्मै सुरेशाय विष्णवे कूर्मरूपिणे
147 // yasmāt saṃjāyate kṛtsanaṃ yatra caiva pralīyate / namastasmai sureśāya viṣṇave kūrmarūpiṇe