कथं हिमवतः पुत्री बभूवांबा सती शुभा कथं वा देवदेवेशम् अवाप पतिमीश्वरम्
kathaṃ himavataḥ putrī babhūvāṃbā satī śubhā kathaṃ vā devadeveśam avāpa patimīśvaram
सा मेनातनुम् आश्रित्य स्वेच्छयैव वराङ्गना तदा हैमवती जज्ञे तपसा च द्विजोत्तमाः
sā menātanum āśritya svecchayaiva varāṅganā tadā haimavatī jajñe tapasā ca dvijottamāḥ
जातकर्मादिकाः सर्वाश् चकार च गिरीश्वरः द्वादशे च तदा वर्षे पूर्णे हैमवती शुभा
jātakarmādikāḥ sarvāś cakāra ca girīśvaraḥ dvādaśe ca tadā varṣe pūrṇe haimavatī śubhā
तपस्तेपे तया सार्धम् अनुजा च शुभानना अन्या च देवी ह्यनुजा सर्वलोके नमस्कृता
tapastepe tayā sārdham anujā ca śubhānanā anyā ca devī hyanujā sarvaloke namaskṛtā
ऋषयश् च तदा सर्वे सर्वलोकमहेश्वरीम् तुष्टुवुस् तपसा देवीं समावृत्य समन्ततः
ṛṣayaś ca tadā sarve sarvalokamaheśvarīm tuṣṭuvus tapasā devīṃ samāvṛtya samantataḥ
ज्येष्ठा ह्यपर्णा ह्यनुजा चैकपर्णा शुभानना तृतीया च वरारोहा तथा चैवैकपाटला
jyeṣṭhā hyaparṇā hyanujā caikaparṇā śubhānanā tṛtīyā ca varārohā tathā caivaikapāṭalā
तपसा च महादेव्याः पार्वत्याः परमेश्वरः वशीकृतो महादेवः सर्वभूतपतिर्भवः
tapasā ca mahādevyāḥ pārvatyāḥ parameśvaraḥ vaśīkṛto mahādevaḥ sarvabhūtapatirbhavaḥ
एतस्मिन्नेव काले तु तारको नाम दानवः तारात्मजो महातेजा बभूव दितिनन्दनः
etasminneva kāle tu tārako nāma dānavaḥ tārātmajo mahātejā babhūva ditinandanaḥ
तस्य पुत्रास्त्रयश्चापि तारकाक्षो महासुरः विद्युन्माली च भगवान् कमलाक्षश् च वीर्यवान्
tasya putrāstrayaścāpi tārakākṣo mahāsuraḥ vidyunmālī ca bhagavān kamalākṣaś ca vīryavān
पितामहस् तथा चैषां तारो नाम महाबलः तपसा लब्धवीर्यश् च प्रसादाद्ब्रह्मणः प्रभोः
pitāmahas tathā caiṣāṃ tāro nāma mahābalaḥ tapasā labdhavīryaś ca prasādādbrahmaṇaḥ prabhoḥ
सो ऽपि तारो महातेजास् त्रैलोक्यं सचराचरम् विजित्य समरे पूर्वं विष्णुं च जितवान् असौ
so 'pi tāro mahātejās trailokyaṃ sacarācaram vijitya samare pūrvaṃ viṣṇuṃ ca jitavān asau
तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् दिव्यं वर्षसहस्रं तु दिवारात्रम् अविश्रमम्
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ sughoraṃ romaharṣaṇam divyaṃ varṣasahasraṃ tu divārātram aviśramam
सरथं विष्णुमादाय चिक्षेप शतयोजनम् तारेण विजितः संख्ये दुद्राव गरुडध्वजः
sarathaṃ viṣṇumādāya cikṣepa śatayojanam tāreṇa vijitaḥ saṃkhye dudrāva garuḍadhvajaḥ
तारो वराञ्छतगुणं लब्ध्वा शतगुणं बलम् पितामहाज्जगत्सर्वम् अवाप दितिनन्दनः
tāro varāñchataguṇaṃ labdhvā śataguṇaṃ balam pitāmahājjagatsarvam avāpa ditinandanaḥ
देवेन्द्रप्रमुखाञ्जित्वा देवान्देवेश्वरेश्वरः वारयामास तैर् देवान् सर्वलोकेषु मायया
devendrapramukhāñjitvā devāndeveśvareśvaraḥ vārayāmāsa tair devān sarvalokeṣu māyayā
देवताश् च सहेन्द्रेण तारकाद्भयपीडिताः न शान्तिं लेभिरे शूराः शरणं वा भयार्दिताः
