नृत्यारम्भः कथं शंभोः किमर्थं वा यथातथम् वक्तुमर्हसि चास्माकं श्रुतः स्कन्दाग्रजोद्भवः
nṛtyārambhaḥ kathaṃ śaṃbhoḥ kimarthaṃ vā yathātatham vaktumarhasi cāsmākaṃ śrutaḥ skandāgrajodbhavaḥ
दारुको ऽसुरसम्भूतस् तपसा लब्धविक्रमः सूदयामास कालाग्निर् इव देवान्द्विजोत्तमान्
dāruko 'surasambhūtas tapasā labdhavikramaḥ sūdayāmāsa kālāgnir iva devāndvijottamān
दारुकेण तदा देवास् ताडिताः पीडिता भृशम् ब्रह्माणं च तथेशानं कुमारं विष्णुमेव च
dārukeṇa tadā devās tāḍitāḥ pīḍitā bhṛśam brahmāṇaṃ ca tatheśānaṃ kumāraṃ viṣṇumeva ca
यममिन्द्रमनुप्राप्य स्त्रीवध्य इति चासुरः स्त्रीरूपधारिभिः स्तुत्यैर् ब्रह्माद्यैर्युधि संस्थितैः
yamamindramanuprāpya strīvadhya iti cāsuraḥ strīrūpadhāribhiḥ stutyair brahmādyairyudhi saṃsthitaiḥ
बाधितास्तेन ते सर्वे ब्रह्माणं प्राप्य वै द्विजाः विज्ञाप्य तस्मै तत्सर्वं तेन सार्धमुमापतिम्
bādhitāstena te sarve brahmāṇaṃ prāpya vai dvijāḥ vijñāpya tasmai tatsarvaṃ tena sārdhamumāpatim
सम्प्राप्य तुष्टुवुः सर्वे पितामहपुरोगमाः ब्रह्मा प्राप्य च देवेशं प्रणम्य बहुधा नतः
samprāpya tuṣṭuvuḥ sarve pitāmahapurogamāḥ brahmā prāpya ca deveśaṃ praṇamya bahudhā nataḥ
दारुणो भगवान्दारुः पूर्वं तेन विनिर्जिताः निहत्य दारुकं दैत्यं स्त्रीवध्यं त्रातुमर्हसि
dāruṇo bhagavāndāruḥ pūrvaṃ tena vinirjitāḥ nihatya dārukaṃ daityaṃ strīvadhyaṃ trātumarhasi
विज्ञप्तिं ब्रह्मणः श्रुत्वा भगवान् भगनेत्रहा देवीमुवाच देवेशो गिरिजां प्रहसन्निव
vijñaptiṃ brahmaṇaḥ śrutvā bhagavān bhaganetrahā devīmuvāca deveśo girijāṃ prahasanniva
भवतीं प्रार्थयाम्यद्य हिताय जगतां शुभे वधार्थं दारुकस्यास्य स्त्रीवध्यस्य वरानने
bhavatīṃ prārthayāmyadya hitāya jagatāṃ śubhe vadhārthaṃ dārukasyāsya strīvadhyasya varānane
अथ सा तस्य वचनं निशम्य जगतो ऽरणिः विवेश देहे देवस्य देवेशी जन्मतत्परा
atha sā tasya vacanaṃ niśamya jagato 'raṇiḥ viveśa dehe devasya deveśī janmatatparā
एकेनांशेन देवेशं प्रविष्टा देवसत्तमम् न विवेद तदा ब्रह्मा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः
ekenāṃśena deveśaṃ praviṣṭā devasattamam na viveda tadā brahmā devāścendrapurogamāḥ
गिरिजां पूर्ववच्छंभोर् दृष्ट्वा पार्श्वस्थितां शुभाम् मायया मोहितस्तस्याः सर्वज्ञो ऽपि चतुर्मुखः
girijāṃ pūrvavacchaṃbhor dṛṣṭvā pārśvasthitāṃ śubhām māyayā mohitastasyāḥ sarvajño 'pi caturmukhaḥ
सा प्रविष्टा तनुं तस्य देवदेवस्य पार्वती कण्ठस्थेन विषेणास्य तनुं चक्रे तदात्मनः
sā praviṣṭā tanuṃ tasya devadevasya pārvatī kaṇṭhasthena viṣeṇāsya tanuṃ cakre tadātmanaḥ
तां च ज्ञात्वा तथाभूतां तृतीयेनेक्षणेन वै ससर्ज कालीं कामारिः कालकण्ठीं कपर्दिनीम्
tāṃ ca jñātvā tathābhūtāṃ tṛtīyenekṣaṇena vai sasarja kālīṃ kāmāriḥ kālakaṇṭhīṃ kapardinīm
जाता यदा कालिमकालकण्ठी जाता तदानीं विपुला जयश्रीः देवेतराणामजयस्त्वसिद्ध्या तुष्टिर्भवान्याः परमेश्वरस्य
