18 ॥ इति श्रीकूर्मपाराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) अष्टमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः निष्कलो निर्मलो नित्यो निष्क्रियः परमेश्वरः । तन्नो वद महादेव विश्वरूपः कथं भवान्
18 // iti śrīkūrmapārāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge (īśvaragītāsu) aṣṭamo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ niṣkalo nirmalo nityo niṣkriyaḥ parameśvaraḥ / tanno vada mahādeva viśvarūpaḥ kathaṃ bhavān
1 ॥ ईश्वर उवाच नाहं विश्वो न विश्वं च मामृते विद्यते द्विजाः । मायानिमित्तमत्रास्ति सा चात्मानमपाश्रिता
1 // īśvara uvāca nāhaṃ viśvo na viśvaṃ ca māmṛte vidyate dvijāḥ / māyānimittamatrāsti sā cātmānamapāśritā
2 ॥ अनादिनिधना शक्तिर्मायाव्यक्तसमाश्रया । तन्निमित्तः प्रपञ्चो ऽयमव्यक्तादभवत् खलु
2 // anādinidhanā śaktirmāyāvyaktasamāśrayā / tannimittaḥ prapañco 'yamavyaktādabhavat khalu
3 ॥ अव्यक्तं कारणं प्राहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम् । अहमेव परं ब्रह्म मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते
3 // avyaktaṃ kāraṇaṃ prāhurānandaṃ jyotirakṣaram / ahameva paraṃ brahma matto hyanyanna vidyate
4 ॥ तस्मान्मे विश्वरूपत्वं निश्चितं ब्रह्मवादिभिः । एकत्वे च पृथक्त्वे च प्रोक्तमेतन्निदर्शनम्
4 // tasmānme viśvarūpatvaṃ niścitaṃ brahmavādibhiḥ / ekatve ca pṛthaktve ca proktametannidarśanam
5 ॥ अहं तत् परमं ब्रह्म परमात्मा सनातनः । अकारणं द्विजाः प्रोक्तो न दोषो ह्यात्मनस्तथा
5 // ahaṃ tat paramaṃ brahma paramātmā sanātanaḥ / akāraṇaṃ dvijāḥ prokto na doṣo hyātmanastathā
6 ॥ अनन्ता शक्तयो ऽव्यक्ते मायाद्याः संस्थिता ध्रुवाः । तस्मिन् दिवि स्थितं नित्यमव्यक्तं भाति केवलम्
6 // anantā śaktayo 'vyakte māyādyāḥ saṃsthitā dhruvāḥ / tasmin divi sthitaṃ nityamavyaktaṃ bhāti kevalam
7 ॥ याभिस्तल्लक्ष्यते भिन्नमभिन्नं तु स्वभावतः । एकया मम सायुज्यमनादिनिधनं ध्रुवम्
7 // yābhistallakṣyate bhinnamabhinnaṃ tu svabhāvataḥ / ekayā mama sāyujyamanādinidhanaṃ dhruvam
8 ॥ पुंसो ऽभूदन्यया भूतिरन्यया तत्तिरोहितम् । अनादिमध्यं तिष्ठन्तं युज्यते ऽविद्यया किल
8 // puṃso 'bhūdanyayā bhūtiranyayā tattirohitam / anādimadhyaṃ tiṣṭhantaṃ yujyate 'vidyayā kila
9 ॥ तदेतत् परमं व्यक्तं प्रभामण्डलमण्डितम् । तदक्षरं परं ज्योतिस्तद् विष्णोः परमं पदम्
9 // tadetat paramaṃ vyaktaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam / tadakṣaraṃ paraṃ jyotistad viṣṇoḥ paramaṃ padam
10 ॥ तत्र सर्वमिदं प्रोतमोतं चैवाखिलं जगत् । तदेव च जगत् कृत्स्नं तद् विज्ञाय विमुच्यते
10 // tatra sarvamidaṃ protamotaṃ caivākhilaṃ jagat / tadeva ca jagat kṛtsnaṃ tad vijñāya vimucyate
11 ॥ यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विभेति न कुतश्चन
11 // yato vāco nivartante aprāpya manasā saha / ānandaṃ brahmaṇo vidvān vibheti na kutaścana
12 ॥ वेदाहमेतं पुरुषं महान्त- मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् । तद् विज्ञाय परिमुच्येत विद्वान् नित्यानन्दी भवति ब्रह्मभूतः
12 // vedāhametaṃ puruṣaṃ mahānta- mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt / tad vijñāya parimucyeta vidvān nityānandī bhavati brahmabhūtaḥ
13 ॥ यस्मात् परं नापरमस्ति किञ्चित् यज्ज्योतिषां ज्योतिरेकं दिविस्थम् । तदेवात्मानं मन्यमानो ऽथ विद्वान् आत्मानन्दी भवति ब्रह्मभूतः
13 // yasmāt paraṃ nāparamasti kiñcit yajjyotiṣāṃ jyotirekaṃ divistham / tadevātmānaṃ manyamāno 'tha vidvān ātmānandī bhavati brahmabhūtaḥ
14 ॥ तदव्ययं कलिलं गूढदेहं ब्रह्मानन्दममृतं विश्वधाम । वदन्त्येवं ब्राह्मणा ब्रह्मनिष्ठा यत्र गत्वा न निवर्तेत भूयः
14 // tadavyayaṃ kalilaṃ gūḍhadehaṃ brahmānandamamṛtaṃ viśvadhāma / vadantyevaṃ brāhmaṇā brahmaniṣṭhā yatra gatvā na nivarteta bhūyaḥ
15 ॥ हिरण्मये परमाकाशतत्त्वे यदर्चिषि प्रविभातीव तेजः । तद्विज्ञाने परिपश्यन्ति धीरा विभ्राजमानं विमलं व्योम धाम
15 // hiraṇmaye paramākāśatattve yadarciṣi pravibhātīva tejaḥ / tadvijñāne paripaśyanti dhīrā vibhrājamānaṃ vimalaṃ vyoma dhāma
16 ॥ ततः परं परिपश्यन्ति धीरा आत्मन्यात्मानमनुभूयानुभूय । स्वयंप्रभः परमेष्ठी महीयान् ब्रह्मानन्दी भगवानीश एषः
16 // tataḥ paraṃ paripaśyanti dhīrā ātmanyātmānamanubhūyānubhūya / svayaṃprabhaḥ parameṣṭhī mahīyān brahmānandī bhagavānīśa eṣaḥ
17 ॥ एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा । तमेवैकं ये ऽनुपश्यन्ति धीरास् तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम्
17 // eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā / tamevaikaṃ ye 'nupaśyanti dhīrās teṣāṃ śāntiḥ śāśvatī netareṣām
18 ॥ सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः । सर्वव्यापी च भगवान् न तस्मादन्यदिष्यते
18 // sarvānanaśirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ / sarvavyāpī ca bhagavān na tasmādanyadiṣyate
19 ॥ इत्येतदैश्वरं ज्ञानमुक्तं वो मुनिपुङ्गवाः । गोपनीयं विशेषेण योगिनामपि दुर्लभम्
19 // ityetadaiśvaraṃ jñānamuktaṃ vo munipuṅgavāḥ / gopanīyaṃ viśeṣeṇa yogināmapi durlabham