devatāś ca sahendreṇa tārakādbhayapīḍitāḥ na śāntiṃ lebhire śūrāḥ śaraṇaṃ vā bhayārditāḥ
तदामरपतिः श्रीमान् संनिपत्यामरप्रभुः उवाचाङ्गिरसं देवो देवानामपि संनिधौ
tadāmarapatiḥ śrīmān saṃnipatyāmaraprabhuḥ uvācāṅgirasaṃ devo devānāmapi saṃnidhau
भगवंस्तारको नाम तारजो दानवोत्तमः तेन संनिहता युद्धे वत्सा गोपतिना यथा
bhagavaṃstārako nāma tārajo dānavottamaḥ tena saṃnihatā yuddhe vatsā gopatinā yathā
भयात्तस्मान्महाभाग बृहद्युद्धे बृहस्पते अनिकेता भ्रमन्त्येते शकुन्ता इव पञ्जरे
bhayāttasmānmahābhāga bṛhadyuddhe bṛhaspate aniketā bhramantyete śakuntā iva pañjare
अस्माकं यान्य् अमोघानि आयुधान्य् अङ्गिरो वर तानि मोघानि जायन्ते प्रभावादमरद्विषः
asmākaṃ yāny amoghāni āyudhāny aṅgiro vara tāni moghāni jāyante prabhāvādamaradviṣaḥ
दशवर्षसहस्राणि द्विगुणानि बृहस्पते विष्णुना योधितो युद्धे तेनापि न च सूदितः
daśavarṣasahasrāṇi dviguṇāni bṛhaspate viṣṇunā yodhito yuddhe tenāpi na ca sūditaḥ
यस्तेनानिर्जितो युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना कथमस्मद्विधस्तस्य स्थास्यते समरे ऽग्रतः
yastenānirjito yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā kathamasmadvidhastasya sthāsyate samare 'grataḥ
एवम् उक्तस् तु शक्रेण जीवः सार्धं सुराधिपैः सहस्राक्षेण च विभुं सम्प्राप्याह कुशध्वजम्
evam uktas tu śakreṇa jīvaḥ sārdhaṃ surādhipaiḥ sahasrākṣeṇa ca vibhuṃ samprāpyāha kuśadhvajam
सो ऽपि तस्य मुखाच्छ्रुत्वा प्रणयात्प्रणतार्तिहा देवैरशेषैः सेन्द्रैस्तु जीवमाह पितामहः
so 'pi tasya mukhācchrutvā praṇayātpraṇatārtihā devairaśeṣaiḥ sendraistu jīvamāha pitāmahaḥ
जाने वो ऽर्तिं सुरेन्द्राणां तथापि शृणु सांप्रतम् विनिन्द्य दक्षं या देवी सती रुद्राङ्गसंभवा
jāne vo 'rtiṃ surendrāṇāṃ tathāpi śṛṇu sāṃpratam vinindya dakṣaṃ yā devī satī rudrāṅgasaṃbhavā
उमा हैमवती जज्ञे सर्वलोकनमस्कृता तस्याश्चैवेह रूपेण यूयं देवाः सुरोत्तमाः
umā haimavatī jajñe sarvalokanamaskṛtā tasyāścaiveha rūpeṇa yūyaṃ devāḥ surottamāḥ
विभोर्यतध्वमाक्रष्टुं रुद्रस्यास्य मनो महत् तयोर्योगेन सम्भूतः स्कन्दः शक्तिधरः प्रभुः
vibhoryatadhvamākraṣṭuṃ rudrasyāsya mano mahat tayoryogena sambhūtaḥ skandaḥ śaktidharaḥ prabhuḥ
षडास्यो द्वादशभुजः सेनानीः पावकिः प्रभुः स्वाहेयः कार्तिकेयश् च गाङ्गेयः शरधामजः
ṣaḍāsyo dvādaśabhujaḥ senānīḥ pāvakiḥ prabhuḥ svāheyaḥ kārtikeyaś ca gāṅgeyaḥ śaradhāmajaḥ
देवः शाखो विशाखश् च नैगमेशश् च वीर्यवान् सेनापतिः कुमाराख्यः सर्वलोकनमस्कृतः
devaḥ śākho viśākhaś ca naigameśaś ca vīryavān senāpatiḥ kumārākhyaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
लीलयैव महासेनः प्रबलं तारकासुरम् बालो ऽपि विनिहत्यैको देवान् संतारयिष्यति
līlayaiva mahāsenaḥ prabalaṃ tārakāsuram bālo 'pi vinihatyaiko devān saṃtārayiṣyati
एवम् उक्तस् तदा तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना बृहस्पतिस् तथा सेन्द्रैर् देवैर् देवं प्रणम्य तम्