jātā yadā kālimakālakaṇṭhī jātā tadānīṃ vipulā jayaśrīḥ devetarāṇāmajayastvasiddhyā tuṣṭirbhavānyāḥ parameśvarasya
जातां तदानीं सुरसिद्धसंघा दृष्ट्वा भयाद् दुद्रुवुर् अग्निकल्पाम् कालीं गरालंकृतकालकण्ठीम् उपेन्द्रपद्मोद्भवशक्रमुख्याः
jātāṃ tadānīṃ surasiddhasaṃghā dṛṣṭvā bhayād dudruvur agnikalpām kālīṃ garālaṃkṛtakālakaṇṭhīm upendrapadmodbhavaśakramukhyāḥ
तथैव जातं नयनं ललाटे सितांशुलेखा च शिरस्युदग्रा कण्ठे करालं निशितं त्रिशूलं करे करालं च विभूषणानि
tathaiva jātaṃ nayanaṃ lalāṭe sitāṃśulekhā ca śirasyudagrā kaṇṭhe karālaṃ niśitaṃ triśūlaṃ kare karālaṃ ca vibhūṣaṇāni
सार्धं दिव्यांबरा देव्याः सर्वाभरणभूषिताः सिद्धेन्द्रसिद्धाश् च तथा पिशाचा जज्ञिरे पुनः
sārdhaṃ divyāṃbarā devyāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ siddhendrasiddhāś ca tathā piśācā jajñire punaḥ
आज्ञया दारुकं तस्याः पार्वत्याः परमेश्वरी दानवं सूदयामास सूदयन्तं सुराधिपान्
ājñayā dārukaṃ tasyāḥ pārvatyāḥ parameśvarī dānavaṃ sūdayāmāsa sūdayantaṃ surādhipān
संरंभातिप्रसंगाद् वै तस्याः सर्वमिदं जगत् क्रोधाग्निना च विप्रेन्द्राः संबभूव तदातुरम्
saṃraṃbhātiprasaṃgād vai tasyāḥ sarvamidaṃ jagat krodhāgninā ca viprendrāḥ saṃbabhūva tadāturam
भवो ऽपि बालरूपेण श्मशाने प्रेतसंकुले रुरोद मायया तस्याः क्रोधाग्निं पातुम् ईश्वरः
bhavo 'pi bālarūpeṇa śmaśāne pretasaṃkule ruroda māyayā tasyāḥ krodhāgniṃ pātum īśvaraḥ
तं दृष्ट्वा बालमीशानं मायया तस्य मोहिता उत्थाप्याघ्राय वक्षोजं स्तनं सा प्रददौ द्विजाः
taṃ dṛṣṭvā bālamīśānaṃ māyayā tasya mohitā utthāpyāghrāya vakṣojaṃ stanaṃ sā pradadau dvijāḥ
स्तनजेन तदा सार्धं कोपमस्याः पपौ पुनः क्रोधेनानेन वै बालः क्षेत्राणां रक्षको ऽभवत्
stanajena tadā sārdhaṃ kopamasyāḥ papau punaḥ krodhenānena vai bālaḥ kṣetrāṇāṃ rakṣako 'bhavat
मूर्तयो ऽष्टौ च तस्यापि क्षेत्रपालस्य धीमतः एवं वै तेन बालेन कृता सा क्रोधमूर्छिता
mūrtayo 'ṣṭau ca tasyāpi kṣetrapālasya dhīmataḥ evaṃ vai tena bālena kṛtā sā krodhamūrchitā
कृतमस्याः प्रसादार्थं देवदेवेन ताण्डवम् संध्यायां सर्वभूतेन्द्रैः प्रेतैः प्रीतेन शूलिना
kṛtamasyāḥ prasādārthaṃ devadevena tāṇḍavam saṃdhyāyāṃ sarvabhūtendraiḥ pretaiḥ prītena śūlinā
पीत्वा नृत्यामृतं शंभोर् आकण्ठं परमेश्वरी ननर्त सा च योगिन्यः प्रेतस्थाने यथासुखम्
pītvā nṛtyāmṛtaṃ śaṃbhor ākaṇṭhaṃ parameśvarī nanarta sā ca yoginyaḥ pretasthāne yathāsukham
तत्र सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समन्ततः प्रणेमुस्तुष्टुवुः कालीं पुनर्देवीं च पार्वतीम्
tatra sabrahmakā devāḥ sendropendrāḥ samantataḥ praṇemustuṣṭuvuḥ kālīṃ punardevīṃ ca pārvatīm
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं ताण्डवं शूलिनः प्रभोः योगानन्देन च विभोस् ताण्डवं चेति चापरे
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ tāṇḍavaṃ śūlinaḥ prabhoḥ yogānandena ca vibhos tāṇḍavaṃ ceti cāpare