evam uktas tadā tena brahmaṇā parameṣṭhinā bṛhaspatis tathā sendrair devair devaṃ praṇamya tam
मेरोः शिखरमासाद्य स्मरं सस्मार सुव्रतः स्मरणाद्देवदेवस्य स्मरो ऽपि सह भार्यया
meroḥ śikharamāsādya smaraṃ sasmāra suvrataḥ smaraṇāddevadevasya smaro 'pi saha bhāryayā
रत्या समं समागम्य नमस्कृत्य कृताञ्जलिः सशक्रमाह तं जीवं जगज्जीवो द्विजोत्तमाः
ratyā samaṃ samāgamya namaskṛtya kṛtāñjaliḥ saśakramāha taṃ jīvaṃ jagajjīvo dvijottamāḥ
स्मृतो यद्भवता जीव सम्प्राप्तो ऽहं तवान्तिकम् ब्रूहि यन्मे विधातव्यं तमाह सुरपूजितः
smṛto yadbhavatā jīva samprāpto 'haṃ tavāntikam brūhi yanme vidhātavyaṃ tamāha surapūjitaḥ
तम् आह भगवाञ्छक्रः संभाव्य मकरध्वजम् शङ्करेणांबिकामद्य संयोजय यथासुखम्
tam āha bhagavāñchakraḥ saṃbhāvya makaradhvajam śaṅkareṇāṃbikāmadya saṃyojaya yathāsukham
तया स रमते येन भगवान् वृषभध्वजः तेन मार्गेण मार्गस्व पत्न्या रत्यानया सह
tayā sa ramate yena bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ tena mārgeṇa mārgasva patnyā ratyānayā saha
सो ऽपि तुष्टो महादेवः प्रदास्यति शुभां गतिम् विप्रयुक्तस्तया पूर्वं लब्ध्वा तां गिरिजामुमाम्
so 'pi tuṣṭo mahādevaḥ pradāsyati śubhāṃ gatim viprayuktastayā pūrvaṃ labdhvā tāṃ girijāmumām
एवमुक्तो नमस्कृत्य देवदेवं शचीपतिम् देवदेवाश्रमं गन्तुं मतिं चक्रे तया सह
evamukto namaskṛtya devadevaṃ śacīpatim devadevāśramaṃ gantuṃ matiṃ cakre tayā saha
गत्वा तदाश्रये शंभोः सह रत्या महाबलः वसंतेन सहायेन देवं योक्तुमना भवत्
gatvā tadāśraye śaṃbhoḥ saha ratyā mahābalaḥ vasaṃtena sahāyena devaṃ yoktumanā bhavat
ततः सम्प्रेक्ष्य मदनं हसन् देवस् त्रियंबकः नयनेन तृतीयेन सावज्ञं तम् अवैक्षत
tataḥ samprekṣya madanaṃ hasan devas triyaṃbakaḥ nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ tam avaikṣata
ततो ऽस्य नेत्रजो वह्निर् मदनं पार्श्वतः स्थितम् अदहत्तत्क्षणादेव ललाप करुणं रतिः
tato 'sya netrajo vahnir madanaṃ pārśvataḥ sthitam adahattatkṣaṇādeva lalāpa karuṇaṃ ratiḥ
रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च
ratyāḥ pralāpamākarṇya devadevo vṛṣadhvajaḥ kṛpayā parayā prāha kāmapatnīṃ nirīkṣya ca
अमूर्तो ऽपि ध्रुवं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव रतिकाले ध्रुवे भद्रे करिष्यति न संशयः
amūrto 'pi dhruvaṃ bhadre kāryaṃ sarvaṃ patistava ratikāle dhruve bhadre kariṣyati na saṃśayaḥ
यदा विष्णुश् च भविता वासुदेवो महायशाः शापाद्भृगोर्महातेजाः सर्वलोकहिताय वै
yadā viṣṇuś ca bhavitā vāsudevo mahāyaśāḥ śāpādbhṛgormahātejāḥ sarvalokahitāya vai
तदा तस्य सुतो यश् च स पतिस्ते भविष्यति सा प्रणम्य तदा रुद्रं कामपत्नी शुचिस्मिता
tadā tasya suto yaś ca sa patiste bhaviṣyati sā praṇamya tadā rudraṃ kāmapatnī śucismitā
जगाम मदनं लब्ध्वा वसंतेन समन्विता
jagāma madanaṃ labdhvā vasaṃtena samanvitā